Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1008/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art.16a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art.7 art. 77 par.1, art. 80 i art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par.1 pkt 1 lit.a i  c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...].


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1008/13

Uzasadnienie

Prezydent Miasta P. na podstawie art.3 pkt 22, art.5 ust.2, art.16a, art.20 ust.3, art.23 ust.4 lit.e-g ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm., zwana dalej także u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej Kpa), decyzją z dnia [...].06.2013r. nr [...], znak [...] odmówił przyznania M. S. (zwanej dalej skarżącą) specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad mężem E. S.

W uzasadnieniu decyzji organ m.in. omówił treść przepisu, art.16a u.ś.r. wskazując, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje jeżeli spełnione zostaną określone w nim przesłanki, tj. m.in. kryterium dochodowe, według którego łączny dochód rodziny sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty określonej w art.5 ust.2 u.ś.r. Aktualnie jest to kwota 623 zł netto miesięcznie. Wysokość dochodu oblicza się wg zasad określonych w u.ś.r. biorąc pod uwagę dochody członków rodziny uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W okresie zasiłkowym 2012/2012 uwzględnia się dochody z 2011r. oraz obecną sytuację członków obu rodzin. Organ zaznaczył, że skarżąca nie przekraczała kryterium dochodowego, gdyż dochód w jej rodzinie wynosi 411,31 zł netto miesięcznie.

Organ wskazał, że skarżąca od 01.02.2009r. do 30.06.2013r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem E. S. na podstawie art.17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2012r. Jednak w świetle przepisów obowiązujących po dniu 01.01.2013r. skarżąca nie jest już osobą uprawnioną do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ przyjął, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym mężem legitymującym się na mocy orzeczenia LO ZUS niezdolnością do samodzielnej egzystencji, która to niezdolność w myśl art.3 pkt 21 lit.e u.ś.r. traktowana jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, lecz nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od października 2006r.

Dalej organ wskazał, że w obowiązującym w dacie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanie prawnym, tj. w 2009r., spełnienie przesłanki faktycznego zrezygnowania z zatrudnienia nie było warunkiem bezwzględnym do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosunek pracy skarżącej ustał w związku z upływem okresu czasu na który został zawarty. Tak więc skarżąca ocenie organu sama nie zrezygnowała z pracy, aby opiekować się mężem. Ponadto później zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, a więc wyraziła gotowość podjęcia pracy. Tym samym nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad mężem. Skarżąca zaprzestała świadczyć pracę w lipcu 2004r. Natomiast mąż skarżącej został zaliczony do osób niepełnosprawnych dopiero od października 2004r. Brak jest więc w ocenie organu związku przyczynowego pomiędzy tymi zdarzeniami. Ponadto organ podkreślił, że w art.17 u.ś.r. - na mocy którego przyznawano świadczenie pielęgnacyjne – zawarte były inne przesłanki niż w art.16a u.ś.r.. Tamten przepis wskazywał jako przesłanki przyznania świadczenia rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodjęcie w związku ze sprawowaniem opieki, gdy w art.16a u.ś.r. wskazuje się jedynie przesłankę rezygnacji z zatrudnienia.

Ponadto organ zaznaczył, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje jedynie osobom zobligowanym do alimentacji osoby, która wymaga opieki. Organ stanął na stanowisku, że obowiązek określony w art.27 k.r.o. nie jest tożsamy z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art.128 i nast. k.r.o.

Reasumując organ I instancji odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego ponieważ wprawdzie mąż skarżącej wymaga pomocy przy codziennych czynnościach życiowych jednak skarżąca:

1/ nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

2/ nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec męża.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła w ustawowym terminie M. S. podnosząc m.in., że nie mogła rejestrując się w PUP przewidzieć, że w przyszłości okaże się to dla niej niekorzystne. Podkreśliła, że wyrejestrowała się z PUP, kiedy miała podjąć szkolenie, które miało doprowadzić do jej zatrudnienia. W konsekwencji tegoż utraciła ubezpieczenie zdrowotne. Zaakcentowała też, iż od wielu lat opiekuje się mężem, którego stan zdrowotny się pogarsza. Wskazała, że jest on całkowicie niesamodzielny. Skarżąca podała, że wskutek zmiany przepisów z dniem 30.06.2013r. ustało jej prawo do świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, chociaż było przyznane na stałe. Podkreśliła również, że faktycznie wykonuje obowiązek alimentacyjny wobec męża, który wynika z art.27 K.r.o.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].07.2013r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu opisał przebieg postępowania. Ponadto Kolegium ustaliło, że skarżąca była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 01.12.2011r. na czas nieokreślony w związku z opieką nad mężem. Organ odwoławczy omówił również istotne dla sprawy przepisy prawa, w szczególności treść art.3 pkt 22, art.5 ust.2 i 6, art.16a, art.24 ust.1 i ust.2a u.ś.r.

Kolegium stanęło na stanowisku, że skarżąca na podstawie art.23,27 i 128 k.r.o. jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec męża, ale nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, co skutkowało utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podzielił bowiem pogląd organu I instancji, że skoro stosunek pracy skarżącej ustał w związku z upływem okresu czasu na który został zawarty, to skarżąca sama nie zrezygnowała z pracy aby opiekować się mężem. Tym samym nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad mężem. Organ II instancji podzielił więc pogląd organu I instancji, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

SKO podkreśliło, że zastosowane w tym przypadku normy prawa są normami bezwzględnie obowiązującymi, a więc wykluczają stosowanie kryteriów innych niż wskazanych przez ustawodawcę.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie do WSA w Poznaniu wniosła M.S.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumentację podniesioną w odwołaniu. Ponadto podniosła, że ustawa w oparciu o którą pozbawiono ją należnych praw nie traktuje równo wszystkich obywateli, gdyż osoby starające się o specjalny zasiłek opiekuńczy, które uprzednio otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne, są w gorszej sytuacji niż osoby ubiegające się obecnie specjalny zasiłek opiekuńczy, a które nie otrzymywały świadczenia pielęgnacyjnego. Powtórzyła, że w 2006r. nie była w stanie przewidzieć wymagań nałożonych przez ustawodawcę w 2013r. Powołała się na zasadę sprawiedliwości. Podkreśliła, że zmieniło się prawo, lecz jej sytuacja i jej męża nie uległa zmianie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swa dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot oceny Sądu stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...].06.2013r. mocą której utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z uwagi na brak spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r., a mianowicie z uwagi na fakt, że w ocenie organu skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem.

Skarżąca zakwestionowała stanowisko organów o niespełnieniu w sprawie wskazanej przesłanki, zarzucając organom nieprawidłową wykładnię art. 16a ust. 1 u.ś.r. W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadzała się zatem do kwestii, czy skarżąca spełnia wymienione w w/w przepisie konieczne przesłanki ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj., czy podopieczny skarżącej jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu art.16a ust.1 u.ś.r., czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, czy ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec męża oraz czy spełniła ona kryterium dochodowe. Przy czym organ odwoławczy trafnie przyjął (podobnie jak organ I instancji), że skarżąca spełniła kryterium dochodowe. Nadto organ odwoławczy prawidłowo przyjął (odmiennie niż organ I instancji), iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. Obydwa organy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego słusznie przyjęły, że podopieczny skarżącej jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu art.16a ust.1 u.ś.r. W istocie rzeczy sedno problemu w niniejszej sprawie sprowadzało się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Całkowicie chybiony jest pogląd organu I instancji, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża. Należy podkreślić, że obowiązek ten powstaje z mocy ustawy. W tym przypadku wynika on przede wszystkim z art.27 K.r.o. dotyczącego wzajemnych obowiązków alimentacyjnych małżonków. Jak słusznie wskazało Kolegium przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ewentualne orzeczenia sądowe w zakresie alimentów określają jedynie rozmiar tego obowiązku w indywidualnym, konkretnym przypadku i umożliwiają jego egzekwowanie w razie jego niewykonywania przez podmiot zobowiązany. Natomiast w sytuacji występującej w niniejszym przypadku, gdy skarżąca dobrowolnie realizuje swój obowiązek alimentacyjny wobec męża orzeczenie sądu powszechnego w tej materii jest zbędne. Tak więc to ustawa, a nie orzeczenie sądu, stanowi o istnieniu obowiązku alimentacyjnego skarżącej w stosunku do jej męża.

Na marginesie należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że mąż skarżącej na mocy orzeczeń LO ZUS jest od dnia 25.10.2006r. do chwili obecnej niezdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji, która to niezdolność w myśl art.3 pkt 21 lit.e u.ś.r. traktowana jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.

XXXXXXXXXXXXXXXXXXX

Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. (tak WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 11.06.2013r., sygn.. II SA/Bd 463/13, publ. CBOSA)

Biorąc pod uwagę przedmiot sporu wyjaśnić należy, że świadczenie opiekuńcze w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, które uregulowane zostało w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi nowe świadczenie wprowadzone do polskiego porządku prawnego z dniem 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548). W ramach regulacji instytucji specjalnego zasiłku opiekuńczego określone zostały w art. 16a u.ś.r. zarówno przesłanki pozytywne, jaki i negatywne ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. I tak w przepisie art. 16a ust. 1 u.ś.r. stanowi się, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przytoczonego przepisu wynika, że warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego dotyczącym osoby wnioskującej o to świadczenie jest wymóg, aby na osobie tej ciążył obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, oraz żeby osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Przyznanie przedmiotowego świadczenia uzależnione jest także od spełnienia kryterium dochodowego, o czym stanowi ust. 2 art. 16a u.ś.r., a które w myśl art. ust.2 u.ś.r. w zw. z § 1 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10.08.2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z dnia 24 sierpnia 2012 r.) wynosi 623 zł.

Powyższe przesłanki pozytywne określone w art.16a ust.1 i 2 u.ś.r. muszą występować łącznie, aby wnioskodawca nabył prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy niespełnienie choćby jednej z w/w przesłanek skutkuje odmową przyznania powyższego świadczenia. W ocenie Sądu w tym przypadku występują wszystkie przesłanki pozytywne określone w art.16 a ust.1 i 2 u.ś.r.

Przesłanki negatywne specjalnego zasiłku opiekuńczego wymienione zostały natomiast w ust. 8 art. 16a u.śr. poprzez enumeratywne określone podmiotów, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Z akt nie wynika, by w rozpatrywanym przypadku występowały przesłanki negatywne określone w art.16 a ust.8 u.ś.r.

Sąd podziela pogląd, że należy przyjąć - jak słusznie wskazał to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13, w wyroku z dnia 18.07.2013r., sygn. II SA/Go 506/13 i w wyroku z dnia 08.08.2013r., sygn. II SA/Go 516/13,a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 23.10.2013r. o sygn. II SA/Bd 874/13 oraz w wyroku z dnia 11.06.2013r. o sygn. II SA Bd 463/13 - (dostępnych na stronie http://orzeczenia. nsa.gov.pl/cbo/query) - iż tak, jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 u.ś.r.., trzeba wykładać szeroko, tj. mając na uwadze realia, w których znajduje się np. osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy. Wspomniana judykatura wskazała na przykładzie osób bezrobotnych, że już złożenie przez osobę zarejestrowaną jako bezrobotna wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego oznacza de facto rezygnację z gotowości do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej, co należy w takim przypadku utożsamić z pojęciem "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o którym mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. Skutki wyłączenia możliwości uzyskania zatrudnienia za pośrednictwem urzędu pracy i skutki podjęcia samodzielnej decyzji o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną są bowiem w istocie takie same i oznaczają, że dana osoba nie wykonuje pracy zawodowej, gdyż czas ten poświęca opiece nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu, przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć szeroko, mając na względzie zarówno cel ustawy jak i wartości wynikające z Konstytucji. Wartością konstytucyjną, jak i celem ustawy, jest opieka nad osobą niepełnosprawną i jej ochrona. Faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdza okoliczność rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Tak więc, przy ocenie przesłanki z art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ubieganie się o przyznanie odpowiedniego świadczenia na nowych zasadach służy zachowaniu ciągłości uzyskiwania świadczeń w ramach kontynuowania udzielanej pomocy niepełnosprawnej osobie bliskiej, a tym samym, że wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego poprzedzono uzyskaniem, w poprzednim stanie prawnym, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Artykuł 16a ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia od ustania zatrudnienia w określonym prawem trybie. Tak więc sam sposób zakończenia stosunku pracy, tj. ustanie umowy o pracę z upływem czasu, na który była zawarta, nie może przesądzać o tym, że wolą skarżącej nie była rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad mężem. Organy dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie mogą poprzestawać tylko na ustaleniu okoliczności sposobu utraty ostatniego zatrudnienia, ale również obowiązane są do wzięcia pod uwagę i innych okoliczności, które mogą warunkować spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

Nie można uznać a priori, iż w przypadku osoby bezrobotnej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia o jakiej mowa w powołanym przepisie. Dodać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w sprawach dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego utrwalił się pogląd, iż nie każda rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko takie, której celem jest sprawowanie opieki. Zarówno rezygnacja jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być zatem wyłącznie spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym ugruntowane było stanowisko dopuszczające możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej, jeśli oczywiście zachodził wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą (zob. wyroki NSA z dnia 24 października 2008r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1758/07 i z dnia 7 lipca 2011r., w sprawie o sygn. akt I OSK 437/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca w przepisie art.16 a u.ś.r., w jego aktualnym brzmieniu wiąże okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wprowadzając pojęcia "aktualnej", czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia. (tak WSA w Łodzi w wyroku z dnia 14.08.2013r., sygn. II SA/Łd 599/13, publ. CBOSA)

Jak wynika z akt sprawy oraz wyjaśnień zawartych w skardze, skarżąca po ustaniu zatrudnienia podjęła stosowne działania mające na celu uzyskanie świadczenia związanego ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. W wyniku tych działań uzyskała świadczenie pielęgnacyjne. Świadczenie to z uwagi na nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych, wygasało z dniem 30.06.2013 r., W tej sytuacji skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w ramach kontynuowania sprawowanej opieki.

Powyższe okoliczności nie zostały w ogóle rozważone przez organy, w kontekście spełnienia przesłanki do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 Kpa. Pominięcie faktu przyznania w poprzednim stanie prawnym świadczenia pielęgnacyjnego przesądza o dokonaniu nieprawidłowej oceny spełnienia powyższej przesłanki, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r.

Pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wykluczało możliwość zarówno podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia jak i możliwość zarejestrowania się jako osoba poszukująca pracy. Tymczasem przyjęcie rozumienia przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. w sposób sugerowany przez Kolegium, prowadziłoby do wniosku, że wnioskodawczyni chcąc uzyskać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego musiałaby, po wygaśnięciu świadczenia pielęgnacyjnego, uciekać się do działań polegających na zatrudnieniu się, co z kolei związane byłoby z zaniechaniem opieki, wyłącznie po to, by następnie rozwiązać stosunek zatrudnienia w celu ponownego zajęcia się opieką nad osobą niepełnosprawną. Dokonywanie interpretacji wymuszającej takie działania nie daje pogodzić się z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż taki sposób wykładni nie służy dobru osoby niepełnosprawnej. (tak słusznie WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 10.04.2013r., o sygn. II SA/Sz 830/13, publ. CBOSA)

Jak trafnie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 19.09.2013 r. sygn. akt III SA/Gd 408/13 (publ. CBOSA) "fikcją byłoby wymaganie od osób niepracujących - bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna" (wyrok dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, uzależniała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Natomiast warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wprawdzie wyłącznie "rezygnacja z zatrudnienia", niemniej jednak celem nowelizacji tej ustawy nie było pozbawienie beneficjentów świadczeń pielęgnacyjnych funkcji opiekuna i związanego z tą funkcją prawa do świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do naruszenia zasad wynikających z art. 2 Konstytucji, tj. zasady demokratycznego państwa prawnego, zasady ochrony praw nabytych jak i zasady sprawiedliwości społecznej. Osoby, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed 01.01.2013 r., mają prawo oczekiwać po zmianie stanu prawnego ciągłości przyznawania świadczeń związanych ze sprawowaniem opieki, tym bardziej, że istota świadczenia pielęgnacyjnego (zarówno przed jak i po nowelizacji) oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego jest taka sama i polega na rekompensacie osobie rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnej egzystencji z uwagi na niepełnosprawność potwierdzoną stosownym orzeczeniem.

Przyjęcie, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzednio podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

W rozpatrywanym przypadku organy w ocenie Sądu w sposób nieuprawniony zawęziły pojęcie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ograniczając je wyłącznie do aktualnej czy też obecnej rezygnacji, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 16a ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nie można bowiem abstrahować od faktu, że skarżącej w poprzednim stanie prawnym przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, co w ocenie Sądu wyczerpuje przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. Tak więc związku przyczynowego nie należy upatrywać, jak to czynią organy, w powiązaniu z ostatnim zatrudnieniem skarżącej, lecz w nabyciu - na podstawie decyzji - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10.07.2013 r. o sygn. akt II SA/Bd 523/13 (publ. CBOSA), zgodnie z którym osoby, które w poprzednio obowiązującym stanie prawnym (tj. przed 1 stycznia 2013 r.) nie podejmowały zatrudnienia lub zrezygnowały z zatrudnienia i przyznano im świadczenie pielęgnacyjne, nabyły prawo do przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a u.ś.r.

To, czy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miało miejsce z uwagi na rezygnację z zatrudnienia czy też z uwagi na niepodejmowanie pracy, pozostaje bez znaczenia dla oceny prawnej spełnienia omawianej przesłanki, skoro istotny jest sam fakt przyznania decyzją świadczenia pielęgnacyjnego, która to stanowi o zaistnieniu okoliczności rezygnacji z zatrudnienia. Odmienne traktowanie osób wówczas niepodejmujących zatrudnienia i rezygnujących z zatrudnienia, a które uzyskały świadczenie pielęgnacyjne przed dniem 01.01.2013 r., powodowałoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

W ocenie Sądu organy niedokładnie również oceniły stan faktyczny przedmiotowej sprawy. Skoncentrowały się bowiem jedynie na ostatnim zatrudnieniu skarżącej, kiedy to rzeczywiście stosunek pracy ustał z upływem czasu na który umowa została zawarta. Organy natomiast nie oceniły wcześniejszego przebiegu zatrudnienia skarżącej i motywów oraz przesłanek dla których skarżąca nie podjęła zatrudnienia po wygaśnięciu wspomnianego stosunku pracy.

Odnosząc poczynione uwagi do przedmiotu sprawy stwierdzić należy, że skoro orzekające organy dokonując interpretacji określonej w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie wzięły pod uwagę okoliczności, że osoba bezrobotna zarejestrowana w PUP ma prawo ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, jako że ustawodawca w stosunku do takich osób nie wyłączył w ust. 8 art. 16a u.ś.r. prawa do ustalenia przedmiotowego świadczenia, a także skoro w sposób nieuprawniony zawęziły one pojęcie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ograniczając je wyłącznie do aktualnej czy też obecnej rezygnacji, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 16a ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, to tym samym stwierdzić należy, że w konsekwencji powyższego nie rozważyły one całokształtu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, umożliwiających prawidłowe zastosowanie art. 16a u.ś.r.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią organ administracyjny jest związany z mocy art. 153 Ppsa. Organ ponownie dokona oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz zbada, czy strona skarżąca spełnia przesłanki wynikające z art. 16a u.ś.r. do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.) uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję organu I instancji.

Artykułu 152 Ppsa nie zastosowano, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca miały charakter odmowny. Tym samym decyzje te nie były wykonalne. Nie istniała więc potrzeba wstrzymania ich wykonania.