Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1515/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Agnieszka Jakimowicz WSA Paweł Dąbek (spr) po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi: L. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 września 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję z 21 czerwca 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 września 2021 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm. - dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję własną z 21 czerwca 2021 r., nr [...], o odmowie umorzenia L.L. (dalej: Skarżący) należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem Skarżącego z 14 maja 2020 r., w którym zwrócił się umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na podstawę § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu na ubezpieczenia społeczne składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej: Rozporządzenie) w zw. z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. We wniosku powołał się na restrykcje związane z pandemią koronawirusa oraz utratę możliwość zarobkowania. Skarżący podniósł, że przedmiotowa zaległość powstała wskutek ustalenia 27 września 2019 r. przez ZUS właściwego ustawodawstwa, zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego na 10 grudnia 2013 r., a zatem za 6 lat wstecz. Spowodowało to powstanie zaległości (78.341,54 zł), której obecnie Skarżący nie jest w stanie uregulować.

W uzasadnieniu decyzji odmownej ZUS podniósł, że Skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ustalono, że Skarżący jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął w 2019 r. przychód w wysokości 2.878.367,31 zł i dochód w wysokości 29.991,84 zł, w roku 2020 r. przychód w wysokości 751.751,85 zł i poniósł stratę w wysokości 127.622,81 zł; pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenia, zawartej od 1 grudnia 2020 r. do 31 maja 2021 r. w B. i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.050,00 zł brutto, tj. 770,00 zł netto miesięcznie; nie pobiera świadczeń rentowych; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która ponosi stratę oraz 23-letnim synem, który nie osiąga dochodów; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 950,00 zł, w tym z tytułu: opłat eksploatacyjnych - 800,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem - 150,00 zł; nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; nie jest właścicielem nieruchomości, posiada środki pieniężne na rachunkach bankowych w łącznej kwocie 5.190,95 zł; jest właścicielem samochodu marki [...] z [...] r. oraz [...] z [...] r.; posiada inne składniki mienia ruchomego: komputer osobisty o wartości 1.500,00 zł, telewizor - 2.000,00 zł oraz telefon komórkowy - 2.500,00 zł; nie posiada wierzytelności; zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i utracił jedyne źródło utrzymania.

W związku z powyższym ZUS rozważył przesłanki umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 Rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i uznał, że również nie ziściły się w przedmiotowej sprawie. Wyjaśniono przy tym, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek analizie podlega wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w powyższych przepisach. ZUS ustalił w związku z tym, że w aktach sprawy brak jest dowodów na trwałe wykluczenie Skarżącego z rynku pracy ze względu na stan zdrowia lub ewentualną konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Nadto Skarżący ma dopiero 61 lat i brak zdrowotnych przeciwskazań do podjęcia zatrudnienia.

Skarżący w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Zaakcentował, że jego zadłużenie powstało w związku z pandemią wirusa, która szczególnie uderzyła w branżę gastronomiczną. Zakwestionował twierdzenia ZUS, że może sprzedać rzeczy ruchome jak samochód, komputer czy komórkę, co byłoby niecelowe i nie pozwalałoby na podjęcie zatrudnienia. Wyjaśnił, że posiada lokal niemieszkalny (spodziewany dochód z najmu ok. 150 zł na miesiąc), samochód, a za pełnienie funkcji prezesa w spółce A. sp. z o.o. w K. nie otrzymuje wynagrodzenia.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w związku ze szczególnymi rozwiązaniami związanymi z epidemią COVID - 19. W związku z tym, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeśli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (por. art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm.), w zw. z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1090). Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I WSA w Krakowie o rozpoznaniu sprawy w tym trybie wydane zostało 22 marca 2022 r. (k: 22 akt).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem prawa, skutkującym koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Wadliwość zaskarżonej decyzji wynika między innymi z braku rozważenia istotnych przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a zatem przeprowadzenia niewystarczającego dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy postępowania dowodowego, a w konsekwencji braku ustalenia w pełni stanu faktycznego.

Rozpoznając sprawę, należy jednak w pierwszej kolejności przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję albo gdy 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania decyzji dotyczącej zastosowania lub odmowy zastosowania wnioskowanej przez Skarżącego ulgi. Wynika to z faktu, że organ nie ustalił, czy w sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., tj. "całkowitej nieściągalności" zadłużenia. Ustalenia w tym zakresie dokonuje organ rozpoznający wniosek, bez względu na zakres inicjatywy dowodowej Skarżącego w tym przedmiocie. Także bowiem w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089). Tymczasem w badanej sprawie ZUS poprzestał na zbadaniu przesłanek z § 3 ust. 1 Rozporządzenia i art. 28 ust. 3a. u.s.u.s. Podkreślenia przy tym wymaga, że Skarżący (pomimo że reprezentowany przez fachowego pełnomocnika) wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek. Powołanie się przy tym przez Skarżącego na § 3 ust. 1 Rozporządzenia, nie zwalnia ZUS z rozważenia z urzędu wszystkich przesłanek umorzenia zaległości składkowych, jak to wyżej wskazano. Organ administracyjny do którego wpływa wniosek o wszczęcie postępowania, jest bowiem związany jego zakresem, czyli żądaniem, nie zaś powołaną podstawą prawną. Oczywiście w niektórych przypadkach podstawa prawna wskazana przez stronę może wyznaczyć kierunek procedowania przez organ administracyjny. Nie dotyczy to jednak sytuacji z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący złożył bowiem wniosek o umorzenie zaległości składkowych i tym samym wyznaczył zakres postępowania, które ZUS powinien przeprowadzić na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Wskazanie zaś we wniosku na konkretny przepis ma jedynie takie znaczenie, że zdaniem wnioskodawcy normowana w nim sytuacji doprowadzi do uwzględnienia wniosku. Skoro Skarżący domagał się umorzenia należności składkowych, ZUS był zobowiązany do rozpoznania wniosku w oparciu o powszechnie obowiązujące regulacje prawne z których wynika, jakie przesłanki powinny podlegać badaniu w tego typu sprawach.

Jak z powyższego wynika, ZUS nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego w zakresie ustalenia przesłanki "całkowitej nieściągalności". Dopiero bowiem po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania dowodowego co do istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności i stwierdzeniu, że przesłanka taka zachodzi organ mógłby odmówić zastosowania ulgi. W tej kwestii przyznany został mu wybór rozstrzygnięcia, oparty na instytucji uznania administracyjnego. Jeżeli natomiast organ ustali, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi, wówczas dopiero rozważa możliwość zastosowania ulgi na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podane możliwości rozważenia uwzględnienia wniosku o ulgę w postaci umorzenia należności, mogą mieć miejsce jedynie w przypadku prawidłowego ustalenia ziszczenia się warunku całkowitej nieściągalności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji musi przy tym jasno wynikać, że organ rozważał poszczególne przesłanki wymienione w tym przepisie. Dopiero wówczas Sąd będzie mógł skontrolować, czy stwierdzenie organu w przedmiocie całkowitej nieściągalności jest prawidłowe.

W ocenie Sądu, dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny – zarówno w zakresie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak i ewentualnie innych przesłanek umorzenia zaległych składek – otwiera organowi możliwość skorzystania z "uznania administracyjnego". Oznacza to, że dopóki organ nie ustali prawidłowo i ponad wszelką wątpliwość stanu faktycznego sprawy, rozważania dotyczące uznaniowego charakteru decyzji, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. są pozbawione znaczenia. Już jednak na tym etapie postępowania należy podnieść, że organ wydający decyzję administracyjną o charakterze uznaniowym wciąż musi uwzględniać szereg reguł ogólnych, rządzących funkcjonowaniem struktur władzy publicznej, a zwłaszcza zasady demokratycznego państwa prawnego i wynikającej z niej zasady proporcjonalności (także np. art. 7 k.p.a.) oraz dokonać m.in. oceny relacji interesu społecznego i interesu indywidualnego zainteresowanego w sprawie. Prawidłowe zastosowanie tych zasad może (w niektórych stanach faktycznych) doprowadzić do tego, że zakres swobodnego uznania organu zostanie drastycznie ograniczony. Nie można przy tym twierdzić, że strona powinna przekonać organ do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. To rzetelnie zebrany (przez organ) materiał dowodowy umożliwia organowi taką ocenę sytuacji zainteresowanego, która – w świetle art. 7 k.p.a. – stanowi podstawę do przyjęcia, czy w świetle kodeksowej zasady proporcjonalności należy skorzystać z przypisanej organowi kompetencji.

Należy również zwrócić uwagę, że ZUS nie ustalił także kolejnej ważnej okoliczności stanu faktycznego, tj. dochodów żony skarżącego, która prowadzi działalność gospodarczą. Wprawdzie postępowanie dotyczy sytuacji majątkowej Skarżącego, jednak biorąc pod uwagę, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, koniecznym jest dokładne ustalenie jakimi środkami małżonkowie dysponują. Ma to również szczególne znaczenie w realiach niniejszej sprawy, gdyż jak ZUS zauważył, wydatki Skarżącego przewyższają uzyskiwane przez niego dochody. Jeżeli zatem Skarżący nie poda dokładnych dochodów swojej rodziny, oznaczać to będzie, że ukrywa takie dochody i w konsekwencji okoliczność taka przemawiać będzie przeciwko umorzeniu zaległości.

Sąd w tym zakresie pragnie odnieść się do dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 Rozporządzenia. Wskazanymi w tym akcie przesłankami umożliwiającymi umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (w tej części przepis podlega wykładni ścisłej – tj. ani rozszerzającej ani zawężającej – zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendandae). Wypełniając upoważnienie ustawowe, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał przykładowe stany faktyczne, w których może nastąpić umorzenia zaległości. Zgodnie z tym rozporządzeniem, możliwość umorzenia należności istnieje np.: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz w razie 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd zwraca uwagę, że wyliczenie to nie stanowi zamkniętego katalogu przypadków uzasadniających umorzenie zaległości z innej przyczyny niż całkowita nieściągalność, a jedynie przykładowe wskazanie różnych kategorii stanów faktycznych, które z całą pewnością mieszczą się w tej przesłance. Poza tymi przesłankami mogą istnieć inne jeszcze okoliczności, które stanowiłyby przesłankę rozważenia możliwości zastosowania ulgi.

Należy przy tym podkreślić, że przez użyte w rozporządzeniu stwierdzenie "uniemożliwia mu opłacenie tych należności", należy rozumieć sytuację zapłaty całości należności wraz odsetkami. Najogólniej rzecz biorąc, spełnienie tej przesłanki wiąże się z istnieniem po stronie zobowiązanego szczególnych powodów, powodujących że żądanie pełnej i terminowej zapłaty składek może zachwiać podstawami egzystencji zobowiązanego i (lub) osób zależnych od niego. Podkreślić przy tym należy, że okoliczności występujących po stronie zobowiązanego, nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości składkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia).

Tymczasem z lektury zaskarżonej decyzji wynika, że organ ograniczył się przy stosowaniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jedynie do przypadków wymienionych przykładowo w rozporządzeniu. Organ nie przeanalizował jednak ogólnego warunku wynikającego z powyższego rozporządzenia, a mianowicie nie wykazał, że Skarżący jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich dla niego i jego rodziny skutków. Oczywiście w Rozporządzeniu jest mowa o tym, że to zobowiązany ma wykazać, że nie jest w stanie uiścić należności. Niemniej jednak wykazanie musi ograniczać się do powołania określonych faktów przez składającego wniosek o zastosowanie ulgi. Ocena tych faktów i jednoczesne stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki do rozważenia w drodze uznania administracyjnego, czy zastosować ulgę, należą już do organu administracyjnego. Innymi słowy, strona przedstawia fakty, z których jej zdaniem wynika, że nie jest w stanie opłacić należności, zaś organ weryfikuje te twierdzenia i jeżeli się z nimi nie zgadza, daje temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, przedstawiając stosowną argumentację.

Tymczasem w niniejszej sprawie nie wykazano, że Skarżący jest w stanie spłacać zadłużenie, choćby w systemie ratalnym. Organ w ogóle nie przeprowadził w tym kierunku żadnego postępowania. W takim zaś przypadku spełniona zostałaby przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., czyli należałoby sytuację w jakiej znalazł się Skarżący uznać za uzasadniony przypadek, pozwalający rozważać umorzenie należności składkowych. Brak jakiegokolwiek działania w tym kierunku powoduje, że organ naruszył wyżej wskazany przepis w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, gdyż nie uzasadnił, że skarżąca jest w stanie uregulować zaległość i dodatkowo nie pociągnie to dla niego żadnych negatywnych skutków.

Wskazać ponadto należy, że w sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień (tak: wyrok NSA z dnia 8 listopada 2013r., sygn. akt II OSK 1291/12, LEX nr 1421792), czego na gruncie niniejszej sprawy zabrakło. ZUS bowiem nie zwrócił się do Skarżącego z wezwaniem do uzupełnienia zgłoszonych twierdzeń, a to przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej. Skoro bowiem z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że trzyosobowa rodzina Skarżącego utrzymuje się z bardzo małych środków, to koniecznie należało uzupełnić materiał dowodowy o dochody żony, celem weryfikacji tych twierdzeń.

Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Stosownie do art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (zob. między innymi: A. Wróbel- komentarz do art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.; C. Martysz- komentarz do art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom l i II, Zakamycze, 2005; J. Borkowski: Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993r., l SA 1270/93, OSP 1994/7-8/131).

Podkreślić przy tym należy, że ZUS nie podjął inicjatywy dowodowej we wskazanym zakresie, choć to na nim spoczywał ciężar ustalenia stanu faktycznego. Oczywiście o pewnych faktach wiedzę ma wyłącznie Skarżący i to on powinien fakty te udowodnić. Niemniej jednak to na organie spoczywa obowiązek zwrócenia się do strony o wyjaśnienie okoliczności, które jego zdaniem mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i dopiero w sytuacji braku odpowiedzi, organ nie mając żadnych możliwości ustalenia tych okoliczności, może stwierdzić, że brak współdziałania strony, uniemożliwił dokonanie ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Wezwanie strony o podanie konkretnych okoliczności, musi wyraźnie wskazywać, co strona ma obowiązek przedstawić. Nie może to być ogólne wezwanie, lecz organ musi wskazać konkretne okoliczności, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dowody, jakimi strona okoliczności te może wykazać. ZUS nie może również zapominać o dyspozycji art. 86 k.p.a., który przewiduje, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Ustawodawca umożliwia organowi realizację w ten sposób zasady prawdy obiektywnej. Organ nie może wobec powyższego, bez wykorzystania tego dowodu stwierdzić, że z winy strony nie mógł ustalić stanu faktycznego sprawy. Stwierdzenie takie byłoby usprawiedliwione jedynie wówczas, gdyby organ należycie wzywał stronę do wykazywania określonych okoliczności i wykorzystał możliwość jej przesłuchania. Dopiero wówczas mógłby stwierdzić w uzasadnieniu decyzji, że o konkretnych faktach wiedzę ma jedynie strona i z uwagi na jej bierność, organ nie miał możliwości dokonania pełnych ustaleń.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie badania, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności oraz czy sytuacja Skarżącego wyczerpuje przesłankę, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Dlatego też na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Wobec zaś uznania, że wskazane uchybienia nastąpiły również na etapie wydawania decyzji w pierwszej instancji, również i ta decyzja została uchylona, zaś podstawę prawną do orzeczenia w tym zakresie stanowił art. 135 powyżej wskazanej ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, ZUS zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające z niniejszego uzasadnienia. W szczególności natomiast przeprowadzi wszechstronne postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy zadłużenie Skarżącego względem ZUS jest "całkowicie nieściągalne" w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Gdyby okazało się, że sytuacje takie nie zachodzą, organ wyczerpująco zbada przede wszystkim przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i jeżeli stwierdzi, że któraś z nich zachodzi, będzie mógł przejść do rozważań opartych na swobodnym uznaniu.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji.