Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 748/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 1985 nr 12 poz 49
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 104 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 676/15 w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 676/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, oddalił skargę W. C. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. (dalej jako: PPIS) nie stwierdził u W. C., dalej zwanego: "skarżącym" choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia kaletki maziowej kolana lewego wymienionej w poz. 19.2 wykazu chorób zawodowych, określonego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869 ze zm., określonego dalej jako "rozporządzenie").

Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie (dalej jako: PPWIS lub organ odwoławczy), decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...], utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wyjaśnił, że skarżący pracował jako rolnik w gospodarstwie rodziców i swoim własnym w latach 1950-2007. Wykonywanie prac polowych, zbiór plonów, pielęgnacja upraw oraz hodowla zwierząt obciążało przez wiele lat układ mięśniowo-szkieletowy. Organ wskazał na orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie z dnia 5.07.2010r. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia 2.07.2011 r., z których wynika, że biegli z ww. jednostek orzeczniczych nie rozpoznali u skarżącego choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zapalenia kaletki maziowej kolana lewego. Objawy chorobowe ze strony stawów kolanowych związane są z obustronnymi postępującymi zmianami zwyrodnieniowymi i pourazowymi. Zarówno stany zapalne, jak i zmiany zwyrodnieniowe stawów nie znajdują się w wykazie chorób zawodowych, nie mogą zatem zostać uznane jako choroby zawodowe narządu ruchu. PPWIS w Rzeszowie stwierdził, że przy rozpatrywaniu sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej w kwestii medycznego rozpoznania choroby związane są wydanymi orzeczeniami lekarskimi.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył skarżący.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 746/11 skarga została oddalona.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje po pierwsze zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia, zaś po drugie - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Z wydanych w toku postępowania orzeczeń lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia jednoznacznie wynika, że u skarżącego nie rozpoznano choroby w postaci przewlekłego zapalenia kaletki maziowej kolan.

W wyniku wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 maja 2012 r., II OSK 280/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie. NSA stwierdził, że Sąd I instancji nie dostrzegł, że zaskarżona decyzja PPWIS została wydana z naruszeniem zasady procedury administracyjnej, określonej w art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływa na wynik sprawy. Mianowicie organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do nadesłanego wraz z odwołaniem zaświadczenia lekarskiego specjalisty ortopedy-traumatologa R. B. z dnia 10 lutego 2011 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 572/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję PPIS w R. z dnia [...] marca 2011 r. Sąd wskazał, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, przede wszystkim nie ustalono, czy skarżący przebył przewlekłe zapalenie kaletki maziowej kolan i czy ono jest przyczyną zmian zwyrodnieniowych. Wskazano, że w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie stwierdzono, że u skarżącego występują zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych, natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu stwierdził, że objawy chorobowe ze strony stawów kolanowych związane są z obustronnymi postępującymi zmianami zwyrodnieniowymi oraz pourazowymi, ale zarówno stany zapalne jak i zmiany zwyrodnieniowe nie znajdują się w wykazie chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia WOMP w Rzeszowie wskazano ponadto, że w zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej z 10.01.2009 r. jako podejrzenie choroby zawodowej podano przewlekłe zapalenie kaletki maziowej oraz błony maziowej kolana lewego, tymczasem dokumentacja medyczna od lekarza specjalisty wystawiającego wniosek obejmująca okres od 29.08.2008 do 14.08.2009 obejmuje głównie dolegliwości ze strony prawego stawu kolanowego. Brak w niej wyczerpujących informacji o stanie kaletek maziowych kolana lewego, w tym o stanie zapalnym kaletek. Sąd wskazał, że organy obu instancji wydały decyzję bez wyjaśnienia powyższych wątpliwości, czym naruszyły art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. Dodatkowo organ II instancji, nie ustosunkował się do zgłoszonych w odwołaniu zarzutów oraz nie wyjaśnił wątpliwości we wskazanym tam zakresie.

W ponownym badaniu przeprowadzonym, po odwołaniu wyżej wymienionego, w Instytucie Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera - Klinika Chorób Zawodowych i Toksykologii w Łodzi, jednostka ta orzeczeniem z dnia nr [...] nie stwierdziła choroby zawodowej wymienionej w poz. 19.2 wykazu. W orzeczeniu tym wskazano, że po przeprowadzonej hospitalizacji i konsultacji ortopedycznej stwierdzono u badanego zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe obu kolan, sztywnienie prawego stawu kolanowego z powodu ropnego zapalenia, stan po protezoplastyce lewego stawu kolanowego z powodu zmian zwyrodnieniowych. Stwierdzono, z dużym prawdopodobieństwem, że pierwotnym schorzeniem są stwierdzone u pacjenta znacznie nasilone zmiany zwyrodnieniowe i je należy traktować jako przyczynę schorzenia.

PPIS w dniu [...] lutego 2015 r. wydał decyzję Nr [...] znak: [...]o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – przewlekła choroba układu ruchu wywołana sposobem wykonywania pracy – przewlekłe zapalenie kaletki maziowej kolana lewego. W uzasadnieniu organ powołał się na wydane orzeczenia biegłych lekarzy z medycyny pracy. Wskazał, że choroba zawodowa może być stwierdzona wyłącznie w przypadku rozpoznania danej jednostki chorobowej przez orzekające placówki medycyny pracy, a taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

W odwołaniu skarżący nie zgodził się z decyzją, wskazał na jej krzywdzący i niesprawiedliwy charakter. Podał, że nie jest dla niego zrozumiałym, jak lekarz może obecnie stwierdzać chorobę kaletek maziowych, kiedy "dziś ich już nie ma - są sztuczne kolana".

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...], PPWIS ww. decyzją utrzymał w mocy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawą wydania decyzji przez organy obu instancji był brak występowania u skarżącego choroby, która odpowiadałaby kryteriom schorzenia wymienionego w poz. 19.2 wykazu chorób zawodowych – przewlekłe zapalenie kaletki maziowej lewego kolana.

Organ stwierdził, że odwołujący w okresie od 1950 r. do 1999 r. wykonywał pracę w sposób mogący wywołać stwierdzaną chorobę zawodową. Jednakże, aby móc stwierdzić chorobę zawodową, po pierwsze biegli winni rozpoznać u strony taką chorobę a po drugie organ winien ustalić, że okres dzielący zakończenie pracy w narażeniu zawodowym i wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych nie jest dłuższy niż 1 rok. Organ podał, że z analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że odwołujący świadczył pracę w narażeniu zawodowym do 1999 r. Zatem roczny termin wystąpienia u niego objawów chorobowych nie został zachowany. Również biegli nie rozpoznali u odwołującego jednostki chorobowej określonej w pkt 19.2 wykazu chorób zawodowych.

Skargę na opisaną decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący, wnosząc o jej zmianę i ustalenie występowania choroby zawodowej, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - § 8 ust. 1 rozporządzenia, poprzez uznanie, że nie spełnia kryteriów choroby zawodowej, mimo, że całe życie pracował na roli, zanim doszło do zwyrodnienia stawów. Wynikiem powyższego było przewlekłe zapalenie kaletek maziowych, które występują w ewidencji chorób zawodowych dla rolników. Zdaniem skarżącego organ dokonując oceny prawnej winien ustalić przyczynę choroby a nie skutek. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z "Instytutu Medycznego" dla ustalenia przyczyn choroby.

W odpowiedzi na skargę PPWIS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając skargę, stwierdził, że inspektor sanitarny jest związany orzeczeniem lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich ww. jednostek ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia (zob. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., II OSK 1078/06, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 maja 2007 r., IV SA/Gl 794/06, wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., II OSK 335/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Sąd ten stwierdził, że ocena opinii lekarskich dokonywana przez inspektora sanitarnego prowadzącego postępowanie sprowadza się do badania ich pod względem formalnym, czyli oceny czy wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy są rzeczowo oraz przekonywująco uzasadnione.

Jak wskazał Sąd I instancji, w kontrolowanej sprawie prowadzone postępowanie dotyczyło stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej w poz. 19.2 wykazu chorób zawodowych: przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia kaletki maziowej kolana lewego. Obie uprawnione jednostki medyczne, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie i Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi po przeprowadzeniu badań skarżącego nie znalazły podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej (orzeczenie lekarskie nr [...] lekarza WOMP w Rzeszowie oraz orzeczenie nr [...] lekarza Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera). W szczególności Sąd ten podkreślił, że w orzeczeniu jednostki orzeczniczej II stopnia, wydanym po uprzedniej hospitalizacji skarżącego i konsultacji ortopedycznej stwierdzono u niego zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe obu kolan, sztywnienie prawego stawu kolanowego z powodu ropnego zapalenia, stan po protezoplastyce lewego stawu kolanowego z powodu zmian zwyrodnieniowych. Stwierdzono z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że pierwotnym schorzeniem są stwierdzone u pacjenta zmiany zwyrodnieniowe i należy je traktować jako przyczyny schorzenia.

Sąd ten wskazał, że orzeczenia lekarskie, wydane przez uprawnione jednostki medyczne, stanowią obligatoryjny dowód w postępowaniu o stwierdzenie chorób zawodowej i mają walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a., która oprócz konkluzji powinna zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska ze wskazaniem przeprowadzonych badań i wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości, które to wymogi spełniają ww. opinie wydane w sprawie niniejszej przez obie jednostki orzecznicze. Są one zgodne w rozpoznaniu i dlatego zdaniem tego Sądu, trafnie PPWIS uznał, że stanowią dowód dający organowi I instancji podstawę do wydanej decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Jak stwierdził Sąd I instancji, opinie te, są zgodne w rozpoznaniu z wcześniejszymi opiniami tych jednostek (nie rozpoznano u skarżącego jednostki chorobowej – przewlekłe zapalenie kaletki maziowej lewego kolana), przezco brak było podstaw do zakwestionowania tych opinii.

W ocenie Sądu, organy inspekcji sanitarnej w sposób wystarczający wyjaśniły dlaczego nie stwierdziły u skarżącego choroby zawodowej. W należyty sposób wyjaśniły stan faktyczny sprawy, czyniąc zadość – wbrew zarzutom skargi – obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., zaś wydane decyzje zostały uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy pozwolił organom na prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwaną: " p.p.s.a." Sąd I instancji oddalił skargę.

Skarżący W. C. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, jak również na podstawie art. 203 pkt. 1 p.p.s.a. zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1/ naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 80 k.p.a przez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie braku ustalenia przyczyny wystąpienia u skarżącego choroby zwyrodnieniowej oraz istotnego faktu, iż skarżący przeszedł protezoplastykę lewego stanu kolanowego i zabieg usztywnienia nogi prawej, upływu czasu, powikłań związanych z rozwojem choroby i w związku z czym wyniki aktualnych badań nie odzwierciedlają jego stanu zdrowia sprzed wykonanych zabiegów operacyjnych i nie pozwalają na precyzyjne wykluczenie przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, a to zapalenia kaletki maziowej mieszczącego się w pkt.19.2 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia;.

- art. 104 § 2 k.p.a w zw. z art. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz.1236), zwanej dalej: "u.p.i.s.", polegającego na braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego, które skutkowało nierozpoznaniem przedmiotowej sprawy co do istoty w wyniku uwzględnienia jedynie aktualnego stanu chorobowego skarżącego, z pominięciem genezy jego powstania tzn. przebytego przewlekłego zapalenia kaletek maziowych prawego i lewego kolana;

- art. 7 w zw. 77 k.p.a w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia, przez pominięcie przy wyjaśnianiu stanu faktycznego istotnych okoliczności jakimi są podstawy wydania decyzji w odniesieniu do skarżącego o uznaniu go za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a także braku ustalenia przyczyn i genezy powstania choroby pomimo, że choroba zwyrodnieniowa nie jest chorobą samoistną i wstąpienie jest poprzedzone czynnikami pierwotnymi jakimi jest m.in. zapalenie kaletki maziowej. Istotą ustalenia uprawnień choroby zawodowej jest stan zdrowia skarżącego jaki istniał w chwili nabycia uprawnień do renty tj. w styczniu 1995 r., a nie ustalenie stanu zdrowia skarżącego w chwili obecnej. Obecny stan zdrowia skarżącego jest jedynie dalszą konsekwencją przewlekłego zapalenia kaletek maziowych,

- błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, ustaleń organu za własne, pomimo błędnego przyjęcia przez organ za punkt wyjścia choroby zwyrodnieniowej, a nie jej przyczyny jaką u skarżącego było zapalenie kaletek maziowych,

- rażące naruszenie słusznego interesu strony poprzez niestwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej pomimo, ze w wyniku przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem pracy jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, która nie jest zdolna do podjęcia pracy, a nawet samodzielnej egzystencji, tym bardziej, że skarżący całe życie pracował wyłącznie jako rolnik i wszelki dochód uzyskiwał z tej działalności.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że Sąd I instancji zaaprobował brak rozważenia przez organy istotnej części dowodów, jakie skarżący podnosił w niniejszej sprawie, naruszając tym samym art. 80 k.p.a

Zarzucono, że Sąd dokonał błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie nieustalenia przyczyny wystąpienia u skarżącego choroby zwyrodnieniowej i faktu, iż przeszedł on protezoplastykę lewego stanu kolanowego oraz zabieg usztywnienia nogi prawej. Sąd nie wziął także pod uwagę upływu czasu, powikłań związanych z rozwojem choroby, w związku z czym wyniki aktualnych badań nie odzwierciedlają stanu zdrowia skarżącego sprzed wykonanych zabiegów operacyjnych i nie pozwalają na precyzyjne ustalenie przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, a to zapalenia kaletki maziowej mieszczącego się w pkt.19.2 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzania.

Wytknięto, że oparcie wyroku na niepełnych orzeczeniach lekarskich, które nie wskazały genezy rozpoznawanej u skarżącego choroby zwyrodnieniowej będącej następstwem zapalenia kaletek maziowych, stanowiło naruszenie art. 104 § 2 k.p.a w zw. z art. 5 u.p.i.s.

Wywodzono, że w przebiegu choroby zwyrodnieniowej, w błonie maziowej produkowane są cytokiny prozapalne. Kaletka maziowa to rodzaj wytworu błony maziowej, mający postać zbudowanego z tkanki łącznej worka o pęcherzykowatym kształcie, zwykle komunikującą się z jamą stawową i wywarzająca maź stawową. Do pierwotnych przyczyn choroby zwyrodnieniowej należy zaliczyć: urazy, zapalenia stawu, chorobę odkładania psychofosforanu wapnia, artropatię hydroksyapatytową, uszkodzenie łąkotki, chrzęstniako- kostniakowatość maziówkową, kosmkowo-barwnikowe zapalenie błony maziowej, rozwarstwiającą się martwicę aseptyczną, dyzostozę wielozasadową śródchrzęstną i inne rzadsze.

Zarzucono, że Sąd I instancji nie dostrzegał faktu, iż w chwili obecnej skarżący ma " sztuczne" elementy kolan oraz znaczne trudności z lokomocją, poruszaniem się, codzienną egzystencją, brakiem możliwości zgięcia kolana, a powyższe wywołane jest ciężką pracą w gospodarstwie rolnym i domowym w latach 1950-2007, wiążącą się z dużym obciążeniem układu mięśniowo- szkieletowego, co nie zostało uwzględnione wydanych opiniach.

Argumentowano, że brak przeprowadzenia stosowych badań w dacie powstania choroby i jej rozwoju skutkuje brakiem możliwości ustalenia jego dokładnego przebiegu i trudności z postawieniem prawidłowej diagnozy. Nie mniej jednak nie jest to niemożliwe, albowiem wydane decyzje w odniesieniu do skarżącego W. C. o uznaniu go za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym już w tym czasie podyktowane były chorobą skarżącego jaką było zapalenie kaletek maziowych.

Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie złożył odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o jej oddalenie.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną, stwierdzono, że zdiagnozowane u badanego zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych, jak i stany zapalne, nie są umieszczone w obecnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia i nie mogą zatem zostać uznane jako choroby zawodowe narządu ruchu. Wyniki konsultacji ortopedycznej nie uzasadniają rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia kaletki maziowej kolana lewego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i dotyczą naruszenie przepisów postępowania. Nie były ona jednak usprawiedliwione.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. 1998 r. nr 21 poz. 94), dalej: "kp" za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Pojęcie "choroby zawodowej" jest więc pojęciem prawnym, posiadającym ustawową definicję. Z powołanego przepisu wynika, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych. Z treści normatywnej postanowień art. 235¹ kp wynika, że są dwa alternatywne sposoby stwierdzenia, w wyniku oceny warunków pracy, czy choroba zawodowa spowodowana jest działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, lub w związku ze sposobem wykonywania pracy, ("narażenie zawodowe"). Użyta w dyspozycji powyższego przepisu alternatywa: "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem", wskazuje na brak jakiejkolwiek dowolności organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej.

W myśl art. 235² kp, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednak pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje byłego pracownika, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). W § 6 ust. 2 rozporządzenia, zostały wymienione czynniki, które lekarz orzecznik winien uwzględnić przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego. Należy zwrócić uwagę, że to uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Dopiero po otrzymaniu ostatecznego orzeczenia lekarskiego właściwy organ, tj. w I instancji właściwy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, a w II - Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, wydaje na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia.

Pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1). Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika. W przypadku zaś jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, to inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności. Przepis ten nie wprowadza zatem hierarchii dowodów poprzez przyznanie prymatu jednej czynności dowodowej nad inną, w tym zwłaszcza konsultacji jednostki orzeczniczej II stopnia.

W przedmiotowej sprawie, z zachowaniem wskazanego wyżej trybu postępowania, odmowa stwierdzenia wystąpienia u skarżącego przewlekłego zapalenia kaletki maziowej wymienionej w poz. 19 pkt 2 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu, została poprzedzona poddaniem strony badaniom lekarskim w uprawnionych jednostkach orzeczniczych. Obie uprawnione jednostki medyczne, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie i Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi po przeprowadzeniu badań skarżącego nie znalazły podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej (orzeczenie lekarskie nr [...] lekarza WOMP w Rzeszowie oraz orzeczenie nr [...] lekarza Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera). W orzeczeniu jednostki orzeczniczej II stopnia, wydanym po uprzedniej hospitalizacji skarżącego i konsultacji ortopedycznej stwierdzono u niego zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe obu kolan, sztywnienie prawego stawu kolanowego z powodu ropnego zapalenia, stan po protezoplastyce lewego stawu kolanowego z powodu zmian zwyrodnieniowych. Stwierdzono z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że pierwotnym schorzeniem są stwierdzone u pacjenta zmiany zwyrodnieniowe i należy je traktować jako przyczyny schorzenia.

Należy dodać, że w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie z dnia [...].02.2014 (orzeczenie lekarskie nr [...]), zwrócono uwagę na fakt, że KRUS uznała skarżącego za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym 7.02.1995 r., a udokumentowanie choroby schorzeń stawów kolanowych, zostało wykazane od 25.01.2002 r., co oznacza, że pomiędzy zaprzestaniem pracy zawodowej skarżącego, a ww. udokumentowaniem upłynęło siedem lat. Tymczasem, jak wynika z załącznika do rozporządzenia, w przypadku choroby zawodowej, której stwierdzenia domaga się skarżący (przewlekłego zapalenia kaletki maziowej kolan), okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi jeden rok.

Z powyższego wynika, że w sytuacji skarżącego, uprawnione jednostki medyczne, ani nie rozpoznały choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia kaletki maziowej kolan, ani też nie potwierdziły, by został zachowany ww. jednoroczny termin w zakresie wykazania przez stronę w dokumentacji medycznej schorzeń stawów kolanowych.

W tych warunkach zarzuty naruszenia art. art. 80 k.p.a., art. 104 § 2 k.p.a w zw. z art. 5 ustawy "u.p.i.s." oraz art. 7 w zw. 77 k.p.a w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia, okazały się niezasadne.

Twierdzenia skargi kasacyjnej o uwzględnieniu jedynie aktualnego stanu chorobowego skarżącego, z pominięciem genezy jego powstania (zarzut naruszenia art. 80 k.p.a.), nie odpowiadają faktom. We wskazanych wyżej orzeczeniach badano zagadnienie genezy schorzeń strony, przyjmując ostatecznie - z dużym stopniem prawdopodobieństwa - że pierwotnym schorzeniem są stwierdzone u skarżącego zmiany zwyrodnieniowe i należy je traktować jako przyczyny schorzenia. stawów kolanowych. Okoliczność, że za przyczynę tych schorzeń lekarze biegli nie uznali wskazywanego przez stronę, przewlekłego zapalenia kaletek maziowych prawego i lewego kolana, nie można utożsamiać z naruszeniem normy art. 80 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. To właśnie całokształt materiału dowodowego nie wskazuje ani w sposób bezsporny, ani też z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenia stawów kolanowych strony zostały spowodowane narażeniem zawodowym w rozumieniu art. 235¹ kp. Wyżej wskazane uprawnione jednostki orzecznicze, oparły swe orzeczenia nie tylko na przeprowadzonych badaniach i hospitalizacji strony, ale też na wszystkich zgromadzonych zaświadczeniach lekarskich dotyczących omawianych schorzeń skarżącego. Tym bardziej więc nie można zasadnie podnosić zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a.

Tak samo za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 7 w zw. 77 k.p.a w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia, poprzez brak ustalenia przyczyn i genezy powstania choroby zwyrodnieniowej. Autor skargi kasacyjnej wywiódł, że skoro choroba zwyrodnieniowa nie jest chorobą samoistną, to musiała zostać poprzedzona czynnikami pierwotnymi, jakimi jest m.in. zapalenie kaletki maziowej. Zarzut ten w istocie ma charakter przypuszczenia, które ani nie zostało potwierdzone w którymkolwiek ze wskazanych wyżej orzeczeń, ani też nie wynika z jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał też źródła zaprezentowanego twierdzenia, co potwierdza tylko, ze w istocie postawił nie popartą materiałem dowodowym tezę. Dlatego też powyższy zarzut nie został oparty na usprawiedliwionej podstawie.

Nie mógł również odnieść skutku zarzut naruszenia art. 104 § 2 k.p.a w zw. z art. 5 u.p.i.s., polegającego na braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego, które skutkowało nierozpoznaniem przedmiotowej sprawy co do istoty w wyniku uwzględnienia jedynie aktualnego stanu chorobowego skarżącego, z pominięciem genezy jego powstania tzn. przebytego przewlekłego zapalenia kaletek maziowych prawego i lewego kolana. Pomijając już, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał jednostki redakcyjnej art. 5 u.p.i.s., który składa się z ośmiu punktów - co uniemożliwia merytoryczne ustosunkowanie się do kwestii naruszenia tego artykułu - to należy zauważyć, że powyższy zarzut stanowi w istocie powtórzenie pierwszego, wysuniętego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a., wytykającego brak ustalenia przyczyny wystąpienia u skarżącego choroby zwyrodnieniowej. Zagadnienie to zostało już wyżej omówione. Odnośnie natomiast twierdzenia o nierozpoznaniu przedmiotowej sprawy z naruszeniem art. 104 § 2 k.p.a., to zarzut ten jest również niezasadny. Powyższy przepis stanowi, że decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Zwrot "decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty" należy rozumieć w ten sposób, że "decyzja" jest aktem stosowania normy prawnej, "sprawa" jest sprawą administracyjną lub sprawą weryfikacyjną, zaś rozstrzygnięcie tych spraw polega na wiążącym ustaleniu określonej sytuacji prawnej lub wadliwości (niewadliwości) decyzji ostatecznej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu, 1989, s. 51). Zaskarżona decyzja spełnia kryteria decyzji załatwiającej istotę sprawy. Jest niewątpliwie aktem zastosowania norm prawnych, tj. art. 235¹ kp, § 8 ust. 1 rozporządzenia oraz poz. 19.2 wykazu chorób zawodowych, określonego w załączniku do rozporządzenia. Organy obu instancji rozstrzygnęły sprawę administracyjną, ustalając w wiążący sposób sytuację prawną skarżącego, nie stwierdzając u niego choroby zawodowej. Tak treść sentencji decyzji, jak i ich uzasadnienie są jasne, jednoznaczne i nie pozostawiają jakichkolwiek wątpliwości, co do treści i znaczenia rozstrzygnięcia. Dlatego też omawiany zarzut nie został oparty na usprawiedliwionej podstawie.

Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.