Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 768/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, 32, 83
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7, 77 par. 1, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2008 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] września 2006 r. Z. O. (zwany dalej: "Skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. (zwanego dalej: "Zakładem") o umorzenie wraz z odsetkami należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec Zakładu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż jest bez pracy od 2004 r. i wraz z żoną nie posiada żadnych źródeł dochodu. Ma na utrzymaniu [...] dzieci w wieku [...] oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha (IV klasa ziemi). Nie posiada żadnego majątku ruchomego, który mogłaby sprzedać.

Decyzją z [...] września 2006 r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł (należności główne + odsetki) za okres od [...] r. do [...] r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 pkt 1, 2, 3, 5 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwanej dalej: "u.p.s.a.").

W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, iż Skarżący znajduje się w okresie aktywności zawodowej i może podjąć zatrudnienie. Nie wykazał ponadto, że ze względu na stan zdrowia nie jest zdolny do pracy. Wyjaśnił, iż zgodnie z art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub kiedy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W ocenie Zakładu okoliczności przedstawione w sprawie nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie zaś z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanej dalej: "rozporządzeniem MGP i PS z dnia 31 lipca 2003 r."), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Zakład ustalił, że żona Skarżącego wraz z trojgiem dzieci podlega na własny wniosek ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, a Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...]ha położonej w miejscowości B. i C.. Dodał, że Inspektorat Zakładu skierował do Sądu Rejonowego wniosek o wpis hipoteki przymusowej w celu zabezpieczenia swoich wierzytelności z tytułu nieopłaconych składek. Tym samym istnieje możliwość dochodzenia należności zaległych składek poprzez egzekucję z nieruchomości obciążanej wpisem hipotecznym w związku z czym brak jest przesłanek do umorzenia nieuregulowanej należności.

Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes Zakładu decyzją z [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu i instancji wskazując dodatkowo, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, jednakże przedwczesne byłoby przyjęcie, że nie ulegnie ona zmianie w zakresie umożliwiającym realizację zobowiązań wobec Zakładu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w wyniku rozpoznania skargi złożonej przez Skarżącego na powyższą decyzję - wyrokiem z 12 czerwca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 5/07 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że zaskarżona decyzja nie oddaje pełnej oceny sprawy i nie obrazuje, jakimi względami kierował się Prezes Zakładu przy podjęciu rozstrzygnięcia, a tym samym nie sposób uznać, iż odmowa umorzenia należności była oparta na właściwych przesłankach, mieszczących się w ramach uznania administracyjnego przez co naruszono art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanego dalej: "k.p.a.").

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z [...] stycznia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] września 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że Skarżący mieszka wraz z żoną i [...] dzieci w domu jednorodzinnym wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Działalności obecnie nie prowadzi, podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników na własny wniosek. Utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rolnym, z którego dochód określił na kwotę [...] zł brutto oraz otrzymuje z Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek rodzinny na troje dzieci wraz z dodatkami w kwocie [...] zł. Ponadto uzyskuje dochody ze sprzedaży złomu, zgodnie z przedstawionymi umowami kupna sprzedaży na kwotę [...] zł i nie osiąga dochodów z innego tytułu. Skarżący nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i nie posiada także uprawnień emerytalno rentowych. Na utrzymaniu ma niepracującą żonę oraz [...] dzieci: w wieku [...] lat. Nie posiada zobowiązań z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów, ani żadnych pożyczek. Skarżący nie posiada akcji, obligacji i innych papierów wartościowych, na których można zabezpieczyć wierzytelności z tytułu zaległych składek. Posiada samochód osobowy marki [...] z 1986 r. oraz [...] z 1981 r. nie przedstawiające wartości wymaganej do wpisania zastawu ustawowego. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, na którą jest urządzona Księga Wieczysta KW nr [...]. Wierzytelności Zakładu za okres [...] - [...] r. zabezpieczone są poprzez wpis hipoteki przymusowej. Z przedłożonych zaświadczeń o stanie zdrowia wydanych przez lekarza rodzinnego wynika, że Skarżący leczy się z powodu choroby sercowo - naczyniowej, natomiast żona przeszła w 1985 r. amputację palca. Żona sprawuje opiekę nad swoim niewidomym ojcem, który wymaga opieki osoby drugiej. Teść Skarżącego - pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym - pobiera emeryturę na kwotę [...] zł. Jedynym źródłem dochodu rodziny Skarżącego jest praca w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha (IV klasa) (zwolnione z opłaty podatku rolnego), zasiłek rodzinny oraz dochody ze sprzedaży złomu. Skarżący przedstawił dowody opłat (składek KRUS, energia elektryczna, polisa ubezpieczeniowa gospodarstwa i budynku) w łącznej kwocie [...] zł oraz paragony fiskalne zakupu leków i innych środków w miesiącu grudniu 2007 r. w kwocie [...] zł. Poddając analizie wyżej ustalony stan faktyczny i oceniając go w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. Prezes Zakładu wymienił stwierdził, iż z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, gdyż Zakład może, ale nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia, a jeżeli je umarza, to jedynie w bardzo wyjątkowych przypadkach. Umorzenie zadłużenia jest bowiem najdalej idącą ulgą w spłacie należności, powodującą w efekcie zwolnienie dłużnika z obowiązku opłacenia części lub całości zadłużenia i tym samym trwale pozbawiającą zarządzane przez Zakład fundusze możliwości odzyskania swoich należności. Dlatego, dla podjęcia decyzji o umorzeniu zarówno całości, jak i tylko części należności musi zostać udowodnione zaistnienie jednej lub kilku ww. przesłanek, potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowania należności w przyszłości. W przypadku Skarżącego, Prezes Zakładu w dalszym ciągu nie stwierdził żadnej z przesłanek dających podstawę dla stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Bowiem w stosunku do zadłużenia prowadzone było postępowanie egzekucyjne w trybie egzekucji administracyjnej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. Prowadzona egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ Urząd Skarbowy [...] grudnia 2006 r. przesłał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Nie zawsze jednak spełnienie przesłanek określonych w przepisach prawnych wywołuje pozytywną decyzję o umorzeniu. Brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności są sytuacjami, które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy gdy mają charakter trwały. Obecna sytuacja materialna Skarżącego jest trudna, jednak należy sądzić, że ma szansę ulec poprawie, co w dużej mierze zależy od Skarżącego. Brak zatrudnienia ma istotny wpływ na pomniejszenie zdolności Skarżącego do zapłaty całej dochodzonej przez Zakład kwoty. Jednakże Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, wydanych przez powołane do tego organy (tj. Lekarz Orzecznik Zakładu lub Powiatowy Zespół ds. orzekania o niepełnosprawności), z których wynikałoby, że Skarżący jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym podejmowanie pracy zarobkowej. Stąd wniosek, ze Skarżący ma potencjalne możliwości podejmowania źródeł dochodu. Tym samym istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia wobec Zakładu, nawet jeżeli miałoby się to przeciągnąć w czasie, zwłaszcza, że taka spłata nie musi nastąpić jednorazowo. Ponadto Skarżący jest właścicielem nieruchomości, na której Zakład dokonał zabezpieczenia swoich wierzytelności z tytułu nieopłaconych składek. Tak więc Prezes Zakładu mając na uwadze możliwość dochodzenia należności z tytułu składek z nieruchomości obciążonej wpisem hipoteki, stwierdził brak przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek.

Ponadto Prezes Zakładu podkreślił, że należności zabezpieczone hipotecznie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa ( art. 24, ust. 3, pkt. 5 u.s.u.s.), nie ulegają przedawnieniu, jednak po upływie terminu przedawnienia tj. wydłużonego 10 letniego okresu dochodzenia, mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu zabezpieczenia do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Prezes Zakładu rozpatrzył także wniosek Skarżącego w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia - oraz w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia MGP i PS z dnia 31 lipca 2003 r. zgodnie z którym - Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Prezes Zakładu wskazał, że użyty w ww. przepisie zwrot, "jeżeli zobowiązany wykaże" jednoznacznie wskazuje, że obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie, o których mowa wyżej spoczywa na płatniku. Organ w dalszym ciągu nie stwierdził przesłanek dla umorzenia należności w oparciu o tę podstawę prawną, gdyż Skarżący nie wykazał zaistnienia którejś z ww. okoliczności, gdyż: z własnej inicjatywy zlikwidował działalność gospodarczą, która mogła stanowić źródło dochodu i jednocześnie nie podejmował żadnych starań w celu podjęcia innego zajęcia zarobkowego. Ponadto zebrana dokumentacja nie potwierdza, iż rodzina Skarżącego żyje w ubóstwie, zagrażającym dalszej egzystencji rodziny. Pomimo osiągania tylko niewielkich dochodów, Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej świadczonej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Rzewniu, który jest organem właściwym do udzielenia wymienionej pomocy. Z dokumentacji nie wynika, aby Skarżący poniósł jakieś straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, tj. np. z powodu powodzi, pożaru, kradzieży, itp. Skarżący nie dostarczył dokumentów potwierdzających, że okoliczności takie jak: sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, lub też, że przewlekła choroba Skarżącego, uniemożliwia mu pozyskiwanie dochodu na utrzymanie. Ze złożonego przez Skarżącego zaświadczenia lekarskiego wynika, że Skarżący leczy się z powodu choroby sercowo naczyniowej i wymaga systematycznego leczenia. Zaświadczenie to nie stanowi jednak dowodu na okoliczność wpływu tego schorzenia na zdolność do podejmowania pracy zarobkowej.

Wprawdzie w piśmie z dnia [...].12.2007r. zawarł Pan informację, że Pana żona sprawuje opiekę nad swoim ojcem, który jest niewidomy i potrzebuje opieki osób drugich, a zarazem przedstawia Pan odcinek emerytury swojego teścia Pana D. S., z czego można wnioskować, że jest to dochód dla Pana gospodarstwa domowego w którego skład wchodzi Pana teść. Podsumowując, to żona sprawuje opiekę nad swoim ojcem, co dla Pana nie stanowi przeszkody w podjęciu pracy. Podjął Pan już próbę, czego dowodem są umowy ze sprzedaży odpadów metali.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności za lata 1999 r. - 2002 r. Prezes Zakładu stwierdził, że są bezzasadne, gdyż zgodnie z zasadą zawartą w art.24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, tym samym 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do 31 grudnia 2002 r. (o ile nie uległy przedawnieniu i nie wygasły przed 1 stycznia 2003r.), jak i zobowiązań powstałych od 1 stycznia 2003 r., z zastrzeżeniem, że okres ten wydłuża się w związku wystąpieniem okresów zawieszenia biegu przedawnienia. A zatem, Zakład ma prawo i obowiązek przez ww. okres, aż do dnia przedawnienia, podejmowania wszelkich dopuszczalnych prawem środków, mających na celu wyegzekwowania zadłużenia.

Biorąc pod uwagę wyżej przedstawiony stan faktyczno-prawny, Prezes Zakładu podtrzymał dotychczasowe rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiotowej sprawie.

Na powyższą decyzją Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zaskarżonej decyzji zarzucił: naruszenie przepisów proceduralnych - art. 6, 7 i 8 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów materialnych - art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niezależnie od powyższego naruszenie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia MGP i PS z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ich niewłaściwą interpretację. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu z [...] września 2006 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W motywach skargi podniósł, iż zaległe należności składkowe dotyczą m.in. okresu za 1999, 2000, 2001 i 2002 r. Powyższe należności, jako powstałe do 1 stycznia 2003 r. tj. do czasu zmiany ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, winny być rozpatrywane na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2002 r. W tym stanie prawnym należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia w którym stały się wymagalne. Tak więc w stosunku do tych należności postępowanie nie powinno być prowadzone i umorzone na podstawie art. 105 k.p.a.

W dalszej części skargi Skarżący zwrócił uwagę, iż w stosunku do niego było prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało postanowieniem z [...] grudnia 2006 r. umorzone przez Naczelnika US w M. umorzone wobec braku majątku ruchomego podlegającego egzekucji administracyjnej, co jest jedną z przesłanek ustawowych do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Wskazał - powołując się na orzecznictwo WSA w Warszawie - że organ badając stan faktyczny sprawy z wniosku o umorzenie należności składkowych, winien brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy, zdarzenia przyszłe i niepewne, w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym (np. co do podjęcia przez Skarżącego pracy zarobkowej) nie mogą stanowić wyłącznej faktycznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, co Skarżący wiąże z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Skarżący podkreślił, iż wypełnia przesłankę § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGP i PS z dnia 31 lipca 2003 r. dotyczącą sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ponieważ Skarżący pozostaje w ubóstwie i tylko faktycznie zlicytowanie jego domu w którym mieszka da Zakładowi zaspokojenie należności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej: "p.p.s.a."). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi.

Sąd odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego przedawnienia należności składkowych za okres od 1999 do 2002 r. zauważa, że z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustawy (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Na podstawie art. 1 pkt 9 tejże ustawy przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się po upływie 10 lat. Termin ten rozpoczyna bieg od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Zgodnie z orzecznictwem, zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s. ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem (v. wyrok SN I UK 232/04 z 5 kwietnia 2005 r. OSNP 2006/1-2/26). W stosunku do tych należności zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed tą datą, czyli zgodnie z pierwotnym brzmieniem przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. A zatem do wymienionych przez Skarżącego należności składkowych (od 1999 do 2002 r.) mają zastosowanie przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2003 r. ustalające dziesięcioletni okres przedawnienia, ponieważ względem tych należności termin przedawnienia nie upłynął przed 1 stycznia 2003 r., tj. datą wejścia w życie cytowanej wyżej ustawy z 18 grudnia 2002 r. Tak więc zarzut przedawnienia powyższych należności składkowych jest chybiony.

Sąd za trafne uznał pozostałe zarzuty skargi dotyczące niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień.

Zdaniem Sądu ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami tymi są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wspomniana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie, całkowita nieściągalność nie zachodzi. O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Skarżący podniósł, iż spełnia przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, w myśl których - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W niniejszej sprawie organ - ustosunkowując się do powyższego przepisu - stwierdził, iż Skarżący nie wykazał zaistnienia powyższych okoliczności, ponieważ zlikwidował działalność gospodarczą, która mogła stanowić źródło dochodu, nie podejmował żadnych starań w celu podjęcia innego zatrudnienia zarobkowego, a zebrana dokumentacja nie potwierdza, iż jego rodzina żyje w ubóstwie, zagrażającym dalszej egzystencji rodziny. Pomimo osiągania tylko niewielkich dochodów Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej.

Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, iż powyższe stwierdzenia organu nie są trafne. Przede wszystkim nie jest prawdą, iż Skarżący nie podejmuje żadnych starań zarobkowych, skoro z akt sprawy wynika, iż utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rolnym (dochód miesięczny [...] zł brutto) oraz zbieraniem złomu (przedstawione rachunki na kwotę [...] zł). Natomiast sam fakt nie korzystania przez Skarżącego z pomocy opieki społecznej, nie może powodować automatycznego uznania, iż jego rodzina nie żyje w ubóstwie.

Sąd wyraża stanowisko, iż aby stwierdzić, czy zobowiązany pozostaje w sytuacji o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) konieczne jest jednoznaczne ustalenie przez organ orzekający w decyzji dochodów Skarżącego, z uwzględnieniem wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie skonfrontowanie ich z koniecznymi wydatkami Skarżącego i jego rodziny. Brak takiego zestawienia powoduje, iż decyzja jest nieczytelna i narusza zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.). Powyższe okoliczności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że Zakład ma możliwość także częściowego uwzględnienia wniosku o umorzenie zadłużenia. Bowiem należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 u.s.u.s., jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Przepis art. 28 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że nie może nastąpić umorzenie samych składek bez umorzenia należności ubocznych, ponieważ w przypadku umorzenia składek, z mocy prawa nastąpi także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Nie ma natomiast przepisu, który zabraniałby umorzenia samych należności ubocznych. Zakład ma więc możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. samych należności ubocznych w całości lub w części, co organ orzekający rozważy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. W ocenie Sądu, w świetle przywołanych wyżej przepisów nie ma również przeszkód do umorzenia nie całości, ale części składek (co z mocy prawa spowoduje umorzenie odpowiedniej części należności ubocznych).

Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Prezes Zakładu przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze wytyczne Sądu - winien ponownie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego znajdują zastosowanie przesłanki o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu