Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 996/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt. 2  w zw. z art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga- Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 grudnia 2010 r. M.W.złożył skargę na nieumieszczenie w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach. Wskazał, że jako pracownik Kompanii Węglowej SA Odział KWK "A" jest zatrudniony na stanowisku elektromonter, bezpośrednio na przeróbce mechanicznej węgla, wykonuje pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach uzasadniających umieszczenie w zakładowej ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ponadto, zwrócił uwagę na wyniki badań wydatku energetycznego wykonane na zajmowanym przez niego stanowisku, jako uzasadniające wpisanie do ewidencji. Zajmowane przez niego stanowisko, co podniósł, było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Decyzją z dni [...] r. nr [...] inspektor pracy postanowił odmówić nakazania umieszczenia strony w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał przepis art. 35 ust.1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.), zgodnie z którym składkę na FEP opłaca się za pracownika spełniającego łącznie następujące warunki: pracownik urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy.

W myśl art. 3 ust. 1 ustawy, wykonywana w szczególnych warunkach jest praca mieszcząca się w wykazie prac w szczególnych warunkach (wykaz określa załącznik nr 1 do ustawy) i jednocześnie pracy tej towarzyszą czynniki ryzyka związane są z następującymi rodzajami prac: prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą, prace w powietrzu, prace w warunkach gorącego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28°G i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m², prace w warunkach zimnego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0° C), bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet -powyżej 4.600 kJ), prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała, przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn powyżej 6.300 kJ, a u kobiet powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej,

Natomiast praca o szczególnym charakterze, jak stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, to praca mieszcząca się w wykazie prac o szczególnym charakterze (wykaz określa załącznik nr 2 do ustawy), wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

M.W. jest zatrudniony na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla MEOJ-2, na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. Z opisu czynności zawartych w protokole kontroli z oceny ryzyka zawodowego dla pracowników na stanowisku konserwator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla – elektromonter ZPWM wynika, że wykonuje czynności związane z utrzymaniem ruchu. Wyniki pomiarów wydatku energetycznego ustalono na podstawie prowadzonego przez Kompanię Węglową Rejestru przeprowadzonych badań wydatku energetycznego, które zostały przeprowadzone w miesiącu kwietniu 2010 r. przez Pracownię Badań Środowiskowych. Wynoszą one dla stanowisk:

- konserwatora maszyn i urządzeń PMW – elektromonter (mężczyzna), KWK A wydatek energetyczny wynosi: 7 6840,2 kJ/480 min.- praca ciężka,

- konserwatora maszyn i urządzeń PMW – elektromonter (mężczyzna), KWK A wydatek energetyczny wynosi: 8 156,5 kJ/480 min.- praca ciężka.

Prace w szczególnych warunkach związane są z określonymi czynnikami ryzyka, wskazanymi w art. 3 ust. 3 pkt. 2 i 3, w tym zgodnie z pkt. 3e, to prace wykonywane w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi, w szczególności zaś ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności wykonywania pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn -powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Jak ustalono w trakcie postępowania wyjaśniającego, wykonywanie prac w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała, wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG przez co najmniej 50 % zmiany roboczej. Potwierdzony wynikami badań wydatek energetyczny na zajmowanym przez stronę spełnia kryteria ustawowe w części dotyczącej wielkości wydatku energetycznego.

Drugim warunkiem zakwalifikowania pracownika do grupy zatrudnionych w szczególnych warunkach jest ujęcie wykonywanej pracy w wykazie w załączniku nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Punkt 1 załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, odnoszący się do pracowników zakładów przeróbczych definiuje te prace jako: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Pod określeniem "prace bezpośrednio i przy przeróbce mechanicznej węgla", zgodnie z wyjaśnieniem przedstawionym na posiedzeniu zespołu problemowego Komisji Trójstronnej ds. ubezpieczeń społecznych w dniu 11 marca 2010 r., należy rozumieć wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Zatem do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Wykonywana przez stronę praca, związana z utrzymaniem ruchu elektrycznego maszyn, urządzeń i wyposażenia zakładu przeróbczego, konserwacją i remontami urządzeń i wyposażenia elektrycznego zakładu przeróbczego nie spełnia kryterium wykonywania pracy bezpośrednio przy przeróbce węgla.

M.W. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Jak w nim podkreśla, pracuje stale w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach środowiska pracy, bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Inspektor pracy przytaczając stanowisko przedstawione na posiedzeniu zespołu problemowego Komisji Trójstronnej ds. ubezpieczeń społecznych w dniu 11 marca 2010 r. w kwestii "prac bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla" nie zwrócił uwagi na dalszy ciąg zawartych w nim wyjaśnień. Prawidłowej kwalifikacji stanowisk pracy, jak tam wskazano, może dokonać jedynie pracodawca, ponieważ wymaga to m.in. analizy zakresu obowiązków pracownika, wyników oceny ryzyka zawodowego na jego stanowisku pracy i znajomości charakterystyki pracy wykonywanej przez pracownika.

Podnosi także, iż stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla w oddziałach Kompanii Węglowej zostało umieszczone w wykazie aneksem do załącznika nr 1 Uchwały Zarządu KW SA nr [...] z dn. [...] r. Skutkowało to wykonaniem badań wydatku energetycznego na tych stanowiskach w kwietniu 2010 r. Sposób przeprowadzenia badań był przedmiotem jego skargi do organów inspekcji pracy. Wskazuje na stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla-ślusarz, które zostało uznane przez pracodawcę za związane z wykonywaniem pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, główne motywy orzeczenia organu pierwszej instancji oraz zarzuty podnoszone przez stronę w odwołaniu.

Organ odwoławczy podkreślił, iż zakwalifikowanie pracownika do grupy zatrudnionej w szczególnych warunkach wymaga spełnienia dwu podstawowych przesłanek: pierwsza – charakter wykonywanej pracy musi odpowiadać wymogom określonym w art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych; druga – zamieszczenie tej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, określonego w załączniku nr 1 do ustawy. Pierwsza z tych przesłanek, jak wykazało postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ pierwszej instancji, została spełniona. Natomiast nie spełniona jest druga z nich. Zgodnie z pkt. 1 załącznika nr 1 zawierającego "Wykaz prac w szczególnych warunkach" zalicza się do nich "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Określenie to, podobnie jak przyjął organ pierwszej instancji, należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Jest ono zgodne z wyjaśnieniami Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 maja 2010 r. Praca wykonywana przez M.W., związana z utrzymaniem ruchu elektrycznego maszyn, urządzeń i wyposażenia zakładu przeróbczego, konserwacją i remontami urządzeń i wyposażenia elektrycznego zakładu przeróbczego, mimo tego, iż związana jest z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, nie może jednak być utożsamiana z pracą bezpośrednio przy przeróbce węgla. Uzasadnia to odmowę wydania nakazu o wpisaniu M. W. do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu organ odwoławczy zauważył, iż przywołany przez stronę fakt umieszczenia w wykazie stanowisk pracy, na których są wykowane prace w szczególnych warunkach dla poszczególnych oddziałów Kompanii Węglowej SA stanowiska konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla- elektromonter (oddział A, ale tylko w przypadku wykonywania tej pracy przez kobietę) nie wiąże inspektora pracy. Przywołując pogląd zawarty w wyroku NSA z 19 kwietnia 2011 r., syg. akt I OSK 1969/0 podkreślił, że organy inspekcji pracy nie mają kompetencji do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wskazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o art. 41 ust. 4 pkt. 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru.

Bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy pozostaje, w jego ocenie, fakt zaliczenia stanowiska zajmowanego przez stronę do prac w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, M.W. domagał się uchylenia zakwestionowanej decyzji oraz decyzji podjętej przez organ pierwszej instancji. Podnosi w niej, iż od 21 września 1984 r. jest zatrudniony w KWK SA Oddział KWK A na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla-elektromonter, bezpośrednio na przeróbce węgla. Pracę te wykonuje stale, w pełnym wymiarze czasu pracy, w warunkach uzasadniających umieszczenie go w ewidencji.

Zajmowane przez niego stanowisko pracy było zaliczane do prac w szczególnych warunkach na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Charakter pracy oraz zakres jego obowiązków nie uległ zmianie.

Nie zgadza się z konkluzją zawartą w zaskarżonej decyzji, jakoby praca przez niego wykonywana była wprawdzie związana z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, natomiast nie może być utożsamiana z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Stanowi to, jego zdaniem, naruszenie art. 41 ust. 4 pkt.1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Uważa, iż określone w stanowisku przedstawionym na posiedzeniu zespołu problemowego Komisji Trójstronnej ds. ubezpieczeń społecznych w dniu 11 marca 2010 r. kryteria, wymagane do uznania jego pracy jako wykonywanej bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, zostały spełnione.

Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, wyjaśnienia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej dnia 18 maja 2010 r. nie zawierają w swej treści postanowień, które wskazywałyby, że praca elektromontera nie może zostać uznana jako praca bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.

W jego ocenie, w zaskarżonej decyzji brak jest uzasadnienia faktycznego, to jest powołania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodów których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Nie znajduje jego akceptacji pogląd, że bez znaczenia dla wydającego decyzję pozostaje argument, zgodnie z którym stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki węgla elektromontera było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Skoro przepisy te stanowiły podstawę rozwiązań przyjętych w ustawie o emeryturach pomostowych w części dotyczącej pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze to przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko narusza zasady i wykładnię przepisów tej ustawy.

Działania inspektora pracy jak i późniejszy przebieg postępowania organów Państwowej Inspekcji Pracy, w ocenie skarżącego, nie były skierowane na analizę i dopuszczalność umieszczenia jego stanowiska pracy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach w oparciu o obowiązujące w tym względzie przepisy, ale miały na celu jedynie usankcjonowanie przyjętego wcześniej założenia, że stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla — elektromonter nie jest pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, zgodnie z którym stanowisko konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki węgla elektromontera było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze wskazano, iż orzeczenia w przedmiotowej sprawie zapadały na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Stare wykazy stanowisk pracy zostały zastąpione nowymi wykazami rodzajów prac, ze względu na to, że stały się one nieaktualne wobec postępu technologicznego i zmian w gospodarce. Natomiast przywołane stanowisko WSA w Kielcach dotyczy oczywiście innego stanu faktycznego, tym niemniej wskazuje na sposób rozumienia pojęcia "praca bezpośrednio przy".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., decyzja ta podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 wskazanej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję inspektora pracy z dnia [...] r. nr rej. [...] w sprawie odmowy nakazania umieszczenia M. W. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Zaskarżona decyzja została podjęta na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j.Dz.U.z 2012 r., poz. 404, dalej: u.p.i.p.) w związku z art. 44 usta. 4 pkt. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm., dalej: u.e.p.)

Zgodnie z art. 11a u.p.i.p., właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Natomiast stosownie do treści art. 41 ust. 4 pkt. 2 u.e.p. płatnik składek jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (dalej: ewidencja pracowników), za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zwierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 u.e.p.

Poza wspomnianą wyżej ewidencją płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., dalej: wykaz stanowisk pracy). Związek jaki zachodzi między tym wykazem stanowisk pracy a ewidencją pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest tego rodzaju, że warunkiem mieszczenia pracownika w ewidencji jest ujęcie stanowiska pracy jakie zajmuje w tymże wykazie.

Zdaniem skarżącego, wykonywana przez niego praca na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla-elektromonter w KWK SA Oddział KWK A jest pracą o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 3 u.e.p., odpowiada bowiem przesłankom w tym przepisie określonym, a ponadto jest pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla i tym samym mieści się w zakresie prac wskazanych w punkcie 1 załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. W ocenie organu odwoławczego praca wykonywana przez skarżącego odpowiada przesłankom określonym w przepisie art. 3 ust. 3 u.e.p., natomiast nie jest pracą bezpośrednio przy przeróbce węgla (chociaż jest związana z pracą bezpośrednio przy przeróbce węgla) i w związku z tym stanowisko, na którym jest zatrudniony skarżący nie zostało ujęte w wykazie sporządzonym przez pracodawcę. Wobec tego uzasadniona była odmowa umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników, skoro jego stanowisko pracy nie było ujęte w wykazie stanowisk pracy.

Przyjdzie w tym miejscu zauważyć, że istotą rozpatrywanej sprawy jest nie tyle formalna kwestia umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników, ile w istocie rzeczy problem zakwalifikowania wykonywanej przez niego pracy do kategorii prac o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 3 u.p.e., co stanowi podstawę do opłacania składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, a w konsekwencji do spełnienia jednej z materialnoprawnych przesłanek nabycia uprawnienia do emerytury pomostowej . Zgodnie bowiem z art. 31 ust. 1 u.e.p. składki na FEP opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. oraz wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3. Obowiązek opłacania składek na FEP za pracownika, o którym mowa w ust. 1, powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac (ust. 2 art. 31 u.e.p.). Prawo do emerytury pomostowej, stosownie do art. 4 u.e.p., przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.

W myśl art. 4 pkt 2 u.e.p. jednym z wymogów nabycia prawa do emerytury pomostowej przez pracownika jest wykonywanie przez niego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat, a nie, co należy podkreślić, umieszczenie go w ewidencji pracowników. Ewidencja pracowników oraz wykaz stanowiska pracy, o których była mowa wyżej, mają jedynie charakter formalny (techniczny, porządkowy), natomiast nie można przypisywać im znamion materialnoprawnych. O wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach czy pracy o szczególnym charakterze przesądza spełnianie kryteriów wskazanych w art. 3 ust. 1 i 3 u.p.e. Daje temu wyraz ustawodawca w postanowieniach zawartych w ust. 4 i 5 art. 3 u.e.p. Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących w pełnym wymiarze czasu pracy, prace o których mowa w ust. 1 art. 3 u.p.e., zaś za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace o których mowa w ust. 3 art. 3 u.e.p. Prawo do emerytury pomostowej zależy więc od tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat, a nie od tego, czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Analiza wskazanych wyżej przepisów (41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. w zw. z art. 11a u.p.i.p.), dokonana w kontekście zasady legalności działań podejmowanych przez organy administracji publicznej, prowadzi do konkluzji, iż właściwy organ inspekcji pracy dysponuje jedynie kompetencją do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Poza zakresem kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy pozostaje możliwość orzekania w kwestii ujęcia danego stanowiska pracy w wykazie stanowisk pracy sporządzanych przez płatnika składek (pracodawcy). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za powszechnie przyjęte na gruncie dotychczasowego stanu prawnego uznać należy stanowisko wyeksponowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011r. I OSK 1969/10 (Lex nr 919866): "Organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru." Konstatacja ta jest o tyle istotna dla rozpatrywanej sprawy, że skarżący ubiegał się o wydanie takiego nakazu w sytuacji, gdy zajmowane przez niego stanowisko pracy nie zostało ujęte w wykazie sporządzonym przez płatnika składek (pracodawcę).

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 13 listopada 2012r. I OPS 4/12 (ONSAiWSA 2013/2/24, LEX nr 1226997) sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy o emeryturach pomostowych).

O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania - sąd powszechny (art. 25 u.e.p.). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Tak więc to organ rentowy, a w razie sporu i wniesienia odwołania - sąd powszechny rozstrzyga o tym, czy przez wymagany okres co najmniej 15 lat pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. O tym, że pracownik spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej lub go nie spełnia, nie może zatem rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy wydana na podstawie art. 11a i art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Oznaczałoby to bowiem, iż o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy Państwowej Inspekcji Pracy oraz w razie wniesienia skargi - sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych. Przemawia to za stanowiskiem, iż prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji zaś nie przesądza o tym, iż pracownik spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej lub go nie spełnia.

Składki na Fundusz Emerytur Pomostowych za pracownika, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, opłaca pracodawca (płatnik składek). Obowiązek opłacania składek powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania pracy przez pracownika w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac (art. 35 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych). Płatnik składek oblicza, rozlicza i opłaca składkę co miesiąc, przy czym rozlicza składkę w deklaracji rozliczeniowej, o której mowa w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawach dotyczących składek na Fundusz Emerytur Pomostowych stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że orzekanie o tym, czy pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pracodawca jest zobowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, należy do właściwości organów rentowych, a w razie wniesienia odwołania - do sądów powszechnych. W tym stanie rzeczy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, oraz decyzje administracyjne wydane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, a także wyroki sądów administracyjnych wydane na skutek skarg na te decyzje, nie rozstrzygają o tym, że pracodawca (płatnik składek) jest lub nie jest zobowiązany do opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Umieszczenie w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazuje jedynie, iż pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Wskazują na to wyraźnie przepisy art. 41 ust. 1 pkt 2 oraz art. 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6; jest w nich mowa o pracownikach, "za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek", a nie pracownikach, za których opłaca się składki. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale ocena i rozstrzygnięcie w razie sporu, czy za takiego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, należy do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych. Prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2, oraz centralnego rejestru pracowników, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ma ułatwić pobór składek i orzekanie w tych sprawach przez organy rentowe, a nie wyłączać właściwość organów rentowych w tych sprawach.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, iż zakres przedmiotowy stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wyznacza regulacja ustawy o emeryturach pomostowych. Przyjęta regulacja zakresu właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu właściwym jest do kwalifikacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko w tym zakresie wyrażone między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 587/12 zgodnie z którym prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma służyć jedynie dokumentowaniu faktu wykonywania takiej pracy. Natomiast umieszczenie pracownika lub nie w takiej ewidencji nie przesądza samo przez się, że pracownik ten spełnia lub nie spełnia warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej. Dodatkowo wskazać należy, że przepisy ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności art. 41 ust. 1 pkt 2, art. 41 ust. 4 pkt 2

i ust. 6 mówią o pracownikach, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek, nie natomiast o pracownikach, za których składki takie są przez płatnika odprowadzane. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lecz ocena spornych okoliczności w tym zakresie należy do właściwości organów rentowych oraz sądów powszechnych.

Dlatego przyjąć należy, że merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą w kwestii oceny charakteru pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, w szczególności, czy praca ta ma charakter pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest w zasadzie sporem z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z jednej bowiem strony dotyczy obowiązków pracodawcy między innymi w postaci opłacania składek na FEP, a z drugiej strony uprawnień pracownika związanych z uzyskaniem prawa do emerytury pomostowej.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że organy Państwowej Inspekcji Pracy, do których wpłynęła skarga pracownika składana w trybie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zobowiązane są do wszczęcia postępowania kontrolnego, które to postępowanie może zakończyć się wydaniem nakazu w trybie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, lecz jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez płatnika składek umieszczone w wykazie natomiast pracownik, który spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go ewidencją ze względu na właśnie zajmowane stanowisko, wpisem do takiej ewidencji nie został objęty. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalono, że stanowisko na którym zatrudniony jest pracownik wnoszący skargę nie zostało przez płatnika składek na FEP zamieszczone w wykazie stanowisk pracy na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wówczas Inspektor pracy winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Podkreślić ponownie należy, że rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno – sprawozdawczym.

Konkludując należy wskazać, że organy naruszyły wyżej omówione przepisy oraz art. 105 § 1 kpa, a naruszenia te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zatem obligowały Sąd do uchylenia skarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Umorzenie postępowania administracyjnego przez organ odwoławczy znajduje umocowanie w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a .