Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 857/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 4, art. 146 § 1, art. 151 § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 19 stycznia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. O. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Wojewoda "[...]" utrzymał w mocy decyzję z "[...]", którą Starosta "[...]", działając w trybie wznowienia postępowania, stwierdził, że: (1) orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" (dalej jako: PPRN) z "[...]" (dalej jako: orzeczenie PPRN) w sprawie przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości o pow. "[...]" ha, położonej we wsi "[...]", zostało wydane z naruszeniem prawa ze względu na brak udziału strony w postępowaniu oraz (2) odmówił uchylenia tego orzeczenia z powodu upływu terminu do uchylenia orzeczenia.

Wnioskiem z "[...]" A.A. wystąpił do Starosty "[...]" w imieniu własnym, jako współwłaściciel gospodarstwa, oraz zmarłej matki J.A., jako jej następca prawny, o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie przejęcia przez Skarb Państwa własności nieruchomości położonej we wsi "[...]", dla której prowadzona jest księga wieczysta nr "[...]" prowadzonego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]"i jednocześnie, powołując się na art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a., złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" z "[...]".

Starosta "[...]" decyzją z "[...]" (kolejną w sprawie) stwierdził, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" z "[...]" w przedmiocie przejęcia przedmiotowej nieruchomości wydane zostało z naruszeniem prawa ze względu na brak udziału strony w postępowaniu i jednocześnie odmówił uchylenia orzeczenia ze względu na regulację art. 146 § 1 k.p.a. i na upływ terminu do uchylenia orzeczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z "[...]" Wojewoda "[...]" uchylił w całości decyzję Starosty "[...]" z "[...]" i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Sprzeciw od powyższej decyzji wniosła B.O. i wyrokiem z 17 czerwca 2020 r. (II SA/O1 336/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając że organ odwoławczy uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a podniesione przez Wojewodę okoliczności nie uzasadniały zwrotu sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Rozpatrując odwołanie Wojewoda "[...]" utrzymał w mocy decyzję Starosty "[...]" z "[...]". Podał, że z akt postępowania wynika, że Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w "[...]" na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. Nr 49, poz. 279), orzeczeniem o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa (akt nadania) z dnia "[...]" nadała Pani J.A. ur. "[...]", gospodarstwo stanowiące własność Skarbu Państwa, położone w "[...]", gm. "[...]" pow. "[...]" obejmujące "[...]" ha użytków rolnych oraz dom, stodołę i oborę. W dacie wydania przedmiotowego orzeczenia J.A. pozostawała w związku małżeńskim z J.A. Akt nadania został wykonany orzeczeniem z dnia "[...]". Na wniosek Starostwa Powiatowego w "[...]" z "[...]", Sąd Powiatowy w "[...]" postanowieniem z "[...]" założył dla omawianej nieruchomości księgę wieczystą Rep. Kw. Nr "[...]" wpisując w dziale II jako właściciela A.J. c. W. i M.. Nadmienił jednocześnie, że nabyte gospodarstwo rolne przez jednego z małżonków na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk w czasie trwania małżeństwa jest majątkiem wspólnym małżonków, mimo tego, że w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania wskazany został tylko jeden z małżonków. Zatem J.A. był współwłaścicielem gospodarstwa. Stwierdził, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" orzeczeniem z "[...]", Nr "[...]" przejęło na własność Skarbu Państwa nieruchomość ziemską położoną we wsi "[...]", gromadzie "[...]", powiat "[...]" o Nr "[...]" o obszarze "[...]" ha wraz z zabudowaniami, stanowiące własność Ob. A.J. s. W. Przejęcie powyższe nastąpiło w trybie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym - jako gospodarstwo opuszczone. W uzasadnieniu wskazał, że w roku "[...]" Obywatel A.J. samowolnie opuścił gospodarstwo nie pozostawiając go pod opieką innej osoby, ani też nie zastrzegając sobie prawa powrotu na to gospodarstwo przenosząc się na inne tereny. Przedmiotowe orzeczenie PPRN w "[...]", zgodnie z klauzulą stało się prawomocne 16.10.1958 r. Wojewoda stwierdził, że w orzeczeniu błędnie wskazano właściciela gospodarstwa rolnego. Zamiast Ob. J.A. s. W. powinna zostać wskazana J.A. c. W. Ustalił, że na wniosek PPRN w "[...]" z "[...]", Sąd Powiatowy w "[...]" wpisał w księdze wieczystej Nr "[...]" (obecnie KW Nr "[...]") Skarb Państwa w miejsce dotychczasowego właściciela - Ob. J.A. Tenże Sąd postanowieniem z "[...]", Sygn. Akt "[...]" stwierdził, iż spadek po J.A., zmarłym "[...]" w miejscowości "[...]" gmina "[...]", ostatnio stale zamieszkałym w miejscowości "[...]" gmina "[...]" na podstawie ustawy nabyli: żona J.A. (c. W. i M.) i syn A.A. (s. J. i J.) - po 1/2 części każdy z nich, w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne. Z kolei postanowieniem z "[...]", sygn. Akt I "[...]" w/w Sąd stwierdził, iż spadek po J.A., zmarłej "[...]" w miejscowości "[...]", ostatnio stale tam zamieszkałej, na podstawie ustawy nabył syn A.A. (s. J. i J.) w całości. Obecnie w dziale II księgi wieczystej Nr "[...]" wpisany jest A.A. w miejsce matki – J.A. Jednocześnie tenże Sąd postanowieniem z "[...]", sygn. akt: "[...]" stwierdził, że spadek po A.A., zmarłym "[...]" w "[...]", ostatnio stale zamieszkałym w "[...]", na podstawie testamentu notarialnego z "[...]" sporządzonego w Kancelarii Notarialnej notariusz B.B. w "[...]" zapisanego w Rep. A Nr "[...]" nabyły: B.O. (c. A. i R.) i H.M. (c. A. i R.) po 1/4 części każda z nich - obie z dobrodziejstwem inwentarza. Mając na uwadze powyższe Wojewoda skonstatował, że w momencie wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" z "[...]", Nr "[...]" właścicielem gospodarstwa byli J.A. i A.A. (jako spadkobierca po J.A.) i to im przysługiwał status strony w postępowaniu zakończonym ww. orzeczeniem. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A.A. ani jego matka J.A. nie brali udziału w postępowaniu zakończonym orzeczeniem z "[...]". Wojewoda stwierdził, że w niniejszej sprawie podstawę przejęcia nieruchomości rolnej stanowiły przepisy art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Wojewoda uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje, że przedmiotowe gospodarstwo rolne było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu w/w przepisów.

Przechodząc do kwestii doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia PPRN w "[...]" z "[...]" Wojewoda podał, że nie posiada ono rozdzielnika, w aktach nie zachowały się również zwrotne potwierdzenia odbioru. Brak jest informacji gdzie i kiedy zostało wywieszone - doręczenie zastępcze zgodnie z art. 26 (działu VII Wezwania i doręczenia) Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnem (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm., dalej rozporządzenie). Na odwrocie oryginału zawarto wpis: "podano do wiadomości" i nieczytelny podpis osoby sporządzającej notatkę. Na pierwszej stronie orzeczenia w górnym prawym rogu jest adnotacja "Wpłynęło dn. I5-X 1958 r." i nieczytelny podpis (tzw. parafa), a w lewym dolnym rogu pieczęć "Orzeczenie niniejsze uprawomocniło się dn. 16 X 1958r." i nieczytelny podpis. Ponadto, w pouczeniu wskazano na możliwość zaskarżenia orzeczenia do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej za pośrednictwem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w terminie dni 14-tu, licząc od dnia następnego po dniu doręczenia - ogłoszenia niniejszego orzeczenia. Analizując art. 19 ust. 1, art. 21 i 26 uznał, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z "[...]" r. zostało skutecznie doręczone - ogłoszone, tym samym weszło ono do obrotu prawnego, o czym świadczy chociażby postanowienie Sądu Powiatowego w "[...]" z dnia "[...]" o wpisaniu do księgi wieczystej Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowego właściciela - Ob. J.A. Skoro orzeczenie PPRN w "[...]" z "[...]" stało się ostateczne z dniem 16 X 1958 r., czego dowodem jest pieczęć ostateczności na ww. orzeczeniu, to od tej daty należało liczyć bieg pięcioletniego terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a. Powyższe uniemożliwiło uchylenie w/w orzeczenia, mimo, iż zostało ono wydane z naruszeniem prawa, gdyż pozbawiono J.A. i A.A. możliwości udziału w tymże postępowaniu administracyjnym.

W skardze pełnomocnik B.O. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz orzeczenia PPRN oraz umorzenie postępowania w przedmiocie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazała na brak dowodów pozwalających na ustalenie faktu i daty wyjazdu z gospodarstwa współwłaścicieli z zamiarem jego opuszczenia, a także sposobu i daty doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia PPRN. Organ II instancji uznał na podstawie adnotacji na orzeczeniu PPRN, że orzeczenie to zostało ogłoszone w trybie obowiązujących wówczas przepisów, a wniosek ten wyprowadził nie z dowodów wskazujących na taki tryb wejścia orzeczenia do obrotu prawnego, ale na podstawie domniemania wynikającego z zapisów zawartych w orzeczeniu PPRN jako dokumencie urzędowym. Ustalenia te są błędne i nie mają podstaw prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Została ona wydana po wznowieniu postępowania w związku z wystąpieniem okoliczności z art.145 § 1 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1060 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020. 256 t.j., dalej jako k.p.a.), zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Jej podstawę prawną stanowił art. 151 § 2 k.p.a., stosownie do którego, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Obowiązkiem organu administracyjnego rozpoznającego sprawę po wznowieniu postępowania było zatem nie tylko zbadanie, czy istniały przyczyny wznowienia podane w art. 145 § 1 k.p.a., ale także ustalenie, czy na przeszkodzie ewentualnemu rozstrzygnięciu sprawy co do istoty nie stała m.in. okoliczność, o jakiej mowa w art. 146 § 1 k.p.a., według którego uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145 § 1pkt 4 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Owa negatywna przesłanka dopuszczalności uchylenia decyzji administracyjnej w trybie wznowienia postępowania nie ogranicza dopuszczalności wznowienia postępowania, lecz możliwość rozstrzygnięcia we wznowionym postępowaniu sprawy co do istoty. Zatem gdy zaszła co prawda przesłanka wznowienia, lecz jednocześnie wystąpiła przesłanka negatywna z art. 146 § 1 k.p.a. organ, stosownie do art. 151 § 2 k.p.a., ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz podania przyczyny, dla której nie może uchylić decyzji kwestionowanej w trybie wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji słusznie wywiedziono fakt skutecznego doręczenia - ogłoszenia orzeczenia PPRN, a więc jego wejścia do obrotu prawnego.

W owym czasie obowiązywało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm., dalej jako rozporządzenie). Zgodnie z art. 26 rozporządzenia, jeżeli doręczenie nie mogło być dokonane do rąk własnych odbiorcy z powodu jego nieobecności, wówczas pismo należało złożyć we właściwym ze względu na miejsce doręczenia urzędzie gminnym wywieszając o tym ogłoszenie w tym urzędzie na 30 dni, a oprócz tego na drzwiach mieszkania odbiorcy lub też na drzwiach lokalu, w którym znajduje się zarząd jego nieruchomości lub przedsiębiorstwa, albo w którym odbiorca pracuje, albo na bramie jego nieruchomości. Ust. 2 tego artykułu wskazuje, że wykonanie tych czynności uważa się za doręczenie. Z kolei zgodnie z art. 21 rozporządzenia, spostrzeżenia, otrzymane wiadomości i zarządzenia, które mają znaczenie dla sprawy, a nie stanowią podstawy do sporządzenia protokółu, urzędnik dokonywujący czynności powinien utrwalać w formie adnotacji w aktach przez siebie podpisanej. W świetle tego przepisu adnotacje były odformalizowaną formą dokumentowania czynności dokonywanych przez urzędnika lub władze, mających znaczenie dla sprawy, w tym spostrzeżeń, otrzymanych wiadomości i zarządzeń. Przepis ten wymagał opatrzenia takiej adnotacji tylko podpisem urzędnika. Dla swej skuteczności adnotacja nie musiała być opatrzona datą, ani innymi elementami właściwymi dla decyzji administracyjnej.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy słusznie uznał, że brak dowodu na doręczenie orzeczenia PPRN nie oznacza uchybienia przepisom rozporządzenia, bowiem wskazane adnotacje dokonane przez urzędników na przedmiotowym orzeczeniu dokumentowały czynności mające znaczenie dla tej sprawy przeprowadzane przez urzędnika prowadzącego sprawę, jak i przez inne osoby, a także organy. Zgodnie z art. 21 rozporządzenia podstawą sporządzenia tych adnotacji były otrzymane przez tych urzędników wiadomości, czy zarządzenia władzy. Zatem należy przyjąć, że czynności z art. 26 ust. 1 rozporządzenia zostały wykonane, a więc, zgodnie z jego art. 26 ust. 2, "wykonanie tych czynności uważa się za doręczenie". Wniosek, że adnotacja na odwrocie oryginału orzeczenia: "podano do wiadomości" jest informacją o czynności właściwej władzy dotyczącą ogłoszenia przedmiotowego orzeczenia zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami był prawidłowy.

Niezależnie od powyższego, o wejściu orzeczenia PPRN do obrotu prawnego świadczy przyjęcie go za podstawę wpisania Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej (postanowienie Sądu Powiatowego w Ełku z "[...]").

W postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją prawidłowo ustalono osoby mające interes prawny w żądaniu wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem PPRN. Przedmiotowe gospodarstwo zostało nadane orzeczeniem Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w "[...]" z "[...]" J.A. jednak jego właścicielem stał się też jej mąż J.A. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 7 marca 1969 r. (sygn. akt III CZP 10/69), gospodarstwo rolne, nadane w czasie trwania małżeństwa na rzecz jednego z małżonków w trybie dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) oraz dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78) wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków. W momencie wydania orzeczenia PPRN właścicielem gospodarstwa byli J.A. i A.A. (jako spadkobierca po J.A.) i to im przysługiwał status strony w postępowaniu zakończonym tym orzeczeniem, a w konsekwencji interes prawny w żądaniu jego wznowienia. Z żądaniem takim wystąpił "[...]" A.A. w imieniu własnym, jako współwłaściciel gospodarstwa, oraz zmarłej matki J.A., jako jej następca prawny. Zaskarżona decyzja usankcjonowała postawiony przez niego zarzut wydania orzeczenia PPRN z naruszeniem prawa wynikającym z tego, że strona właścicielska bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Z tego jednak powodu nie można było uchylić owego orzeczenia, gdyż od jego doręczenia/ogłoszenia upłynęło pięć lat (art. 146 § 1 k.p.a).

Bezcelowe (bezprzedmiotowe) było zatem ustalanie, czy doszło do opuszczenia gospodarstwa w rozumieniu art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, gdyż tak okoliczność faktyczna byłaby relewantna w postepowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w "[...]" u z "[...]" w przedmiocie przejęcia przedmiotowej nieruchomości, jako wydajnej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Wojewoda uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje, że przedmiotowe gospodarstwo rolne było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu w/w przepisów.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę.