Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 209/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Oświata
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy: article: art. 34a ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 147 par. 1 , art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skarg Wojewody i I. K. W. na zarządzenie Wójta Gminy z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odwołania ze stanowiska Dyrektora Zespołu Szkół I. stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia; II. orzeka, że zaskarżone zarządzenie nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem nr "[...]" z dnia 30 sierpnia 2012 r., na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 5c pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U.

z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), Wójt Gminy B. odwołał z dniem 1 września 2012 r. I.K. ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkół w L.

W uzasadnieniu organ podał, że powodem odwołania dyrektora jest sytuacja, która powstała w szkole na skutek niezgodnego z prawem działania dyrektora, nie reagowania na właściwe uwagi organu prowadzącego w celu usunięcia naruszenia prawa i działanie na niekorzyść szkoły. Zarzucił, że działania dyrektora nie przyczyniły się do podwyższenia jakości edukacji i rozwoju zawodowego nauczycieli Zespołu Szkół w L. Doskonalenie zawodowe kadry nauczycielskiej było prowadzone niezgodnie z potrzebami szkoły, co skutkowało zwolnieniami. Wójt dodał ponadto, że dyrektor zaprzeczała w toku postępowań sądowych własnym oświadczeniom dotyczącym wypowiedzenia nauczycielom umów o pracę, narażając w ten sposób szkołę na ponoszenie wysokich kosztów postępowania i wypowiadała umowy o pracę osobom przebywającym na urlopach i zwolnieniach lekarskich, rażąco naruszając art. 41 Kodeksu pracy. Zdaniem organu prowadzącego, dyrektor nie wywiązywała się też prawidłowo z obowiązków o charakterze administracyjno-organizacyjnych. Na czas swojego urlopu nie pozostawiła bowiem upoważnień do wykonywania czynności w jej zastępstwie i zablokowała dostęp do dokumentacji szkolnej i pieczątek. Ponadto nieprawidłowo i nieterminowo tworzyła i przedkładała dokumentację dotyczącą organizacji szkoły. Wójt zarzucił dyrektor szkoły również brak zaangażowania i złą wolę w zakresie poprawy organizacji i pracy szkoły, pomimo wielu uwag i wskazówek organu gminy. Wójt podniósł również, że w wystąpieniu pokontrolnym z dnia 27 lipca 2012 r. stwierdzono szereg nieprawidłowości, m.in. niestosowanie się do § 14 rozdziału IX załącznika Nr 6 do Zarządzenia Dyrektora Nr 2 z dnia 4 stycznia 2011 r., zgodnie z którym materiały zakupione na potrzeby administracyjno - gospodarcze (materiały biurowe, środki czystości, materiały na potrzeby konserwatora) po dokonanym zakupie powinny być wydawane za pokwitowaniem w przeznaczonej do tego ewidencji. Ewidencja ta nie zawierała wszystkich pozycji ujętych w fakturach jako wydane i pokwitowane. Zarzucono też, że z naruszeniem art. 175 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych nie opisywano szczegółowo na fakturach zakupu materiałów biurowych, środków czystości, materiałów budowlanych, elektrycznych, itp. i celowości poniesienia tych wydatków. Wójt podkreślił, iż w protokole pokontrolnym szczególną uwagę zwrócono, że kierownik jednostki nabywała jedne z droższych środków piorących i płynów do mycia naczyń, ponadto o różnej gramaturze. Zakupy te wzbudziły wątpliwości kontrolujących co do racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi. W wystąpieniu zarzucono również, że polityka rachunkowości w zespole sporządzona była w oparciu o nieaktualne akty prawne. Wójt podał ponadto, że w wystąpieniu tym wyjaśniono, iż skutkiem niewykonania lub nieterminowego wykonania przez jednostkę sektora finansów publicznych zobowiązania jest konieczność uiszczenia na rzecz wierzyciela świadczenia ubocznego, co powoduje uszczerbek w środkach publicznych. Dokonywanie wydatków powinno następować w granicach kwot określonych w planie, z uwzględnieniem prawidłowo dokonanych przeniesień i zgodnie z zakładanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny. Przekroczenie bowiem planu finansowego bez uprzedniego dokonania w nim zmian, zgodnie z obowiązującą procedurą finansową, stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Zakupów towarów i usług, które nie są objęte procedurą udzielania zamówień publicznych, należy natomiast dokonywać po uprzednim rozeznaniu oferty rynkowej potwierdzonej pisemnymi ofertami lub notatką służbową dotyczącą wyboru najkorzystniejszej oferty.

I.K. pismem z dnia 13 września 2012 r. wezwała Wójta Gminy B. do usunięcia naruszenia prawa, polegającego na błędnym zastosowaniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Zakwestionowała prawdziwość zarzutów zawartych w uzasadnieniu zarządzenia. Podała, że doskonalenie kadry nauczycielskiej było prowadzone zgodnie z potrzebami Zespołu Szkół, wszyscy nauczyciele mieli zapewnione zatrudnienie, a ponieważ posiadają po kilka specjalizacji, to placówka mogłaby rozwijać się stabilnie w kolejnych latach. Wyjaśniła, że mimo zgłaszanych przez nią zastrzeżeń odnośnie do legalności zwolnienia nauczycieli, decyzja w tej sprawie została na niej wymuszona przez organ gminy, planujący przyłączenie jako filii niektórych szkół podstawowych gminy B. do Zespołu Szkół w L. Dyrektor podniosła, że pomimo iż w zespole ok. 30% uczniów posiada różnorodne dysfunkcje, dzięki pracy zespołów dydaktyczno - wyrównawczych, korekcyjno - kompensacyjnych i pomocy psychologiczno - pedagogicznej, uzyskano wyniki nauczania porównywalne z wynikami uczniów szkół miejskich. Dodała, że uczniowie szkoły podstawowej wchodzącej w skład Zespołu Szkół w L. uzyskiwali w ostatnich latach najlepsze wyniki ze sprawdzianu ogólnopolskiego spośród uczniów szkół gminy B., zaś uczniowie gimnazjum osiągali wyniki porównywalne z wynikami gimnazjalistów powiatu braniewskiego. Wskazała też na sukcesy uczniów Zespołu w różnorodnych konkursach i zawodach. Dyrektor Podniosła, że obejmując w 1992 r. funkcję dyrektora szkoły, rozpoczynała pracę w placówce z 6 salami lekcyjnymi, obecnie zaś, dzięki jej staraniom, wsparciu kolejnych wójtów gminy i radnych, rozbudowano szkołę, wybudowano salę gimnastyczną i wyremontowano starą część szkoły, co znacznie poprawiło warunki pracy uczniów i nauczycieli. Ponadto, dzięki jej zabiegom szkoła została wyposażona w trzy pracownie komputerowe. Dyrektor podniosła też, że prace budowlane prowadziła sposobem gospodarczym, nie korzystając ze środków gminnych. Pracowników pozyskiwała bowiem dzięki współpracy z Sądem Rejonowym w B., Urzędem Pracy w B.

i Centrum Integracji Społecznej w B. Dodała, że korzystając ze wsparcia sponsorów i współpracowników udało jej się przekształcić przyległy do szkoły teren w pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej z bieżnią, boiskami do piłki ręcznej i siatkowej, a ponadto dokonać nasadzeń drzew, krzewów i kwiatów na terenie wokół szkoły.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów, dyrektor wyjaśniła, że miała obowiązek zabezpieczenia dokumentacji szkolną, w tym akt osobowych. W czasie urlopu była dyspozycyjna i dostępna pod znanym pracownikom Urzędu Gminy w B. numerem telefonu. Nikt nie zgłosił się w tym czasie z potrzebą dostępu do dokumentacji szkoły.

Zauważyła, że prowadzona przez nią placówka była wielokrotnie kontrolowana przez m.in. organy oświaty, samorządu gminy, ZUS, organy inspekcji sanitarnej i nadzoru budowlanego, które nigdy nie stwierdziły poważniejszych nieprawidłowości. Kontrola zakończona protokołem z dnia 18 czerwca 2012 r. również nie wykazała żadnych merytorycznych naruszeń. Dostrzeżono bowiem jedynie błędy literowe w nazewnictwie dokumentów dotyczących polityki rachunkowej, których nie pozwolono jej usunąć w trakcie kontroli. Zauważyła, że wystąpienie pokontrolne zawierało szerszą listę zarzutów niż wskazane w powyższym protokole. Zarzuciła, że w toku kontroli nie zachowano terminów jej przeprowadzenia, nie odniesiono się do jej uwag i wyjaśnień. Podkreśliła, że nie stwierdzono konieczności uiszczenia świadczeń ubocznych, niegospodarności środkami publicznymi czy przekroczenia kwoty wydatków ustalonych w rocznym planie finansowym. Wyjaśniła, że to skarbnik gminy a nie dyrektor szkoły powinien był dokonać przesunięcia kwot w planie finansowym w 2011 r. z uwagi na zleconą przez organ inspekcji sanitarnej wymianę krzeseł w pracowni komputerowej. Odnosząc się natomiast do zarzutu "ściągnięcia" z Internetu i niedostosowania do potrzeb placówki dokumentacji dotyczącej polityki rachunkowej, podała, że przed opracowaniem tej dokumentacji uczestniczyła

w wielu szkoleniach w tym przedmiocie, a zespół kontrolujący nie prosił o wskazanie źródeł, na podstawie których opracowała politykę rachunkową zespołu szkół. Wyjaśniając zaś zarzut braku reakcji na uwagi organu gminy, podała, że starała się przekonywać pracowników Urzędu Gminy w B. do działań, które byłyby zgodne z przepisami oświatowymi i decyzjami organów nadzoru. Podniosła ponadto, że złożyła wypowiedzenie umowy o pracę.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Gminy B. stwierdził, że jest ono bezzasadne. Kwestionowane zarządzenie nie narusza bowiem interesu prawnego ani uprawnienia odwoływanej dyrektor, skoro dzień po jego wydaniu złożyła rezygnację

z pełnionego stanowiska. Na dzień ewentualnego wniesienia skargi do sądu byłaby więc odwołana ze stanowiska bez względu na ważność zarządzenia wójta. Wyjaśnił też, że gmina może wybrać tryb odwołania z funkcji dyrektora. W zakresie natomiast podstaw faktycznych odwołania z funkcji dyrektora, Wójt podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zarządzenia z dnia 30 sierpnia 2012 r.

W złożonej skardze I.K. zarzuciła, że kwestionowane zarządzenie rażąco narusza art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Stwierdziła, że do zastosowania tego przepisu konieczne jest wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku", zaś w jej sprawie nie była żadnych przesłanek odwołania ze stanowiska. Przypisane jej zarzuty są bowiem albo nieprawdziwe, albo zbyt błahe, żeby mogły stanowić postawę zarządzenia. Stwierdziła, że to Wójt wraz ze Skarbnikiem i radcą prawnym Gminy B., a nie ona inicjował zwolnienia nauczycieli, typował ich do zwolnienia i przygotował sygnalizację do związku zawodowego. Podniosła, że informowała organ gminy o wadach prawnych reorganizacji oświaty w Gminie B. i braku podstaw do zwolnienia wytypowanych przez Gminę nauczycieli. Dodała, że nikogo nie zwolniła z pracy w trakcie choroby. Skarżąca wywiodła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, iż negatywna ocena w zakresie gospodarki finansowej szkoły lub innych zaniedbań dotyczących organizacji pracy szkoły czy też konflikt z organem prowadzącym nie mieszczą się w trybie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. W jej przypadku w wyniku kontroli dokumentacji regulującej pracę placówki i dokumentacji gospodarki finansowej Zespołu Szkół w L. za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2011 r. dostrzeżono jedynie kilka błędów literowych, w nazewnictwie i numeracji załączników, które poprawiła po dostarczeniu protokołu kontrolnego. Zarzuciła, że kontrolę przeprowadzono niezgodnie z terminami wynikającymi z zarządzenia wójta Gminy B., nie zastosowano odpowiednich standardów powiadomienia o terminie i zakresie kontroli, stosowanych w czasie kontroli przepisów i wytycznych, zastosowanych regulaminów i zasad kontroli, bieżącego informowania jednostki kontrolowanej o przebiegu kontroli, klasyfikacji zauważonych nieprawidłowości i możliwości bieżącego wypowiadania się odpowiedzialnych pracowników jednostki kontrolowanej, oraz nie powiadomiono o możliwości usuwania w czasie kontroli drobnych błędów. Wyjaśniła, że dokonywane zakupy uwzględniały bieżące potrzeby placówki, a faktury zakupu opisywane były przez określenie np.: "towar zakupiono do całkowitego wykorzystania dla sprzątaczek". W trakcie porównywania zapisów z faktur, zespół kontrolujący stwierdził nieścisłości dotyczące m.in. 1 szt. szczotki do czyszczenia muszli klozetowej, 1 płynu do płukania, 4 szt. mydeł, 1 szt. wkładu do odkurzacza, kilku opakowań proszku do prania, kłódki, 2 zamków, płynu do czyszczenia toalet, wkładu do odświeżacza powietrza, kilku baterii do pilotów, zegarów ściennych, latarek dla dozorców i 4 sztuk mopów do mycia 2.000 m² powierzchni szkoły. Skarżąca podkreśliła, że w dokumentacji szkolnej nie dopatrzono się natomiast błędów merytorycznych, w szczególności nie stwierdzono nieprawidłowości w sprawozdawczości finansowej i wydatkach budżetowych Zespołu Szkół za 2011 r., wypłaconych wynagrodzeniach, wyliczeniach wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, dodatkach motywacyjnych dla nauczycieli i kwotach wypłaconych premii motywacyjnych. Nie stwierdzono również błędów merytorycznych w opracowaniach regulujących pracę Zespołu Szkół w L. (statut, regulaminy, polityka rachunkowości) oraz nieterminowości tworzenia i przedkładania dokumentacji dotyczącej organizacji szkoły, poprawności danych wykazanych w sprawozdaniach budżetowych, błędów w realizacji dochodów i terminowość odprowadzania dochodów na rachunek jednostki samorządu terytorialnego. Ponadto, kontrola nie wykazała konieczności uiszczenia świadczeń ubocznych na rzecz wierzycieli i niegospodarności w dysponowaniu środkami publicznymi przeznaczonymi przez organ prowadzący na funkcjonowanie Zespołu Szkół.

W odpowiedzi na skargę organ gminy wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej

i potrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym zarządzeniu.

Skargę na zarządzenie nr "[...]" Wójta Gminy B. do tut. Sąd wniósł również Wojewoda W. Organ nadzoru również zarzucił, że zarządzenie Wójta wydane zostało z naruszeniem art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Zdaniem Wojewody przepis ten ma zastosowanie, gdy naruszenie prawa przez dyrektora jest na tyle istotne, że nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez tę osobę, a stwierdzone uchybienia w pracy dyrektora mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły. Wojewoda stwierdził, że zawarty w pkt. 1 uzasadnienia zarządzenia Wójta Gminy zarzut nie został poparty żadnymi dowodami, ma charakter ogólny i odnosi się do negatywnej oceny Wójta w zakresie "podwyższenia jakości na poziomie edukacyjnym" oraz rozwoju zawodowego nauczycieli. Z pkt. 2 i 4 uzasadnienia wynika natomiast, że zarzucane nieprawidłowości mają w części charakter finansowo-administracyjny. W pkt. 3 uzasadnienia podniesiony został natomiast zarzut działania przez odwołaną dyrektor na niekorzyść szkoły w zakresie spraw pracowniczych. Z uwagi na brak odniesienia się do konkretnych zdarzeń, organ nadzoru nie mógł stwierdzić czy zarzucane działania były na tyle istotne, aby stanowiły "szczególne przypadki", o których mowa w powołanym wyżej przepisie.

W odpowiedzi na skargę Wojewody Wójt Gminy B. wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że dyrektor wielokrotnie i drastycznie naruszała swoje obowiązki w zakresie gospodarki finansowej, działała także na niekorzyść szkoły w zakresie spraw pracowniczych. Nadto nie wywiązywała się prawidłowo z obowiązków o charakterze administracyjno-organizacyjnym, gdyż na czas urlopu nie pozostawiła upoważnień do wykonywania czynności w jej zastępstwie oraz zablokowała dostęp do dokumentacji szkolnej i pieczątek. Opisane uchybienia prowadziły do zagrożenia interesu publicznego i uniemożliwiały dalsze stabilne funkcjonowanie Zespołu Szkół, w związku z czym konieczne było natychmiastowe usunięcie dyrektora. W ocenie organu gminy, zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Organ gminy zakwestionował ponadto prawidłowość tezy zawartej w wyroku NSA z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 817/10, że odwołanie w trybie natychmiastowym nie może nastąpić w przypadku negatywnej oceny pracy nauczyciela lub wykonywania zadań w zakresie działalności finansowej i administracyjnej. Ponadto organ wywiódł, że o zaistnieniu w sprawie przesłanki przypadku szczególnie uzasadnionego przesądza w wyjątkowo duża liczba poważnych uchybień dyrektor, różnej natury. Stwierdził, że wprawdzie każde naruszenie obowiązków rozpatrywane oddzielnie nie byłoby wystarczająco doniosłe do stwierdzenia, że taki przypadek zaistniał, lecz rozpatrywane łącznie w sposób oczywisty kwalifikują się do odwołania dyrektor na podstawie powołanego wyżej przepisu. Brak całościowego spojrzenia na wskazane okoliczności przesądza, zdaniem Wójta, o bezzasadności skargi ze względu na błędną wykładnię terminu "przypadki szczególnie uzasadnione", nakładającą zbyt wygórowane wymagania dla odwołania dyrektora. Odnosząc się natomiast do zarzutu zaniechania doprecyzowania zarzutu odnoszącego się do działalności dyrektora w sferze czynności z zakresu prawa pracy, organ podał, że w uzasadnieniu skarżonego zarządzenia precyzyjnie wskazał przewinienia dyrektora. Stwierdził bowiem, że dyrektor: "sprzeciwia się w postępowaniach sądowych własnym oświadczeniom co do wypowiedzenia nauczycielom umów o pracę (postępowania sądowe inicjowali w drodze odwołań zwalniani nauczyciele), narażając w ten sposób szkołę na ponoszenie wysokich kosztów postępowania (także obsługi prawnej)".

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 r. Sąd połączył sprawę o sygn. akt II SA/Ol 354/13 ze skargi Wojewody W. na zarządzenie Wójta Gminy B. z dnia 30 sierpnia 2012 r. ze sprawą o sygn. akt II SA/Ol 209/13 ze skargi I.K. na to zarządzenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i postanowił prowadzić je pod sygnaturą akt II SA/Ol 209/13. Jednocześnie postanowił zakreślić w Rep. A sprawę o sygnaturze akt II SA/Ol 354/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skargi są zasadne, gdyż zaskarżone zarządzenie Wójta Gminy B. zostało wydane z naruszeniem art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.

Zgodnie z tym przepisem organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 7, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego

w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że cytowany wyżej przepis tworzy gwarancję dla stabilności stosunku zatrudnienia nauczycieli, wobec czego musi być traktowany ze szczególną uwagą. Jeśli bowiem ustawodawca stwarza dla pewnych, wyraźnie określonych grup pracowników (w tym przypadku nauczycieli) szczególne i dosyć rygorystyczne gwarancje, to rzeczą organów kontroli prawnej jest dołożenie wszelkich starań, by gwarancje te stały się rzeczywiście funkcjonujące w praktyce (wyrok NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2942/12

i z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2703/12 oraz por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2003 r. sygn. I PK 103/03, OSNP 2004/21/371). Z tych względów pojęcie "przypadków szczególnie uzasadnionych", których zaistnienie uzasadnia możliwość odwołania dyrektora szkoły z jego funkcji bez wypowiedzenia i w trakcie roku szkolnego, powinno być zatem interpretowane wąsko, gdyż art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty stanowi wyjątek od zasady stabilności stosunku zatrudnienia, wobec czego jego wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna. Przepis ten odnosi się zatem do konkretnych, poważnych, zawinionych przez dyrektora lub niezależnych od niego, przypadków, w których nie jest możliwe dalsze pełnienie przez dyrektora szkoły jego funkcji kierowniczej, bo zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności, bo dalsze jej wykonywanie godziłoby w interes szkoły i powodowałoby destabilizację w jej funkcjonowaniu w zakresie zadań dydaktycznych, wychowawczych

i opiekuńczych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2703/12, z 18 maja 2012 r., sygn. I OSK 10/12, z 26 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 724/12, z 26 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1633/12, 14 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1797/12 oraz m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 października 2011 r., sygn. II SA/Bk 386/11, z 29 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 525/10,). Dodać należy, że regulacja ta przewidziana jest dla przypadków wymagających natychmiastowego działania (zob. wyrok NSA z 19 lutego 2002 r., sygn. akt II SA 3053/01 i z 19 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2448/12).

Sytuacja przewidziana cytowanym wyżej przepisem dotyczy więc działania lub zaniechania o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza rutynowe działania) i nagłym, ponadto mające charakter niedopełnienia obowiązków lub naruszenia uprawnień określonych prawem przez dyrektora szkoły, a stwierdzone obiektywne uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji przez daną osobę, gdyż godziłoby to w interes szkoły jako interes publiczny.

Wyjaśnić też należy, że wbrew stanowisku Wójta Gminy B. zawartemu w odpowiedzi na skargę Wojewody, pojęcie "przypadków szczególnie uzasadnionych" różni się zakresowo od przypadków określonych w art. 38 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy, (ustalenie negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 34a ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli), gdyż w przeciwnym razie miałoby miejsce niedopuszczalne i niedające się logicznie wytłumaczyć powielenie ustawowych regulacji w odniesieniu do tych samych okoliczności faktycznych (zob. np. wyrok NSA z 27 marca 2013 r., I OSK 2942/12, wyroki: WSA w Opolu z 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Op 322/12, LEX nr 1224036, WSA w Gliwicach z dnia 2 kwietnia 2012 r. , sygn. akt IV SA/Gl 830/11).

Podnieść również należy, że skoro art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty przewiduje możliwość odwołania nauczyciela "w przypadkach szczególnie uzasadnionych", to zarówno ocena, jak i uznanie organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze, a następnie odwołuje go z tego stanowiska, nie mogą mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinny być dokładnie i szczegółowo wywiedzione

i uargumentowane w uzasadnieniu podjętego aktu o odwołaniu. Dla oceny czy w sprawie nastąpił szczególnie uzasadniony przypadek zasadnicze znaczenie mają więc okoliczności wykazane w uzasadnieniu kontrolowanego zarządzenia nadzorczego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 3/97).

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowość uchwały o odwołaniu ze stanowiska dyrektora placówki oświatowej należy oceniać na podstawie faktów, które zostały wskazane w jej uzasadnieniu. Powołane tam okoliczności muszą być konkretne i dowiedzione w stosownym postępowaniu poprzedzającym wydanie uchwały oraz znajdować pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przy kontroli odwołania ze stanowiska dyrektora placówki oświatowej znaczenie ma zatem czy taki akt zawiera uzasadnienie. Istotne są również wywody przytoczone przez organ, gdyż to, jakie zdarzenia uznał on za przesłanki odwołania, musi wynikać bezpośrednio z uzasadnienia podjętej w tym zakresie uchwały. Tylko takie wywody w zestawieniu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym pozwalają na ustalenie motywów, jakimi kierował się organ, pozbawiając dyrektora dotychczasowej funkcji kierowniczej oraz ocenę, czy podane przez organ przyczyny rzeczywiście można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek,

w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty (zob. wyrok NSA z dnia

27 września 2012 r. , sygn. akt I OSK 1615/12).

W niniejszej sprawie uzasadnienie zarządzenia o odwołaniu dyrektor Zespołu Szkół w L. ze stanowiska jest ogólnikowe i nie wskazuje konkretnych, istotnych okoliczności faktycznych, które byłyby podstawą odwołanie dyrektora w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

W uzasadnieniu zarządzenia Wójt podał w pkt. 1, że dotychczasowe działania odwoływanej dyrektor Zespołu Szkół nie przyczyniły się do podniesienia poziomu edukacji i rozwoju zawodowego nauczycieli, których doskonalenie zawodowe było prowadzone niezgodnie z potrzebami szkoły. Przede wszystkim zarzuty te dotyczą oceny efektów pracy dyrektor Zespołu Szkół w sferze edukacji i doskonalenia zawodowego nauczycieli, które to wyniki zależą od działań realizowanych przez dłuższy okres czasu. Natomiast jak już wyżej wywiedziono, przesłanką zastosowania art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty jest wystąpienie sytuacji nagłej, niespodziewanej i wymagającej natychmiastowej reakcji organu prowadzącego szkołę, gdyż spowoduje destabilizacje pracy tej placówki. Ponadto, zarzuty te są bardzo ogólnikowe. Wójt nie wskazał bowiem na jakąkolwiek okoliczność faktyczną uzasadniającą przedmiotowy zarzut, np. nie odniósł wyników uczniów Zespołu Szkół w L. uzyskanych na egzaminach do wyników uzyskanych przez uczniów

w innych tego typu placówkach w gminie.

W pkt. 2 uzasadnienia Wójt zarzucił Dyrektor niewywiązywanie się prawidłowo

z obowiązku administracyjno – organizacyjnego i w tym zakresie podał, że na czas urlopu nie pozostawiła ona upoważnienia do wykonywania czynności w jej imieniu oraz zablokowała dostęp do dokumentacji dotyczącej szkoły i pieczątek. Ponadto wskazał, że niewłaściwie merytorycznie i nieterminowo tworzy i przedkłada dokumenty dotyczące organizacji szkoły, a także nie angażuje się i wykazuje złą wolę w zakresie poprawy organizacji i pracy szkoły, mimo wielu uwagi organu gminy. Oceniając powyższe zarzuty należy stwierdzić, że żadna z tych okoliczności nie może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek". Jak już wyżej wskazano, nawet negatywna ocena pracy lub negatywna ocena wykonywania zadań dotyczących: prawidłowość dysponowania przyznanymi placówce środkami budżetowymi oraz pozyskanymi przez placówkę środkami pochodzącymi z innych źródeł, a także gospodarowania mieniem; przestrzeganie obowiązujących przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników i uczniów czy przestrzeganie przepisów dotyczących organizacji pracy szkoły i placówki, wymienione w art. 34a ust. 2 ustawy o systemie oświaty, nie stanowią przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" z art. 38 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Zaznaczyć można, że Wójt również w tym przypadku nie wyjaśnił, w jaki sposób brak upoważnienia i dostępu do dokumentów szkoły oraz pieczęci spowodował zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły powodujące konieczność natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora. Dodać należy, że z dokumentów przedłożonych przy skardze I.K. wynika, że w Zespole Szkół w L. utworzone było stanowisko wicedyrektora. Wójt nie wykazał, że zakres uprawnień wicedyrektora był na tyle ograniczony, że uniemożliwiał dokonanie przez wicedyrektora niezbędnych czynności w czasie pobytu dyrektor szkoły na urlopie (zaznaczyć też należy, że nie wiadomo, jak długi był to okres). Nie podał też, jakich niezbędnych czynności nie dopełniono i jakie skutki wywołało to ewentualne zaniechanie. Podobnie, Wójt nie podał skutków braku dostępu uprawnionych podmiotów do dokumentacji szkolnej i pieczęci.

Przesłanką uzasadniającą odwołanie dyrektora w trybie natychmiastowym nie może być również brak oczekiwanej reakcji dyrektora szkoły na uwagi tego organu dotyczące funkcjonowania placówki.

Wójt zarzucił też dyrektor szkoły, że Dyrektor Zespołu Szkół "sprzeciwia się

w postępowaniach sądowych własnym oświadczeniom co do wypowiedzenia nauczycielom umów o pracę", przez co działała na korzyść nauczycieli zwolnionych z prowadzonej przez siebie placówki, a tym samym wbrew interesowi finansowemu gminy. Zarzut ten jest niezrozumiały. Ponadto fakt złożenia zgodnych z prawdą zeznań przed sądem nie może uzasadniać jakiegokolwiek zarzutu. W uzasadnieniu zarządzenia podniesiono ponadto, że wypowiedziała ona umowy o pracę bliżej nieokreślonym pracownikom przebywającym na zwolnieniu lekarskim lub urlopie. Stopień ogólnikowości tego zarzutu nie pozwala na wniosek, że w sprawie zaistniał przypadek szczególny, pozwalający na odwołanie dyrektor szkoły bez wypowiedzenia. Podkreślenia wymaga, że organ nie podał nazwiska żadnej osoby, z którą skarżąca dyrektor rozwiązała umowę o pracę z naruszeniem art. 41 Kodeksu pracy ani okresu, w którym miało to nastąpić.

Oceniając zaś argumentację zawartą w punkcie 4. uzasadnienia skarżonego zarządzenia, wywiedzioną z ustaleń zawartych w wystąpieniu pokontrolnym z dnia 27 lipca 2012 r., należy stwierdzić, że w zasadzie przedstawiono tam fragmentarycznie treść przepisów i zasad regulujących rachunkowość jednostki oświatowej. Zarzuty ograniczyły się natomiast do braku szczegółowego opisania na fakturach celowości zakupu materiałów biurowych, środków czystości, materiałów budowlanych i elektrycznych, zaniechania wydania za pokwitowaniem tych materiałów i środków oraz powołania w przepisach wewnętrznych nieaktualnego aktu prawnego. Podkreślono ponadto, że w Zespole Szkół dokonano zakupu kilku opakowań najdroższych, w ocenie kontrolujących, środków czystości, co miało dowodzić nieracjonalnego gospodarowania środkami publicznymi. Pomijając ocenę wagi powyższych zarzutów podnieść należy, że do okoliczności, o których mowa w art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty nie należą nieprawidłowości

w prowadzeniu gospodarki finansowej placówki, zaniedbania w zakresie rachunkowości czy uchybienia w zakresie organizacji pracy (zob. m.in. wyroki NSA: z 23 września 2005 r., sygn. akt I OSK 91/05, LEX nr 192086; z 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 86/08, LEX nr 470925; z 9 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 525/10, LEX nr 595413 oraz z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 2018/10, LEX 818630, a także wyrok WSA w Gliwicach z dnia

23 sierpnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 986/10, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 386/11). Nieprawidłowości w zakresie gospodarowania mogłyby stanowić przyczynę odwołania dyrektora w trybie art. 38 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 34a ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Dodać należy, że

w odpowiedzi na skargę Wojewody zarzucane odwołanej dyrektor poszczególne zarzuty pełnomocnik organu ocenił jako "niewystarczająco doniosłe" do stwierdzenia, że zaistniała przesłanka z art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i rozważania prawne należało stwierdzić, że zaskarżone zarządzenie podjęte zostało z naruszeniem norm prawa materialnego, gdyż w sprawie nie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w pkt. 1 sentencji. Z mocy art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżone zarządzenie nie podlega wykonaniu.