Wyrok NSA, sygn. akt V SA 4167/02
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2003-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz. 371
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Przynależność do Związku Strzeleckiego i udział tej organizacji w kampanii wrześniowej w 1939 r. nie był pełnieniem służby w Wojsku Polskim, ponieważ Związek Strzelecki nie był częścią struktur Wojska Polskiego, lecz odrębną organizacją społeczną wspomagającą wojsko w wypełnianiu niektórych zadań.

TEZY

Przynależność do Związku Strzeleckiego i udział tej organizacji w kampanii wrześniowej w 1939 r. nie był pełnieniem służby w Wojsku Polskim, ponieważ Związek Strzelecki nie był częścią struktur Wojska Polskiego, lecz odrębną organizacją społeczną wspomagającą wojsko w wypełnianiu niektórych zadań.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Romualda R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 listopada 2002 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 21 listopada 2002 r. (...), działając na podstawie art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, po rozpoznaniu wniosku Romualda R. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 9 kwietnia 2001 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Uzasadniając swe stanowisko Kierownik Urzędu podał, że decyzją z dnia 9 kwietnia 2001 r. pozbawił uprawnień kombatanckich Romualda R. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.

Wobec odwołania, Kierownik Urzędu decyzją z dnia 21 września 2001 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 9 kwietnia 2001 r.

W wyniku skargi Romualda R. - Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 marca 2002 r. SA/Bk 1596/01 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 21 września 2001 r. Sąd podzielił wprawdzie pogląd organu, że służba w Milicji Obywatelskiej nie jest służbą w zmilitaryzowanych jednostkach uzasadniającą zachowanie uprawnień kombatanckich w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, jednakże wobec niezbadania przez Kierownika Urzędu - twierdzeń skarżącego o udziale w wojnie obronnej i podleganiu represjom wskazanym w art. 4 ustawy o kombatantach, uchylił zaskarżoną decyzję.

Urząd, wykonując zalecenia Sądu, zwrócił się do skarżącego o przedstawienie dowodów potwierdzających okoliczności podniesione we wniosku.

Skarżący przedłożył oświadczenia dwóch świadków, z których wynika, że należał on do Związku Strzeleckiego i brał w jego ramach udział w kampanii wrześniowej 1939 r., kserokopię legitymacji Związku Strzeleckiego oraz kserokopię książeczki wojskowej i zaświadczenie WKU w Ł., które nie potwierdzają jego udziału w kampanii wrześniowej 1939 r.

Zdaniem Kierownika Urzędu, skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów wskazujących na udział w wojnie obronnej oraz doznania represji w okresie powojennym.

Kierownik Urzędu powołał się na Encyklopedię Historii Polski, Wydawnictwo Morex s.c., t. 2, str. 645, z której wynika, że Związek Strzelecki był państwową organizacją społeczno-wychowawczą, która zrzeszała młodzież w wieku przedpoborowym. Związek Strzelecki nie był częścią struktur Wojska Polskiego, lecz odrębną organizacją społeczną wspomagającą wojsko w wypełnianiu niektórych zadań.

Natomiast skarżący, mimo pisemnego wezwania z dnia 29 maja 2002 r., nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie deklarowanych represji w okresie powojennym.

Wobec czego Kierownik Urzędu stwierdził, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej", a takich uprawnień należy pozbawić zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.

Z powyższą decyzją nie zgodził się Romuald R., który w skardze z dnia 27 grudnia 2002 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu uprawnień kombatanckich za udział w wojnie obronnej 1939 r. Skarżący wywiódł, że już 15 sierpnia 1939 r. otrzymał broń, amunicję i umundurowanie i wraz z drużyną został skierowany do strażnicy na granicy polsko-niemieckiej. Skarżący miał wówczas 15 lat.

Następnie z chwilą wybuchu wojny wraz z drużyną został przydzielony do kompanii rezerwistów piechoty koło Grajewa. W wyniku ataków niemieckich wycofywano się w kierunku na Białystok, a następnie w kierunku Grodna i na Zaleszczyki. W miejscowości Hnatycze otrzymano rozkaz zakończenia wojny i rozpoczął odwrót w kierunku domu. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem Kierownika Urzędu, że członkowie Związku Strzeleckiego stanowili jedynie formację pomocniczą.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem zbieżnym jak w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie ma uzasadnionych podstaw prawnych.

Bezspornym jest, że Romuald R. uprawnienia kombatanckie otrzymał decyzją b. ZW ZBoWiD w S. z dnia 5.09.1977 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 1.02.1945 r. do 30.10.1945 r. Jedyną podstawą przyznania tych uprawnień była służba w Milicji Obywatelskiej i udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia.

Zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 2002 nr 42 poz. 371/, zwanej dalej ustawą o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia wyłącznie za działalność w latach 1945-1950 uznaną za udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 tej ustawy.

Ponieważ skarżący w postępowaniu weryfikacyjnym nie udowodnił jakoby brał udział w wojnie obronnej w 1939 r., Kierownik Urzędu pozbawił skarżącego posiadanych uprawnień i nie znalazł podstaw do przyznania tych uprawnień na innych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę ze skargi Romualda R., uchylił wyrokiem z dnia 12 marca 2002 r. decyzję Kierownika Urzędu z dnia 21 września 2001 r. w całości, wskazując, że decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej - jest prawidłowa, jednakże odmowa rozpoznania wniosków skarżącego w zakresie udziału w wojnie obronnej z 1939 r. i z tytułu represji wskazanych w art. 4 ustawy o kombatantach, wobec upływu terminu z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach - jest sprzeczna z prawem w świetle uchwały 7 sędziów NSA z dnia 3 grudnia 2001 r. OPS 11/01.

Organ administracji publicznej, badając ponownie w postępowaniu odwoławczym wnioski skarżącego, trafnie ocenił, że są one bezpodstawne.

Skarżący mimo dokładnego pouczenia pismem z dnia 29 maja 2002 r. (...), nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność, że był represjonowany w okresie powojennym. Nie przedłożył on również nowych dowodów na okoliczność udziału "w wojnie obronnej".

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach, za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych.

Kierownik Urzędu trafnie uznał, że przynależność do Związku Strzeleckiego i udział tej organizacji w kampanii wrześniowej w 1939 r. nie był pełnieniem służby w Wojsku Polskim, ponieważ Związek Strzelecki nie był częścią struktur Wojska Polskiego, lecz odrębną organizacją społeczną wspomagającą wojsko w wypełnianiu niektórych zadań. Kierownik Urzędu powołał się w tej mierze na t. 2 Encyklopedii Historii Polski, J. Dzięgielewski i in., wyd. Morex s.c., str. 645. Należy stwierdzić, że podobnie charakter tego Związku określa Nowa encyklopedia współczesna, t. 6, str. 1057, stwierdzając, że była to państwowa organizacja społeczno-wychowawcza, która podlegała Ministrowi Spraw Wojskowych i prowadziła przysposobienie wojskowe i wychowanie fizyczne. Należała do Polskich Związków Sportowych.

Ponadto należy też zauważyć, że skarżący nie wskazał żadnych innych podstaw uzasadniających przyznanie mu uprawnień kombatanckich na obecnym etapie. W wypadku uzyskania przez skarżącego potwierdzenia, że był ofiarą represji okresu powojennego, tzn. przebywał w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956 na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne, albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną, bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość /art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach/ - to może on wystąpić ze stosownym wnioskiem do Kierownika Urzędu, ponieważ ograniczenie czasowe przewidziane w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach zostało uznane przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. SK 4/02 za niezgodne z Konstytucją /Dz.U. nr 72 poz. 658/.

Dodatkowo podnoszona przez skarżącego kwestia wywiezienia na roboty przymusowe do Niemiec - nie jest rodzajem represji wymienionych w art. 4 ustawy o kombatantach, ale skarżący może ubiegać się o przyznanie świadczenia za pracę przymusową na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./.

Utrzymanie przez Kierownika Urzędu w decyzji z dnia 21 listopada 2002 r. decyzji własnej z dnia 9 kwietnia 2001 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich - jest prawidłowe.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2002 r. SA/Bk 1596/01 uchylił decyzję z dnia 21 września 2001 r., która utrzymała w mocy decyzję z dnia 9 kwietnia 2001 r.

Ponieważ decyzja Kierownika Urzędu z dnia 21 września 2001 r. została uchylona w całości - Kierownik Urzędu musiał odnieść się w całości do decyzji z dnia 9 kwietnia 2001 r. Utrzymanie tej decyzji jest prawidłowe, ponieważ Kierownik musiał odnieść się do pozbawienia skarżącego posiadanych dotychczas uprawnień z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej. Należy przy tym podkreślić, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, a przy tym w orzecznictwie sądowym przyjmuje się jednolicie, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach /por. Uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000 r. OPS 5/00 - ONSA 2001 Nr 1 poz. 3 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001 r. III RN 59/00 - OSNAPU 2001 nr 19 poz. 572/.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.