Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1727/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2011 r. sprawy ze skargi I. W. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. znak: [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej I. W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "kpa" utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. o zwrocie wniosku I. W. w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w B. o pow. 22,8219 ha nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.), zwanego dalej "dekretem PKWN".

Wskazane postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

1. I. W. pismem z dnia 3 marca 2010 r. zwróciła się o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie dekretu PKWN", stwierdzającej, że nieruchomość położona w B., gmina R., powiat j., woj. [...] o pow. 22,8219 ha nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

2. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. zwrócił wniosek w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu PKWN

3. Na powyższe postanowienie I. W. wniosła zażalenie.

4. Wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...].

W uzasadnieniu postanowienia Minister powołał się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08 z uzasadnienia którego wynika, że w aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 kpc.

Przytoczono argumentację Trybunału Konstytucyjnego odnośnie przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych objętych we władanie państwa w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), zwanej dalej "ustawą z 1958 r.".

Z treści uzasadnienia Trybunału Konstytucyjnego wynika, że § 5 rozporządzenia w sprawie dekretu PKWN nie może być obecnie dla organów administracji podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika I. W. zarzuciła:

a) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

- art. 66 § 3 kpa poprzez zwrot podania w okolicznościach braku przesłanek ku temu,

- art. 1 pkt 1 kpa w zw. z § 5 rozporządzenia w sprawie dekretu PKWN w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN poprzez błędne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie droga postępowania administracyjnego jest niedopuszczalna,

- art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wskutek umorzenia postępowania administracyjnego,

b) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 9 ustawy z 1958 r. poprzez błędną wykładnię i ustalenie na jego podstawie, że nastąpiła utrata mocy obowiązującej dekretu PKWN, w tym utrata mocy § 5 rozporządzenia w sprawie dekretu PKWN,

- art. 190 ust. 1 i 4 w zw. z art. 188 Konstytucji RP, poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. o umorzeniu postępowania w sprawie o sygn. akt P 107/08 ma moc powszechnie obowiązującą .

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "ppsa" wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Wojewody [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był art. 66 § 3 kpa. W jego myśl podanie wniesione do organu niewłaściwego, gdy organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, lub gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ (do którego podanie wniesiono) zwraca wnoszącemu. Pamiętać przy tym należy, iż organ aby mógł zastosować komentowany przepis i na jego podstawie zwrócić podanie wnioskodawcy, zobowiązany jest stwierdzić, że sprawa objęta podaniem jest sprawą w rozumieniu art. 1 kpc, a zatem sprawą z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy, sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, bądź sprawą do której przepisy powyższej ustawy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 134/09, LEX Nr 551957).

W rozpoznawanej sprawie organy administracji przyjęły, że brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że określona nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN, w drodze postępowania administracyjnego. Zdaniem zarówno Wojewody jak i Ministra, sprawy tego typu winny być rozpoznawane przez sądy powszechne. Na poparcie zaprezentowanego stanowiska organy przywołały postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08, podzielając w pełni argumentację w nim zawartą.

Jednakże w związku z wątpliwościami, jakie pojawiły się odnośnie skutków powołanego postanowienia Trybunału Konstytucyjnego dla praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, postanowieniem z dnia 7 maja 2010 r. sygn. akt I OSK 176/10, przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: czy w obecnym stanie prawnym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając opisane zagadnienie prawne uchwałą siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, uznał, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Uchwała składu siedmiu sędziów posiada tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 ppsa. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego (w tym wojewódzkiego sądu administracyjnego) rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu.

Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie, nie uznał za zasadne skorzystanie z kompetencji przewidzianej w art. 269 § 1 ppsa. Zobowiązany jest więc respektować stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10. W konsekwencji wiążą go dwa zasadnicze założenia, które legły u podstaw poglądu składu siedmiu sędziów.

Po pierwsze, postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08 nie jest "orzeczeniem" Trybunału, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji. Dlatego nie posiada mocy powszechnie obowiązującej i nie skutkuje koniecznością odmowy stosowania przez sądy i organy administracji publicznej § 5 rozporządzenia w sprawie dekretu PKWN. Zatem pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymieniony przepis utracił moc obowiązującą, nie wiąże sądów administracyjnych.

Po drugie, § 5 rozporządzenia w sprawie dekretu PKWN stanowi aktualnie element systemu prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym powinien być stosowany przez organy administracji publicznej w toku postępowań administracyjnych przy rozpoznawaniu wniosków stron i sądy administracyjne rozpoznające skargi od decyzji tych organów.

Dlatego też, za nieprawidłowe należy uznać stanowisko zajęte przez Wojewodę [...], a następnie podtrzymane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazujące, iż droga administracyjna w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna. Wniosek skarżącej może być rozpoznany w toku postępowania administracyjnego, zatem rozstrzygnięcia organów (o zwrocie wniosku I. W. z uwagi na właściwość sądów powszechnych) zostały wydane z naruszeniem art. 66 § 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tego względu zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] kwietnia 2010 r. musiały zostać uchylone, co oznacza, że organ pierwszej instancji jest właściwy rzeczowo do rozpoznania sprawy skarżącej, a zatem zobowiązany będzie do wszczęcia postępowania, a następnie do merytorycznego rozpoznania wniosku.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Orzekając w punkcie 2 wyroku Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ppsa w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 2 ppsa zasądzono na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego, na które składają się: wpis sądowy od skargi – 100 zł, opłata od pełnomocnictwa – 17 zł oraz wynagrodzenie dla adwokata reprezentującego skarżącego – 240 zł. Wysokość wynagrodzenia ustalono zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).