Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1646/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Środki unijne
Finanse publiczne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 2 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Skrzypczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 4 listopada 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania dotyczącego kwoty do zwrotu w ramach umowy o dofinansowanie projektu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa Wielkopolskiego (dalej: Zarząd lub organ) decyzją z 4 listopada 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Ł. S. z [...] lipca 2021 r. (dalej: beneficjent/strona/skarżący) odmówił umorzenia w całości zobowiązania określonego w decyzji Zarządu z [...] lipca 2019 r. nr [...] oraz wyłączył naliczanie odsetek za zwłokę za okres od dnia następującego po dniu wniesienia podania, tj. od [...] lipca 2021 r. do dnia doręczenia niniejszej decyzji, włącznie z tym dniem.

Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zarząd Woj. Wlkp. jako Instytucja Zarządzająca Wielkopolskim Regionalnym Programem Operacyjnym na l. 2014-2020 (dalej: IZ WRPRO/Zarząd lub organ) ww. decyzją z [...] lipca 2019 r. określił do zwrotu przez Ł. S. w wys. [...] zł wraz z odsetkami otrzymanego dofinansowania w ramach środków przekazanych umową z [...] sierpnia 2016 r. (dalej: umowa) o dofinansowanie projektu Pt. "Wzrost konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstwa dzięki inwestycji w zaawansowany system informatyczny" (dalej: "projekt"), współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach WRPO na l. 2014-2020. Decyzja stała się ostateczna [...] sierpnia 2019 r. Podstawą jej wydania było stwierdzenie nieprawidłowości w projekcie realizowanym przez beneficjenta – naruszenie zasady konkurencyjności określonej w Wytycznych IZ WRPRO poprzez brak zapewnienia prawidłowej ścieżki audytu, prowadzenie ewidencji księgowej niezgodnie z umową, brak realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie – serwis internetowy będący przedmiotem projektu nie był w pełni funkcjonalny, a beneficjent potwierdził odbiór wykonania całego systemu informatycznego i aplikacji mobilnych pomimo niespełnienia funkcjonalności opisanych we wniosku o dofinansowanie projektu i w umowie z wykonawca M. sp. z o.o. IZ WRPO za niekwalifikowane uznała wydatki poniesione na zakup modułowego systemu informatycznego oraz aplikacji mobilnych na platformy iOS i Android.

Beneficjent nie dokonał zwrotu kwoty określonej w decyzji i dlatego organ upomnieniem z [...] października 2019 r. wezwał go do uregulowania należności określonej w decyzji. Strona nie zareagowała na upomnienie.

IZ WPRO [...] stycznia 2020 r. skierowała do Naczelnika Urzędu Skarbowego P. tytułu wykonawczy celem wszczęcia wobec strony egzekucji administracyjnej ww. należności. Ten stwierdził swą niewłaściwość i przekazał tytuł Naczelnikowi US w Ż., który postanowieniem z [...] listopada 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Nie ustalił rzeczy i praw majątkowych, co do których można przeprowadzić skuteczną egzekucję.

W związku z uzyskaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z [...] maja 2021 r. wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym P. J. W. w sprawie egzekucyjnej z wniosku Ł. S. przeciwko dłużnikowi M. sp. z o.o. prowadzonej na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w P. z [...] marca 2021 r. sygn. akt [...], organ [...] maja 2021 r. wniósł do Naczelnika US w Ż. o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zajęcie przysługujących beneficjentowi wierzytelności.

Ł. S. [...] lipca 2021 r. złożył do Zarządu Woj. Wlkp. wniosek o umorzenie w całości (z odsetkami) zwrotu ww. dotacji w kwocie [...]zł. Wskazał, że na prowadzenie dokumentacji i wykonanie przedmiotu umowy o dofinansowanie zawarł stosowne umowy. W czasie realizacji projektu padł ofiarą oszustwa ze strony wykonawcy – M. sp. z o.o., a firma I. nienależycie zajęła się prowadzeniem dokumentacji projektu. Podniósł, że jako przedsiębiorca nie zajmował się profesjonalnie tworzeniem oprogramowań informatycznych oraz dokumentacji dotacyjnych w czasie trwania projektu i dlatego nie miał wiedzy o oszustwie. Potwierdzeniem tego jest wyrok zasądzający od wykonawcy na jego rzecz kwotę [...]zł. Egzekucja wobec wykonawcy okazała się jednak bezskuteczna.

Wnioskodawca podniósł, że powyższa sytuacja negatywnie wpłynęła na jego sytuację finansową. W projekt zainwestował całe oszczędności, a przed jego realizacją prowadził dynamicznie rozwijającą się firmę, osiągał zadowalające przychody i był ambitnym młodym przedsiębiorcą. Jego zdaniem dalsze prowadzenie egzekucji jest niezasadne, ponieważ żądana kwota jest tak wysoka, że nie jest w stanie jej spłacić do końca życia i mogłoby to doprowadzić go do bóstwa. Byłoby zaś niesprawiedliwością społeczną, gdyby organ nadal wymagał od niego zwrotu dotacji, skoro do zaistniałej sytuacji doprowadził nieuczciwy jego kontrahent.

Organ wezwał stronę do szczegółowego przedstawienia informacji o jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi Ł. S. wskazał, że nie posiada osób na utrzymaniu, jego źródłem dochodu jest umowa o pracę (w zał.), nie posiada nieruchomości, ani nie zbył i nie podarował nieruchomości w ostatnich 3 latach, jedyną posiadaną przezeń wierzytelnością jest ww. wierzytelność wobec M. sp. z o.o., nie dokonał w ciągu ostatnich 2 lat żadnej darowizny, nie posiada żadnych papierów wartościowych oraz innych praw majątkowych, oszczędności, a w okresach nieobjętych przedłożonymi wyciągami bankowymi saldo operacji wynosiło "0", konto zostało zamknięte, a w przeciągu ostatnich 24 miesięcy nie posiadał innego konta. W załączeniu przedstawił wydruki zeznań podatkowych za l. 2018-2020, kopię umowy o pracę oraz wydruk wyciągów bankowych za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2021 r.

Następnie organ [...] października 2021 r. zawiadomił stronę w trybie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, a także na podstawie art. 79a § 1 K.p.a. poinformował, że nie zostały wykazane lub spełnione przesłanki i okoliczności uzasadniające udzielenie wnioskowanej ulgi.

Strona nie zgadzając się ze stanowiskiem organu w piśmie [...] października 2021 r. wskazała, że decyzję wydano na podstawie okoliczności od niej niezależnych, co potwierdza przedłożony uprzednio wyrok. Potwierdzeniem ważnego interesu zobowiązanego jest fakt umorzenia postępowania przez Komornika Sądowego działającego przy US w Ż., który potwierdził, że w żaden sposób zobowiązany nie jest w stanie uregulować zobowiązania wynikającego ze zwrotu dotacji. Wskazał też, że nie jest rolą organu ocena potencjału strony, a twierdzenie organu w tym zakresie jest subiektywne i niepoparte dowodami, bowiem strona nie ma możliwości powrotu do prowadzenia działalności gospodarczej. Stwierdził, że nie ma możliwości prowadzenia wobec niego egzekucji, a jego majątek i dochody nie są w stanie zaspokoić kosztów postępowania egzekucyjnego. Podał też, że posiada również dwa kredyty po [...] zł. Jego zdaniem nie jest prawdą, że nie podjął żadnych działań, aby "podjąć sprawę", gdyż prowadził postępowanie przed sądami administracyjnymi, nie zgadzając się z ustaleniami kontroli organu. To wykonawcę powinno się obciążyć zwrotem.

W tak ustalonym stanie sprawy organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia w całości przedmiotowego zobowiązania.

W pierwszej kolejności Zarząd na gruncie przepisów art. 2 pkt 11, art. 9 ust. 1 pkt 2 i pkt 9 lit. b) ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 818 ze zm.), dalej: u.z.r.p.p.s. oraz przepisów art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a) i art. 60 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 305 ze zm.), dalej: u.f.p. wyjaśnił, że jako IZ WRPO jest organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej w odniesieniu do umorzenia należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizacje programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Zgodnie zaś z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przesłankami umożliwiającymi organowi umorzenie zobowiązania są 1. interes publiczny lub 2. interes zobowiązanego. Organ uznał, że żadna z tym przesłanek nie zachodzi.

Wyjaśniono, że przez pojęcie interesu publicznego należy rozumieć dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, zaufanie obywateli do organ władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. Zasada pozostać musi płacenie należności w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej reguły.

Przez ważny interes zobowiązanego należy rozumieć zaś nadzwyczajne względy, nagłe zdarzenie losowe, sytuacje spowodowane działaniem czynników zewnętrznych, na które zobowiązany nie miał wpływu, a które doprowadziły do braku możliwości wywiązania się z zobowiązania. W szczególności interesu zobowiązanego nie należy utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie skorzystania z ulgi. Nawet trudna sytuacja w przekonaniu zobowiązanego sytuacja finansowa sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w spłacie należności, a w szczególności jej umorzenie i nie można jej utożsamiać np. z przesłankami gospodarczymi. W przeciwnym razie zawsze ulga w spłacie należności leżałaby w interesie faktycznym zobowiązanego i każdy zobowiązany znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania ulgi. Co więcej, prowadzenie działalności gospodarczej zawsze wiąże się z ryzykiem i wymaga od podmiotów podejmujących się jej prowadzenia zachowań zapewniających efektywne, zgodne z prawem i sprawne realizowanie założonych celów, minimalizowanie zagrożeń oraz zapewnienie rezerw na wypadek zaistnienia negatywnych okoliczności.

Przystąpienie do realizacji projektów konkursowych ze środków WRPO jest dobrowolne. Beneficjent jakom strona umowy o dofinansowanie odpowiada wobec drugiej strony – WRPO za jej prawidłowe wykonanie. To na nim ciąży szczególnego rodzaju obowiązek dbałości o powierzone środki oraz dołożenie wszelkich możliwych starań w celu prawidłowego ich wydatkowania oraz rozliczenia. Zawierając umowę strona zobowiązuje się w przypadku stwierdzenia przez IZ WRPO nieprawidłowości do zwrotu środków z odsetkami w trybie u.f.p.

Zdaniem organu analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że sytuacja, w której znalazła się beneficjent nie była niezależna od jego działania, ani nie nosi cech nadzwyczajności. Dobrowolnie podpisał umowę o dofinansowanie, poprzedził ją zapewne analizą rynku i uwzględniwszy ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej. Znał swoje obowiązki, do których należy realizacja projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie. Bez żadnych zastrzeżeń dokonywał odbiorów prac wykonanych przez podwykonawcę – M. so. z o.o., sukcesywnie odbierał zamówiony program, składał do IZ WRPO wnioski o płatność, na podstawie których organ dokonywał płatności. Co więcej złożył nawet końcowy wniosek o płatność (następnie wycofany), co wskazuje, że projekt miał zostać zakończony.

Zdaniem organu należyte dbanie o właściwe wykonanie zawartej z wykonawcą umowy leżało w obowiązkach i interesie strony. Jako przedsiębiorca, podmiot profesjonalny, powinien zdawać sobie sprawę z wagi potwierdzenia odbioru wykonywanych prac – potwierdzając ich wykonanie przez wykonawcę zgodnie z umową o współpracy. Kontrola prawidłowego wykonania przez spółkę M. umowy należała do obowiązków strony w kontekście umowy o dofinansowanie i obrotu gospodarczego, w tym dbałości o własny interes. Jeżeli strona nie posiadała odpowiedniej w tym zakresie wiedzy, powinna zawrzeć taką umowę o współpracy, która zabezpieczałaby jej interesy lub zadbać, aby odbiór pracy odbywał się przy pomocy specjalisty. Beneficjent nieposiadający odpowiedniej wiedzy czy zasobów i decydująca się na podjęcie współpracy z podwykonawcami odpowiada za ich wybór. Prowadzenie działalności gospodarczej i ryzyko z nią związane opiera się w dużej mierze na właściwym doborze kontrahentów.

Odnośnie stanowiska strony, iż dopiero w wyniku kontroli organu dowiedział się, że wykonane przez podwykonawcę oprogramowanie nie jest tym, które było przedmiotem zawartej umowy o współpracę, zdaniem organu wynika, że strona dokonała wyboru prac bez zastrzeżeń, zapłaciła za nie kilkaset tysięcy złotych, nie wiedząc za co płaci i co w zamian otrzymuje. Niezasadnym byłoby więc przerzucanie odpowiedzialności za błędy, czy niefrasobliwe działanie strony na ogół społeczeństwa. Umorzenie zobowiązania powoduje bowiem konieczność jego uregulowania ze środków publicznych przez IZ WRPO, które zobowiązane jest rozliczać się z prawidłowości wydatkowania środków europejskich z Komisją Europejską. Umorzenie automatycznie powoduje wyłączenie z puli środków WRPO umorzonej kwoty należności i przerzucenie odpowiedzialności za zobowiązanie strony na ogół społeczeństwa. Dlatego tak ważne jest by było dokonywane w sytuacjach wyjątkowych i powszechnie akceptowanych. Umorzenie prowadzi w istocie do zaburzenia konstytucyjnej zasady powszechności i równości obowiązku zapłaty danin publicznych (art. 84 Konstytucji RP) i przychylenie się do wniosku strony nastąpić powinno w sytuacji wyjątkowej, w której istotne interesy wnioskodawcy są zagrożone w następstwie zdarzeń nagłych, nieprzewidzianych, względnie gdy odmowa godzić będzie w ważny interes publiczny.

Zdaniem organu umorzenie w niniejszej sprawie mogłoby rodzić poczucie niesprawiedliwości i wzbudzać brak zaufania do organów administracji publicznej z uwagi na nieuzasadnione uprzywilejowanie strony. Mogłoby wywołać przekonanie, że nawet nieprawidłowa realizacja projektów realizowanych ze środków publicznych może nie powodować negatywnych konsekwencji, co stoi w sprzeczności z wyjątkowym charakterem umorzenia.

Skoro ostateczną decyzję wydano w VII 2019 r., wezwanie do zapłaty wystosowano do strony w I 2018 r., a kontrola projektu miała miejsce w 1. połowie 2017 r. (ostateczna informacja pokontrolna z [...].07.2017 r.), to strona przynajmniej od tego czasu winna być świadoma konieczności zwrotu dofinansowania i jako rzetelny kontrahent podejmować kroki w celu realizacji zobowiązania i pociągnięcia do odpowiedzialności podwykonawcę, skoro to on ponosi całą winę za niepowodzenia strony. Tymczasem beneficjent nie wskazał, aby od tego czasu podejmował działania zmierzające do uregulowania zobowiązania wobec IZ WRPO. Przeciwnie, wydaje się, że strona unikała zapłaty, a do złożenia wniosku o umorzenie zobowiązania skłoniło ją zajęcie przez IZ WRPO wierzytelności strony wobec M. sp. z o.o.

Odnosząc się do okoliczności, że strona główną uwagę poświęca źródłom powstania zobowiązania organ podkreślił, że administracyjne postępowanie zwrotowe zakończyło się prawomocnie, a źródła powstania zobowiązania mają w niniejszym postępowaniu charakter jedynie pomocniczy. Głównym przedmiotem postępowania ulgowego jest aktualna sytuacja strony i skutki udzielenia bądź nieudzielania wnioskowanej ulgi.

Wskazano, że wnioskodawca pracuje na umowę o pracę w wymiarze Ľ etatu otrzymując Ľ minimalnego wynagrodzenia za pracę, pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie posiada rachunku bankowego. Sam podał zaś, że wcześniej był ambitnym, młodym przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w dziedzinie pośrednictwa finansowego, sprzedaży serwisu aut oraz działalności reklamowej osiągającym zadowalające przychody. Z zeznań podatkowych wynika, że w 2020 r. osiągnął przychód [...] zł w ramach stosunku pracy, co stanowi [...] zł dochodu, podczas gdy w 2018 r. w ramach działalności gospodarczej osiągnął przychód [...] zł (strata podatkowa w wys. [...] zł), a w 2019 r. wykazał brak jakichkolwiek przychodów (zawieszona działalność gospodarcza). Przedstawione przez stronę rachunki bankowe za okres od [...] lipca 2020 r. do [...] sierpnia 2021 r. (nieprowadzenia już działalności gospodarczej i po wykreśleniu z CEIDG) nie obrazują jej sytuacji majątkowej. Strona wskazała, że w ciągu ostatnich 24 miesięcy nie posiadała innego rachunku bankowego, a wynagrodzenie za pracę otrzymuje gotówką.

Zdaniem organu z powyższego wynika, że strona nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych. Jako osoba młoda, niespełna 30-letna, wcześniej przedsiębiorca prowadzący z sukcesem działalność w sektorze finansowym, obecnie pracując na Ľ etatu – 10 h/tydzień, pozostając na utrzymaniu rodziców, nie realizuje w pełni swoich możliwości zarobkowych. Odmowa udzielenia ulgi w żaden sposób nie wpłynie na obecną sytuację finansową strony i nie pozbawi jej środków do życia, którymi obecnie dysponuje, bowiem dochody strony z uwagi na ich wysokość wyłączone są spod egzekucji. Strona nie wytłumaczyła też dlaczego nie już możliwości powrotu do działalności, co mogłoby umożliwić spłatę zobowiązania. Umorzenie należności promowałoby bierną postawę strony, co nie jest w interesie publicznym. W szczególności nie jest zgodne z założeniami WRPO promowanie takich działań. Ponadto nawet trudna w przekonaniu dłużnika sytuacja finansowa sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi i nie można jej utożsamiać np. z przesłankami gospodarczymi. Obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Błędne jest założenie strony, że umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika US w Ż. potwierdziło, że strona nie jest w stanie uregulować przedmiotowego zobowiązania, co potwierdzać ma ważny interes strony. Postępowanie to umorzono na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obow. do 19.02.2021 r.), co nie oznacza definitywnego określenia niemożności spłaty zobowiązania. Organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń co do sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia.

Co do zaś podnoszonej przez stronę możliwości udzielenia ulgi zgodnie z art. 67d § 1 pkt 1 O.p. organ wyjaśnił, że przepis ten nie ma zastosowania w sprawie, gdyż przesłanki umożliwiające udzielenie ulg w spłacie przedmiotowych należności (art. 60 pkt 6 u.f.p.) są uregulowane kompleksowo w u.f.p. Odpowiednim w tej ustawie przepisem do art. 67d § 1 O.p. jest art. 56 ust. 1 u.f.p., który reguluje możność umarzania z urzędu należności. Niniejsze postępowanie zostało zaś wszczęte na wniosek strony i organ w pierwszej kolejności bada spełnienie przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. Reasumując Zarząd stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że za umorzeniem należności przemawia ważny interes zobowiązanego. Posiada on bowiem możliwości zarobkowe, których nie wykorzystuje, a dzięki którym mógłby spłacać należność. Nie wskazał na żadne nadzwyczajne okoliczności, które miałyby mu w tym przeszkodzić. Normalną zaś rzeczą jest spłata własnych zobowiązań, a niezadowalająca sytuacja finansowa nie stanowi ważnego interesu strony. Beneficjent nie dość, że nie podejmował jakichkolwiek prób spłaty, ani działań umożliwiających pozyskanie dodatkowych środków pozwalających na spłatę zobowiązania, to wykazuje roszczeniową postawę, zdając się nie dostrzegać własnej odpowiedzialności w sytuacji, w jakiej się znalazł. To właśnie niesprawiedliwością społeczną byłoby umorzenie zobowiązania strony wobec innych beneficjentów WRPO, którzy pomimo niepowodzeń, rzetelnie spłacają swoje zobowiązania, bądź tych, którzy realizują projekty przyczyniając się do rozwoju regionu.

Odnosząc się do twierdzeń strony o "oszustwie" spółki M. organ wskazał, że strona nie przedstawiła na powyższe żadnych dowodów. Nie jest zaś organowi wiadomym też, by strona zawiadomiła właściwe organy ścigania o możliwości popełnienia przez tę spółkę przestępstwa. Przedstawiony zaś przez stronę wyrok sądu cywilnego orzekający o odpowiedzialności cywilnej tejże spółki z tytułu nieprawidłowego wykonywania umowy o współpracy ze stroną nie świadczy, by doszło do oszustwa. Różne są bowiem przyczyny nieprawidłowego wykonania umów w obrocie gospodarczym i niekonieczne wynikają z popełnienia czynu zabronionego. Samo nieprawidłowe wykonanie przez wykonawcę umowy jest zaś irrelewantne z punktu widzenia odpowiedzialności strony za zobowiązanie.

Ł. S. nie skorzystał z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję.

Skarżący carzucił organowi błędne rozpoznanie ważnego interesu zobowiązanego i ważnego interesu publicznego. Wskazał, że w orzecznictwie za ważny interes zobowiązanego w rozumieniu art. 67 O.p. należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, w których dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków. Przez ważny interes publiczny rozumieć należy zaś potrzebę "dobra ogółu", której zagospodarowanie służy całemu społeczeństwu lub zbiorowości lokalnej.

Zdaniem skarżącego materiał dowodowy wskazuje, że jego sytuacja spełnia przesłankę ważnego interesu dłużnika. Wskazał, iż wykazał, że wykonawca projektu działał w złej wierze, co wynika z faktu, że w trakcie realizacji projektu, nie wywiązał się również z dwóch innych projektów. W dowód tego skarżący opis realizacji innego projektu, w którym w charakterze wykonawcy występowała spółka M. . Zarzucił organowi, że nie odniósł się do tego argumentu, a wskazuje on, że przyczyna niewykonania umowy nie była zależna od skarżącego. Firma informatyczna brała czynny udział w tym samym czasie w co najmniej 3 projektach, w których nie wywiązała się z żadnej z umów lub wykonała je niewłaściwie. Skarżący wskazał, że jako przedsiębiorca z branży finansowej, nie znając się na informatyce, nie był w stanie skontrolować prawidłowego przebiegu tworzenia portalu informatycznego. Zasadnym jest uznanie więc ważnego interesu zobowiązanego, ponieważ do powstania zobowiązania doszło w sposób niezależny od niego. Tymczasem organ zignorował przedstawiony w toku postępowania wyrok dotyczący wykonawcy.

Ponadto wskazał, że jako przesłankę do zastosowania ulgi uznaje się sytuację, w której koszty prowadzonej egzekucji mogą okazać się wyższe niż sama wyegzekwowana kwota. Z przedłożonych zaś dokumentów, a zwłaszcza Naczelnika US w Ż. wynika, że przesłanki z art. 56 u.f.p. zostały spełnione. Organ zaś tego nie uwzględnił.

Z zaskarżonej decyzji można wywnioskować, że za zmianę sytuacji finansowej skarżącego organ traktuje zobowiązanie wobec skarżącego do spółki M. (wyrok zaoczny – w aktach). Organ nie dodaje zaś, że postępowanie egzekucyjne umorzono. Spółka ta posiada kapitał [...] zł i od kilku lat nie wykazuje żadnych oznak prowadzenia działalności, co skutecznie uniemożliwia egzekucję w przyszłości. Nie ulega zaś wątpliwości, że windykacja wobec tej spółki będzie nieskuteczna, ponieważ nie prowadzi ona działalności i złożyła wniosek o upadłość. Tym samym skarżący wskazał, że znalazł się w sytuacji spirali egzekucyjnej, co jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z [...] grudnia 2021 r. powołując się na wyrok tutejszego Sądu w sprawie o sygn. III SA/Po 146/18 stwierdził, że organ błędnie uznał, że nie zostały spełnione ważnego interesu zobowiązanego lub ważnego interesu społecznego. Skarżący powtórzył uprzednio prezentowaną argumentację wspierając ją twierdzeniem, że posiadając zadłużenie na łączną kwotę ok. [...] zł i dzieląc tę kwotę przez [...] zł (kwota uzyskiwanego dochodu specjalisty w branży finansowej wolna od egzekucji komorniczej), spłata zajęłaby mu [...] miesięcy, a więc ponad [...] lata, przy założeniu, że nie byłyby naliczane odsetki, a zatrudnienie byłoby stałe. Co więcej miesięczne ustawowe odsetki od kwoty [...] zł wynoszą [...] zł, co oznacza, że skarżący nigdy nie byłby w stanie spłacić długów.

Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, czemu sprzeciw się organ wnioskując o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Na rozprawie 2 czerwca 2022 r. skarżący wniósł jak w skardze i w piśmie z [...] grudnia 2021 r., a pełnomocnik organu – jak w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności Sąd pragnie wyjaśnić, że sprawę rozpoznał na rozprawie, a nie – o co wnioskował skarżący – w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, ponieważ z żądaniem wyznaczenia rozprawy wystąpił pełnomocnik organu. Przepis art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej: P.p.s.a., wskazuje, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skoro zatem z zachowaniem ww. terminu pełnomocnik organu zareagował na wniosek skarżącego o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zażądał przeprowadzenia rozprawy, Sąd w zgodzie z normą określoną w ww. przepisie rozpoznał sprawę na rozprawie.

Sąd uznał, że skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, albowiem organ wydał zaskarżoną decyzję zgodnie z obowiązującym prawem, w granicach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Z racji, że przedmiotowe postępowanie zostało wywołane wnioskiem skarżącego o umorzenie w całości wraz z odsetkami zobowiązania określonego w decyzji Zarządu Woj. Wlkp. z [...] lipca 2019 r. w przedmiocie zwrotu przez skarżącego określonej kwoty wraz z odsetkami, tytułem otrzymanego dofinansowania, w ramach środków przekazanych umową o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach WRPO na l. 2014-2020, prawidłowo organ przyjął, że w sprawie – jako dotyczącej umorzenia należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, a także odsetek od tych środków i od tych należności (art. 60 pkt 6 u.f.p.) - zastosowanie powinien znaleźć przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może:

1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4;

2) na wniosek zobowiązanego:

a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym,

b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Zważyć należy, iż postępowanie o udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności uregulowane w przepisie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. jest oparte na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje wprowadzony do treści tego przepisu zwrot "organ może". Oznacza to, że organ ma obowiązek zbadania i oceny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie wnioskowanych należności oraz istniejących między nimi wzajemnych relacji.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać wymogom art. 107 K.p.a, tak, aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek, tj. np. w sytuacji ustalenia przez organ, że w sprawie występuje ważny interes zobowiązanego. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

W orzecznictwie wskazuje się, że obie te przesłanki (ważny interes zobowiązanego i interes publiczny) mają tę samą wartość i w związku z tym żadna z nich nie powinna być preferowana przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności. Organ rozpoznając wniosek nie jest w tym względzie skrępowany stanowiskiem wnioskodawcy oraz jego oceną przesłanek umorzeniowych. Ma jednak obowiązek przeprowadzenia postępowanie w sposób umożliwiający wnioskodawcy wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie należności w całości lub w części (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2022 r., sygn. I GSK 1117/21, dostępny w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wymaga wyjaśnienia, że kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć (opartych na uznaniu administracyjnym) sprowadza się do zbadania, czy decyzja poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. i art. 77 § 1 K.p.a). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a), czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą Sądu.

W okolicznościach niniejszej sprawy w ocenie Sądu organ prawidłowo zrealizował ciążące na nim obowiązki, z zachowaniem reguł obowiązujących w omawianym postępowaniu.

Po pierwsze stwierdzić należy, iż organ dokonał prawidłowej wykładni mającego zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., a zwłaszcza określonych w tym przepisie przesłanek umożliwiających umorzenie należności.

Sąd podziela stanowisko organu, które znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego (por. przykł.: prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 28 lipca 2021 r., sygn. I Sa/Op 248/21, dostępny jak wyżej, wyrok WSA w Warszawie z 13 lutego 2019 r., sygn. V Sa/Wa 630/18, dostępne j.w.). Przy czym co istotne, jak zauważył organ, dla udzielenia ulgi poprzez całkowite umorzenie należności, nie jest wystarczające subiektywne przekonanie dłużnika, że taki jest właśnie jego interes w uzyskaniu ulgi, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności tego nie potwierdzają (por. wyrok WSA w Lublinie z 8 października 2019 r., sygn. III SA/Lu 8/19, dostępny j.w.).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawie wskazać należy, iż z akt sprawy wynika, że organ dwukrotnie umożliwił Ł. S. wypowiedzenie się i przedłożenia stosownych dokumentów na okoliczność wykazania ziszczenia się przesłanek "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego".

Pismem z [...] sierpnia 2021 r. zawiadamiając o wszczęciu postępowania jednocześnie wezwał skarżącego – powołując treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. - do uzupełnienia wniosku poprzez wyczerpujące wskazanie przesłanek i okoliczności uzasadniających umorzenie należności, podając w szczególności jakich wyjaśnień i dokumentów oczekuje. Po udzieleniu przez skarżącego odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z [...] października 2021 r. zawiadamiając w trybie art. 10 § 1 K.p.a. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, kierując się normą określoną w art. 79a § 1 K.p.a., poinformował stronę, że na dzień sporządzenia niniejszego zawiadomienia nie zostały przez stronę spełnione przesłanki uzasadniające udzielenie wnioskowanej ulgi tj. świadczące o wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego. Jednocześnie już na tym etapie, a więc poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, organ przedstawił motywy wskazujące, dlaczego uznaje, że brak jest podstaw do umorzenia na wniosek skarżącego przedmiotowej należności. Wyjaśnił również, zgodnie z art. 79 § 2 K.p.a., że skarżący może w zakreślonym terminie przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 79a § 1 K.p.a. Skarżący skorzystał z tego uprawnienia przedstawiając wyjaśnienia w piśmie z [...] października 2021 r. (jak wskazano wyżej).

Na uwagę zasługuje, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ – z zachowaniem reguł określonych w art. 107 § 3 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. wyczerpująco i wszechstronnie odniósł się nie tylko do całego zebranego materiału dowodowego, ale i do twierdzeń skarżącego, dokonując oceny, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Przede wszystkim organ uznając, że nie ziściła się przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego" wskazał na zdolności zarobkowe skarżącego w kontekście relatywnie młodego wieku, jak i wcześniejszego doświadczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej w sektorze finansowym. Ocenił, że skarżący pracując na Ľ etatu tj. 10 godzin tygodniowo, za kwotę [...]zł netto tj. Ľ wynagrodzenia minimalnego, które wyłączone jest spod egzekucji, nie wykorzystuje z pewnością swoich możliwości zarobkowych. Zdaniem Sądu oceny w tym zakresie organu nie sposób uznać za dowolną zważywszy, że skarżący w toku postępowania nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej ani jakiejkolwiek innej, która wskazywałaby na niemożność świadczenia przezeń pracy w pełnym wymiarze godzin. Niewątpliwie zaś uzyskanie przez skarżącego zatrudnienia w pełnym wymiarze pozwoliłoby na polepszenie jego sytuacji materialnej oraz zmniejszenie istniejących obciążeń finansowych ze środków publicznych oraz ich spłatę chociażby w części przedmiotowego zobowiązania.

Organ opierając się na przedłożonych przez stronę dokumentach i oświadczeniach uprawniony był przyjąć, że umorzenie zobowiązania dotyczącego środków publicznych sprzeczne byłoby z interesem publicznym, bowiem promowałoby postawę braku aktywności zawodowej (zarobkowej) zobowiązanego kosztem ogółu społeczeństwa. Wyjaśnił bowiem, przedstawiając chronologię zdarzeń związanych z powstanie zobowiązania i obowiązkiem jego spłaty, że bierna postawa zobowiązanego nie tyko doprowadziła do sytuacji, w której zobowiązanie nie jest spłacane, ale również przyczyniła się do powstania tego zobowiązania w tak znacznej wysokości. Odnosząc się do kwestii nieprzyczynienia się skarżącego do powstania należności uprawnione było uznanie przez organ, że skarżący jako przedsiębiorca w sposób dobrowolny przystąpił do realizacji projektu konkursowego finansowanego ze środków przyznanych w ramach WRPO, jako strona umowy o dofinansowanie odpowiadał za jej prawidłową realizację, w tym prawidłowe wydatkowanie środków i zobowiązywał się – w przypadku stwierdzenia przez IZ WRPO nieprawidłowości – do zwrotu środków wraz z odsetkami w trybie u.f.p. Jednocześnie organ trafnie wskazał, że skarżący jako podmiot ówcześnie działający w sektorze finansowym z pewnością dokonał analizy rynku i występując o dofinansowanie projektu wziął pod ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nadto powinien był jako przedsiębiorca, który nie zna się na tworzeniu programowania i aplikacji zawrzeć umowę z wykonawcę tychże usług z dbałością o jego własne interesy, względnie zadbać, by odbiór poszczególnych prac od wykonawcy tegoż oprogramowania odbywało się przy pomocy specjalisty z tej dziedziny. Tymczasem, jak wykazał organ, czemu skarżący nie przeczy, skarżący bez zastrzeżeń dokonywał odbiorów prac wykonanych przez podwykonawcę - spółkę M. sukcesywnie odbierał zamówiony program, składał do IZ WRPO wnioski o płatność, co skutkowało dokonywaniem przez organ płatności. Również złożył wniosek końcowy o płatność (następnie wycofany), dążąc do zakończenia projektu. Powyższe działania, jak w sposób uprawniony wskazał organ, świadczą o swoistej niefrasobliwości skarżącego jako beneficjenta środków publicznych.

W tej sytuacji uwzględnienie wniosku strony i umorzenie przedmiotowej należności, jak słusznie stwierdził organ, nie leży w interesie publicznym.

Nieuprawnione w ocenie Sądu byłoby również uwzględnienie wskazywanej przez skarżącego okoliczności posiadanie łącznie ok. [...] zł zadłużenia, zważywszy, że znaczna jego część (przeszło [...] tys. zł) stanowią długi prywatne (wskazywane przez skarżącego dwa kredyty po [...] tys. zł). Stwierdzić należy, że przedmiotem niniejszej sprawy jest umorzenie należności publicznoprawnych na kwotę [...]zł wraz z odsetkami, nie zaś kwota całości zadłużenia skarżącego. W przypadku posiadania długów, z pierwszeństwa w spłacie korzystają należności publicznoprawne, a nie długi zaciągnięte na podstawie własnych decyzji zobowiązania wobec banków czy innych wierzycieli.

Sąd nie podziela więc zarzutów skarżącego jakoby organ nieprawidłowo ocenił bak ziszczenia się przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które pozwalałyby organowi uznać, że powinien skorzystać z instytucji umorzenia w całości zobowiązania.

Na marginesie Sąd stwierdza, że organ wyjaśnił również, dlaczego nie uwzględnił okoliczności uprzedniego, przed złożeniem przez skarżącego wniosku w niniejszej sprawie, umorzenia przez organ egzekucyjny (Naczelnika US w Ż.) postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Wyjaśnił, że na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 1 u.f.p. umorzenie należności ma również charakter fakultatywny i następuje z urzędu w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4 u.f.p. odnosząc się do przesłanki uregulowanej w art. 56 ust. 1 pkt 4 u.f.p. tj. uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne, wskazał, że wprawdzie choć egzekucja administracyjna wobec skarżącego okazała się bezskuteczna, to nie oznacza jeszcze, że sytuacja ta nie może ulec zmianie.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w granicach uznania administracyjnego przysługującego organowi. Organ miał więc prawo odmówić udzielenia wnioskowanej ulgi. Definitywne zrezygnowanie przez organ z należności musi opierać się na wyjątkowych okolicznościach (niezależnych od zobowiązanego), które nie zostały w sprawie przedstawione. Wielkość zobowiązania, czy sytuacja materialna zobowiązanego nie stanowi bezwzględnej podstawy do zastosowania ulgi o najdalej idących skutkach prawnych. W każdym przypadku ważnemu interesowi zobowiązanego jest przeciwstawiany interes publiczny.

Dlatego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.