Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 953/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3a, art. 30
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Szymon Widłak WSA Marek Sachajko (spr) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 i art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.), umorzył [...] należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie [...] zł (w tym składek na ubezpieczenie społeczne za okres 06/1995-01/1998, odsetek wymagalnych i dodatkowych opłat) – pkt I oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w kwocie [...] zł (w tym składek na ubezpieczenie społeczne za okres 04/1994-12/1997 i odsetek wymagalnych) – pkt II.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, a zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości zabezpieczonej hipotecznie przez ZUS), jednakże wystąpiły okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 a ustawy pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne. [...] otrzymuje emeryturę, z której prowadzona jest egzekucja na rzecz ZUS (po potrąceniach do wypłaty zostaje [...] zł). Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem nie posiadającym żadnych dochodów. Sytuacja rodziny jest bardzo trudna a skuteczna egzekucja z zabezpieczonej nieruchomości pozbawiłaby wnioskodawczynię i jej męża miejsca zamieszkania. Z tego też względu Zakład postanowił o częściowym umorzeniu zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem zobowiązana pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na swoją trudną sytuację materialno – rodzinną.

[...] zarzuciła też Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat w Złotowie, że niesłusznie otrzymała emeryturę dopiero w 58 roku życia, choć prawo do niej nabyła już w 1993 roku – po 30 latach pracy.

Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2010 r.

Organ ponownie rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i podał, iż nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowego zadłużenia. Zakład powołał się na prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne z emerytury strony i fakt posiadania majątku nieruchomego zabezpieczonego hipotecznie. Organ wskazał jednocześnie, iż przepisy art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie mają zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników.

[...] wniosła skargę na powyższą decyzję.

Wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Po 773/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje ona w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2010r. nr [...] w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: - składek na ubezpieczenie społeczne za okres 04/1994 – 12/1997 w kwocie [...] zł, - odsetek wymagalnych na dzień [...] lutego 2010r. w kwocie [...] zł oraz uchyla poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2010r. nr [...] w punkcie 2) tj. w powyżej opisanym zakresie.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych niezasadnie uznał, iż w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników (za okres 04/1994 – 12/1997) nie znajdował zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni zgodził się bowiem z tezą wyroku NSA z dnia 13 października 2009 r. (sygn. akt II GSK 106/09, lex nr 573511), iż skoro w przepisie tym mowa jest generalnie o możliwości umorzenia należności z tytułu składek społecznych ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności wobec czego chodzi w nim o wszystkich ubezpieczonych będących płatnikami składek na ubezpieczenia, a nie wyłącznie o ubezpieczonych opłacających składki z tytułu obowiązku własnego ubezpieczenia. W niniejszej sprawie skarżąca była osobą ubezpieczoną, a w okresie prowadzenia działalności gospodarczej pełniła funkcję płatnika składek na własne ubezpieczenie społeczne, jak i na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników. Art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. nie rozróżnia w jakikolwiek sposób, czy chodzi wyłącznie o składki na ubezpieczenia własne czy też o wszystkie składki na rzecz ZUS opłacane przez określonego zobowiązanego jako płatnika. Przyjąć zatem należy, iż przepis ten dotyczy również tych ubezpieczonych, którzy jako płatnicy finansowali składki na ubezpieczenia zatrudnianych pracowników z własnych środków finansowych. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia ponadto treść przepisu art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących w ogóle płatnikami składek nie ma zastosowania art. 28. W niniejszej sprawie nie wystąpiło zatem ograniczenie wskazane w art. 30 ustawy, gdyż skarżąca będąca płatnikiem składek za swoich pracowników mogła, w ocenie Sądu, skutecznie żądać rozpatrzenia swojego wniosku w kontekście istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 a ustawy również wobec należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników za okres 04/1994-12/1997.

Z tego też powodu Sąd stwierdził, iż teza organu o niemożności dokonania oceny tej części wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne była nieuzasadniona. Zakład nie przedstawił też jakiejkolwiek argumentacji na poparcie swojego stanowiska. Przepis art. 28 ust 3 a i przepisy powołanego wyżej rozporządzenia nie mogą natomiast stanowić podstawy do umorzenia składek należnych za zatrudnionych pracowników w części przez nich finansowanej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał też, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] winien dokonać wobec tego wnikliwej analizy w zakresie tego, czy należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1994 do grudnia 1997 podlegają przedawnieniu. W przypadku stwierdzenia, iż nie uległy one przedawnieniu, a więc istnieje przedmiot sprawy i można rozpatrywać merytorycznie wniosek o ich umorzenie Zakład będzie zobowiązany, mając na względzie wcześniejsze uwagi i rozważania Sądu, dokonać oceny tego wniosku również w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – biorąc przy tym pod uwagę aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącej.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS Oddział w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1994 r. wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu organ wskazał szczegółowo, że należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników nie uległy przedawnieniu, albowiem nastąpiło skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia postępowań egzekucyjnych, zakończonych postanowieniami o jego umorzeniu z dnia [...].09.1998 r. i [...].12.2002 r. Organ wskazał precyzyjnie szczegółowe okresy prowadzenia postępowań egzekucyjnych odnośnie składek za konkretne okresy ( generalnie od kwietnia 1994 r. ) oraz wpływ tych postępowań na przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wskazano ponadto na fakt zabezpieczenia spornych należności wpisem hipoteki w dniu [...].05.2001r. oraz na postępowanie restrukturyzacyjne toczone od dnia [...].11.2002 r. do dnia [...].04.2004 r., powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Aktualnie dług jest egzekwowany w drodze zajęcia świadczenia emerytalno – rentowego strony skarżącej ([...] zł brutto ). Strona otrzymuje po potrąceniach – [...] zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem nie uzyskującym dochodu i wymagającym stałej opieki. Wydatki stałe wynoszą [...] zł. Strona posiada zadłużenie kredytowe w bankach, spłacane w trybie postępowania egzekucyjnego.

Organ podkreślił, że strona nie posiada aktualnie zadłużenia związanego z ubezpieczeniami własnymi, a w sprawie chodzi wyłącznie o należności na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, co wyklucza możliwość zastosowania art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie maja oni statusu płatnika, gdyż składki za nich opłacane są przez pracodawcę jako płatnika składek.

Jedyną podstawą umorzenia takich składek jest wobec tego ich całkowita nieściągalność, która nie istnieje w sprawie, gdyż wobec strony prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zaakcentowała, że znalazła się w bardzo ciężej sytuacji materialnej ze swoją rodziną i oczekuje na pomoc państwa.

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. ZUS Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2012 r., podzielając generalnie ustalenia faktyczne i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu decyzji I instancji.

ZUS podkreślił, że przepisy art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie mają zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników.

W skardze do WSA w Poznaniu [...] zarzuciła organowi błędną interpretacje przepisów, niezgodną z tezami wyroku z dnia 23 sierpnia 2011 r. Zakwestionowała też wiarygodność dokumentów, na których oparto wydanie zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 773/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2012r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ ZUS nie wykonał częściowo wytycznych wskazanych w wyroku o sygn. akt III SA/Po 266/11. W uzasadnieniach decyzji obu instancji wyjaśniono szczegółowo, dlaczego należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1994 do grudnia 1997 nie podlegały przedawnieniu, wskazując na prowadzone postępowania egzekucyjne, zabezpieczenie hipoteczne wierzytelności ZUS i prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne. W tym zakresie wytyczne Sądu zostały zrealizowane w całości.

ZUS wskazał ponadto na aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową strony skarżącej, jednak nie dokonał oceny istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo wyraźnych i jednoznacznych wskazówek w tym zakresie podniesionych w uzasadnieniu wyroku WSA z 23 sierpnia 2011 r. Organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w zakresie tych należności należy oceniać istnienie podstaw do ich umorzenia wyłącznie pod kątem przesłanki całkowitej nieściągalności długu. Takie stanowisko organu oznaczało dokonywanie nieuprawnionej polemiki z tezami i wytycznymi wyroku WSA, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS winien dokonać wyczerpującej oceny wniosku skarżącej również w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – uwzględniając przy tym aktualną sytuacje rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącej.

Ponownie rozpoznając wniosek [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 04/1994-12/1997 w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł i z tytułu odsetek w kwocie [...] zł.

Organ wskazał, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności za zatrudnionych pracowników. Ustalono, że [...] nie prowadzi działalności gospodarczej. Dochód uzyskuje z tytułu emerytury w kwocie [...] zł po potrąceniu z tytułu postępowania egzekucyjnego w kwocie około [...] zł. Wobec [...] toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...]. [...] jest współwłaścicielką nieruchomości, na której zostały zabezpieczone hipotecznie zaległości wobec ZUS. Zobowiązana prowadzi gospodarstwo domowe z małżonkiem, który osiąga dochód z tytułu emerytury w kwocie [...] zł miesięcznie. Stałe wydatki związane z utrzymaniem to [...] zł ponoszone z tytułu miesięcznych opłat oraz [...] zł – wydatki z tytułu leczenia. [...] nie korzysta z pomocy społecznej.

Organ wskazał, że powyższy stan faktyczny został przeanalizowany i oceniony wyłącznie w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności wynikające z przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W przypadku [...] nie można mówić o całkowitej nieściągalności – uzyskuje ona bowiem dochód z emerytury. Zadłużenie z tytułu składek zostało natomiast zabezpieczone hipoteką. Organ uznał jednocześnie, że nie można rozważać przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż przepis ten ma zastosowanie jedynie do płatnika składek na własne ubezpieczenie.

[...] złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r.

Organ podtrzymał stanowisko, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Podkreślił również, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

[...] wniosła skargę na powyższa decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez błędną interpretację tego przepisu i uznanie, że nie zachodzi całkowita nieściągalność.

Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem, natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekający w niniejszej sprawie Sąd uznał, że obie decyzje tj. decyzja wydana w I instancji, jak również w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, narusza prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podkreślić należy, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozważań Sądu już po raz kolejny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Organ uznał, że przepisy art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 t.j. ze zm.) – zwanej dalej u.s.u.s., nie znajdują zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników.

Powyższa interpretacja przepisów dokonana przez organ została uznana przez Sąd rozpoznający skargę na decyzję, za nieprawidłową. Należy bowiem zauważyć, że w wyroku z dnia 23 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Po 266/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych niezasadnie uznał, że w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników ww. przepis nie znajdował zastosowania przepis. Sąd zgodził się bowiem z tezą wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 13 października 2009 r. (sygn. akt II GSK 106/09, lex nr 573511), iż skoro w przepisie tym mowa jest generalnie o możliwości umorzenia należności z tytułu składek społecznych ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności wobec czego chodzi w nim o wszystkich ubezpieczonych będących płatnikami składek na ubezpieczenia, a nie wyłącznie o ubezpieczonych opłacających składki z tytułu obowiązku własnego ubezpieczenia. W ocenie wskazanej w ww. orzeczeniu Sądu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie rozróżnia w jakikolwiek sposób, czy chodzi wyłącznie o składki na ubezpieczenia własne czy też o wszystkie składki na rzecz ZUS opłacane przez określonego zobowiązanego jako płatnika. Sąd przyjął zatem, iż przepis ten dotyczy również tych ubezpieczonych, którzy jako płatnicy finansowali składki na ubezpieczenia zatrudnianych pracowników z własnych środków finansowych. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia ponadto treść przepisu art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie ma zastosowania art. 28. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę ww. orzeczenie, można skutecznie żądać rozpatrzenia swojego wniosku w kontekście istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy również wobec należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników za okres 04/1994-12/1997.

Powyższa ocena prawna została powtórzona w wyroku tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 766/12.

Sądy w obu ww. sprawach - uchylając decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - skierowały do organu wskazania co do dalszego postępowania organu. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS winien był, zgodnie z zaleceniami, dokonać wyczerpującej oceny wniosku skarżącej również w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – uwzględniając przy tym aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącej.

W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem (zob. m. in. T. Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV S.A. 1681/97, LEX nr 47848 ).

W niniejszej sprawie organ nie zastosował się do wytycznych Sądu zawartych w wyroku III SA/Po 766/12. W uzasadnieniach decyzji organ ograniczył się do stwierdzenia, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie jedynie w odniesieniu do płatników będących osobami fizycznymi i to jedynie co do składek na ich własne ubezpieczenia. Tym samym nie budzi wątpliwości Sądu, że organ nie zastosował się do oceny prawnej Sądu wyrażonej we wcześniejszych wyrokach. W konsekwencji powyższego organ nie zbadał, czy nastąpił uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie należności pomimo jej ściągalności, tj. przesłanek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 ze zm.). Organ poprzestał jedynie na wskazaniu na trudną sytuację strony. Podkreślił bowiem, że oceny wniosku skarżącej należało dokonać jedynie w kontekście istnienia przesłanek wskazanych w treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Sąd nie znalazł przy tym podstaw, aby odstąpić od oceny prawnej dokonanej przez Sąd w wyroku III SA/Po 766/12, wskazującej, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy bowiem również ubezpieczonych, którzy finansują składki z własnych środków. Z treści przepisu wynika, że chodzi o ubezpieczonych będących płatnikami składek na ubezpieczenia, a nie wyłącznie o ubezpieczonych opłacających składki z tytułu obowiązku własnego ubezpieczenia. Użyte w przepisie pojęcie "ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek" wyraźnie wskazuje także na płatników, jako pracodawców. Oznacza to wówczas, że płatnik składek to także podmiot z dwóch tytułów: jako pracodawca i jako osoba ubezpieczona zobowiązana wyłącznie do opłacenia składek na własne ubezpieczenie społeczne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2007 r., II GSK 244/07, CBOSA).

Dokonując ponownej oceny wniosku skarżącej o umorzenie zaległości z tytułu składek organ powinien dokonać interpretacji przepisów zgodnie z powyższą oceną prawną.

W dalszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia zaległości skarżącej z tytułu składek. Należy bowiem wskazać, że zaległości te dotyczą okresu 02/1994 – 12/1997. W decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz z dnia [...] lipca 2015 r. brak jest ustaleń odnośnie ewentualnego przerwania biegu przedawnienia. Wprawdzie we wcześniej wydanych decyzjach z 2012 r. organ odniósł się do kwestii ewentualnego upływu terminu przedawnienia, jednak należy zauważyć, że te rozważania mogły stracić na aktualności z uwagi na upływ czasu pomiędzy wydaniem poszczególnych decyzji organu. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] powinien zatem wnikliwie dokonać analizy sprawy także pod kątem ewentualnego przedawnienia należności z tytułu składek za pracowników, a w przypadku ewentualnego stwierdzenia, że termin przedawnienia upłynął wydać stosowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie.

Mając na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organu odwoławczego oraz decyzji ją poprzedzającej.