Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3175/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 20 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1387
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1, 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Matylda Arnold – Rogiewicz (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D.K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja nr [...] Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r. (dalej: "Prezes ARiMR", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor ARiMR" lub "organ I instancji") z dnia [...] czerwca 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] września 2011 r. Dyrektor ARiMR wydał decyzję nr [...], którą przyznał Skarżącemu pomoc finansową wysokości 75.000,00 zł z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Strona w pkt. 5 lit. d) pouczenia decyzji została zobowiązana do przedłożenia w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Agencja") sprawozdania z realizacji biznesplanu sporządzonego zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy.

W dniu 31 maja 2012 r. pomoc w kwocie 75.000,00 zł została wypłacona na konto bankowe wskazane przez Stronę, zatem termin do złożenia ww. sprawozdania upływał w dniu 30 lipca 2015 r.

W dniu 16 czerwca 2015 r. Dyrektor ARiMR wystosował do Strony pismo informujące m. in. o terminie złożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu, sporządzonego zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję, przypominając, że Skarżący jest zobowiązany złożyć takie sprawozdanie w terminie do dnia 30 lipca 2015, a także informując, że za niezłożenie sprawozdania w terminie przewidziano sankcję w formie zwrotu 3% kwoty przyznanej pomocy. Ww. pismo doręczono w trybie doręczenia zastępczego w dniu 19 czerwca 2015 r.

W dniu 4 lipca 2015 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: "Oddział ARiMR"), wpłynęło za pośrednictwem Poczty Polskiej (data nadania przesyłki 31 lipca 2015 r.), sprawozdanie z realizacji biznesplanu, sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję.

W dniu 24 sierpnia 2015 r. do Skarżącego zostało wystosowane pismo wskazujące na nieprzedłożenie w terminie sprawozdania z realizacji biznesplanu oraz informujące o konsekwencjach tego faktu (konieczność zwrotu 3% przyznanej pomocy) i o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W nawiązaniu do ww. pisma, w dniu 2 września 2015 r. do Oddziału ARiMR wpłynęła prośba Strony o umorzenie sankcji w wysokości 3% przyznanej kwoty pomocy. Skarżący wskazywał, że powodem niezłożenia w terminie sprawozdania z realizacji biznesplanu był jego zły stan zdrowia. Strona dołączyła do swojego pisma zaświadczenie nr [...] wystawione przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w R. w dniu [...] września 2015 r. wskazujące, iż Skarżący w okresie od dnia 20 czerwca 2015 r. do dnia 30 lipca 2015 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim.

Dyrektor ARiMR poinformował Stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

W dniu [...] czerwca 2016 r. organ I instancji wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom w wysokości 2.250,00 zł. Powodem wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności było nieprzedłożenie w terminie wymaganym rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 poz. 1159, dalej: "rozporządzenie wykonawcze"), tj. do dnia 30 lipca 2015 r. sprawozdania z realizacji biznesplanu, sporządzonego zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję. Decyzja została doręczona w trybie doręczenia zastępczego w dniu 17 czerwca 2016 r.

W dniu 1 lipca 2016 r. Skarżący złożył odwołanie do Prezesa ARiMR od przedmiotowej decyzji, z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Strona wskazała, iż nie została poinformowana przez ARiMR, iż ma 10 dni na przekazanie informacji, że przebywa na zwolnieniu lekarskim. Wskazała, iż nie ma środków finansowych na zapłacenie sankcji, z powodu zeszłorocznej suszy. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2016 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu II instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 19 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego "Beneficjent powinien przedłożyć w Agencji sprawozdanie z realizacji biznesplanu sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy ".

Na podstawie § 20 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego, pomoc podlega zwrotowi w części, jeżeli beneficjent nie przedłożył w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. W przypadku nieprzedłożenia w terminie dokumentów, o których mowa w § 19 zwrotowi podlega 3% kwoty pomocy ze nieprzedłożenie każdego z dokumentów określonych w tym przepisie.

Zatem wobec beneficjenta, który nie przedłoży w terminie 60 dni od dnia upływu 3 łat od dnia wypłaty pomocy sprawozdania z realizacji biznesplanu sporządzonego zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję należy zastosować sankcję w wysokości 3% kwoty wypłaconej pomocy.

Skutkiem nieprzedłożenia przez Skarżącego sprawozdania z realizacji biznesplanu w ww. terminie jest obowiązek zwrotu 3% kwoty przyznanej pomocy finansowej z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom.

Odnosząc się to faktu, iż Skarżący w okresie od dnia 20 czerwca 2015 r. do dnia 30 lipca 2015 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, oraz do twierdzenia Skarżącego, że nie został poinformowany, iż ma termin 10 dni na zgłoszenie do organu o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim, organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L z dnia 23 grudnia 2006 r. Nr 368 s.15 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1974/2006"), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są:

a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy,

b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów,

c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia,

d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin,

e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta.

Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są:

a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy,

b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów,

c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia,

d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin,

e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta,

uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu.

Zatem Prezes ARiMR wskazał, iż przepisy prawa przewidują możliwość odstąpienia od całkowitego lub częściowego zwrotu kwoty pomocy otrzymanej przez beneficjenta, pod warunkiem wystąpienia ww. okoliczności i jednocześnie zgłoszenia ich do właściwego organu, w ciągu 10 dni od dnia w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Prezes ARiMR dodał, iż znajomość obowiązujących przepisów Strona potwierdziła składając podpis pod oświadczeniem, że znane są jej zasady przyznawania i wypłaty pomocy z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" objętego PROW 2007-2013 zawartym w sekcji XV wniosku o przyznanie pomocy oraz w sekcji VII wniosku o płatność, zatem po fakcie otrzymania pomocy nie może powoływać się na nieznajomość przepisów prawa w tym zakresie.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że Strona, zgodnie z decyzją o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, była zobligowana przepisami rozporządzenia wykonawczego do wywiązania się z warunku dostarczenia w wymaganym terminie sprawozdania z realizacji biznesplanu.

Fakt niezłożenia przez Skarżącego sprawozdania z realizacji biznesplanu, do czego obliguje § 19 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego, stanowi o niewywiązaniu się z zobowiązania zawartego w decyzji nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Dyrektora ARiMR, zgodnie z którą pomoc została Stronie wypłacona.

Jednocześnie Prezes ARiMR wskazał, iż brak jest możliwości przesunięcia terminu na złożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu, bowiem określony rozporządzeniem wykonawczym termin do złożenia wniosku o płatność jest terminem prawa materialnego. Termin ten jest nieprzekraczalny i niemożliwy do przywrócenia.

Instytucja przywrócenia terminu określona w art. 58-59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: "k.p.a."), ma zastosowanie do przepisów prawa procesowego, natomiast nie ma zastosowania do terminów prawa materialnego.

Ponadto - odnosząc się do zawartego w odwołaniu twierdzenia Skarżącego, że w poprzednim roku w jego gospodarstwie miała miejsce susza - organ II instancji wskazał, że o wystąpieniu tej okoliczności organy również nie zostały powiadomione w wymaganym terminie.

Wobec powyższego organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do zastosowania § 20 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego, nakazującego zwrot 3% kwoty pomocy za niedostarczenie w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy sprawozdania z realizacji biznesplanu. Nienależnie pobrana kwota płatności wynosi 75 000,00 zł, a więc jej trzy procent to 2.250,00 zł. Kwotę tę należy powiększyć o odsetki naliczone za okres od upływu 60 dnia od daty doręczenia zaskarżonej decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Prezes ARiMR wskazała także , że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258 poz. 1747 ze zm.), Strona może zwrócić się do Prezesa ARiMR, z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności, rozłożenie płatności całości lub części należności na raty lub ich umorzenie.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. Podniósł, iż w wyniku choroby nie był w stanie przedłożyć sprawozdania z realizacji biznesplanu w wymaganym terminie, ani też poinformować organu o wystąpieniu tej okoliczności w wymaganym terminie. Wskazał, że w dniu 31 lipca 2015 r. zdrowie pozwoliło mu tylko na napisanie listu (sprawozdania do ARiMR), nie pozwalało mu jednak na wysłanie listu, wobec czego Skarżący przekazał list swojemu ojcu, który nadał go na poczcie w R. (siedzibie powiatu). Jednakże ojciec nie mógł pobrać za niego zaświadczenia z KRUS potwierdzającego przebywanie na zwolnieniu chorobowym. Skarżący stwierdził, że dnia 2 września 2015 r. po raz pierwszy był w stanie zgłosić przypadek wystąpienia siły wyższej, jaką była jego długotrwała choroba, i to pomimo trwającego jeszcze wtedy zwolnienia lekarskiego.

Dodatkowo w piśmie z dnia 7 lutego 2017 r. Skarżący wskazał, że przyczyna niezłożenia informacji o wystąpieniu przypadku siły wyższej nie ustała w dniu 30 lipca 2015 r. Dalej wyjaśnił, że przebywał na zwolnieniu lekarskim od dnia 10 czerwca 2015 r. do dnia 10 listopada 2015 r. Stwierdził, że pełnomocnik organu błędnie przyjmuje, że znajdujący się na zwolnieniu lekarskim Skarżący, będąc w stanie złożyć sprawozdanie z realizacji biznesplanu, miał jeszcze siły na jechanie do KRUS w R. po zaświadczenie o chorobie i informowanie Oddziału ARiMR o wystąpieniu przypadku siły wyższej.

Wobec tego, powołując się na art. 47 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1974/2006, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Biorąc pod rozwagę przytoczone wyżej podstawowe zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego, a postępowanie przeprowadzone przez organ nie zostało obarczone takimi wadami, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Decyzją Dyrektora ARiMR z dnia [...] września 2011 r., wydaną na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1387 ze zm., dalej: "ustawa o PROW") oraz § 15 ust. 2 i 3 rozporządzenia wykonawczego, została przyznana Skarżącemu pomoc finansowa w wysokości 75.000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia określonych w tej decyzji warunków.

Zgodnie z § 19 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego, Beneficjent powinien przedłożyć w Agencji sprawozdanie z realizacji biznesplanu sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję- w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy.

Jednocześnie, zgodnie z § 20 ust 4 rozporządzenia wykonawczego, w przypadku nieprzedłożenia w terminie dokumentów, o których mowa w § 19 zwrotowi podlega 3% kwoty pomocy za nieprzedłożenie każdego z dokumentów określonym w tym przepisie.

W pouczeniu zawartym w decyzji z dnia 15 września 2011 r. zostało m. in. wskazane (w pkt 5 lit d), że Strona jest zobowiązana do przedłożenia w Agencji sprawozdania z realizacji biznesplanu sporządzonego zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję - w terminie 60 dni od dnia upływu trzech lat od dnia wypłaty pomocy.

Z uwagi na fakt, że pomoc w kwocie 75.000 zł została wypłacona na konto bankowe wskazane przez Skarżącego w dniu 31 maja 2012 r., ww. termin przedłożenia sprawozdania z realizacji biznesplanu upływał w dniu 30 lipca 2015 r.

Przedmiotowe sprawozdanie zostało przedłożone po terminie (nadane przesyłką pocztową w dniu 31 lipca 2015 r., a więc z jednodniowym opóźnieniem).

Termin określony w § 20 ust 4 rozporządzenia wykonawczego jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu.

W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się na istnienie terminów materialnych prawa administracyjnego, do których nie mają zastosowania przepisy rozdziału 10. k.p.a. regulujące instytucję przywrócenia terminu (zob. np. wyroki NSA: z dnia 14 lutego 1992 r. sygn. akt SA/Gd 1323/91, POP 1993/2/26; z dnia 9 listopada 1994 r. sygn. akt SA/Kr 1122/94, POP 1996/2/44; z dnia 3 października 1994 r. sygn. akt SA/Wr 902/94, POP 1996/3/84; z dnia 20 października 1994 r. sygn. akt SA/Lu 176/94, M. Pod. 1995/3/86 czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/WA 1803/04, LEX nr 198837). Instytucja przywrócenia terminu (art. 58 k.p.a.) stwarza bowiem możliwość skutecznego dokonania czynności procesowej przez stronę w sytuacji, gdy upłynął termin do jej podjęcia, innymi słowy, ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych z uchybienia terminowi procesowemu, a nie materialnemu (G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Tom I, Zakamycze 2005, str. 571-572). Oceniając charakter terminu określonego w § 19 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego, a w konsekwencji możliwość jego przywrócenia na podstawie art. 58 k.p.a. warto więc przypomnieć, że terminem materialnym jest okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje wygaśnięcie tego rodzaju praw i obowiązków (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006, str. 327 czy M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, str. 389). O charakterze terminu nie przesądza tylko okoliczność, w jakiej ustawie (materialnej czy procesowej) przepis ustanawiający dany termin się znajduje. Dla oznaczenia charakteru danego przepisu istotne znaczenia ma zawsze przedmiot i treść tego przepisu (zob. wyrok NSA z 24 listopada 1994 r. sygn. akt SA/Kr 1230/94, cyt. przez B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, op. cit., str. 328).

Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 300/13: "termin materialny do dokonania określonej czynności ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie prawa. Konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności. Jest to tzw. termin zawity prawa materialnego. Oznaczenie daty końcowej terminu zawitego prawa materialnego z reguły następuje przez podanie czasu trwania danego terminu. Jednocześnie przepisy mogą też określać ten termin przez wskazanie konkretnej daty. Takie terminy orzecznictwo określa jako szczególne rodzaje terminów zawitych, to jest terminy kalendarzowe, charakteryzujące się najdalej idącym rygoryzmem (por. orzeczenie SN z dnia 30 stycznia 1961 r. sygn. I CR 196/60, publ. OSN 1962/2/58)."

Co do zasady jest możliwe przywrócenie terminu materialnoprawnego przez organ (zob. np. wyrok NSA z 24 listopada 1994 r. sygn. akt SA/Ka 1230/94; wyrok NSA z 14 marca 1997 r. sygn. akt SA/Kr 1231/96; wyrok NSA z 28 maja 1997 r. sygn. akt I SA/Gd 2334/96; wyrok NSA z 28 października 1998 r. sygn. akt SA/Rz 640/97; wyrok NSA z 8 kwietnia 1999 r. sygn akt 11 SA/Gd 26/99; uchwała NSA z dnia 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96). Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne.

W przypadku naruszenia terminu przewidzianego w § 19 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego brak przepisów szczególnych przewidujących możliwość przywrócenia tego terminu. Dodać należy, ze instytucja przywrócenia terminu określona w art. 58-59 k.p.a. ma zastosowanie do przepisów prawa procesowego, natomiast nie ma zastosowania do terminów prawa materialnego.

Wobec powyższego nie było możliwości przywrócenia terminu naruszonego przez Skarżącego.

Kolejną kwestią, jaką należało rozważyć w niniejszej sprawie, jest możliwość zastosowania powołanego przez Skarżącego art. 47 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1974/2006.

Zgodnie art. 47 ust. 1 rozporządzenia 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

W ocenie Sądu choroba Skarżącego, w związku z którą przebywał na zwolnieniu lekarskim, powinna być - w okolicznościach niniejszej sprawy - oceniana jako siła wyższa w postaci długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu.

Zwrócić jednakże należy uwagę na art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006, zgodnie z którym przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Tym samym samo zaistnienie "siły wyższej" nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności. Niezbędne jest bowiem również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 27/11, LEX nr 1121153).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 158/13, LEX nr 1485493, wskazał: "długotrwała choroba jest przypadkiem o charakterze siły wyższej uzasadniającym niedotrzymanie pięcioletniego zobowiązania ONW, natomiast przepis zobowiązuje przypadek ten zgłosić w terminie 10 dni od dnia, w którym jest on w stanie dokonać tej czynności, nie zaś jak to błędnie przyjął Sąd I instancji 10 dni od dnia ustania tejże choroby. Oznacza to, że w przepisie jest mowa o pojęciu "być w stanie", a nie "ustanie okoliczności". Nie sposób przyjąć, jak to błędnie uczynił Sąd I instancji, że pojęcia te są tożsame. Różnica w użytej przez prawodawcę terminologii nie powinna prowadzić do tych samych skutków prawnych, skoro chodzi o okoliczność wewnętrzną dotyczącą samego beneficjenta lub upoważnione przez niego osoby "są w stanie dokonać tej czynności". W rozumieniu omawianego przepisu, chodzi niewątpliwie o sytuacje zindywidualizowane poparte odpowiednimi dowodami, o których mowa w przepisie i ocenionymi przez organ jako wystarczającymi do zgłoszenia w przypadku siły wyższej. Ciężar dowodowy został przerzucony na stronę, gdyż z faktu tego wywodzi skutki prawne.

W przedmiotowej sprawie trudno przyjąć, że stan zdrowia nie pozwalał na powiadomienie, o którym mowa w przepisie, skoro w trakcie hospitalizacji beneficjent dokonywał czynności o tym samym charakterze, składając pisma, odwołania czy też skargę do Sądu I instancji. Właściwe zatem zastosowanie art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 polegało na uznaniu, że beneficjent nie poinformował w terminie wynikającym z tego przepisu i tym samym należało przyjąć i dokonać oceny zasadności wydanej decyzji o zwrocie. Nie można było przyjąć, jak wywiódł Sąd I instancji, przedwczesności oceny tej decyzji.

Nie jest też uzasadnione stanowisko Sądu I instancji odwołujące się do przedwczesności oceny decyzji w związku z brakiem pouczenia beneficjenta o konieczności spełnienia warunku z art. 47 ust. 2 powyższego rozporządzenia. W ocenie Sądu I instancji, należało pouczyć stronę o przysługujących jej prawach, przy czym art. 9 k.p.a. w stosunku do zasady określonej w art. 21 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy wyżej wymienionej z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzez Rozwoju Obszarów Wiejskich ma pierwszeństwo w stosowaniu. Zgłoszony zarzut procesowy przez kasatora w tym zakresie jest także uzasadniony, skoro skarżący I. O. we wnioskach o przyznanie płatności zarówno za rok 2007, jak i 2008 zawarł oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętej wnioskami o przyznanie płatności. Ponadto, zobowiązał się niezwłocznie informować na piśmie Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona podpisując wnioski i poświadczając okoliczność zapoznania się z treścią pouczeń, nie może oczekiwać kolejnych pouczeń. Pouczenia zawarte w formularzu wniosku nakazywały rolnikowi informowanie organu niezwłocznie o zmianach okoliczności dotyczących gospodarstwa rolnego. O ile stan zdrowia rolnika uniemożliwiał mu dalsze działanie, to zgodnie z pouczeniem, zobowiązany był skontaktować się niezwłocznie osobiście lub przez upoważnioną przez niego osobę i powiadomić o zaistniałej sytuacji. O okolicznościach tych skarżący nie powiadomił organu. Nie jest zatem uzasadnione obecnie podważanie prawidłowości stanowiska, że samo zaistnienie "siły wyższej" w postaci pobytu w placówce leczniczej jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności z tytułu ONW. Niezbędne bowiem było, zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, zawiadomienie na piśmie organu w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej. Podkreślić przy tym należy, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, o których mowa w tym przepisie, nie obejmują długotrwałego i ciągłego pobytu w placówce leczniczej, na którą powołał się Sąd I instancji. W konsekwencji przyjąć należało, jak wywiódł kasator powołując zarzut procesowy, że organ nie miał obowiązku udzielać dodatkowych pouczeń stronie."

Sąd orzekający z niniejszej sprawie podziela przedstawione stanowisko. Dniem, w którym rozpoczynał się określony w art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006 termin 10. dni roboczych na zgłoszenie przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności był nie dzień zakończenia przez Skarżącego korzystania ze zwolnienia chorobowego, a dzień, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba były w stanie dokonać tej czynności (np. sporządzić i nadać pismo do organu ze wskazaniem przedmiotowego zdarzenia).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ulega wątpliwości, że nawet jeżeli Skarżący rzeczywiście przebywał na zwolnieniu lekarskim od dnia 10 czerwca 2015 r. do dnia 10 listopada 2015 r. (czego Skarżący, mimo ciążącego na nim w tym względzie obowiązku, nie wykazał w postępowaniu przed organami I i II instancji, przedkładając jedynie zaświadczenie o korzystaniu ze zwolnienia lekarskiego od dnia 11 czerwca 2015 r. do dnia 10 sierpnia 2015 r., zaś w postępowaniu przez Sądem wywodził jedynie w oparciu o niepoświadczony za zgodność z oryginałem wydruk ze strony www.[...], na którym widoczna jest lista operacji na jego rachunku, w tym przychodzące przelewy z zasiłkiem chorobowym, przy czym dany tych przelewów dopisane są ręcznie), to dla ustalenia czy może skorzystać z art. 47 ust. 1 lit. b należało ustalić, kiedy był on (sam lub przez osobę upoważnioną) w stanie dokonać zgłoszenia przedmiotowego przypadku siły wyższej. Istniejąca choroba może bowiem uniemożliwiać dokonanie takiego zgłoszenia przez cały okres swojego trwania, lecz możliwe jest też, że mimo korzystania ze zwolnienia lekarskiego chory jest w stanie sporządzić pismo oraz je nadać na poczcie lub też powierzyć wykonanie tych czynności upoważnionej przez siebie osobie.

W rozpoznawanej sprawie Skarżący był w stanie sporządzić sprawozdanie z realizacji biznesplanu i nadać je w dniu 31 lipca 2015 r. w placówce pocztowej (jak twierdzi w skardze, na pocztę zawiózł sprawozdanie jego ojciec). Świadczy to, że e tej dacie stan jego zdrowia pozwalał mu na sporządzanie dokumentów w celu wysłania ich do oddziału ARiMR. Skoro był w stanie wypełnić formularz sprawozdania z realizacji biznesplanu, to tym bardziej byłby w stanie napisać jednozdaniową nawet informację o swojej chorobie. Fakt, iż nie dysponował wtedy zaświadczeniem z KRUS, nie stanowił przeszkody do złożenia informacji, tym bardziej że Skarżący nie udowodnił, a nawet nie twierdzi, że nie dysponował innymi dowodami przebywania na zwolnieniu lekarskim. Nadto gdyby organ I instancji miał wątpliwości do otrzymania zwolnienia lekarskiego przez Skarżącego czy też czasu trwania tego zwolnienia, mógłby po otrzymaniu pisemnej informacji skierować do Strony stosowane wezwanie do przedstawienia dodatkowych dowodów.

Nadmienić też należy, że w czasie swojej choroby Skarżący wysyłał do Oddziału ARiMR także inne pisma, w tym wyjaśniania z dnia 18 czerwca 2015 r.

Zasadnie więc organy przyjęły, że Skarżący nie zgłosił przypadku siły wyższej we właściwym terminie.

Odnosząc się do twierdzenia Skarżącego, iż nie był on powiadomiony o konieczności zgłaszania przypadków siły wyższej w terminie przewidzianym w art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1874/2006, wskazać należy, że zgodnie z wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 745/09, LEX nr 605944: "(...) skarżący jako prowadzący działalność rolniczą i korzystający ze szczególnej formy pomocy jaką są dopłaty musi dysponować pewnym zasobem wiedzy i mieć świadomość co do ciążących na nim obowiązków związanych w partycypowaniu w programie pomocowym. Oświadczył i zobowiązał się z resztą do tego w swoim wniosku oraz korektach, podpisując stosowne "oświadczenia i zobowiązania" zawarte w drukach wniosku. Należy zwrócić uwagę, że postępowanie o przyznanie płatności jest szczególnie sformalizowane, co wynika z faktu, że pomoc dla rolników odbywa się udziałem funduszy strukturalnych. Wszelkie działania, aby mogły zainicjować żądany skutek, muszą przybrać konkretną, przewidzianą do tego formę."

Znajomość obowiązujących przepisów Strona potwierdziła składając podpis pod oświadczeniem, że znane są jej zasady przyznawania i wypłaty pomocy z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" objętego PROW 2007-2013 zawartym w sekcji XV wniosku o przyznanie pomocy oraz w sekcji VII wniosku o płatność, zatem po fakcie otrzymania pomocy nie może powoływać się na nieznajomość przepisów prawa w tym zakresie.

Zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o PROW, organ przed którym toczy się postępowanie udziela Stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń oraz informacji, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Z dokumentacji niniejszej sprawy nie wynika, aby Strona występowała do Dyrektora ARiMR o udzielenie jakichkolwiek dodatkowych informacji, dotyczących rozpoznania przedmiotowej sprawy po dniu 19 czerwca 2015 r., tj. po dniu otrzymania pisma informującego m. in. o konieczności dostarczenia sprawozdania z realizacji biznesplanu w terminie do dnia 30 lipca 2015 r.

Wypłacone Skarżącemu środki w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych następuje w drodze decyzji administracyjnej, wobec czego decyzja została wydana.

Również ustalona kwota nienależnie pobranych płatności finansowych (2.250 zł) nie budzi wątpliwości. Kwestie dotyczące wysokości sankcji za nieprzestrzeganie wymogu wymienionego w § 19 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego zostały określone w sposób jednoznaczny przez prawodawcę, nie pozwalając organowi na żadną uznaniowość w tym zakresie.

Stosownie do treści art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27.01.2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z dnia 28 stycznia 2011 r. Nr 25 s. 8 ze zm.), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

W tym stanie rzeczy - wobec nie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jak również innego naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - na mocy art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.