Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3057/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1, art. 81a ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1186
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
article: art. 28, art. 61 a § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Sędziowie: sędzia del. WSA Jan Szuma sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 29 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 55/19 w sprawie ze skargi A. P. i J. P. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 22 listopada 2018 r., nr WINB-WOA.7722.264.2018.JM w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie użytkowania obiektu budowlanego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 55/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi A. P., J. P. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach, dalej także "ŚWINB", z dnia 22 listopada 2018 r., nr WINB-WOA.7722.264.2018.JM, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie użytkowania obiektu budowlanego, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. z dnia 15 października 2018 r., nr PINB-7143/26/2018.GP oraz zasądził od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach na rzecz skarżących solidarnie kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.):

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w odniesieniu do art. 144 i art. 12 § 1 K.p.a. polegające na błędnym uznaniu Sądu I instancji, iż sprawa wymaga ponownej analizy i wydania decyzji administracyjnej w sprawie mimo, że nie ma ku temu podstaw, co wynika zarówno z akt sprawy, jak i zasady ekonomiki procesowej;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez uchylenie postanowień organów nadzoru budowlanego w sytuacji, gdy dokumenty znajdujące się w aktach sprawy wskazują na zasadność oddalenia skargi przez Sąd;

3) art. 135 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i uchylenie postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. z dnia 15 października 2018 r., w sytuacji, w której powiatowy organ nadzoru budowlanego wykazał bezzasadność wszczynania postępowania administracyjnego w sprawie stanu technicznego obiektu, a eliminacja przez Sąd postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania sprowadza się do "zastąpienia" tegoż aktu decyzją o umorzeniu postępowania.

Powyższe naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziły do uchylenia zasadnych postanowień organów nadzoru budowlanego. Eliminacja postanowień Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego i Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z., w okolicznościach niniejszej sprawy, podyktowana ma być w istocie zastąpieniem instytucji odmowy wszczęcia postępowania wydaniem decyzji administracyjnych, co w istocie służy przedłużaniu sprawy i naruszaniu zasady ekonomiki postępowania.

II. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.):

4) art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 81a ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186; dalej w skardze kasacyjnej:" Pb") polegające na błędnej wykładni i uznaniu, że czynności kontrolne przeprowadzone przez organ nadzoru budowlanego eliminują możliwość zastosowania instytucji odmowy wszczęcia postępowania i przez to uznanie, iż w przedmiotowej sprawie wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania było nieprawidłowe, podczas gdy w istocie instytucja ta w odniesieniu do spraw prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego po przeprowadzeniu czynności kontrolnych znajduje zastosowanie przez wzgląd na specyfikę działalności organów nadzoru budowlanego;

5) art. 61 Pb w związku z art. 28 K.p.a. w odniesieniu do art. 66 Pb polegające na błędnej wykładni poprzez uznanie, że skarżący w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego w sprawie stanu technicznego obiektu, który nie ma bezpośredniego wpływu na obiekty skarżących, mają status strony podczas, gdy status taki służy literalnie wymienionym w art. 61 Pb (następnie konsekwentnie wymienianym w dalszych przepisach rozdziału 6 Pb) właścicielowi i zarządcy obiektu oraz w zależności od okoliczności danej sprawy - właścicielom obiektów sąsiednich, na które stan techniczny przedmiotowego obiektu ma bezpośrednie oddziaływanie;

6) art. 66 § 1 Pb polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że organy nadzoru budowlanego winny podejmować działania w trybie tegoż przepisu, podczas gdy powiatowy organ nadzoru budowlanego, co znajduje odzwierciedlenie zarówno w protokole kontroli, jak i w uzasadnieniu uchylonego przez Sąd postanowienia, nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie nieprawidłowości obiektu budowlanego, które w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości był zobligowany wszcząć z urzędu.

W oparciu o powyższe zarzuty organ wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy sądowi, który wydał orzeczenie do ponownego rozpoznania, rozpoznanie skargi na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. i J. P. wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zawiadomieniem z dnia 25 stycznia 2022 r. poinformowano strony o ograniczeniach w orzekaniu wynikających z przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Poinformowano także o zmianie art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090).

W dniu 30 maja 2022 r. Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego złożył pismo procesowe, w którym poinformował, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy i przychyla się do możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, z dnia 29 czerwca 2022 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), skierowano sprawę na posiedzenie niejawne.

W ocenie składu orzekającego, zachodziły przesłanki z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "P.p.s.a.", wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Bezpodstawny jest zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 81a ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186), dalej: "Prawo budowlane", polegającego na błędnej wykładni i uznaniu, że czynności kontrolne przeprowadzone przez organ nadzoru budowlanego eliminują możliwość zastosowania instytucji odmowy wszczęcia postępowania.

Stanowisko Sądu pierwszej instancji nawiązujące do przeprowadzonej kontroli obiektu nie może być oderwane od całości wypowiedzi Sądu w zakresie czynności poprzedzających wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Sąd stwierdził, że akt taki (tj. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego) może być podjęty jedynie wówczas, gdy nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i już na podstawie treści podania można wyprowadzić wniosek o niedopuszczalności wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych.

Nadto, Sąd pierwszej instancji ani wprost, ani nawet w sposób pośredni nie sformułował poglądu, według którego, "czynności kontrolne przeprowadzone przez organ nadzoru budowlanego eliminują możliwość zastosowania instytucji odmowy wszczęcia postępowania".

Ograniczenie się w analizowanej podstawie kasacji do części wypowiedzi Sądu, nie oddaje wiernie sensu tej wypowiedzi. Tymczasem Sąd uznał, że organ w istocie wszczął postępowanie, skoro przeprowadził kontrolę, w trakcie której zgromadził także dokumentację związaną z utrzymaniem spornego obiektu. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że nieistotne jest przeprowadzenie tych czynności poza postępowaniem administracyjnym, skoro zebrany materiał został wykorzystany przez organ pierwszej instancji jako podstawa do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Stanowisko Sądu pierwszej instancji nie narusza art. 61a § 1 K.p.a. Utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 K.p.a., muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt II OSK 269/21 oraz orzecznictwo tam powołane).

Przeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 81a Prawa budowlanego nie stanowi czynności z zakresu postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 1 pkt 1 K.p.a. Natomiast sytuacja, w której protokół kontroli nie jest jedynym dokumentem w sprawie, co do zasady oznacza przeprowadzenie czynności wykraczających poza zakres czynności kontrolnych. Wówczas organ powinien, na podstawie zebranego materiału, wydać decyzję merytoryczną lub umarzająca postępowanie administracyjne (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 458/10).

Od razu warto podkreślić, że jakkolwiek przywołany wyrok został wydany w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego przed wejściem w życie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. (Dz. U. 2011 r. Nr 6, poz. 18), którą dodano do Kodeksu postępowania administracyjnego przepis art. 61a, to stanowisko dotyczące charakteru kontroli, o której mowa w art. 81a Prawa budowlanego, nie straciło na aktualności. Różnica między stanem prawnym ówczesnym i stanem z daty wydania zaskarżonego postanowienia polega jedynie na tym, że poprzednio w razie braku podstaw do wszczęcia postępowania, organ nie wszczynał postępowania i nie kończył go jakimkolwiek rozstrzygnięciem. W stanie prawnym obowiązującym w niniejszej sprawie zaś, w takiej sytuacji, organ stosuje art. 61a K.p.a.

Dla pełnej jasności raz jeszcze podkreślić trzeba, że o takim braku podstaw do wszczęcia postępowania nie można mówić w niniejszej sprawie, w której organ nadzoru budowlanego zebrał materiał dowodowy wykraczający poza treść protokołu kontroli oraz przeprowadził postępowanie wyjaśniające. W uzasadnieniu postanowienia PINB z dnia 15 października 2018 r. wprost wskazano, że w trakcie kontroli T. K. okazał książkę obiektu budowlanego wraz z protokołami potwierdzającymi przeprowadzenie obowiązkowych kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego i instalacji:

- protokół kontroli rocznej polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego sprawności elementów budynku i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne, przeprowadzonej w dniu 12 stycznia 2018 r. przez uprawnionego inż. W. Sz.,

- protokół kontroli przeprowadzanej raz na pięć lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia, przeprowadzonej w dniu 15 stycznia 2016 r. przez uprawnionego inż. W. Sz.,

- protokół z badania instalacji elektrycznej, przeprowadzonego w dniu 6 kwietnia 2018 r. przez uprawnionego elektryka J. P..

Organ podał przyczyny dla których nie przeprowadzono badania instalacji piorunochronowej oraz przewodów kominowych. Ustalił, że pomieszczenie warsztatowe nie jest ogrzewane i nie posiada przewodów kominowych oraz instalacji i wodociągowo-kanalizacyjnej. Użytkownik warsztatu korzysta z pomieszczeń sanitarnych usytuowanych w budynku mieszkalnym jednorodzinnym.

W dalszej części uzasadnienia postanowienia z dnia 15 października 2018 r. organ pierwszej instancji stwierdził, opierając się na przeprowadzonej w dniu 11 października 2018 r. kontroli oraz na przywołanych powyżej dokumentach, że budynek warsztatowy jest w dobrym stanie i nadaje się do dalszego użytkowania. Dodał, że właściciel obiektu budowlanego zgodnie z wymogami art. 64 Prawa budowlanego prowadzi książkę obiektu budowalnego, a zgodnie z art. 62 poddaje obiekt okresowym kontrolom stanu technicznego. W konsekwencji PINB uznał, że nie znajduje podstaw do zastosowania przywołanego we wniosku A. i J. P. przepisu art. 66 Prawa budowlanego.

Powtórzyć zatem należy, że ocena Sądu pierwszej instancji jest trafna. Organ pierwszej instancji nie tylko przeprowadził kontrolę, ale także zbadał wyżej opisaną dokumentację, co łącznie świadczy o przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego.

W konsekwencji, nie jest także zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 66 § 1 Prawa budowlanego (powinno być art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego) polegającego na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że organy nadzoru budowlanego winny podejmować działania w trybie tego przepisu. Skoro organy przeprowadziły postepowanie wyjaśniające w zakresie przesłanek materialnoprawnych z art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego, a nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania, to należało sprawę zakończyć wydaniem decyzji kończącej sprawę.

Z poruszonym zagadnieniem wiąże się kwestia podniesiona w zarzucie procesowym nr 3), naruszenia art. 135 P.p.s.a. Wbrew tezie sformułowanej w tym zarzucie, powiatowy organ nadzoru budowlanego nie wykazał bezzasadności wszczynania postępowania administracyjnego w sprawie stanu technicznego obiektu. Niezależnie od merytorycznej trafności oceny materialnoprawnej dokonanej przez organ pierwszej instancji, polegającej na uznaniu o braku podstaw do zastosowania art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego, raz jeszcze powtórzyć należy, że tego rodzaju kwalifikacja prawna mogła być dokonana po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stanu technicznego obiektu budowlanego. Z omawianego zarzutu ponownie wynika błędne stanowisko wnoszącego kasację organu, według którego, postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania może być wydane w sytuacji faktycznej i prawnej wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Nadto, bezpodstawne jest zawarte w analizowanej podstawie kasacji twierdzenie, zgodnie z którym, "eliminacja przez Sąd postanowienia o odmowie wszczęcia postepowania sprowadza się do "zastąpienia" tegoż aktu decyzją o umorzeniu postepowania". Wskazanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do dalszego postepowania brzmi inaczej. Według Sądu pierwszej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien wydać decyzję rozstrzygającą sprawę na podstawie art. 104 K.p.a., co obejmuje także ewentualne umorzenie postępowania w trybie art. 105 K.p.a.

Powyższe rozważania wskazują również na bezzasadność zarzutu procesowego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w odniesieniu do art. 144 i art. 12 § 1 K.p.a. Po pierwsze, stanowisko Sądu pierwszej instancji o konieczności wydania w sprawie decyzji było prawidłowe. Po drugie, z przywołanej w opisie naruszenia zasady szybkości i prostoty postępowania, o której mowa w art. 12 § 1 i 2 K.p.a., nie wynika możliwość kończenia postępowania z naruszeniem art. 61a oraz art. 104 K.p.a.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 61 Prawa budowlanego w związku z art. 28 K.p.a. w odniesieniu do art. 66 Prawa budowlanego polegającego na błędnej wykładni poprzez uznanie, że skarżący w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego w sprawie stanu technicznego obiektu, który nie ma bezpośredniego wpływu na obiekty skarżących, mają status strony podczas, gdy status taki służy literalnie wymienionym w art. 61 Prawa budowlanego (następnie konsekwentnie wymienianym w dalszych przepisach rozdziału 6) właścicielowi i zarządcy obiektu oraz w zależności od okoliczności danej sprawy - właścicielom obiektów sąsiednich, na które stan techniczny przedmiotowego obiektu ma bezpośrednie oddziaływanie.

Najpierw odnotować należy, że PINB odmówił wszczęcia postępowania z wniosku A. i J. P. na podstawie art. 61a K.p.a. z przyczyn przedmiotowych, tj. innych przyczyn, niż przyczyna podmiotowa, o której mowa w art. 61a § 1 K.p.a. Wynika to z treści uzasadnienia wydanego przezeń postanowienia. Jak już wynika z poprzedzających uwag, PINB stwierdził, że nie znajduje podstaw prawnych do zastosowania przywołanego we wniosku A. i J. P. art. 66 Prawa budowlanego, mówiącego o ewentualnym zakazie użytkowania obiektu budowlanego lub konieczności nałożenia na właściciela budynku obowiązku usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości (których w rozpatrywanym przypadku nie stwierdzono). Organ pierwszej instancji podsumował rozważania stwierdzeniem, że brak podstaw prawnych do dalszej ingerencji organów nadzoru budowlanego we wnioskowanej sprawie stanowi przesłankę do zastosowania przepisów art. 61a § 1 K.p.a. Następnie przytoczył treść przepisu art. 61a § 1 K.p.a., przy czym podkreślił hipotezę, według której, "z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte".

Organ drugiej instancji przypomniał stanowisko PINB, według którego, postępowanie nie może być wszczęte, bowiem poruszane w złożonym wniosku kwestie były już przedmiotem postępowań przed tym organem i uznał, że zaistniały przesłanki do zastosowania art. 61a § 1 K.p.a. Zdaniem organu odwoławczego, zaprezentowane przez organ powiatowy stanowisko jest prawidłowe. ŚWINB stwierdził, że sprawa objęta wnioskiem skarżących została bowiem ostatecznie i prawomocnie zakończona, co czyni postanowienie organu pierwszej instancji, odmawiające wszczęcia postępowania zasadnym..

Tak więc to organy nadzoru budowalnego obu instancji uznały, że nie ma podstaw do zastosowania art. 61a § 1 K.p.a. z przyczyn podmiotowych.

Było to stanowisko prawidłowe. Analizę prowadzącą do tego wniosku rozpocząć należy od konstatacji, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano stanowisko, w świetle którego stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 66 Prawa budowlanego są właściciel oraz zarządca obiektu budowlanego. Jako potencjalni adresaci decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, zasadniczo tylko te podmioty posiadają interes prawny do wzięcia udziału w takim postępowaniu (por. wyroki NSA z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2111/14; z dnia 1 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2444/10, z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 286/10; z dnia 4 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 999/06).

Przyjmuje się, że zgłoszenie przez osobę trzecią informacji o złym stanie technicznym obiektu budowlanego, co do zasady, może prowadzić do wszczęcia przez organ nadzoru budowlanego postępowania z urzędu, którego stronami będą jedynie właściciel i zarządca nieruchomości.

Jednakże zasada dotycząca wyznaczania kręgu stron postępowania prowadzonego na podstawie art. 66 Prawa budowlanego może doznawać wyjątków w konkretnych, indywidualnych sprawach w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości obiektu budowlanego i wynikających stąd obowiązków właściciela obiektu dotyczy interesu prawnego innych osób. Udział w takim postępowaniu właścicieli nieruchomości sąsiednich wymaga wykazania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a., a zatem musi być wyprowadzony z przepisu prawa materialnego, czyli normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku o charakterze administracyjnoprawnym (patrz: wyrok NSA z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1257/18).

Jest niewątpliwe, że interesu prawnego właściciela nieruchomości sąsiedniej, w postępowaniu dotyczącym stanu technicznego obiektu budowlanego nie można więc wykluczyć w drodze postanowienia opartego na art. 61 § 1 K.p.a.

Konieczne jest także spostrzeżenie, że stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym, "skarżący jako właściciele nieruchomości sąsiedniej są bowiem stroną takiego postępowania", zamieszczone zostało w dwuzdaniowym akapicie. Pierwsze zdanie tego akapitu brzmi zaś następująco: "W niniejszej sprawie także przeszkody prawne do wdrożenia postępowania w trybie Rozdziału VI Prawa budowlanego nie występują". Rozumienie zdania drugiego nie może być odczytywane w oderwaniu od zwrotu "do wdrożenia" użytego w zdaniu pierwszym.

Powyższe okoliczności wskazują na to, że wypowiedź Sądu pierwszej instancji co do statusu skarżących A. i J. P. jako stron postępowania w niniejszej sprawie nie narusza art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 28 K.p.a. oraz art. 66 Prawa budowlanego.

Na zakończenie odnotować można, że w świetle powyższych rozważań bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez uchylenie postanowień organów nadzoru budowlanego. Wbrew tezie zawartej w opisie naruszenia, dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, nie wskazują na zasadność oddalenia skargi przez Sąd.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Skarżący A. P. i J. P. wnieśli osobiście odpowiedź na skargę kasacyjną organu. Nie byli reprezentowani przez adwokata lub radcę prawnego, nie ponieśli więc kosztów związanych z taką reprezentacją. Nie było zatem podstaw do zasądzenia, na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a., zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.