Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 580/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.  95 pkt 1, art. 96 ust. 1, 7 i 9, art. 77, art. 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch sędzia del. NSA Wiesław Morys Protokolant Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 13 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1053/09 w sprawie ze skargi W.N. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od W.N. na rzecz Ministra Obrony Narodowej kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1053/09, oddalił skargę W.N. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego, przysługującego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach.

Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego dokonał wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej st. sierż. szt. W.N.. Zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpiło z dniem 31 stycznia 2004 r.

Na podstawie decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Siedlcach z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] wypłacono W.N. jednorazowe uposażenie przysługujące na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.) w wysokości 24 470,52 zł za okres od 1 lutego 2004 r. do 31 stycznia 2005 r.

W dniu 27 lutego 2006 r. W.N. wystąpił do Dowódcy Wojsk Lądowych z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] marca 2003 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Dowódca Wojsk Lądowych, uwzględniając wniosek W.N., decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...]. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] marca 2003 r.

Następnie rozkazem personalnym nr 1294 z dnia [...] sierpnia 2008 r. Dyrektor Departamentu Kadr MON zwolnił W.N. z zawodowej służby wojskowej i z dniem 31 stycznia 2009 r. przeniósł do rezerwy. Decyzja ta została wydana w związku ze złożonym przez W.N. wypowiedzeniem stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

W dniu 2 lutego 2009 r. W.N. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Lublinie z wnioskiem o ustalenie prawa i wypłatę świadczenia pieniężnego, przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wojskowej za okres od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 31 stycznia 2010 r.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] organ ten przyznał W.N. świadczenie pieniężne, przysługujące przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w kwocie 18 429,48 zł, stanowiącej różnicę między kwotą obliczoną od uposażenia przysługującego w ostatnim dniu pełnienia służby, a kwotą świadczenia ustalonego i wypłaconego zainteresowanemu w 2004 r. na podstawie decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Siedlcach z dnia [...] kwietnia 2004 r. Jako podstawę prawną decyzji organ powołał art. 96 ust. 1, ust. 2, ust. 7 oraz ust. 9 w zw. z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przedmiotowe świadczenie jest świadczeniem jednorazowym, przysługującym w następstwie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Podniósł również, że ponowna wypłata świadczenia w pełnej wysokości nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o zawodowej służbie wojskowej, w związku z wypłaconym w 2004 r. na rzecz W.N. świadczeniem z tego tytułu. Zdaniem organu zasadne jest natomiast dokonanie uzupełnienia wysokości świadczenia z uwzględnieniem wysokości uposażenia obowiązującego w dniu skutecznego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skierowanym do Ministra Obrony Narodowej W.N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie przedmiotowego uposażenia w pełnej wysokości, bądź uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Decyzji tej zarzucił naruszenie art. 96 ust. 1, ust. 7 i ust. 9 w zw. z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy, a także art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu pracy. Ponadto podniósł, iż naruszone zostały przepisy postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 77 oraz art. 156 K.p.a.

Minister Obrony Narodowej rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] maja 2009 r., wydaną na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podniósł, że świadczenie pieniężne w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej obwarowane jest zastrzeżeniem jednorazowości. Powołał się też na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2007 r. sygn. akt I UK 144/07 oraz wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 18 marca 2008 r. sygn. akt AUa 445/07, odnoszący się do kwestii socjalnych byłych żołnierzy zawodowych przywróconych do służby wskutek wycofania z obrotu prawnego wadliwie wydanych decyzji.

Organ przyjął, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej kreuje nową sytuację prawną, tj. pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. W takiej sytuacji, zdaniem organu, świadczenie pobrane przez W.N. w 2004 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, albowiem odpadły podstawy prawne do jego przyznania. Nie jest to natomiast świadczenie nienależne, ponieważ w dniu jego przyznania zwalniany żołnierz spełniał ustawowe przesłanki do jego otrzymania. W.N. w wyniku wydanych w jego sprawie rozstrzygnięć, został tylko raz skutecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2009 r., a zatem stosownie do treści przepisów art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, 5 i 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przysługuje mu z tego tytułu tylko jedno świadczenie pieniężne. Skarżący ma zatem jedynie prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej w 2004 r. należności, uwzględniającej podwyżkę należnego uposażenia w dniu skutecznego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

Ponadto zgodnie z art. 72 ust. 2 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierz z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej otrzymuje tylko jedno uposażenie. Stosownie do treści art. 76 ust. 1 tej ustawy prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza pełnienia zawodowej służby wojskowej. Zasadą zatem jest, że żołnierzowi przysługuje prawo do jednego uposażenia z tytułu służby wojskowej.

Minister Obrony Narodowej podniósł również, że przyjęcie, iż nie ma możliwości zaliczenia świadczenia wypłaconego w 2004 r. z tytułu nieskutecznego zwolnienia ze służby, na poczet należności przysługującej za okres od 1 lutego 2009 r. do 31 stycznia 2010 r., w związku ze zwolnieniem z dniem 31 stycznia 2009 r. doprowadziłoby w rezultacie do tego, że W.N. byłby uprawniony do otrzymania dwóch świadczeń: uposażenia z tytułu zwolnienia ze służby i pełnienia służby. Byłoby to zaś sprzeczne z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który to przepis wyraża zasadę, że przedmiotowe świadczenie zastępuje uposażenie i inne świadczenia (dodatki o charakterze stałym) z tytułu pełnienia służby.

Na powyższą decyzję Ministra Obrony Narodowej W.N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przy czym jako naruszenie wskazał te same przepisy co w odwołaniu.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 138 w zw. z art. 6 K.p.a. polegające na braku oparcia działania organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniu następstw prawnych, art. 7 i 77 K.p.a. poprzez niezbadanie w sposób wystarczający sprawy i niepodjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu strony oraz art. 156 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i wpływu tej okoliczności na prawo skarżącego do świadczeń z tytułu zwolnienia ze służby w 2004 r., w konsekwencji czego błędnie zaliczono te świadczenie na poczet obecnie przysługującego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że decyzja Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Lublinie dotyczy zarówno przyznania świadczenia, jak i jego wypłaty. W przedmiocie wypłaty należności finansowej nie wydaje się natomiast w ogóle decyzji administracyjnej, gdyż jest to czynność materialnotechniczna. Zatem organ był uprawniony wydać jedynie decyzję o przyznaniu (bądź odmowie przyznania) prawa do przedmiotowego świadczenia, nie mógł natomiast w decyzji zawrzeć rozstrzygnięcia o wypłacie tego świadczenia, a zatem wydane decyzje rażąco naruszają prawo, jako wydane bez podstawy prawnej.

Według skarżącego, nawet jeśliby zgodzić się ze stanowiskiem organu, że świadczenie z tytułu zwolnienia ze służby w 2004 r. nie powinno być w ogóle wypłacone, to organ powinien żądać jego zwrotu w innym trybie niż zastosowany w niniejszej sprawie, występując do sądu powszechnego z odrębnym roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

Skarżący podał, że pozew organu o zapłatę pobranego przez niego w 2004 r. świadczenia został oddalony, a Sąd Okręgowy w Lublinie stwierdził, że nie jest on zobowiązany do zwrotu świadczenia wypłaconego po zwolnieniu ze służby w 2004 r. Zaliczenie należności wypłaconej w 2004 r. na poczet świadczenia przysługującego z tytułu zwolnienia ze służby w 2009 r. stoi zatem w sprzeczności z powyższym prawomocnym wyrokiem Sądu. Ponadto żaden przepis ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie upoważnia organu do przyznania (i wypłaty) świadczenia w innej wysokości, w szczególności jego pomniejszenia o inną należność wypłaconą żołnierzowi w przeszłości. Skarżący podkreślił też, że samo stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powoduje takiego skutku, że nieważne stają się wszystkie rozstrzygnięcia wydane w związku z nią. Na poparcie tego stanowiska powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2007 r. sygn. akt III UK 53/07 oraz uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt III UZP 1/08.

Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Za nietrafny organ uznał zarzut naruszenia art. 77 oraz art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stwierdzając, iż organ wojskowy nie dokonał potrącenia należnej kwoty, lecz w postępowaniu jurysdykcyjnym ustalił wysokość przysługującej kwoty świadczenia, a następnie dokonał jej zaliczenia na poczet należności wypłaconych jednorazowo za okres od dnia 1 lutego 2004 r. do dnia 31 stycznia 2005 r.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 10 grudnia 2009 r. podtrzymał zrzuty skargi przedstawiając dodatkową argumentację.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd przyjął, iż materialnoprawną podstawę przyznania skarżącemu W.N. wnioskowanego świadczenia stanowi przepis art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94, przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, wypłacane co miesiąc, świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby.

W świetle art. 96 ust. 1 zdanie pierwsze powołanej ustawy, świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 95 pkt 1, przysługuje żołnierzowi, z zastrzeżeniem ust. 2-4, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej piętnastu lat. Wypłaty świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1, dokonuje wojskowy organ emerytalny właściwy dla adresu zameldowania żołnierza (art. 96 ust. 7 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 96 ust. 9 ustawy wypłaty należności, o których mowa w ust. 7, dokonuje się na pisemny wniosek żołnierza zawodowego, na podstawie decyzji wojskowego organu emerytalnego właściwego dla adresu zameldowania żołnierza.

W związku ze zwolnieniem skarżącego ze służby na mocy rozkazu personalnego Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] sierpnia 2008 r. niewątpliwie zachodziły przesłanki do wypłaty przedmiotowego świadczenia. Kwestią sporną zdaniem Sądu jest natomiast to, czy świadczenie przyznane w drodze decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Lublinie z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymanej następnie w mocy zaskarżoną decyzją Ministra Obrony Narodowej, było w prawidłowej wysokości.

Uwzględniając skutek stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2003 r. decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] marca 2006 r. w postaci uchylenia skutków prawnych powstałych od dnia doręczenia nieważnej decyzji, Sąd konstatuje , iż zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2004 r. w znaczeniu prawnym nie nastąpiło.

Skuteczne zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej miało miejsce tylko raz na mocy decyzji Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] sierpnia 2008 r. Zwolnienie to nastąpiło z dniem 31 stycznia 2009 r. Sąd zauważa, iż kluczową kwestią jest jednorazowy charakter przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczenie to jest wypłacane w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego oraz dodatków o charakterze stałym. Istoty tego świadczenia nie można oderwać od zasad odnoszących się do uposażenia.

Zgodnie z art. 72 ust. 2 powołanej ustawy z tytułu pełnienia służby żołnierz zawodowy otrzymuje tylko jedno uposażenia.

Inne rozumienie art. 95 pkt 1 i uznanie, że przysługuje ono w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i to w pełnej wysokości w nadmierny sposób uprzywilejowałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i przywracanych do niej w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej. Świadczenie to nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa). Interpretacja proponowana przez skarżącego naruszałaby prawa innych żołnierzy i prowadziłaby do nierównego traktowania ich, a w konsekwencji naruszenia zasady równości, wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP.

Z tych względów skarżącemu, zwolnionemu w 2009 r., przysługiwało tylko jednoroczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne na ostatnio zajmowanym stanowisku.

Sąd podkreślił również to, iż decyzja z dnia [...] marca 2006 r. znosząc skutek prawny nieważnej decyzji nie mogła znieść jej skutków faktycznych w tym faktu wypłacenia rocznego świadczenia.

W ocenie Sądu istotne jest to, że zgodnie z art. 77 ustawy uposażenie i inne należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu wg zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepisy ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobieranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Jeśli skarżącemu wypłacono z tytułu zwolnienia ze służby w 2004 r. świadczenie w kwocie 24 470,52 zł w związku ze zwolnieniem rozkazem personalnym z dnia [...] sierpnia 2008 r., nie ma on prawa do kolejnego świadczenia z tytułu zwolnienia, a jedynie do świadczenia w wysokości uwzględniającej kwotę wcześniej wypłaconą.

Nie uznał Sąd za zasadny zarzutu naruszenia art. 103 ustawy w związku z art. 87 Kodeksu pracy, poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie granic dokonywania potrąceń ze świadczeń dokonywanych żołnierzom zawodowym. Na mocy art. 103 ust. 1 powołanej ustawy z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2-4. Potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności. Przedmiotowa sprawa rozpatrywana była natomiast na podstawie przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Stąd też w niniejszej sprawie nie miały w ogóle zastosowania przepisy dotyczące potrącania świadczeń wzajemnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt . I OSK 80/09, niepublikowany).

Przywołana w skardze uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt III UZP 1/08 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2007 r. sygn. akt III UK 53/07 dotyczą natomiast spraw przedmiotowo odrębnych, a mianowicie kwestii zwrotu przez żołnierza zawodowego wypłaconej mu emerytury w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby. Jak wynika z treści uzasadnienia tych orzeczeń, tezę o braku podstaw do żądania zwrotu wypłaconej żołnierzowi emerytury Sąd Najwyższy wyprowadził z autonomicznej – wobec decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby – podstawy prawnej świadczenia emerytalnego. Rozważania w tej kwestii nie mogły więc mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Sąd zważył ponadto, że zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy, świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Gdyby zatem przyjąć, jak rozumuje skarżący, że sytuacje zwolnienia ze służby w 2004 i w 2009 roku stwarzają od siebie niezależne dwie podstawy do otrzymania świadczenia z art. 95 pkt 1, to dla przyznania mu świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby w 2009 zabrakłoby przesłanki, o której mowa w art. 96 ust. 1, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach 2004-2006.

W ocenie Sądu w zaskarżonych decyzjach nie można dopatrzyć się także naruszenia przepisów prawa procesowego, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Decyzje te nie noszą cech dowolności, organy obu instancji dokonały oceny zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego oraz wskazały na przesłanki, którymi kierowały się wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego skarżącemu przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zw. dalej ustawą P.p.s.a.) oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W.N., reprezentowany przez radcę prawnego Zbigniewa Tomasza Popławskiego i opierając skargę na obu podstawach z art. 174 ustawy zarzucił naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego:

a) art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.) w zw. z art. 156 K.p.a. przez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu i wpływu tej okoliczności na możliwość potraktowania świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za nienależne skarżącemu, podczas gdy świadczenie w 2004 r. wypłacane było zgodnie z przepisami i nie stało się nienależne po "przywróceniu" do służby, a zatem organ nie mógł wypłaconej kwoty zaliczyć na poczet obecnie przyznanego świadczenia,

b) art. 96 ust. 1, 7 i 9 w zw. z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż:

– świadczenia z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej mają charakter jednorazowy, podczas gdy taka zasada nie jest zapisana w ustawie pragmatycznej,

– możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługujące z mocy przepisów, będące konsekwencją przyjęcia, iż uprawnione jest zaliczenie świadczenia pobranego w 2004 r. na poczet świadczenia należnego po zwolnieniu w 2009 r., podczas gdy takie działanie nie jest dozwolone przez przepisy ustawy pragmatycznej,

c) art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy – oraz art. 77 ustawy pragmatycznej, polegające na ich niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczenia wypłaconego w 2004 r. jako świadczenia nienależnego, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczenia z 2004 r. (a więc także zaliczać go na poczet świadczenia należnego po zwolnieniu w 2009 r.),

d) art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu Pracy, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym, a bezspornie działania organów w niniejszej sprawie należy kwalifikować jako potrącenie;

2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez niezbadanie sprawy w sposób wystarczający oraz nieustosunkowanie się w uzasadnieniu skarżonego wyroku do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności prawnych, podniesionych w skardze przez skarżącego, w szczególności kluczowej kwestii, dotyczącej spełnienia przez skarżącego przesłanek do świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby w 2004 r.

b) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ P.p.s.a. oraz art. 134 § 1 P.p.s.a., polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd, że organy administracji nie naruszyły prawa (materialnego i procesowego, w szczególności art. 6, 7, 77 i 156 K.p.a.) wydając decyzje w niniejszej sprawie i niedostrzeżeniu nieprawidłowości w działaniu organu administracyjnego drugiej instancji, który będąc do tego zobowiązanym nie naprawił przeoczenia organu administracyjnego I instancji polegającego na braku oparcia działań o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm i wadliwym dokonaniu subsumcji.

Skarga kasacyjna domaga się:

– uchylenia w całości - na podstawie art. 188 P.p.s.a. – zaskarżanego orzeczenia WSA w Warszawie oraz rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez uchylenie skarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia w całości – na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. – zaskarżonego orzeczenia, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie oraz zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor kwestionuje ocenę skutków stwierdzenia nieważności decyzji dokonaną przez organy oraz Sąd. Za nieprawidłowe uznaje stanowisko, iż stwierdzenie decyzji, na podstawie której nastąpiło zwolnienie znosi również skutki prawne takiego zwolnienia ex tunc. Wprawdzie decyzja taka jest nieważna od początku, jednakże wiąże ona do czasu stwierdzenia jej nieważności (wyrok NSA z 22 lipca 2009 r. I OSK 1455/09) i samo usunięcie z obrotu tejże decyzji nie uchyla jej skutków prawnych do czasu stwierdzenia nieważności. Skutki stwierdzenia nieważności dotyczą tylko decyzji wyeliminowanej tą drogą, zaś wszystkie inne rozstrzygnięcia jakie zapadły w związku z nią pozostają w mocy do czasu ich usunięcia w odpowiednim trybie.

Zatem mimo stwierdzenia nieważności zwolnienia, nie odpadła przesłanka nabycia prawa do świadczenia wypłaconego skarżącemu w 2004 r. Stanowisko to zostało potwierdzone przez SN w uchwale z 11 września 2008 r. III UZP 1/08, w której Sąd Najwyższy orzekł, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie powoduje obowiązku zwrotu świadczeń pobranych uprzednio, bowiem nie można ich uznać za świadczenie nienależne.

Dostrzegając odmienność przedmiotu (uchwała dotyczy sprawy świadczenia emerytalnego) skarżący uważa, iż zawiera ona ogólne wskazówki dotyczące wszelkiego rodzaju świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem uznanym później za niezgodne z prawem, a jest ono akcentowane w piśmiennictwie, które autor cytuje.

Uznając nawet fakt, iż świadczenie nie powinno być wypłacone organ winien żądać jego zwrotu w innym trybie niż zastosowany i przed sądem powszechnym, jednakże powództwo organu w tym przedmiocie przeciwko skarżącemu zostało prawomocnie oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 13 września 2007 r. (II Ca 357/07).

Skarżący podnosi, iż wobec zawieszenia prawa do emerytury na podstawie art. 41 wojskowej ustawy emerytalnej na okres roku, dochodzenie prawa do 12-stki oznacza, że w okresie od 1 lutego 2004 r. do 31 stycznia 2005 r. niezasadnie pozostawałby bez żadnego świadczenia, co stanowi sytuację nie do zaakceptowania w państwie prawa.

Skarżący kwestionuje przyjęcie przez organ do wypłaty świadczenia w innej wysokości niż wynikająca z przepisów prawa, a żaden przepis ustawy w tym art. 95 pkt 1, w zw. z art. 96 ust. 1, 2, 7 i 9 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie upoważnia do pomniejszenia świadczenia o inną należność wypłaconą w przeszłości, zaliczenia uposażenia wypłaconego wcześniej, bądź uznawania go za nienależne.

Tak więc WBE nie było upoważnione do obniżania (wyrównania) należnego skarżącemu dwunastomiesięcznego uposażenia o 12-stkę wypłaconą w 2004 r.

O bezprawności działań organów świadczy m.in. to, iż nie przysługiwała im wierzytelność do zaliczenia (potrącenia) świadczenia, szczególna ochrona świadczenia, wynikająca z art. 10 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, który zakazuje zwrotu wypłaconych świadczeń pobranych wg zasad obowiązujących w dniu wypłaty, przepisy wyłączające możliwość potrącenia (art. 505 pkt 4 K.c., art. 87 K.p. w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), wykluczenie w orzecznictwie SN potrącenia wierzytelności cywilnoprawnej z publicznoprawną oraz zużycie świadczenia.

Autor podnosi również to, iż nie tylko przepisy ustawy pragmatycznej, lecz także innych ustaw dotyczących funkcjonariuszy służb mundurowych nie zawierają przepisów dotyczących zasady jednorazowości świadczeń z tytułu zwolnienia z tych służb. Autor powołuje się na przepis art. 921 § 2 K.p., wyłączający prawo pracownika, który otrzymał odprawę do ponownego nabycia prawa. Jednakże sytuacja skarżącego jest odmienna, jego zwolnienie uznane zostało za niebyłe, zaś w przypadku pracownika chodzi o przywrócenie do pracy na podstawie wyroku sądowego, stwierdzającego naruszenie prawa przy zwolnieniu.

Nie jest uprawnione powoływanie się na orzecznictwo Sądu Najwyższego wykluczające możliwość przyznania świadczeń z tytułu zwolnienia po ponownym odejściu przez niego z pracy, bowiem, gdyby wolą ustawodawcy było uregulowanie kwestii jednorazowości wypłaty świadczeń po zwolnieniu ze służby w ten sam sposób co w przypadku pracowników, to takie przepisy znalazłyby się w ustawie. Autor zwraca również uwagę na to, iż w najnowszym orzecznictwie SN w wyroku z 5 czerwca 2007 r. I PK 58/07 nie wykluczył możliwości wypłaty dwóch odpraw – zarówno z tytułu wcześniejszego przejścia na rentę jak i późniejszego przejścia na emeryturę.

Ponadto przy skutku zwolnienia ex tunc żołnierz kontynuuje służbę tak jakby zwolnienie nigdy nie nastąpiło. Pracownik zaś podejmuje zatrudnienie na nowo po przywróceniu do pracy.

Zdaniem skarżącego wyrok WSA został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, co czyni skargę kasacyjną zasadną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jak o tym stanowi przepis art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne podniesionych w niej zarzutów w granicach obu podstaw kasacyjnych.

Rozpatrując zarzuty naruszenia przepisów postępowania Sąd odwoławczy uznał je za nieusprawiedliwione.

Wskazany jako naruszony przepis art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. określa elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Są to zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Zaskarżony wyrok wszystkie te elementy zawiera, uwzględniając zarówno ustalony w sprawie stan faktyczny, ocenę prawną zaskarżonej decyzji z powołaniem się na przepisy prawa materialnego i wyjaśnienie przesłanek ich zastosowania oraz wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia, którą stanowił w tym przypadku przepis art. 151 ustawy P.p.s.a. nakazujący Sądowi pierwszej instancji oddalenie skargi, gdy nie stwierdza naruszenia prawa skutkującego uchyleniem zaskarżonych decyzji.

Nie stanowi naruszenia prawa w rozumieniu art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. zawarcie innej oceny legalności decyzji i przyjęcie innej podstawy orzeczenia niż domaga się skarżący.

Błąd w zakresie konstrukcji uzasadnienia byłby uzasadniony gdyby treść orzeczenia nie odpowiadała przyjętej w uzasadnieniu podstawie prawnej, bądź też Sąd dopuściłby się błędu w zakresie logicznego rozumowania wyjaśniając przyjętą podstawę prawną, a ponadto mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Za niezasadne Naczelny Sąd Administracyjny uznał także pozostałe zarzuty w zakresie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151, 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/, art. 145 § 1 pkt 2 i art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a., które wobec prawidłowo przeprowadzonej kontroli legalności decyzji wydanych zgodnie z obowiązującymi w tej materii przepisami prawa materialnego nie zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji.

Zarówno z zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż istota stanowiska skarżącego sprowadza się do twierdzenia, że jeśli przepisy ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przewidują zwrotu uprzednio wypłaconego uposażenia, to uposażenie to i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza zawodowego przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty nie podlegają zwrotowi, potrąceniu, bądź też nie ulegają jakiemukolwiek zmniejszeniu należności związane z późniejszym zwolnieniem ze służby.

Stanowisko to jest niezasadne, natomiast zasługuje na aprobatę pogląd Sądu pierwszej instancji.

Sąd ten przyjął, że zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 tej ustawy przysługuje przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Prawidłowo Sąd uznał, iż świadczenie to ma charakter jednorazowy. Błędnie skarżący zarzuca, że przepis ten, jak również żaden inny przepis ustawy nie określa jednorazowego charakteru powyższego świadczenia. Jednorazowy charakter świadczenia należy wywodzić, co też uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny, w drodze wykładni systemowej. Przepis art. 95 ust. 1 ustawy odwołuje się wprost do uposażenia zasadniczego. To zaś zgodnie z art. 72 ust. 2 ustawy z 11 września 2003 r. ma charakter jednorazowy. W myśl tego przepisu z tytułu pełnienia służby żołnierz otrzymuje tylko jedno uposażenie.

Zbędne więc z uwagi na zamieszczenie powyższej zasady w ustawie byłoby powtarzanie jej w przepisie art. 95 pkt 1 ustawy, bowiem w myśl zasad wykładni systemowej znaczenie tego przepisu należy wyjaśnić w kontekście jego logicznego powiązania z przepisem regulującym uprawnienia żołnierza do uposażenia.

Przyjmując taką wykładnię Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa, a dodatkowo wskazać należy, iż pozostaje ona w zgodzie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym m.in. w wyrokach z dnia 2[...] maja 2009 r. I OSK 932/08, z dnia 30 kwietnia 2009 r. I OSK 818/08, z dnia 18 czerwca 2009 r. I OSK 902/07, z 26 listopada 2009 r. I OSK 447/09, z 2 grudnia 2009 r. I OSK 493/09, z 3 grudnia 2009 r. I OSK 525/09, z 8 lipca 2010 r. I OSK 173/10 (wszystkie opublikowane w CB OSA).

Stanowisko to podziela również Sąd w składzie rozpatrującym tę sprawę.

Należy dodać, iż podobnie w orzecznictwie oceniana jest sytuacja, w której żołnierzowi wypłacono odprawę i ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, a następnie zostaje wyeliminowana decyzja o zwolnieniu żołnierza ze służby (tak w wyroku z dnia [...] maja 2009 r. I OSK 931/08).

Jako świadczenie jednorazowe traktowana jest odprawa emerytalna – co stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 czerwca 1993 r. sygn. akt I PR 5/93 oraz uchwale z 2 marca 1994 r. I PZP 4/94 – OSNP 1994/2/24.

W tej sytuacji kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż decyzje organów wojskowych przyznające W.N. świadczenie pieniężne w kwocie 18 429,48 zł, stanowiące różnicę pomiędzy kwotą świadczenia ustalonego i wypłaconego w 2004 r., a kwotą uposażenia zasadniczego przysługującego w dniu 31 stycznia 2009 r. odpowiadają prawu.

Zarzuty naruszenia przepisów art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 1, 7 i 9 ustawy z 11 września 2003 r. należało ocenić więc jako chybione.

Nie można uznać za zasadny zarzutów naruszenia przepisów art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy i art. 77 ustawy pragmatycznej – zakazujących stosowania zwrotu wypłaconych uposażeń i innych należności.

Przede wszystkim w przedmiotowej sprawie organy wojskowe nie orzekały o zwrocie pobranego uposażenia. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że zaliczenie wypłaconego świadczenia na poczet przysługującego świadczenia w związku ze zwolnieniem ze służby w 2009 r. nie stanowiło o obowiązku zwrotu świadczenia. Nie jest natomiast równoznaczne pojęcie zwrotu świadczenia z zastosowanym przez organ zaliczeniem wypłaconego dwunastokrotnego miesięcznego uposażenia w 2004 r. na poczet należnego w 2009 r.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, autor skargi kasacyjnej nie wskazuje o którą jednostkę redakcyjną tego przepisu chodzi, mimo że przepis ten posiada rozbudowaną strukturę i składa się z pięciu ustępów.

Z treści zarzutu, łączącego naruszenie art. 103 w zw. z art. 87 i nast. K.p. wynika, iż skarżącemu chodzi o naruszenie tych przepisów jako ograniczających możliwość dokonywania potrąceń z uposażenia do granic i zasad określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, a więc w istocie o naruszenie art. 103 ust. 1 ustawy pragmatycznej.

Z treści art. 103 ust. 1 wynika, iż zawarto w nim odesłanie do norm cywilnoprawnych, a konkretnie przepisów o wynagrodzeniu za pracę. Jeśli tak, to należy odnieść się do art. 498 § 1 K.c., z którego wynika, że istotą potrącenia jest umorzenie wzajemnych wierzytelności przez zaliczenie. Z norm art. 87-91 Kodeksu pracy wynika natomiast, że potrącenie wynagrodzenia za pracę oznacza zatrzymanie przez pracodawcę części należnego pracownikowi wynagrodzenia na pokrycie własnej wierzytelności wobec pracownika albo w wyniku zajęcia wynagrodzenia pracownika w sądowym lub administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

W przedmiotowej sprawie nie chodzi o dwie wierzytelności, lecz o zaliczenie kwoty wypłaconej żołnierzowi z tego samego tytułu. Brak jest więc podstaw do stosowania przepisów normujących potrącenie z uposażenia. Istnieje tu pewne podobieństwo do instytucji przewidzianej w art. 87 § 7 K.p.a., tj. odliczenie z wynagrodzenia za pracę w pełnej wysokości kwoty wypłaconej w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia. Odliczenie to nie jest jednak potrąceniem w rozumieniu art. 498 § 1 K.c.

Stosując zasadę z art. 87 § 7 K.p. do świadczenia z art. 95 pkt 1 ustawy pragmatycznej można przyjąć dopuszczalność zaliczenia wypłaconego świadczenia z tytułu decyzji o zwolnieniu ze służby, co do której stwierdzono następnie nieważność przy wypłacaniu świadczenia należnego w związku z dokonanym następnie prawidłowym zwolnieniem ze służby.

Powoływanie się przez skarżącego na uchwałę SN z dnia 11 września 2008 r. III UZP 1/08 nie jest zasadne. Wbrew stanowisku skarżącego nie ma podstaw do utożsamiania rozważanej sytuacji z decyzją o przyznaniu emerytury.

Stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza ze służby nie powoduje obowiązku zwrotu emerytury po zwolnieniu ze służby na podstawie odrębnej decyzji o jej przyznaniu. Stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby i zaopatrzenie emerytalne żołnierza są bowiem względem siebie autonomiczne (uzasadnienie uchwały z dnia 11 września 2008 r. III USP 1/08).

Takiej odrębności nie ma w odniesieniu do decyzji o zwolnieniu ze służby na podstawie której wypłacono żołnierzowi świadczenie oraz decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby.

Stąd postulat skarżącego aby stosować wykładnię zawartą w uchwale III ZP 1/08 do wszelkiego rodzaju świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby nie jest zasadny.

Chybiony jest zatem zarzut naruszenia przez Sąd przepisu art. 18 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o u.ż. w zw. z art. 156 K.p.a., z których to przepisów skarżący wywodzi prawo do uznania wypłaconych świadczeń w 2004 r. za "należne" i niepodlegające zaliczeniu przy ustalaniu świadczenia z tytułu zwolnienia w 2009 r.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji zasądzając zwrot kosztów w oparciu o przepis art. 204 pkt 1 powołanej ustawy.