Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5475/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 38 ust. 9 bądź pkt 9 regulaminu studiów
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Państwowej Wyższej Szkoły [...] im. [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 225/21 w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Rektora Państwowej Wyższej Szkoły [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zgody na wznowienie studiów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 225/21 w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Rektora Państwowej Wyższej Szkoły [...] w J. z dnia 2 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zgody na wznowienie studiów uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rektora Państwowej Wyższej Szkoły [...] w J. (dalej: "Rektor") z dnia 2 grudnia 2020 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prorektora Państwowej Wyższej Szkoły [...] w J. (dalej: "Prorektor") z 20 października 2020 r., nr [...] w sprawie odmowy udzielenia zgody T. R. (dalej: "skarżący") na wznowienie studiów (kierunek informatyka, profil ogólnoakademicki).

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: "k.p.a.") w związku z § 38 pkt 9 Regulaminu studiów Państwowej Wyższej Szkoły [...] im. ks. B. M. w J. (dalej: "Regulamin") stanowiącym załącznik do uchwały Senatu Państwowej Wyższej Szkoły [...]w J. (dalej: "[...] w .") z dnia 17 kwietnia 2019 r. nr [...]. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że prawomocną decyzją z 2 grudnia 2020 r., nr [...] skreślono skarżącego z listy studentów. Podstawą skreślenia z listy studentów było niezłożenie pracy dyplomowej. Jak przedstawiono, skarżący pracę dyplomową powinien złożyć do dnia 28 lutego 2019 r. Termin ten był kilkakrotnie przedłużany. Ostatnią decyzją z 13 lutego 2020 r. przedłużono termin do dnia 15 maja 2020 r., jednak również ten nie został zachowany.

W dniu 14 października 2020 r. skarżący zwrócił się z prośbą o niewykreślanie go z listy studentów z powodu zmiany profilu nauczania. Powołując się na art. 82 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r., poz. 478; dalej: "P.sz.w.n.") wskazał, że powyższy przepis daje studentom pewność, że podjęte przez nich studia będą kontynuowane nawet wtedy, gdy dojdzie do zaprzestania prowadzenia studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu.

Po przeprowadzeniu postępowania Prorektor odmówił zgody na wznowienie studiów przez skarżącego. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że w przypadku wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów nie wystarczy ustalenie, że student uchybił terminowi do oddania pracy, ale konieczne jest ustalenie czy nastąpiło to z przyczyn przez niego zawinionych. Tymczasem on kilkakrotnie bezskutecznie podejmował próby skontaktowania się z promotorem.

Rektor nie podzielił powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

T. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w powołanym wyżej wyroku wskazał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, jak również procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że decyzja została obarczona wadami natury formalnoprawnej. Została wydana po rozpoznaniu odwołania, które jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie zostało podpisane. Stanowi to samodzielną podstawę do uchylenia decyzji organu II instancji. Prowadzenie postępowania bez wezwania do usunięcia braku podpisu, pełnomocnictwa czy innych jeszcze wymagań, względnie w sytuacji, gdy braki odwołania nie zostały uzupełnione, oznacza wadliwość postępowania i to w postaci kwalifikowanej. W takim przypadku mamy bowiem do czynienia z działaniem organu odwoławczego "z urzędu", co narusza zasadę skargowości (art. 127 § 1 k.p.a.) i stanowi o rażącym naruszeniu prawa.

Nadto Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja dotknięta jest również naruszeniem przepisów prawa materialnego. Organy stanęły na zgodnym stanowisku, że skoro skarżący, prawomocną decyzją z 30 września 2020 r., na skutek niezłożenia w terminie pracy dyplomowej, został skreślony z listy studentów, a uczelnia z dniem 30 września 2020 r. zaprzestała kształcenia na wybranym przez skarżącego kierunku tj. informatyka profil ogólnoakademicki, to brak było podstaw do zapewnienia skarżącemu możliwości kontynuowania studiów, na podstawie zgłoszonego przez niego wniosku z dnia 14 października 2020 r.

Na podstawie art. 15 ust. 2 aktualnie obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym uczelnia zawodowa prowadzi kształcenie na studiach wyłącznie o profilu praktycznym. Dotychczas prowadzone studia na profilu ogólnoakademickim były prowadzone na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, a w okresie od wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce tj. od dnia 1 października 2018 r. do 30 września 2020 r. [...] w J. prowadziła studia na kierunku informatyka profil ogólnoakademicki na podstawie art. 212 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm.). Po wejściu w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce studia na profilu ogólnoakademickim mogła prowadzić wyłącznie do zakończenia rozpoczętego cyklu kształcenia, a od 2018 r. nie prowadziła już naboru na studia o profilu ogólnoakademickim.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał na treść art. 82 P.sz.w.n. oraz na treść § 38 Regulamin, gdyż przepisy te dotyczą różnych sytuacji. O ile przepis art. 82 P.sz.w.n. nakłada na uczelnię obowiązek zapewnienia kontynuacji kształcenia na wypadek jego zaprzestania z przyczyn powstałych po stronie szkoły i dotyczy studiów w toku, o tyle § 38 pkt 9 Regulaminu statuuje uprawnienie studentów do wznowienia studiów w przypadku skreślenia z listy studentów, niezależnie od przyczyny skreślenia.

Jednocześnie Sąd I instancji uznał, że przewidziany w § 38 pkt 9 Regulaminu, termin dwóch lat dotyczy wznowienia studiów a nie terminu złożenia pracy dyplomowej. Z treści tego przepisu wyraźnie wynika, że niezłożenie pracy dyplomowej nie stanowi przeszkody ubiegania się o wznowienie studiów. Przepis ten stanowi, że osoba, która spełniła wszystkie wymagania określone w programie studiów, z wyjątkiem nie zaliczenia zajęć przygotowujących do egzaminu dyplomowego i pracy dyplomowej na ostatnim semestrze studiów z powodu niezłożenia pracy dyplomowej, może w okresie nieprzekraczającym dwóch lat od daty skreślenia z listy studentów, ubiegać się o wznowienie studiów. Wobec braku innych przepisów ograniczających skarżącemu prawo do złożenia wniosku o wznowienie studiów, interpretacja organu o braku takiej możliwości jest nieuprawniona, a ponadto krzywdząca dla studenta. Oznacza jednocześnie ograniczenie względem skarżącego praw nabytych tj. nabytego prawa do wznowienia studiów na wypadek skreślenia z listy studentów, w związku z nauką w [...] w J. przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w programie studiów, z wyjątkiem nie zaliczenia zajęć przygotowujących do egzaminu dyplomowego i pracy dyplomowej na ostatnim semestrze. Omawiany przepis regulaminu obowiązywał w dniu skreślenia skarżącego z listy studentów.

Nie bez znaczenia dla powyższej oceny pozostawał fakt, że uczelnia prowadzi kształcenie na kierunku informatycznym tyle, że nie na profilu ogólnoakademickim tylko praktycznym, a skarżącemu pozostało wyłącznie złożenie pracy dyplomowej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Państwowa Wyższa Szkoła [...] w J., zaskarżając wyrok w części dotyczącej wykładni § 38 pkt 9 Regulaminu studiów i związanych z nią zaleceń i zarzucając mu naruszenie "prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie § 38 ust. 9" Regulaminu studiów poprzez uznanie, że [...] J. wbrew zapisom regulaminu powinna przyznać skarżącemu prawo do wznowienia studiów i obrony pracy dyplomowej na nieprowadzonym przez uczelnię profilu studiów.

Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego. Zrzekł się także przeprowadzenia rozprawy.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że skarżący kasacyjnie w treści uzasadnienia swojej skargi sam przyznaje "fakt, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą formalno- prawną, bowiem wydana została w następstwie rozpatrzenia odwołania niepodpisanego przez stronę." Już z tego powodu, mając na uwadze treść sentencji zaskarżonego wyroku, stwierdzić należy, że odpowiada on prawu i brak jest podstaw do jego uchylenia w całości.

Odnoszą się do samego zarzutu, to wskazać należy, że wskazany § 38 pkt 9 Regulaminu studiów nie jest przepisem powszechnie obowiązującym i mogącym stanowić podstawę prawną decyzji administracyjnej. Nie został on także powiązany z żadnym innym przepisem powszechnie obowiązującym prawa materialnego. Biorąc pod uwagę, iż istota wniesionej skargi kasacyjnej odnosi się nie tyle do treści zapadłego rozstrzygnięcia, lecz do uzasadnienia zaskarżonego wyroku i zawartej w nim analizy § 38 pkt 9 Regulaminu studiów, to nie został podniesiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Przede wszystkim jednak podkreślić należy, że wobec uchylenia decyzji organu odwoławczego na skutek uwzględnienia skargi przez WSA w Rzeszowie wyłącznie z przyczyn procesowych, przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Wprawdzie Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję dokonał analizy przepisów materialnych stanowiących podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu, lecz dla organu administracyjnego ponownie rozpatrującego sprawę charakter wiążący ma wyłącznie ocena prawna sądu administracyjnego pozostająca w związku z przyczyną uchylenia i mieszcząca się w ramach kognicji tego sądu, a więc ocena, której logiczną konsekwencją było pozbawienie mocy wiążącej zaskarżonego aktu lub czynności i która zdeterminowała stanowisko sądu administracyjnego w rozpatrywanej sprawie. W niniejszej sprawie był to brak formalny odwołania (brak podpisu) i tylko w tym zakresie wskazania Sądu I instancji mogą wytyczać wiążący kierunek działań organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W żadnym wypadku takiego waloru (związania oceną prawną sądu administracyjnego) nie można przypisać rozważaniom Sądu I instancji dotyczącym kwestii materialnoprawnym, gdyż nie były one przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji i będą one dopiero przedmiotem analizy, odniesienia i zastosowania przez organ II instancji podczas rozpatrzenia odwołania. Dojdzie do tego dopiero, o ile zostanie usunięty brak formalny odwołania. Oddziaływanie wyroku sądu administracyjnego na ponowne postępowanie administracyjne w sprawie nie oznacza, że przebieg tego postępowania nabiera odmiennego, szczególnego charakteru. Jest to bowiem w swej istocie ponowne postępowanie obejmujące całość sprawy. W sytuacji, gdy sąd administracyjny uznał całe postępowanie poprzedzające wydanie uchylonej decyzji za wadliwe, będzie musiało być ono powtórzone od początku. Rozstrzygając sprawę w ponownym postępowaniu, organ administracyjny dysponuje takimi samymi możliwościami w zakresie sposobu rozstrzygnięcia, jakimi dysponował w pierwotnym postępowaniu, oczywiście z ograniczeniami wynikającymi z zasady związania oceną prawną sądu administracyjnego i z uwzględnieniem postanowień art. 145a § 1 p.p.s.a.

Wobec uchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji z przyczyn procesowych, ustosunkowanie się do zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do kwestii materialnoprawnych byłoby przedwczesne.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.