Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1344/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M., A. M. i M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 76/19 w sprawie ze skargi A. M., A. M. i M. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. M., A. M. i M. G. solidarnie kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 76/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. M., A. M. i M. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2018 r., nr [...], w przedmiocie reformy rolnej, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

A. M., M. M. i A. M. wnioskiem z [...] października 2009 r., złożonym w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, "rozporządzenie"), wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona jako majętność R., opisana w lwh [...], obejmująca działki w niej wskazane, nie podpadała pod przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, "dekret").

Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2010 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2010 r., nr [...], umorzył postępowanie administracyjne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2011 r., nr [...], uchylił w całości własną decyzję z [...] grudnia 2010 r. oraz decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2010 r.

Następnie w rezultacie rozpatrzenia wniosku Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2015 r., nr [...] stwierdził, że majętność R. objęta Iwh tab. [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wskazał, że majętność R. objęta lwh tab. [...] została przejęta na Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Majętność ta w oparciu o wpis na karcie B lwh tab. [...] w okresie przejęcia stanowiła własność małoletniego M. M. T.. Spadek po dawnym właścicielu majątku nabyli A. A. M., M. J. M. G. i A. B. M., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...].

Z wyjaśnień pełnomocnika wnioskodawców złożonych [...] lutego 2011 r. wynika, że M. M. T., uwidoczniony w lwh tab. [...], to ta sama osoba co K. M. M. wymieniony w postanowieniu spadkowym jako spadkodawca.

Następnie organ ustalił na podstawie przedłożonego przez pełnomocnika wnioskodawców "Zsynchronizowanego wykazu zmian gruntowych" z [...] sierpnia 2014 r., że majętność objęta zamkniętym lwh tab. [...] obejmuje parcele o ogólnej powierzchni 336,9302 ha. Powierzchnia majętności podana w morgach i sążniach po przeliczeniu na hektary, ary i metry kwadratowe daje ogólną powierzchnię majątku 336,9302 ha, z czego 203,3824 ha stanowiły lasy, zaś 133,5478 ha to grunty rolne z drogami polnymi, ogrodami i parcelami budowlanymi.

Podał również, że z przesłanego z Archiwum Państwowego w R. protokołu przejęcia na cele reformy rolnej oraz wykazu nieruchomości ziemskich przesłanych z Archiwum Akt Nowych wynika, że przejęto majątek R. stanowiący własność M. L. o ogólnym obszarze 244,3400 ha. Z uwagi na osobę właściciela oraz inną powierzchnię majątku, organ wojewódzki uznał, że dokumenty te nie dotyczą majątku objętego wnioskiem, należącego do M. M. T. Wskazał także, że na okoliczność powierzchni ogólnej, przejętego na rzecz Skarbu Państwa majątku należącego do M. M. T., przyjęto za wiarygodne ustalenia wynikające z dokumentacji geodezyjnej przedłożonej przez pełnomocnika w trakcie postępowania. Zsynchronizowany wykaz zmian obejmuje bowiem powierzchnie wszystkich parcel wymienionych w lwh tab. [...]., a odpis z księgi gruntowej lwh tab. [...] stanowi wiarygodny dowód na własność przysługującą dawnemu właścicielowi do majątku.

Następnie Wojewoda wyjaśnił, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika, że przejęciu na własność Państwa podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Nieruchomości spełniające warunki określone w tym przepisie przechodziły bezzwłocznie z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej.

Dodał, że w rozporządzeniu określony został tryb postępowania w sprawach o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a orzekanie w tych sprawach należy w pierwszej instancji do wojewody. Ponadto wyjaśnił, że strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, powinna przedłożyć dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju.

Wojewoda zaznaczył, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że przejęta majętność objęta lwh tab. [...], należąca do M. M. T., obejmowała obszar o powierzchni ogólnej powyżej 300 ha, w tym gruntów rolnych ponad 100 ha. Zatem spełniała ona kryteria dekretu i podlegała przejęciu na cele reformy rolnej – przekraczała bowiem normy wskazane w powołanym przepisie dekretu, tj. zarówno 50 ha użytków rolnych jak i 100 ha powierzchni ogólnej.

Zdaniem Wojewody bezsporne jest, że nieruchomość ziemska należąca do M. M. T. miała powierzchnię znacznie przekraczającą normy obszarowe (50 ha użytków rolnych, a także 100 ha powierzchni ogólnej) wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W związku z tym organ stwierdził, że cała nieruchomość należąca do dawnego właściciela spełniała normy obszarowe i podpadała pod działanie dekretu. Nieruchomości takie przechodziły niezwłocznie w zarząd państwowy wykonywany przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (art. 6 dekretu).

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawców od ww. decyzji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...], uchylił w całości ww. decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2015 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, że legitymacja procesowa określona w art. 28 k.p.a. oznacza uprawnienie do wzięcia udziału w danym postępowaniu w charakterze strony. Omawiany przepis wiąże pojęcie strony z interesem prawnym lub prawnym obowiązkiem. Status strony jest zatem związany z posiadaniem w danym postępowaniu interesu prawnego lub obowiązku prawnego albo żądaniem postępowania ze względu na posiadany interes prawny lub obowiązek. A zatem podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., nie jest więc legitymowany do żądania wszczęcia postępowania czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Na każdym etapie postępowania organ administracji jest obowiązany badać, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, zatem czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Minister wskazał, że przed rozpatrzeniem odwołania niezbędne jest sprawdzenie legitymacji procesowej wnoszących ten środek zaskarżenia. Przy czym prawo to jest niezależne od tego, czy strona brała udział w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, a także od tego, kogo wskazano jako adresata tej decyzji. Ważne jest natomiast, aby strona wykazała, że ma do tego legitymację. Oznacza to, że odwołanie może wnieść jedynie osoba, która co do zasady mogła być stroną w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, czyli osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczyło postępowanie. Organ dokonuje oceny tej legitymacji w oparciu o przesłanki obiektywne (materialnoprawne).

Organ odwoławczy zaznaczył, że na gruncie tej sprawy interes prawny mają wyłącznie właściciele lub współwłaściciele dawnego majątku R. objętego lwh tab. [...] (i ich spadkobiercy) oraz działający poprzez swoje statio fisci Skarb Państwa. Stroną w postępowaniu reprywatyzacyjnym może być również jednostka samorządu terytorialnego w przypadku, gdy prawa do nieruchomości uzyskała w drodze komunalizacji. W związku z tym dopuszczenie do udziału w postępowaniu reprywatyzacyjnym podmiotów, które w chwili wejścia w życie dekretu nie były właścicielami lub współwłaścicielami przejętej nieruchomości, albo nie są ich spadkobiercami, nie znajduje uzasadnienia na gruncie art. 28 k.p.a.

Dalej Minister zauważył, że wnioskodawcy wystąpili z wnioskiem o wydanie decyzji o niepodpadaniu pod przepisy dekretu majątku R., wskazując, że są spadkobiercami K. M. M. Na poparcie następstwa prawnego załączyli do wniosku postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po K. M. M. nabyli A. A. M., M. J. G. i A. B. M. Tymczasem z odpisu z księgi wieczystej, sporządzonego przez Sąd Rejonowy w S. w dniu [...] czerwca 2009 r., [...] Dz.Odp. [...], wynika, że przed przejęciem majętności "R." lwh [...] na rzecz Skarbu Państwa, prawo własności tego majątku zapisane było na rzecz M. M. T.

Minister podniósł, że w trakcie postępowania wnioskodawcy utrzymywali, że K. M. M. i M. M. T., to ta sama osoba, a zmiana danych nastąpiła w sposób "naturalny", z uwagi na prześladowania przez władze PRL. Ponadto przy wniosku z [...] sierpnia 2018 r. o podjęcie zawieszonego postępowania nadesłali kopię testamentu z [...] marca 1936 r., kopię aktu urodzenia wraz z tłumaczeniem oraz oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r.

Zgodnie z kopią testamentu z [...] marca 1936 r. matką M. K. M. T. była I. M. M. T. Zapis ten jest zgodny z kolejnym z nadesłanych dokumentów, aktem urodzenia, z którego wynika, że M. K. M. M. T. urodził się we L. w dniu [...] czerwca 1932 r., zaś jego matką była I. M. M. T. Jednakże zdaniem organu odwoławczego, na podstawie tych okoliczności nie można uznać, że K. M. M., wymieniony w postanowieniu spadkowym Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r., na które powołują się wnioskodawcy i M. M. T., wskazany jako ostatni właściciel majątku R., przed jego przejęciem na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu, to ta sama osoba.

Za identycznością tych osób, nawet pośrednio, nie przemawiają zgromadzone dowody. Natomiast dokumenty ukazujące imię i nazwisko matki M. K. M. T. nie dowodzą niczego w odniesieniu do K. M. M. Tym bardziej, że z kopii odpisu skróconego aktu zgonu z [...] października 2009 r., zgodnego z treścią aktu zgonu Nr [...], wprost wynika, że matką K. M. M. była I. L. (a nie I. M. M. T.).

W dalszej części uzasadnienia Minister wskazał, że w kontekście przywołanych dokumentów o charakterze urzędowym, nie może mieć znaczenia oświadczenie J. W. M. z [...] kwietnia 2018 r., ponieważ przy określaniu tożsamości mogą być potraktowane jedynie jako dowolne twierdzenia, nie znajdujące poparcia w zgromadzonych dokumentach. Szczególnie, że w polskim systemie prawnym nie występuje dowolność w zakresie zmiany danych osobowych.

Minister wskazał, że procedura zmiany imion i nazwisk, po wejściu w życie dekretu, określona była w przepisach dekretu z dnia 10 listopada 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk (Dz. U. Nr 56, poz. 210 ze zm.), a później w przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992). Przypomniał też, że imię i nazwisko są danymi szczególnego rodzaju, bowiem tworzą tożsamość osoby i pozwalają na jej identyfikację. Oprócz tego, nazwisko wskazuje pochodzenie człowieka i jest określone z mocy prawa, a imię jest dodatkowym wyróżnikiem pozwalającym na pełniejszą identyfikację. W związku z tym dane te podlegają ochronie, a ich zmiana może nastąpić tylko w sytuacjach przewidzianych w przepisach prawa.

Minister zaznaczył też, że postępowania rewindykacyjne z zakresu reformy rolnej dotykają jednego z fundamentów państwa prawnego, a także podstawowego prawa, zapisanego zarówno w konwencjach międzynarodowych, jak też normach ustrojowych państw demokratycznych, jakim jest prawo własności. Z tego też względu organy prowadzące tego rodzaju sprawy nie mogą się opierać na domniemaniach, czy też na twierdzeniach stron, nie znajdujących odzwierciedlenia w zgromadzonych dowodach, zwłaszcza w zakresie ustalania uprawnienia wnioskodawców do wszczęcia tego rodzaju postępowania.

W ocenie Ministra, wnioskodawcy zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i przed organem odwoławczym, nie przedstawili dokumentów jednoznacznie świadczących o tym, że są następcami prawnymi byłego właściciela majątku R., który stanowi przedmiot ich wniosku, złożonego na podstawie § 5 rozporządzenia. Tym samym nie można im przypisać przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym tego majątku, zgodnie z art. 28 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli A. M., M. G. i A. M., zaskarżając ją w części umarzającej postępowanie w pierwszej instancji.

Skarżący zarzucili decyzji, w zaskarżonej części, naruszenie przepisów art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 ust. 1 oraz 10 k.p.a., które to naruszenia miały wpływ na wydane rozstrzygnięcie, gdyż dokumenty znajdujące się w aktach potwierdzają, że M. K. M. M. T. i K. M. M. to ta sama osoba.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sąd dopuścił dowód z odpisu skróconego aktu urodzenia M. K. M. M..

Wojewódzki Sąd administracyjny, oddalając skargę, stwierdził m.in., że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy wnioskodawcy skutecznie wykazali, że są następcami prawnymi byłego właściciela majątku R., co pozwoliłoby przyznać im przymiot strony w sprawie.

Sąd wojewódzki przytoczył treść art. 28 k.p.a. i dodał, że jak słusznie wskazał Minister, stronami w postępowaniu reprywatyzacyjnym prowadzonym na podstawie § 5 rozporządzenia są właściciele i współwłaściciele danego majątku lub ich spadkobiercy, Skarb Państwa działający poprzez swoje statio fisci, jak również jednostka samorządu terytorialnego, gdy uzyskała prawo do nieruchomości w drodze komunalizacji. Tym samym osoby niebędące właścicielami lub współwłaścicielami przejętej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu, jak również osoby niebędące spadkobiercami tych osób, nie mogą być stronami takiego postępowania.

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy wystąpili o wydanie decyzji stwierdzającej, że majątek R., objęty lwh tab. [...], nie podpadał pod przepisy dekretu, podnosząc, że ostatnim właścicielem majątku był M. K. M. T., jednak w związku z prześladowaniami przez władze PRL przestawił on kolejność imion i nazwisk oraz zaprzestał posługiwania się nazwiskiem rodowym T. Wnioskodawcy podnieśli również, że są spadkobiercami zmarłego [...] lutego 1994 r. K. M. M., na dowód czego do wniosku załączyli postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po K. M. M. nabyli wnioskodawcy: syn A. A. M. oraz córki: M. J. G. i A. B. M.

Sąd wojewódzki dodał, że w toku postępowania zgromadzono szereg dowodów. W ocenie sądu wojewódzkiego, z powołanych dokumentów nie wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że ostatni przed przejęciem majątku na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu właściciel majątku R. M. M. T. i K. M. M., który wymieniony został w postanowieniu spadkowym Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r., na które powołują się spadkobiercy, to ta sama osoba.

Nie można wykluczyć, jak podnoszą wnioskodawcy, mając na względzie stosunek do ziemiaństwa i właścicieli majątków ziemskich ówczesnych władz Polski Ludowej po zakończeniu II Wojny Światowej, że ostatni właściciel przejętego majątku M. K. M. T. zmienił nieformalnie, w celu uniknięcia prześladowań przez ówczesne władze, sposób posługiwania się swoimi danymi osobowymi poprzez przestawienie kolejności imion i zaprzestanie posługiwania się nazwiskiem rodowym T.

Należy jednak podkreślić, że w celu formalnej zmiany imienia i nazwiska konieczne jest zachowanie stosownej procedury przewidzianej przez powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Procedura zmiany imion i nazwisk, po wejściu w życie dekretu, określona była w przepisach dekretu z dnia 10 listopada 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk (Dz. U. Nr 56, poz. 210 ze zm.), a później w przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992). Dopiero zachowanie formalnej procedury zmiany imienia i nazwiska, przewidzianej w przepisach prawa, pozwala na posługiwanie się w obrocie prawnym zmienionym w ten sposób imieniem i nazwiskiem. Niezachowanie tej procedury powoduje, że zmiana imienia i nazwiska może mieć co najwyżej charakter faktyczny, a więc w obrocie prawnym taka nieformalna zmiana imienia i nazwiska nie wywołuje żadnego skutku prawnego.

Organy administracji, jak i sąd, nie mogą domniemywać tożsamości danej osoby. Sąd wojewódzki podzielił stanowisko organu odwoławczego, że imię i nazwisko są danymi szczególnego rodzaju, tworzą bowiem tożsamość konkretnej osoby i pozwalają na jej identyfikację. Nazwisko wskazuje pochodzenie człowieka i jest określone z mocy prawa, a imię jest dodatkowym wyróżnikiem pozwalającym na pełniejszą identyfikację.

Sąd wojewódzki podkreślił, że tożsamość danej osoby musi zostać przez organy ustalona i stwierdzona w sposób jednoznaczny i bezsporny. Musi ona zostać wykazana na podstawie stosownych dokumentów, sporządzonych w przepisanej formie. Do ustalenia tożsamości danej osoby nie są wystarczające twierdzenia strony, czy też domniemania wynikające z przedstawionych dokumentów. Ponadto, to na stronie składającej wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość nie podlegała pod działanie dekretu, ciąży główny obowiązek wykazania, że posiada interes prawny do wszczęcia takiego postępowania. Działanie organu sprowadza się de facto do oceny złożonych przez wnioskodawcę dokumentów, z których wynika, lub nie, ich interes prawny do wszczęcia tego rodzaju postępowania.

Natomiast w niniejszej sprawie, zdaniem sądu wojewódzkiego, żaden z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawców nie wykazał jednoznacznie, że M. M. T. (ostatni właściciel majątku) i K. M. M. (wskazany w postanowieniu spadkowym Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r.), to jedna i ta sama osoba.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli A. M., M. G. i A. M., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, gdyż uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie pochodzi od strony postępowania, zaś skarżący nie mają interesu prawnego w postępowaniu w sprawie o ustalenie, że nieruchomość R. nie podpadała pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 7 z zw. z art. 77 § 1 i 4 k.p.a., art. 75 k.p.a, art. 80 k.p.a, art. 6 i art. 8 k.p.a. oraz art. 11 i art. 64 ust. 2 k.p.a. przez brak odniesienia się do poszczególnych dokumentów znajdujących się w aktach i pominięcie faktu, że dane ostatniego legalnego właściciela nieruchomości, wynikające z aktu notarialnego z [...] marca 1936 r., są tożsame z danymi zawartymi w sprostowanym akcie urodzenia M. K. M. M. T. dopuszczonym jako dowód przez WSA w Warszawie, po którym stwierdzono prawa spadkowe na rzecz skarżących.

Na podstawie ww. zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie wraz z decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2018 r. i przekazanie sprawy organowi administracyjnemu w celu ponownego rozpoznania sprawy po rzetelnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania w obu instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W piśmie z [...] sierpnia 2020 r. skarżący kasacyjnie wnieśli o dopuszczenie dowodu z dokumentów:

a. odpisu zupełnego aktu zgonu K. M. M. z [...] listopada 2019 r.,

b. prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] lutego 2020 r., sygn. akt [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

A. M., M. M. i A. M. wnioskiem z [...] października 2009 r., złożonym w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wystąpili do Wojewody Podkarpackiego o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość oznaczona jako majętność R., opisana w lwh [...], obejmująca działki w niej wskazane, nie podpadała pod przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, "dekret").

Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że stronami w postępowaniu reprywatyzacyjnym prowadzonym na podstawie § 5 rozporządzenia są właściciele i współwłaściciele danego majątku lub ich spadkobiercy, Skarb Państwa działający poprzez swoje statio fisci, jak również jednostka samorządu terytorialnego, gdy uzyskała prawo do nieruchomości w drodze komunalizacji. Tym samym osoby niebędące właścicielami lub współwłaścicielami przejętej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu, jak również osoby niebędące spadkobiercami tych osób, nie mogą być stronami takiego postępowania.

Z odpisu z księgi wieczystej, sporządzonego przez Sąd Rejonowy w S. w dniu [...] czerwca 2009 r., [...], wynika, że przed przejęciem majętności "R." na rzecz Skarbu Państwa, prawo własności tego majątku zapisane było na rzecz M. M. T.

W tej sytuacji zadaniem organu było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy żądanie zostało wniesione przez podmioty uprawnione.

Oddalając skargę, Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie można wykluczyć, jak podnoszą wnioskodawcy, mając na względzie stosunek do ziemiaństwa i właścicieli majątków ziemskich ówczesnych władz Polski Ludowej po zakończeniu II Wojny Światowej, że ostatni właściciel przejętego majątku, M. K. M. T., zmienił nieformalnie, w celu uniknięcia prześladowań przez ówczesne władze, sposób posługiwania się swoimi danymi osobowymi przez przestawienie kolejności imion i zaprzestanie posługiwania się nazwiskiem rodowym T. Jednak ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że ostatni przed przejęciem majątku na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu właściciel majątku R. M. M. T. i K. M. M., który wymieniony został w postanowieniu spadkowym Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r., na które powołują się spadkobiercy wykazując swój interes prawny, to ta sama osoba.

Skarżący kasacyjnie dołączyli do skargi kasacyjnej odpis zupełny aktu zgonu K. M. M. z [...] listopada 2019 r. i prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] lutego 2020 r., sygn. akt [...].

Dokumenty te nie były znane Sądowi pierwszej instancji. Dowód z tych dokumentów został dopuszczony i przeprowadzony dopiero przed sądem kasacyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dopuszczenie dowodu z powyższych dokumentów jest niezbędne dla oceny legalności zaskarżonej decyzji i pozwala na rozwianie wątpliwości Sądu pierwszej instancji i organu II instancji.

Zauważyć także trzeba, że dowody z akt stanu cywilnego mają charakter szczególny, wynikający z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741, z późn. zm., poprzednio art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 212, z późn. zm.). Zgodnie bowiem z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, akta stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Z kolei w myśl art. 29 ust. 1 tej ustawy, nazwiskiem jest nazwisko zamieszczone w akcie małżeństwa lub akcie zgonu.

Z odpisu zupełnego aktu zgonu K. M. M. z [...] listopada 2019 r. wynika, że w dniu [...] maja 2019 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S. na podstawie aktu małżeństwa sprostował i uzupełnił akt zgonu z dnia [...] lutego 1994 r., sporządzony w S. (oznaczenie aktu [...], w ten sposób, że:

- w punkcie III aktu zgonu uzupełnił dane małżonka osoby zmarłej (J. C., nazwisko rodowe – C.),

- w miejsce dotychczasowych danych zamieścił: osoba zmarła – imię pierwsze: M., osoba zmarła – imię drugie: K., osoba zmarła - imię kolejne: M., osoba zmarła – nazwisko: M., osoba zmarła – nazwisko rodowe: M., ojciec - nazwisko: M., ojciec – nazwisko rodowe: M., matka – imię drugie: M.

Istotne jest również w rozpoznawanej sprawie, że prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z [...] lutego 2020 r., sygn. akt [...] sprostowało komparycję i pkt 1 postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...], w ten sposób, że w miejsce słów "po K. M. M." wpisano prawidłowo "po M. K. M.".

Przedstawione przez skarżących kasacyjnie dokumenty (w tym kopia testamentu z [...] marca 1936 r., kopia aktu urodzenia wraz z tłumaczeniem oraz oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r.) potwierdzają jednoznacznie, że skarżący kasacyjnie są spadkobiercami właściciela majątku R. przejętego przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, M. K. M. Tym samym skarżący mają przymiot strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Jeszcze raz należy wskazać, że dołączone do skargi kasacyjnej dokumenty nie były znane Sądowi pierwszej instancji w dacie orzekania, ale nie zmienia to faktu, że musiały być uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny w chwili rozstrzygania o skardze kasacyjnej, obiektywnie bowiem podważają ustalenie Sądu Wojewódzkiego w zakresie stanu faktycznego, przyjętego jako podstawa zaskarżonego wyroku.

W konsekwencji, zasadne okazały zarzuty naruszenia art. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 7, 77 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, mając na uwadze wyżej dokonaną ocenę prawną, merytorycznie rozpozna złożone przez wnioskodawców odwołanie (art. 153 p.p.s.a).

O zwrocie kosztów postępowania sądowego (pkt 2 wyroku) orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).