Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2584/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a, 17
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 2, 18, 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c i 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Miron WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta S. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P/ decyzją z dnia [...] września 2013 r., [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] lipca 2013r., nr [...] o odmowie przyznania M. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. S.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

M. S. wnioskiem z dnia 27czerwca 2013 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Po rozpoznaniu tego wniosku Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] lipca 2013r., nr [...] odmówił przyznania M. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. S.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wobec powyższego M. S. nie spełniał wymogów do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego – ponieważ nie zrezygnował on z zatrudnienia, aby opiekować się matką. Do 30 czerwca 2013 r. pobierał on świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką M. S., a bezpośrednio przez uzyskaniem tego prawa był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S., jako osoba poszukująca pracy.

Dodał, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki przez wnioskodawcę – jednakże w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę nie rezygnuje z zatrudnienia to specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

Od powyższej decyzji M. S. wniósł odwołanie, w którym nie zgodził się z interpretacją organu art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W jego ocenie przepis ten nie określa, że opiekun ma zrezygnować z faktycznie wykonywanego zatrudnienia, a do spełnienia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wystarczy oświadczenie opiekuna o zdolności do pracy i o rezygnacji z zarobkowania w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą, wobec której pozostaje w obowiązku alimentacyjnym. Wskazał również, iż istniejący w art. 16a zapis nie stwierdza literalnie, że powodem rozwiązania umowy o pracę ma być opieka nad osobą niepełnosprawną, wystarczy, że rezygnacja ma być powiązana z koniecznością opieki. Zaznaczył, że od dnia 1 lutego 2011r. do dnia 30 czerwca 2013r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad mamą - z czego wynika, iż wcześniej organ uznał, że zrezygnował on z zatrudnienia. Do czasu wystąpienia o świadczenia pielęgnacyjne, czyli do 2011r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i świadczył gotowość do podjęcia pracy, a brak pracy nie powstał z jego winy. Poprzednia obowiązująca wersja ustawy przewidywała przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również osobom bezrobotnym - zatem nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych bezpodstawnie pozbawia go praw słusznie nabytych. Dlatego też wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] lipca 2013r., nr [...] o odmowie przyznania M. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. S.

W uzasadnieniu organ podniósł, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) po art. 16 dodano art. 16a, który w ust. 1 stanowi, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konieczności sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o nie pełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji, edukacji.

Pojęciem "zatrudnienie" lub "inna praca zarobkowa" ww. ustawa określa wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 cyt. ustawy). Aby otrzymać wnioskowane świadczenie osoba ubiegająca się o nie winna zrezygnować z w/w formy zatrudnienia.

Następnie organ stwierdził, że w niniejszej sprawie został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że M. S. zamieszkuje wspólnie ze swoją matką M. S., ale prowadzi odrębne, samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego źródła dochodu, nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką, a polega ona na pomocy w wykonywaniu czynności związanych z życiem codziennym, tj. poruszaniu się, podawaniu leków, przygotowywaniu posiłków, załatwianiu spraw związanych z opieką medyczną. Z uwagi na sprawowanie opieki nad matką od dnia 1 lutego 2011r. do dnia 30 czerwca 2013r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne.

Dodał, że nie budzi wątpliwości fakt, że osoba wymagająca opieki M. S. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdyż orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] marca 2011r. została na stałe zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Spełnione jest także w tym przypadku kryterium dochodowe.

Jednakże Kolegium stwierdziło, że nie została w tym przypadku spełniona przesłanka dotycząca rezygnacji z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę - czyli przez M. S. W tym zakresie całkowicie podzieliło stanowisko organu I instancji, że w przypadku odwołującego nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia bezpośrednio przed ubieganiem się o świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Z akt wynika, że M. S. w okresie od dnia 28 lutego 2000 r. do 23 maja 2011r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna. Fakt zarejestrowania oznacza, że w tym czasie zgłaszał aktywność zawodową i chęć podjęcia pracy, poza tym - jak sam oświadczył - w tym czasie brał udział w różnego rodzaju szkoleniach organizowanych przez Urząd Pracy i otrzymywał z tego tytułu dodatek szkoleniowy. Od dnia 1 lutego 2011r. do dnia 30 czerwca 2013r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką. Z powyższego wynika, iż bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nigdzie nie pracował - w tych okolicznościach nie musiał zatem rezygnować z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, gdyż nie miał z czego. Osobę zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna nie można uznać za osobę, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a treść art. 16a nie pozostawia wątpliwości, iż zasiłek przysługuje wyłącznie osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Dodało, że ani Kolegium ani organ I instancji nie kwestionują faktu sprawowania przez M. S. opieki nad swoja matką, jednakże okoliczności sprawy wskazują, iż nie zostały spełnione w tym przypadku wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanego zasiłku - bowiem nie zrezygnował on z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Zaś pomoc państwa w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadniona jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca jest osobą faktycznie rezygnującą z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zaznaczyć bowiem należy, iż celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest materialne wsparcie osób, którzy rezygnują z zarobkowania w związku z koniecznością opieki i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawiają się możliwości uzyskiwania dochodów z tytułu pracy. Zasiłek ma częściowo zrekompensować tej osobie utratę dotychczas uzyskiwanego dochodu z tytułu zatrudnienia – nie jest natomiast wynagrodzeniem za pomoc świadczoną na rzecz niepełnosprawnego członka rodziny ani tym bardziej formą wsparcia rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.

Od powyższej decyzji M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie obu decyzji.

Decyzji tej zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie konstytucyjnych zasad i nakazów - a w szczególności: zasady sprawiedliwości społecznej (art.2 Konstytucji), zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), nakazu ochrony i opieki Państwa na rodziną (art.18 Konstytucji), nakazu przyznawania obywatelom prawa do zabezpieczenia społecznego w związku z pozostawaniem - nie z własnej winy - bez pracy (art.67 ust. 2 Konstytucji), udzielania ustawowej pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69 Konstytucji), nakazu uwzględniania przez Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej dobra rodziny (art.71 ust 1 Konstytucji) i zasady subsydiarności wyrażonej w Preambule Konstytucji..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] września 2013 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] lipca 2013r. o odmowie przyznania M. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. S.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przepis ten został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać w porządku prawnym od dnia 1 stycznia 2013 r. Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przyznanie obwarowane zostało spełnieniem szeregu przesłanek określonych w powołanym przepisie.

W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do niespełnienia przez skarżącego – zdaniem organów odmawiających przyznania mu specjalnego zasiłku opiekuńczego – przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a tej ustawy. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organy obu instancji przyjęły, że M. S. przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie pracował, więc nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. W okresie od dnia 28 lutego 2000 r. do 23 maja 2011r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna, a od dnia 1 lutego 2011r. do dnia 30 czerwca 2013r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką. Z powyższego wynika, iż bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nigdzie nie pracował - w tych okolicznościach nie musiał zatem rezygnować z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, gdyż nie miał z czego.

W związku z tym organy uznały, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych

Organy zaakcentowały jednocześnie, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały zróżnicowane przez ustawodawcę, gdyż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca uzależnił prawo do tego świadczenia od niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanie tego świadczenia powiązał jedynie z faktem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

W ocenie Sądu prezentowana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ww. ustawy nie zasługuje na akceptację.

Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną i która obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadziła specjalny zasiłek opiekuńczy.

Zgodzić się trzeba z organami administracji publicznej rozpoznającymi niniejszą sprawę, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela jednakże poglądu, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, należy rozumieć wyłącznie sytuację, w której dana osoba będąc w stosunku pracy, rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu powyższa interpretacja przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jest wadliwa w odniesieniu do osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. W ocenie Sądu w odniesieniu do takich osób pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1, należy rozumieć szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym osobom, które podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Przez pojęcie to należy zatem rozumieć również niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zauważyć trzeba, że ustawodawca nie wprowadził w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymogu, aby rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Warunku takiego nie można wyprowadzić z samego wygaśnięcia z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydanej na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Konieczne jest jedynie, aby rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjęcie innej wykładni przepisu art. 16a ust. 1 w tym zakresie prowadziłoby do faktycznego pozbawienia osób - które zrezygnowały z zatrudnienia i sprawowały opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. oraz nadal sprawują tę opiekę - prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, skarżący otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawna matką . Występując zatem z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w związku z wygaśnięciem z mocy prawa powyższej decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skarżący pozostawał osobą niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszają art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie.

Jak wskazano organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę, błędnie uznały, że wyłącznym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest pozostawanie przed złożeniem wniosku w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu świadczenie to może przysługiwać również osobom, które nie podejmują zatrudnienia i nie wykonują innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jeżeli przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. korzystały ze świadczenia przyznanego w trybie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Za wskazaną przez Sad interpretacją przemawia także to, iż nie sposób jest przyjąć za zgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej fakt, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (gdyż w celu sprawowania tej opieki dokonała ona rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Sąd zdaje sobie sprawę, że kwestia interpretacji powołanego przepisu wywołuje liczne kontrowersje, a sam przepis jest przyczyną powstania istotnego problemu społecznego – który dotyka w pierwszej kolejności rodziny i osoby gorzej sytuowane.

Uchylając przedmiotowe decyzje Sąd uwzględnił również, że kwestia ta została zauważona, o czym świadczy m. in. fakt, iż do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek grupy posłów o stwierdzenie niezgodności przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w zw. z art. 69 Konstytucji RP w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia - czym naruszone zostały zasady demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasada sprawiedliwości społecznej, oraz zasada równości wobec prawa i obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji. Wniosek ten jest zarejestrowany pod sygnaturą K 38/13.

Problem ten stał się również przedmiotem pytania skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie sygn. akt II SA/Po 1026/13 przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 roku Nr 139 poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Warto zauważyć, że Sąd ten uznał za konieczne zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dostrzegając, jak ważna jest sprawa pomocy społecznej dla rodzin opiekujących się osobami niepełnosprawnymi, a w szczególności kwestia specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowiącego – zdaniem Sądu – w pewnym zakresie instytucję stanowiącą kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego w kształcie obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r.

Dodał, że ewentualne uznanie niekonstytucyjności art. 16a ust. 1 spowoduje, iż zasiłek ten przysługiwałby nie tylko osobom - które spełniając pozostałe wymienione w art. 16a ww. ustawy warunki rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki - ale także osobom, które takiej działalności nie podejmują.

W dalszej części uzasadnienia Sąd zauważył, iż problem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest niezwykle istotny dla funkcjonowania tysięcy polskich rodzin, w których sprawowana jest opieka nad osobami niepełnosprawnymi, o czym świadczy znaczna liczba skarg wpływająca do sądów administracyjnych a dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego. W wielu wypadkach pozbawienie opiekunów pomocy, na skutek stosowania przepisu, którego konstytucyjność jest kwestionowana, prowadzić może do dramatycznych konsekwencji, których najłagodniejszą będzie obniżenie standardu życia osób dotkniętych ciężkimi chorobami lub kalectwem i w zakresie swojej egzystencji uzależnionych od pomocy innych osób. Zastrzeżenia co do konstytucyjności czy legalności przedmiotowej normy są zatem na tyle istotne, że zachodzi potrzeba ich wyjaśnienia przez Trybunał Konstytucyjny w drodze procedury pytań prawnych.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podmioty różniące się mogą być natomiast traktowane odmiennie.

Na zakończenie Sąd ten uznał, że bez znaczenia dla określenia podobieństwa obu kategorii podmiotów (spełniających wymagania z art. 17 lub 16a) jest okoliczność, czy zrezygnowały one z zatrudnienia (świadczenia innej pracy zarobkowej) czy nie podjęły takiej pracy. W obu bowiem sytuacjach chodziło o niezwykle istotną dla dalszego życia opiekuna i podopiecznego decyzję - czy opiekun ma pracować zarobkowo, czy też poświęcić się opiece uzyskując pomoc ze strony państwa (w poprzednio obowiązującym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne). Zważył również, iż ustawodawca wprowadzając do ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy - stanowiący dla części rodzin to samo świadczenie, co uprzednio zasiłek pielęgnacyjny - odmiennie potraktował osoby, które z uwagi na ww. kryteria określić należy jako podmioty podobne.

Poza tym ustawodawca w uzasadnieniu wprowadzanych zmian nie przedstawił żadnego wyjaśnienia pominięcia wśród podmiotów uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osób, które nie podjęły zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Zauważyć należy, iż celem wprowadzenia przedmiotowego zasiłku specjalnego jest pomoc tym opiekunom (pośrednio również osobom nad którymi opieka jest sprawowana), którzy świadomie pozbawiają się możliwości zarobkowania i poświęcają się opiece, a w wielu sytuacjach niewątpliwie wyręczają państwo w sprawowaniu tej opieki. Z tego powodu trudno jest racjonalnie uzasadnić odmienne traktowanie osób, które z pracy rezygnują i osób, które pracy tej nie podejmują, w związku z koniecznością sprawowania opieki. Powyższa wątpliwość dotyczy nie tylko kategorii osób, które przed 1 stycznia 2013 r. uzyskiwały pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r., ale także tych podmiotów, dopiero w obecnie obowiązującym stanie prawnym starają się lub będą się starać o pomoc państwa w postaci przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pozbawienie części osób prawa do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego budzi wątpliwości również z punktu widzenia zasady sprawiedliwości społecznej.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny określonych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego - mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.