Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 873/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-01-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

L.H. wnioskiem z dnia 15 września 2010 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 100 zł.

Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem utrzymania małżonków są dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł miesięcznie, z prowadzonych przez każdego z nich działalności gospodarczych ponoszą straty (przy czym nie podali w jakiej wysokości), ich majątek stanowi dom jednorodzinny o powierzchni użytkowej 119,4 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 5,35 ha oraz dwa budynki handlowe o powierzchni 180 m2 i 600 m2.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 17 września 2010 r. pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył odpisy zeznań podatkowych za rok 2009 (wraz z załącznikami), z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał on stratę w wysokości [...] zł, deklarując przychód w kwocie [...] zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł, zadeklarował również dochód z innych źródeł w wysokości [...] zł (PIT-36), zaś jego żona – poza przychodem ewidencjonowanym uzyskanym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł (PIT-28) – osiągnęła także dochód z wypłacanego przez ZUS zasiłku w wysokości [...] zł (PIT-37, PIT-11A). Dołączono również wyciągi z księgi przychodów i rozchodów za kwiecień, maj i czerwiec 2010 r. wraz z obliczeniem dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę za okres od kwietnia do czerwca 2010 r. Wynika z nich, że z tytułu sprzedaży towarów i usług ww. miesiącach uzyskał on przychód w wysokości [...] zł, [...] zł i [...] zł i poniósł wydatki odpowiednio w kwotach [...] zł, [...] zł i [...] zł; do czerwca br. poniósł stratę w wysokości [...] zł, bowiem osiągnięty przychód z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, a koszty jego uzyskania (ogółem) – [...] zł. Przedstawił kopię decyzji z dnia 7 grudnia 2009 r. o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2009 w łącznej wysokości [...] zł, przy czym z treści załączonej umowy dzierżawy z dnia 7 marca 2005 r. wynika, że 80% otrzymanych dopłat przekazuje on wydzierżawiającemu tytułem rocznego czynszu dzierżawnego. Nadesłał także złożone przez małżonków dodatkowe oświadczenie, iż posiadają osobisty rachunek bankowy, na którym brak jest środków pieniężnych oraz kopię zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym samochodu osobowego marki Mercedes Benz 109 D 2.0, rok produkcji 1994 i nieczytelną kopię dowodu rejestracyjnego pojazdu marki KIA. Ponadto, nadesłał kopie faktur VAT za wodę za okres od 1 grudnia 2009 r. do 8 lutego 2010 r. i od 9 lutego do 10 maja 2010 r. na kwoty po [...] zł oraz za energię elektryczną za okres od 8 lutego do 14 lipca 2009 r. (kwota nieczytelna) wraz z prognozą za okres od września 2009 r. do lutego 2010 r. na łączną kwotę [...] zł i za okres 14 lipca 2009 r. do 21 stycznia 2010 r. na kwotę [...] zł wraz z prognozą za okres od marca 2010 r. do sierpnia 2010 r. na łączną kwotę [...] zł.

Postanowieniem z dnia 22 listopada 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W ustawowym terminie L.H. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza wskazując, że wykazane zostało, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Ponadto dodał, że złożone zostały wszelkie wymagane dokumenty, w tym oświadczenie skarżącego i jego małżonki w przedmiocie braku środków na rachunku bankowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270) – dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że to rzeczą wnoszącego o przyznanie prawa pomocy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. To na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 10 maja 2006 r. (Sygn. akt III SA/Wa 3456/05) doszedł nawet do przekonania, że ze względu na spoczywający na wnioskującym ciężar dowodu, wszelkie wątpliwości dotyczące jego stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jego niekorzyść.

Zgodnie natomiast z treścią art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie skorzystano z tej możliwości i zarządzeniem z dnia 17 września 2010 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Wnioskodawca uchylił się jednak od tego obowiązku i nie przedłożył wszelkich żądanych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

Z dokonanej analizy niepełnego materiału dowodowego wynika, że skarżący znajduje się w posiadaniu kilku nieruchomości, tj. domu jednorodzinnego, dwóch budynków o przeznaczeniu handlowym oraz gospodarstwa rolnego, a także dwóch pojazdów osobowych o wartości poniżej 3.000 euro każdy. W roku podatkowym 2009 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący wykazał stratę w wysokości [...] zł. Z kolei żona skarżącego – Z.H., osiągnęła dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz z wypłaconego przez ZUS zasiłku (odpowiednio w wysokości [...] zł i [...] zł).

Przedsiębiorstwo L.H. do czerwca 2010 r. poniosło stratę w wysokości [...] zł. Ustalono również wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków tytułem opłat za wodę oraz energię elektryczną za kilka miesięcy poprzedzających złożenie wniosku miesięcy.

Ponadto, dnia 7 grudnia 2009 r. w drodze decyzji właściwego organu skarżący uzyskał płatność rolnośrodowiskową na 2009 r. w kwocie [...] zł, jednak zgodnie z treścią załączonej umowy dzierżawy z dnia 7 marca 2005 r. wynika, że 80% otrzymanych dopłat przekazuje on wydzierżawiającemu tytułem rocznego czynszu dzierżawnego..

Jak już wspomniano, na podstawie przedłożonych materiałów nie można ocenić aktualnego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Przedstawione dokumenty obrazują co prawda wysokość uzyskiwanych przychodów i ponoszonych wydatków oraz efekt prowadzonej działalności gospodarczej, wymieniają poszczególne, ruchome i nieruchome elementy jego majątku, jednak co istotne dla sprawy, nie można na ich podstawie ustalić, czy skarżący posiada środki pieniężne, a jeżeli tak to w jakiej ilości. Złożone w tym przedmiocie oświadczenie małżonków H. nie jest wystarczające. Przy wydawaniu tak istotnej z punktu widzenia zasady ponoszenia kosztów sądowoadministracyjnych decyzji o zwolnieniu od kosztów sądowych nie można oprzeć się wyłącznie na oświadczeniu wnoszącego.

W sytuacji, gdy w wezwaniu o dokumenty źródłowe kazuistycznie wymieniono oczekiwania Sądu odnośnie dowodów wskazujących na stan majątkowy nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w pełni zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zdaniem Sądu, postawa wnioskodawcy zaprezentowana w niniejszym postępowaniu nie daje podstaw do stwierdzenia, ze skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.