Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2082/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1,  art. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 39
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie : asesor WSA Sławomir Antoniuk asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2082/05

Uzasadnienie

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia posiadania przez K. M. uprawnienia do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że A. T., ojciec wnioskodawczyni nie repatriował się na podstawie umów wymienionych w art.1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. 2004 r., Nr 6, poz.39), lecz przybył do kraju w lutym 1944 r. Z zaświadczenia przesiedleńczego Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] lipca 1945 r. wynika, że A. T. wraz z rodziną skierowano, w ramach akcji przesiedleńczej, do P. celem objęcia obranego gospodarstwa.

Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] odmówiono K. M. stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Z uzasadnienia powyższej decyzji Wojewody wynika, że przyczyną nieuwzględnienia wniosku K. M. było nie spełnienie przesłanek art.1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Powyższa ustawa, w ocenie organu pierwszej instancji, ogranicza uprawnienie do uzyskania rekompensaty za pozostawione mienie do osób repatriowanych na podstawie jednej z umów wymienionych w art.1 tj.:

1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski,

2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z L.S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,

4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSSR i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej zamieszkujących na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSSR.

Wojewoda [...] wskazał, że skoro powyższa ustawa nie dotyczy osób nie ewakuowanych w trybie wyżej wskazanych umów, to tym samym A. T., jako osoba przybyła do Polski w lutym 1944 r., nie nabył prawa do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania K. M., utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...]. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody, iż K. M. nie nabyła uprawnień do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W skardze podniosła, że według art.1 ust.1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną w 1939 r. zmuszone były opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej a nie tylko na skutek umów republikańskich. A. T. zmuszony był opuścić swoje miejsce zamieszkania ze względu na konieczność ratowania życia w czasie wojny.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa wnosił o jej oddalenie, podnosząc, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywała ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. 2004 r., nr 6, poz. 39).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.134 par.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem, sąd obowiązany jest wziąć pod rozwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej.

W skardze bowiem zarzucono organowi zastosowanie przy rozpatrywaniu sprawy niewłaściwych przepisów tj. ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. 2004 r., Nr 6, poz.39). Według skarżącej organ odwoławczy powinien zastosować nową ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz.1418).

Zarzut ten nie jest trafny, gdyż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej została ogłoszona w dniu 6 września 2005 r. ( Dz.U. Nr 169, poz.1418 ) a zgodnie z art.29 tej ustawy wchodzi ona w życie po upływie 30 dni od daty jej ogłoszenia, czyli w dniu 7 października 2005 r. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] września 2005 r. a więc przed dniem wejścia w życie przepisów nowej ustawy. Prawidłowo zatem organ odwoławczy zastosował ustawę obowiązującą w dacie wydania zaskarżonej decyzji, czyli ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Sąd jednak, jak podkreślono na wstępie, nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną w niej podstawą prawną uwzględnił skargę, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Przyczyną wydania decyzji odmownej było według obu organów orzekających w sprawie nie spełnianie przez skarżącą kryteriów art.1 wyżej wymienionej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Stosownie do tego przepisu ustawa określa zasady zaliczania na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w układach i umowie wymienionych w tym przepisie, nazywanych także " umowami republikańskimi ." Skarżąca jest spadkobiercą osób należących do grona tych, którzy zmuszeni okolicznościami związanymi z wybuchem wojny opuściły terytoria należące przed wojną do państwa polskiego, pozostawiając tam majątek przed zawarciem umów republikańskich. A. T., według zaświadczenia przesiedleńczego, przybył na obecne terytorium Polski w lutym 1944 r. Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy wyłoniło się zagadnienie, czy osoby które nie ewakuowały się w trybie umów republikańskich mogą skorzystać z uprawnień przewidzianych w powołanej wyżej ustawie z 12 grudnia 2003 r.

W tym miejscu należy wskazać, że problematyką mienia pozostawionego na kresach wschodnich, które wchodziły w skład przedwojennej Polski zajmował się Sąd Najwyższy. W uchwale siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia 1987 r. (III CZP 68/87, publ.OSNCP 1988, Nr 6, poz.74), uznającej dopuszczalność powództwa o ustalenie pozostawienia mienia nieruchomego na terenach nie wchodzących w skład obecnego państwa polskiego, Sąd Najwyższy podkreślił, że na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie wymienionych umów zawartych w latach 1944 – 1957, powinny być traktowane osoby, które nie mogły poddać się procedurze ewakuacyjnej, określonej w tych umowach, gdyż w tym okresie z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR. Dotyczyło to głównie osób, które zbiegły na obecne terytorium Polski w obawie przed represjami, deportacjami, zsyłkami. Ten kierunek orzecznictwa został utrzymany również w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 1990 r.(III CZP 4/90, niepubl.) a następnie w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 1991 r. w sprawie III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97, której nadano moc zasady prawnej. Stosownie do tej uchwały – "Przewidziane w art. 88 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz.U.1989 r., Nr 14, poz.74 , ze zm.) prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce." W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, iż z gramatycznej wykładni omawianego przepisu wynikałoby, iż wyłącznie osoby, które ewakuowały się w trybie umów międzynarodowych mogą skorzystać z prawa do rekompensaty, lecz kryteria obiektywne (wynikające z brzmienia przepisu ) nie mogą być jedyną podstawą ocen zachowań Polaków, którzy w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. znaleźli się poza dawnymi granicami państwa polskiego. Powszechnie bowiem wiadomo, że obywatele polscy, zamieszkujący na tzw. ziemiach wschodnich, byli po dniu 17 września 1939 r. całkowicie pozbawieni ochrony prawnej i poddani powszechnej dyskryminacji prawnej. Stosując zaś na tle takiej sytuacji kryteria subiektywne dla ocen zachowań Polaków nie można ich odrywać od indywidualnych warunków, w jakich znalazły się poszczególne osoby, bo to w konsekwencji decydowało o sposobie opuszczenia przez te osoby terenów włączonych do ZSRR i przybyciu ich do Polski. Sąd Najwyższy podkreślił także, że fundamentalną zasadą polskiego systemu prawnego jest zasada równości obywateli wobec prawa i zasada ta nakazuje stosowanie takiej wykładni powyższego przepisu, która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców ziem wschodnich.

Powyższe rozważania znajdują zastosowanie do wykładni przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r.. Przemawia za tym również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, który reprezentował taki kierunek wykładni w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1987 r., P 1/87, OTK 1/1987). Z kolei w orzeczeniu z dnia 19 grudnia 2002 r., w sprawie K 33/02 , publ. OTK-A 2002/7/97 dotyczącym wyłączeń możliwości zaliczania wartości mienia pozostawionego w związku z rozpoczętą w 1939 r. wojną przewidzianych w przepisach art.212 ust.1 i 213 ustawy o gospodarce nieruchomościami , w art.17 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw i w art.31 ust.4 ustawy z dnia 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, Trybunał Konstytucyjny wskazując na niekonstytucyjność powyższych przepisów nawiązał również do "układów republikańskich" i konstytucyjnej zasady równego traktowania wszystkich obywateli wobec prawa.

Na podkreślenie zasługuje fakt, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r. a także powołane wyżej stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 10 kwietnia 1990 r. były jedną z podstaw do podjęcia prac ustawodawczych , co znalazło wyraz w uzasadnieniu ustawy, zastosowanej przy wydaniu decyzji w niniejszej sprawie. Skoro ustawodawca w uzasadnieniu ustawy powołując wspomniane orzeczenie Sądu Najwyższego i wyrok Trybunału Konstytucyjnego argumentował potrzebę jej uchwalenia koniecznością rozwiązania problemu mienia zabużańskiego, zgodnie ze wskazanym orzecznictwem, to tym samym intencją ustawodawcy nie było ograniczanie kręgu osób mogących skorzystać z omawianej ustawy wyłącznie do osób, które repatriowały się w trybie umów wymienionych w art.1 tej ustawy.

Przepisów ustawy, będącej podstawą do wydania decyzji odmownej w niniejszej sprawie, nie można zatem interpretować w oderwaniu od utrwalonego orzecznictwa sądowego o Trybunału Konstytucyjnego oraz wyrażonej woli ustawodawcy w uzasadnieniu ustawy.

Z punktu widzenia wykładni celowościowej przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. należy również stanąć na stanowisku, że prawo do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje także osobom, które nie repatriowały się w trybie " umów republikańskich", lecz zmuszone były do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek okoliczności związanych z wojną w 1939 r. Takie właśnie rozwiązanie przyjął ustawodawca w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. Nr 169, poz.1418).

Dodatkowo wskazać należy, że organ nie wyjaśnił przyczyn opuszczenia przez A. T. jego dotychczasowego miejsca zamieszkania. Z oświadczenia jego spadkobierczyni K. M. wynika, że nie nastąpiło to dobrowolnie. Wyjaśnienie tej okoliczności było, zdaniem Sądu, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art.145 par.1 pkt.1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.