Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1149/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19
journal: Dz.U. 2021 poz 779
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi spółki A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie, w jakim utrzymuje w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w części nakazującej spółce A. usunięcie z działki nr [...] zgromadzonych na niej odpadów oraz w zakresie, w jakim utrzymuje punkt 1 zdanie 2 ww. decyzji Wójta Gminy [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Spółki 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy U. w pkt 1 decyzji z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] nakazał K. R., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" oraz K. S. C. S.A., jako użytkownikowi wieczystemu działki nr ewid.[...], obręb U. , usunięcie z działki o nr ewid.[...], obręb U., odpadów na niej zgromadzonych o kodzie 16 01 03. W zdaniu drugim tego punktu organ stwierdził, że za wykonanie obowiązku usunięcia odpadów zobowiązani odpowiadają solidarnie.

W punkcie 2 decyzji Wójt określił sposób usunięcia odpadów - poprzez zawarcie umowy na usunięcie, transport i zagospodarowanie odpadów z podmiotem (lub z podmiotami) posiadającymi odpowiednie zezwolenia właściwego organu.

W punkcie 3 decyzji Wójt ustalił, że obowiązek, o którym mowa w pkt 1 powinien być wykonany w terminie do 90 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

W pkt 4 decyzji Wójt zobowiązał do pisemnego powiadomienia o wykonaniu obowiązku oraz przedstawienia dokumentów to potwierdzających w terminie 7 dni od dnia usunięcia odpadów.

W uzasadnieniu Wójt opisał przebieg postępowania.

Wskazał, że [...] listopada 2020 r., zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r. poz. 798) wezwał K. S. C. S.A. (zwaną dalej "Spółką") do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów tj. opon, z działki o nr ewid.[...] w U.. Spółka w wyznaczonym terminie nie usunęła opon.

Natomiast Spółka poinformowała, że [...] listopada 2019 r. wydzierżawiła część ww. działki (o pow. 500 m2) K. R., który na wydzierżawionym terenie miał prowadzić działalność związaną ze zbieraniem i transportem zużytych opon, zwożeniem ich na plac, przetworzeniem przez pocięcie i wywiezienie uzyskanego surowca do dalszego wykorzystania. Z uwagi na zajęcie przez wydzierżawiającego większej powierzchni działki, [...] marca 2020 r. został zawarty aneks do umowy dzierżawy, w którym zwiększono dzierżawiony teren do 3.000 m2. W aneksie wpisano także zakres prowadzenia działalności na wynajmowanym terenie tj. "zbieranie i transport odpadów innych niż niebezpieczne w postaci zużytych opon – kod odpadu 16 01 03". W związku z niewywiązaniem się przez K. R. (prowadzącego firmę [...] z warunków aneksu, Spółka [...] maja 2020 r. wypowiedziała umowę dzierżawy.

Wobec powyższej informacji Wójt wezwaniem z [...] grudnia 2020 r. wezwał K. R. do usunięcia opon. Wezwany nie usunął opon w wyznaczonym terminie.

Wobec tego Wójt wszczął postępowanie w sprawie usunięcia odpadów.

Organ w trakcie oględzin [...] stycznia 2021 r. ustalił, że opony zajmują na przedmiotowej działce powierzchnię 4.203 m2.

Wójt stwierdził, że Spółka podpisując aneks wskazujący na działalność w zakresie zbierania odpadów nie wyegzekwowała od K. R. żadnych zezwoleń, które by zalegalizowały tą działalność na wydzierżawionym gruncie. Dopiero po zapytaniu Wójta o legalność działań firmy [...] na przedmiotowej działce Spółka zweryfikowała działalność K. R. i wypowiedziała umowę dzierżawy. Spółka była zatem świadoma, że na jej gruncie prowadzony jest niezgody z prawem proceder składowania opon w miejscu do tego nieprzeznaczonym.

Wójt wskazał na informację Spółki, że na podstawie prawomocnego wyroku sądu wystąpiła ona z wnioskiem do komornika o wyegzekwowanie placu od firmy [...]. [...] prowadzi działania mające na celu odzyskanie przez Spółkę zaległości z tytułu czynszu dzierżawnego oraz odzyskanie zajętej nieruchomości.

Wójt wskazał także, że K. R. przyznał, iż dzierżawił część działki nr [...]; pierwotnie nie miał zamiaru magazynowania opon, miał zamiar je przerabiać. Ścinki miały być wysyłane do [...] i [...], a reszta do [...]. Całe opony miały być także wysyłane do Afryki. K. R. oświadczył także, że nie miał zezwolenia na zbieranie i składowanie opadów (opon) na działce nr [...]. Nie wystąpił o takie zezwolenie, gdyż pierwotnie miał inne plany. Planował do części dzierżawionego budynku wstawić maszyny do pocięcia opon. Z uwagi na lockdown nie udało mu się odebrać maszyn, w związku z czym magazynował opony, które musiał odebrać od klientów.

K. R. oświadczył, że wywiózł jeden samochód opon. Spółka stwierdziła, że w każdej chwili udostępni K. R. teren, aby go uprzątnął.

Wójt stwierdził, że skoro umowa dzierżawy została wypowiedziana [...] maja 2020r., to w obecnie jedynym władającym działką nr [...] jest Spółka. Ponadto Spółka uzyska wyrok nakazujący wydanie nieruchomości. Obecnie, zgodnie z oświadczeniem stron, K. R. nie ma wstępu na działkę nr [...] bez zgody Spółki. W związku z tym można domniemywać, iż to Spółka jest w tej chwili posiadaczem odpadów zgromadzonych na działce nr [...].

Wójt zaznaczył, że rozstrzygając sprawę miał również na względzie fakt, że wynikające z przepisów ustawy o odpadach domniemanie prawne odpowiedzialności władającego gruntem za nielegalnie zgromadzone na nim odpady oznacza, że musi on mieć świadomość obowiązku dbałości o stan swoich nieruchomości. Obejmuje ona również odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich, prowadzące do zanieczyszczenia nieruchomości.

Wójt podniósł, że Spółka dopuściła do powstania na nieruchomości składowiska opon ponieważ zezwoliła K. R. na magazynowanie na swoim terenie opon, nie weryfikując w żaden sposób zezwoleń, jakie wymagane są przy prowadzeniu działalności związanej z gospodarowaniem odpadami. W chwili gdy zajmowany przez [...] obszar uległ zwiększeniu, Spółka nie wstrzymała nielegalnego procederu, tylko świadomie, bez weryfikacji dokumentacji zezwalającej na ten proceder, postanowiła zwiększyć dzierżawiony teren, nie próbując wyegzekwować od firmy [...] zaprzestania nielegalnej działalności.

Wójt wskazał również, że K. R., prowadzącego firmę [...], należy uznać za wytwórcę odpadów ponieważ w okresie do grudnia 2019 r. do [...] maja 2020 r. zwoził na teren działki nr [...] odpady w postaci opon. Obecnie, po wypowiedzeniu przez Spółkę umowy dzierżawy, na teren działki nr [...] może wejść tylko po uzyskaniu zgody właściciela.

W odwołaniu Spółka podniosła, że nie była i nie jest posiadaczem odpadów, wobec czego nie może być zobowiązana do ich usunięcia. Zgromadzone dowody pozwalają na obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, że Spółka – jako właściciel nieruchomości - jest posiadaczem odpadów. Ustalonym posiadaczem odpadów jest K. R..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wskazując na określony w art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach obowiązek posiadacza odpadów do niezwłocznego ich usunięcia z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowanego - Kolegium jednocześnie podniosło, że art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach wprowadza domniemanie prawne, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Władającym powierzchnią jest, zgodnie z art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r. poz. 1219 ze zm.), właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający.

Kolegium, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2936/14, podniosło że ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie.

Wobec tego Kolegium stwierdziło, że obalenie domniemania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, wyklucza jakakolwiek forma akceptacji władającego powierzchnią ziemi dla składowania odpadów na nieruchomości wbrew przepisom ustawy o odpadach.

Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium wskazało, że warunki wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów są następujące:

- po pierwsze ich istnienie,

- po drugie ich posiadanie w miejscu nieprzeznaczonym do składowania lub magazynowania oraz

- po trzecie ustalenie podmiotu zobowiązanego do usunięcia nielegalnie składowanych odpadów.

Kolegium uznało, że w rozpoznawanej sprawy wszystkie te elementy zostały prawidłowo ustalone i udokumentowane przez organ I instancji. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał K. R., prowadzącego firmę "[...]" za wytwórcę odpadów, natomiast K. S. C. S.A. - użytkownika wieczystego działki nr [...], za domniemanego posiadacza odpadów.

Odnosząc się do zarzutów Spółki Kolegium podkreśliło, że Spółka zawierając umowę dzierżawy z K. R. znała zakres działalności dzierżawcy na terenie nieruchomości tj. zbiór i transport opon o kodzie 16 01 03, co potwierdza załącznik nr [...] do umowy dzierżawy nr [...]. Ponadto w aneksie do umowy dzierżawy, podpisanym [...] marca 2020 r. w § 1 zapisano, że dzierżawa następuje z przeznaczeniem do prowadzenia działalności polegającej na zbieraniu i transporcie odpadów innych niż niebezpieczne w postaci zużytych opon - kod odpadu 16 01 03. Skarżąca wiedziała zatem o zalegających odpadach, a skoro tak, tym samym zaakceptowała istniejący stan rzeczy. W związku z tym jako władający powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady, Spółka stała się ich posiadaczem, a w związku z tym przyjęła na siebie także obowiązek ich usunięcia.

Wobec tego Kolegium uznało, że obowiązek Spółki wynika z domniemania prawnego odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi zanieczyszczoną odpadami. Domniemania tego Spółka nie obaliła, pomimo wskazania wytwórcy odpadów, gdyż sama zezwoliła na składowanie odpadów (opon) na gruncie będącym w jej użytkowaniu wieczystym. Kolegium podkreśliło, że władający gruntem muszą mieć świadomość dbałości o stan swoich nieruchomości i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości.

K. S. C. wniosła skargę na ww. decyzję Kolegium z [...] lipca 2021r. zaskarżając ją w części odnoszącej się do obowiązku usunięcia odpadów nałożonego na Spółkę.

Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 80 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") poprzez dokonanie swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie tj. umowy dzierżawy z [...] listopada 2019 r. zawartej przez Spółkę z K. R. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą K. R. [...]" wraz z aneksem z [...] marca 2020 r., zeznań świadków - przedstawicieli Spółki, złożonych na rozprawie [...] stycznia 2021 r., skutkujące błędnym ustaleniem, że Spółka przyczyniła się do powstania na terenie nieruchomości składowiska opon, gdyż zawierając umowę wyraziła zgodę na składowanie opon przez K. R., podczas gdy przedmiotem umowy dzierżawy był zbiór i transport opon, a nie ich składowanie, a Spółka nie wyraziła zgody na ich składowanie, tym bardziej nielegalne składowanie, na terenie dzierżawionej nieruchomości, a wiedzę o tym, że K. R. zorganizował nielegalne składowisko opon na dzierżawionym terenie (także na dodatkowo bezprawnie zajętej powierzchni) Spółka uzyskała dopiero w lutym 2020 r., gdy nielegalne składowisko de facto już istniało;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 26 ust. 1, 2, 3a w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że Spółka jest posiadaczem odpadów poprzez to, że Spółka wyraziła zgodę na ich składowanie na nieruchomości dzierżawionej przez K. R., przez co jest obowiązana do usunięcia odpadów, podczas gdy, Spółka nie jest posiadaczem odpadów w rozumieniu ww. przepisów, nie wyraziła zgody na składowanie odpadów na nieruchomości;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy tj. art. 26 ust. 1, 2, 3a w związku z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez błędną wykładnię i przyjęcie odpowiedzialności Spółki za odpady na działce nr [...] na zasadzie ryzyka, pomimo że przepisy te nie określają takiej podstawy odpowiedzialności, w sytuacji gdy władający gruntem obali domniemanie prawne posiadania odpadów wynikające z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach.

W uzasadnieniu Spółka podniosła, że została wprowadzona przez K. R. w błąd – zawierając umowę złożył on oświadczenie, że prowadzona przez niego działalność jest legalna. W momencie podjęcia przez Spółkę współpracy z K. R. w listopadzie 2019 r. jego zamierzenia i deklaracje były wiarygodne, ponieważ był on znanym na terenie U. przedsiębiorcą prowadzącym działalność związaną ze zbieraniem i utylizacją opon. Korzystał w tym czasie z charakterystycznych pojazdów oznakowanych nazwą firmy i informacją, że prowadzi działalność w zakresie utylizacji opon. Na stronie internetowej [...] znajdowała się (i nadal znajduje) informacja, że firma K. R. posiada wszelkie wymagane polskim prawem zezwolenia na prowadzenie tego typu działalności. W dodatku K. R. deklarował, że dostarczy Spółce kopie wszystkich niezbędnych pozwoleń na prowadzenie działalności, czego ostatecznie nie uczynił. Skarżąca zwróciła uwagę, że zawierając umowy dzierżawy korzysta ze wzoru umowy, w którym wskazana jest odpowiedzialność dzierżawcy co do prowadzenia na przedmiocie dzierżawy działalności zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym z zakresu ochrony środowiska.

Spółka podniosła także, że aneksowanie umowę dzierżawy nie było jednoznaczne z wyrażeniem zgody na składowanie opon. Zgonie z zapewnieniami K. R. opony miały zostać w krótkim czasie zagospodarowane i wywiezione. K. R. podtrzymał swoje wcześniejsze deklaracje co do zamiaru przetworzenia opon. Wyraził także skruchę z powodu bezumownego zajęcia terenu Spółki, w szczególności podkreślając, że zrobił to bez uprzedniego powiadomienia Spółki o swoim zamiarze. Jasnym jest, że nie uzyskałby zgody Spółki na takie działanie.

Spółka podkreśliła, że rozwiązała umowę dzierżawy i uniemożliwiła dalsze zwożenie opon na teren Spółki.

Spółka wskazała, że oprócz powiadomienia [...] czerwca 2020 r. Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, [...] sierpnia 2020 r. skierowała do K. R. ostateczne wezwanie do zapłaty i wydania nieruchomości, w którym wezwała go m.in. do natychmiastowego opuszczenia i opróżnienia zajmowanej nieruchomości. Spółka skierowała także sprawę na drogę sądową, na skutek czego Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z [...] listopada 2020 r. sygn. akt: [...] zobowiązał K. R. do wydania Spółce opróżnionej nieruchomości. Wyrok został zaopatrzony w klauzulę wykonalności [...] grudnia 2020 r. i jako tytuł wykonawczy stanowił podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko K. R.. W dniu [...] kwietnia 2021 r. [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C. wydał postanowienie, na mocy którego zakończył postępowanie egzekucyjne w zakresie opróżnienia budynku magazynu nawozów numer [...] o powierzchni 200 m2 oraz placu o powierzchni 5224 m2, stanowiących część nieruchomości oraz wydania ich w posiadanie Spółki; ponadto ruchomości K. R. znajdujące się na nieruchomości zostały oddane pod dozór pracownika Spółki.

Spółka, wskazując na treść art. 366 Kodeksu cywilnego, podkreśliła, że nigdy nie była ani posiadaczem samoistnym ani zależnym przedmiotowych opon. Bez znaczenia pozostaje fakt oddania opon znajdujących się na terenie nieruchomości pod dozór pracownika Spółki w związku z zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Oddanie składowanych opon pod dozór pracownika Spółki nie zmienia bowiem faktu, iż wytwórcą odpadów był K. R. i w świetle obowiązujących przepisów to na nim spoczywa obowiązek usunięcia składowanych na nieruchomości opon. Ustanowienie dozorcy zajętych ruchomości jest aktem władczym komornika, a pomiędzy komornikiem a dozorcą nie powstaje stosunek cywilnoprawny. Dozór ma jedynie na celu utrzymanie rzeczy w stanie niepogorszonym, a następnie ich oddanie (I. Gil, w: Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. System postępowania cywilnego, K. Flaga-Gieruszyńska (red.), Legalis 2021).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

P. C., podzielając stanowisko organu, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja nakazująca usunięcie odpadów składowanych w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego obowiązku stanowi przepis art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach zgodnie z którym posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami (art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach). Jak wynika z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach przez posiadacza odpadów należy rozumieć wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów, przy czym domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Konstrukcja powyższych przepisów jednoznacznie wskazuje, że celem ustawodawcy było stworzenie przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Dlatego też ustawodawca wprowadził w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach instytucję domniemania, że władający powierzchnią ziemi jest jednocześnie uznawany za posiadacza odpadów, w stosunku do którego można wydać decyzję w trybie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach nakazującą usunięcie odpadów. Bez wprowadzonego domniemania realizacja celów ustawy stałaby się utrudniona, a nawet niemożliwa. Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jego nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 2414/17, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (w skrócie "CBOSA") dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Należy także wskazać, że zgodnie z art. 26 ust. 3a ustawy o odpadach decyzję, o której mowa w ust. 2, wydaje się w stosunku do wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za gospodarowanie odpadami, o których mowa w ust. 1. Za wykonanie obowiązków wskazanych w decyzji posiadacze odpadów odpowiedzialni są solidarnie.

W przedmiotowej sprawie Kolegium uznało, że podmiotem zobowiązanym do usunięcia odpadów składowanych w miejscu do tego nieprzeznaczonym jest nie tylko wytwórcza odpadów (K. R. prowadzący firmę [...], ale także skarżąca Spółka jako posiadacz tych odpadów. Przypisanie Spółce przymiotu posiadacza opadów Kolegium oparło na twierdzeniu, że:

1) Spółka jest władającym powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady,

2) Spółka nie obaliła domniemania (z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach), że jest posiadaczem odpadów – gdyż pomimo że wskazała wytwórcę odpadów, to zezwoliła na składowanie odpadów.

Odnośnie pierwszego z twierdzeń Kolegium należy zauważyć, że uznanie, iż Spółka jest władającym powierzchnia ziemi Kolegium wywiodło z definicji "władającego powierzchnią ziemi" zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy - Prawo ochrony środowiska. W świetle tej definicji władającym jest:

- właściciel nieruchomości lub

- inny podmiot władający gruntem, jeżeli został ujawniony w ewidencji gruntów i budynków.

Należy przede wszystkim zauważyć, że - jak przyznaje samo Kolegium, skarżąca Spółka jest użytkownikiem wieczystym a nie właścicielem przedmiotowej nieruchomości (działki nr [...]). Jednocześnie brak w aktach sprawy dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżąca Spółka została ujawniona w ewidencji gruntów i budynków jako władający gruntem. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala zatem stwierdzić, że w świetle powyższej definicji Skarżąca jest władającą powierzchnią ziemi.

Trzeba także w tym miejscu zaznaczyć, że sięgnięcie przez ustawodawcę do pojęcia "władającego powierzchnią ziemi" przy definiowaniu "posiadacza opadów" należy rozpatrywać w świetle wyżej wskazanego celu ustawodawcy tj. stworzenia przepisów pozwalających na niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych. Nakaz taki powinien być zatem kierowany do takiego podmiotu, który może go natychmiast wykonać korzystając z przysługujących mu praw, bez konieczności angażowania innych podmiotów jako swojego rodzaju pośredników. Takim podmiotem który może usunąć odpady bezpośrednio korzystając ze swoich praw do nieruchomości będzie np. dzierżawca, jako że z istoty dzierżawy wynika władztwo nad przedmiotem umowy tj. działką gruntu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 20 maja 2021 r., sygn. II SA/Ol 294/21, publ. CBOSA oraz LEX nr 3197491). O władaniu rzeczą (a więc także nieruchomością) wypowiada się ustawodawca w art. 336 Kodeksu cywilnego wskazując, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Władztwo nad cudzą rzeczą przysługuje także użytkownikowi wieczystemu (w odniesieniu do gruntu), tak więc także on jest "władającym powierzchnią ziemi". W przedmiotowej sprawie do momentu wypowiedzenia umowy dzierżawy (tj. jeszcze przed momentem rozstrzygania przez organ) władającym powierzchnią ziemi, na której składowano odpady, był dzierżawca tj. K. R.. Dopiero po zakończeniu umowy dzierżawy stało się możliwe przypisanie skarżącej Spółce przymiotu "władającego powierzchnią ziemi", co jednak – jak wyżej wskazano – nie znajduje podstawy w zgromadzonym materiale dowodowym.

Odnośnie drugiego z wymienionych twierdzeń Kolegium, jak wyżej wskazano, dla obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach konieczne jest nie tylko wskazanie na konkretnego posiadacza opadów (do której to kategorii zalicza się wytwórca opadów), ale także wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jego nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości. Ocena tej okoliczności powinna być dokonana przez organ z zachowaniem wynikającej z art. 80 k.p.a zasady swobodnej oceny dowodów. Dokonując tej oceny organ powinien opierać się na całym zgromadzonym materiale dowodowym, zgodnie z zasadą otwartego katalogu środków dowodowych, a każdy dowód winien oceniać na tle pozostałych dowodów, a nie w oderwaniu od nich.

W przedmiotowej sprawie Kolegium oceniło, że Spółka akceptowała składowanie odpadów na przedmiotowej nieruchomości wskazując na sam fakt zawarcia umowy dzierżawy oraz brak sprawdzenia przez Spółkę w jakim zakresie dzierżawca może prowadzić działalność gospodarczą związaną z odpadami. Słusznie Spółka podnosi w skardze, że w umowie dzierżawy z K. R. akceptowała prowadzenie na przedmiotowej nieruchomości działalność gospodarczą w postaci zbierania i transportu odpadów – a nie w postaci składowania odpadów. Kolegium pominęło tą okoliczność w swojej ocenie.

Ponadto przy ocenie, czy Spółka akceptowała składowanie odpadów i czy było ono zgodne z wolą Spółki, Kolegium nie rozważyło treści dokumentów złożonych przez Spółkę w postępowaniu odwoławczym, z których wynika, że w wyniku prowadzonego przez Spółkę postępowania doszło do usunięcia dzierżawcy z nieruchomości (w ramach egzekucji sądowej), a znajdujące się na tej niej ruchomości rzeczy dłużnika (tj. K. R.) zostały przejęte pod dozór przez pracownika wierzyciela. Okoliczność ta powinna być także rozważona przy ocenie czy niezależnie od ewentualnego statusu Spółki jako "władającego powierzchnią ziemi" i domniemanego posiadacza odpadów (stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach) – Spółce można przypisać posiadanie rzeczy (odpadów), skoro obecnie włada nimi za kogo innego (por. art. 338 Kodeksu cywilnego) dozorca wyznaczony przez komornika.

Z powyższego wynika, że Kolegium wbrew ciążącemu na nim z mocy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi nie zebrało i nie rozważyło w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy a już zgromadzony materiał dowodowy zostały oceniony z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik postępowaniu poprzez uznanie, że skarżącej Spółce nie można przypisać przymiotu posiadacza opadów.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę stosownie do powyższego stanowiska Sądu, po rozważeniu całego już zgromadzonego w sprawie i ewentualnie uzupełnionego materiału dowodowego.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).