Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 542/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145§ 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 266
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych składek i odsetek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS), decyzją z [...] czerwca 2021 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek M G. – zwanego dalej skarżącym, w której to sprawie decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...], odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenie społeczne rolników na:

- fundusz wypadkowo-chorobowy, macierzyński, za okres od 1 kw. 2003 r. do 2 kwartału 2007 r., w kwocie 1 084 zł powołując się na art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 266 z późn. zm., zwanej dalej ustawą ubezpieczeniową), a także fundusz emerytalno-rentowy, za okres od 2 kwartału 2002 r. do 2 kwartału 2004 r., w kwocie 1 436 zł,

- fundusz emerytalno-rentowy, za okres od 3 kw. 2004 r. do 2 kw. 2007 r., w kwocie 2 076 zł, powołując się na rozporządzenie Komisji Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 352, str. 9 z późn. zm., zwane dalej Rozporządzeniem 1408/2013),

odsetek z tytułu nieuregulowanych należności na ubezpieczenie społeczne rolników, z tytułu:

- składek na ubezpieczenie wypadkowo-chorobowo-macierzyńskie, za okres od 1 kw. 2003 r. do 2 kw. 2007 r., w kwocie 1 769 zł, ubezpieczenie emerytalno-rentowe, za okres od 2 kw. 2002 r. do 2 kw. 2004 r., w kwocie 2 774 zł,, powołując się na art. art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,

- składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, za okres od 3 kw. 2004 r. do 2 kw. 2007 r., w kwocie 3 234 zł,

zaskarżoną decyzją uchylił swoją decyzję z 15 marca 2021 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie wypadkowo-chorobowo- macierzyńskie, za okres od 1 kw. 2003 r. do 2 kw. 2007 r., w kwocie 1 769 zł, emerytalno-rentowe, za okres od 2 kw. 2002 r. do 2 kw. 2004 r. w kwocie 2 774 zł i kierując się art. 41 a ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej, umorzył przedmiotowe odsetki.

W pozostałym zakresie organ utrzymał w mocy decyzję z 15 marca 2021 r., powołując się na art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i przepisy

Rozporządzenia Komisji 1408/2013, odmawiającą umorzenia zaległych składek, a także odsetek od składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, za okres od 3 kwartału 2004 r. do 2 kwartału 2007 r.

W stanie faktycznym sprawy skarżący M.G., na podstawie umów darowizny z 28 października 1997 r. stał się właścicielem nieruchomości, w postaci dwóch działek rolnych o pow. 2.92 ha.

Prezes KRUS, decyzją z 15 lutego 2007 r., stwierdził podleganie przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników od 28 października 1997 r. W przedmiotowej decyzji stwierdzono, że zaległość skarżącego z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, na dzień wydania tej decyzji wynosiła 7 807,20 zł, a naliczonych od nich odsetek 6 290 zł – łącznie 14 157,20 zł.

Wnioskiem z 15 lutego 2007 r. skarżący zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie odsetek od swoich zaległości, o których mowa w opisanej wyżej decyzji.

Prezes KRUS, ostateczną decyzją z [...] kwietnia 2007 r. odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego. W jej uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podkreślił przede wszystkim młody wiek skarżącego i zaproponował mu spłatę zaległości w ratach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi na przedmiotowe rozstrzygnięcie Prezesa KRUS, prawomocnym wyrokiem z 6 listopada 2007 r., sygn. V SA/Wa 1739/07, oddalił skargę.

Skarżący wystąpił następnie do Prezesa KRUS z wnioskiem o rozłożenie na raty jego zaległości.

Prezes KRUS, decyzją z [...] grudnia 2007 r. rozłożył skarżącemu spłatę jego zaległości i odsetek na 40 rat, płatnych do końca 2012 r.

Prezes KRUS, decyzją z [...] listopada 2009 r., stwierdził ustanie podlegania przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym rolników, w związku ze sprzedażą przez niego jego gospodarstwa, z dniem 26 marca 2009 r.

Wnioskiem z 2 stycznia 2013 r. skarżący ponownie wystąpił o umorzenie swoich zaległości składkowych, argumentując to tym, że choć przez 5 lat je spłacał, to w dalszym ciągu wynoszą one 12 047,20 zł. Jest to kwota, której nie jest w stanie spłacić, gdyż nie ma dochodów.

Prezes KRUS, decyzją z [...] stycznia 2013 r. dokonał korekty układu ratalnego, realizowanego przez skarżącego, przesuwając termin ich spłaty do 30 maja 2016 r. Ostatnie raty, zgodnie z tym układem, zostały określone w kwotach od 807,20 zł do 980 zł, w ujęciu miesięcznym.

Prezes KRUS, uwzględniając kolejny wniosek skarżącego, decyzją z [...] lipca 2015 r., dokonał ponownej korekty układu ratalnego skarżącego, zmniejszając wysokość rat i rozciągając ich spłatę do 31 lipca 2021 r.

Rozpatrując wniosek o umorzenie odsetek od zaległości składkowych skarżącego Prezes KRUS, decyzją z [...] sierpnia 2015 r., odmówił jego uwzględnienia. W tym zakresie organ podkreślił okoliczności powstania zaległości, brak wystąpienia zdarzeń losowych, które uzasadniałyby umorzenie, a także dochody uzyskiwane przez matkę skarżącego, z którą pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym.

Kolejny wniosek o umorzenie skarżący złożył we wrześniu 2018 r., po otrzymaniu zawiadomienia o niedotrzymywaniu przez niego warunków układu ratalnego.

W tym wypadku również Prezes KRUS, decyzją z [...] października 2018 r., odmówił jego uwzględnienia. Organ ponownie zauważył, że wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. skarżący, jego matka i bezrobotny brat nie pozostają bez dochodów. W ich ramach wyszczególnił świadczenie emerytalne matki i dochód skarżącego z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego o pow. 1,94 ha przeliczeniowego. Tak wyliczony dochód, wynoszący 490 zł, na członka rodziny, zdaniem organu pozwala na dokonanie spłaty całej zaległości w układzie ratalnym.

Z kolejnym wnioskiem o umorzenie skarżący wystąpił 14 stycznia 2021 r. Podkreślił, że nie jest w stanie spłacić zaległości, która w 2007 r. wynosiła 14 157 zł, a po 10 latach spłaty, w systemie ratalnym, nadal pozostaje mu do uregulowania 11 510 zł. Podkreślił, że on sam, podobnie jak jego brat, jest osobą bezrobotną. Sprawuje przy tym opiekę nad członkiem rodziny (matką), co uniemożliwia podjęcie mu pracy zarobkowej. Oprócz tego, wobec wzrastających kosztów utrzymania nie jest w stanie spłacić swojej zaległości.

W ramach przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, o pow. 1,94 ha przeliczeniowego. Zamieszkuje z 76-letnią matka i 40-letnim bratem. Rodzina żyje skromnie, zamieszkując niewielki dom o drewnianej konstrukcji, jednak nie korzysta z pomocy społecznej. Matka skarżącego pobiera emeryturę w wysokości ok 1 200 zł miesięcznie, zaś skarżący i jego brat są osobami bez zatrudnienia, nie są jednak zarejestrowani jako osoby bezrobotne.

Prezes KRUS, decyzją z [...] marca 2021 r., odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że podstawą rozpatrzenia wniosku skarżącego był nie tylko przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy

ubezpieczeniowej, ale w tym zakresie zobowiązany był także stosować przepisy Rozporządzenia 1408/2013. Te zaś stanowią, że umarzanie składek i zaległości stanowi incydentalną pomoc w ustabilizowaniu przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika, gdy istnieje pozytywna prognoza co do poprawy wyników prowadzonej przez niego produkcji podstawowych produktów rolnych.

Przechodząc do okoliczności dotyczących skarżącego podkreślił, że zaległość której umorzenia skarżący się domaga, powstała na skutek niewywiązywania się przez niego z obowiązku regulowania składek. Poza tym nie wykazał on wystąpienia żadnego ze zdarzeń losowych, które miałoby wpływ na jego sytuację, ani nie przedstawił w sposób szczegółowy ponoszonych kosztów utrzymania czy leczenia, które winny być odpowiednio udokumentowane.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego o sprawowaniu przez niego opieki nad matką, organ zaznaczył, że w związku z tym faktem ma on możliwość ubiegania się o przyznanie mu zasiłku opiekuńczego z tego tytułu.

W tej sytuacji organ uznał za właściwe zaproponowanie spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie swojej sprawy skarżący podkreślił, że przyczyną powstania jego zadłużenia były błędy urzędników KRUS, a także długotrwała choroba jego ojca, zmarłego w 2005 r., a obecnie, z uwagi na kwotę zadłużenia nie jest w stanie jej spłacić.

Skarżący zaznaczył także, że nie prowadzi produkcji rolnej, a należące do niego grunty rolne są ugorowane, gdyż nie stać go na wynajem sprzętu rolniczego, którego nie posiada.

Oprócz tego zaznaczył wzrost kosztów utrzymania, a odnosząc się do sugestii ze strony organu, odnośnie możliwości uzyskania zasiłku opiekuńczego stwierdził, że nie jest to możliwe, gdyż matka nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Dodał także, że nieuwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości, będzie skutkowało pozbawieniem jego samego oraz jego domowników środków do życia.

Z informacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., pozyskanego w ramach zainicjowanego wnioskiem skarżącego postępowania wynika, że choć skarżący i jego domownicy nie korzystają ze wsparcia, to sytuacja rodziny jest monitorowana. Skarżący opiekuje się matką, dla której jego pomoc jest niezbędna. Jest osobą wycofaną, nigdy nie pracował, nie chodził do szkół w mieście. Nie potrafi się odnaleźć, ale też nie oczekuje pomocy od innych. Podobne podejście ma jego matka. Odmówiła

ubiegania się o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, pomimo widocznych jego oznak (w aktach sprawy znajduje się potwierdzająca to dokumentacja medyczna), które to orzeczenie jest niezbędne do uzyskania zasiłku opiekuńczego.

Rodzina po śmierci ojca skarżącego zamknęła się we własnym kręgu, odrzuca oferty pomocy, gdyż jej członkowie uważają się za samowystarczalnych.

Prezes KRUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, umorzył skarżącemu część należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie wypadkowo-chorobowo- macierzyńskie, za okres od 1 kw. 2003 r. do 2 kw. 2007 r., w kwocie 1 769 zł, emerytalno-rentowe, za okres od 2 kw. 2002 r. do 2 kw. 2004 r. w kwocie 2 774 zł i kierując się art., 41 a ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy swoją decyzję z 15 marca 2021 r.

Uzasadniając swoje, częściowo reformatoryjne rozstrzygnięcie, organ wskazał na nowy dowód, w postaci informacji od GOPS.

Odmawiając umorzenia pozostałych odsetek organ powołał się na przepisy Rozporządzenia 1408/2013, które jego zdaniem znajdują pierwszeństwo w zastosowaniu, przed regulacjami krajowymi. Zgodnie z ich treścią, według organu, umorzenie wymaga pozytywnej prognozy, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji rolnej. Tej zaś (pozytywnej prognozy) w przypadku skarżącego nie sposób stwierdzić.

W zakresie, w którym utrzymano w mocy decyzję z 15 marca 2021 r. Prezes KRUS ponownie zwrócił uwagę na brak wystąpienia zdarzeń losowych, wobec czego uwzględnienie wniosku byłoby nieuzasadnione.

Dodatkowo, jako okoliczność wskazującą na zasadność swojego rozstrzygnięcia, organ wskazał fakt odmowy skorzystania przez skarżącego z pomocy społecznej. W tym zakresie nadmienił także, że sytuacja rodziny i tym samym skarżącego uległaby znaczącej poprawie, gdyby postarał się on o przyznanie mu zasiłku opiekuńczego.

W ocenie organu, skarżący ma możliwość uregulowania zaległości w układzie ratalnym.

W skardze na decyzję ZUS z [...] czerwca 2021 r. skarżący stwierdził, że jego zadłużenie uległo przedawnieniu. Podkreślił fikcyjność jej uzasadnienia, a także zaznaczył, że podawana przed organ kwota jego zadłużenia, nie uwzględnia wpłaconych przez niego należności.

Skarżący zaznaczył, że nie zamierza ubiegać się o żadne świadczenie opiekuńcze, podobnie nie ma również zamiaru podejmować starań o przyznanie jego matce statusu osoby niepełnosprawnej.

Według skarżącego Prezes KRUS nie uwzględnił jego pogarszającej się sytuacji materialnej, a także sytuacji jego domowników.

Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zaznaczył także, że w przypadku skarżącego nie sposób jest stwierdzić, aby konieczność uregulowania całej zaległości skutkowała niemożnością zaspokojenia jego potrzeb bytowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W stanie faktycznym sprawy skarżący zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie jego zaległości składkowych wraz z odsetkami, powołując się na swoją trudną sytuację materialną, a także osobistą (tym uzasadnił swój ważny interes w uzyskaniu zwolnienia) i wynikający z niej brak możliwości spłaty zaległości. Organ jedynie częściowo uwzględnił skierowany do niego wniosek. Choć przyznał, na podstawie poczynionych przez siebie ustaleń, że sytuacja wnioskodawcy i jego domowników jest trudna, to jednak uznał, że nie sposób jest przyjąć tego, że niemożność spłaty odnosi się do całej zaległości skarżącego. W związku z tym umorzył jedynie jej mniejszą część.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Prezes KRUS, w zakresie jego podstaw prawnych powołał się nie tylko na art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej, ale także na przepisy Rozporządzenia 1408/2013, w przypadku których to przepisów, przyjął ich nadrzędność nad regulacjami krajowymi, tj. także art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej.

Odnosząc się do argumentów zaprezentowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także sformułowanych przeciwko nim przez skarżącego zarzutów, na wstępie niniejszych rozważań zakreślić ich ramy prawne, a także ustosunkować się do prawnej podstawy żądania skarżącego.

Jak stanowi art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć

ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Przytoczona wyżej regulacja ma zastosowanie do wszelkich zaległości składkowych ubezpieczonego rolnika, jak też osoby, której tego rodzaju status przysługiwał w przeszłości, dlatego też to w pierwszej kolejności w oparciu o te przepisy winien być rozpatrywany jego wniosek o przyznanie wymienionych w nim ulg.

W niniejszej sprawie, prezentując rozważania odnośnie zasadności umorzenia części zaległości skarżącego, tj. zaległości z tytułu składek na fundusz emerytalno-rentowy, powstałe ze okres od III kw. 2004 r. Prezes KRUS zaznaczył, iż w przypadku tych należności pierwszeństwo znajdują przepisy Rozporządzenia 1408/2013, zgodnie z którymi umarzanie składek i zaległości stanowi incydentalną pomoc w ustabilizowaniu przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika, gdy istnieje pozytywna prognoza co do poprawy wyników prowadzonej przez niego produkcji podstawowych produktów rolnych.

W związku z tym, w tym miejscu podkreślić należy, że o ile nie sposób zaprzeczyć zaprezentowanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzeniom, o konieczności dokonywania oceny dopuszczalności przyznawania pomocy publicznej rolnikom, także z punktu widzenia regulacji przepisów prawa unijnego (poprzez dokonywanie wykładni krajowych regulacji z punktu i z uwzględnieniem przepisów europejskich), to jednak w niniejszym przypadku przytoczone przez organ argumenty, mające wskazywać na nadrzędność tychże przepisów, nad krajowymi, nie są ani dostatecznie jasne, ani przekonujące.

Po pierwsze bowiem Prezes KRUS nie wykazał, że rozpatrując wniosek skarżącego, przynajmniej jeżeli chodzi o zaległości wynikłe z nieregulowania składek na fundusz emerytalno-rentowy, których powstanie datowane jest od 3 kw. 2004 r., winien oceniać go przede wszystkim z punktu widzenia powoływanego przez niego Rozporządzenia 1408/2013. Organ nie podał także konkretnej podstawy prawnej swojego stanowiska, wskazując na konkretną jednostkę redakcyjną tego aktu, czy też aktu w stosunku do niego nadrzędnego, w świetle której, przyznanie pomocy publicznej w rozpatrywanej sprawie wiązałoby się, jak twierdzi w decyzji, z koniecznością ustabilizowania przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy czy też wymagałoby pozytywnej prognozy, co do poprawy prowadzonej przez skarżącego produkcji rolnej. W tym zakresie samo powołanie się na numer aktu prawnego (Rozporządzenie 1408/2013) uznać należy za niewystarczające, gdyż taki, enigmatyczny sposób wskazania, w dodatku głównej (nadrzędnej), jak twierdzi ZUS,

podstawy prawnej rozstrzygnięcia, uniemożliwia stronie zapoznanie się nią, a w dalszej kolejności jej ewentualne kwestionowanie w ramach przysługującej jej środków prawnych.

Niezależnie jednak od powyższego zaznaczyć także należy, że zgodnie z argumentacją organu, przepisy Rozporządzenia 1408/2013, warunkują przyznanie ulgi, mającej charakter pomocy publicznej, między innymi postawieniem pozytywnej prognozy co do poprawy warunków prowadzonej produkcji rolnej, tymczasem skarżący takowej nie prowadzi, jak ustalono, w ramach postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie. Nie podlega także ubezpieczeniu społecznemu rolników. W tej więc sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że ocena wniosku skarżącego, jako podmiotu prowadzącego działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych, winna odbywać się także z punktu widzenia tego rodzaju regulacji, gdyż warunki jej przyznania, na które organ zwraca szczególną uwagę, nie przystają do sytuacji z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Powyżej zaprezentowana ocena sprawia więc, że oceny zasadności wniosku skarżącego, w odniesieniu do wszystkich jego zaległości, organ winien dokonać z punktu widzenia art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej.

Jak to już wyżej stwierdzono, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie obejmuje dwa jego etapy. W pierwszym z nich organ dokonuje ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, regulowanego przepisami K.p.a., po czym podejmuje, w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, w oparciu o takie przesłanki jak: możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego. O ile więc, podejmowanie rozstrzygnięcia w ramach uznania, cechuje się znaczącą swobodą pod stronie organu, to jednak nie oznacza to pozostawienia mu całkowitej dowolności w tym zakresie. Po pierwsze winno być ono poprzedzone pełnymi i prawidłowymi ustaleniami, a po drugie uzasadnienie takiego rodzaju rozstrzygnięcia, , winno być jasno i przekonująco umotywowane. W jego treści organ musi przedstawić logiczne i racjonalne wywody, wskazujące na prawidłowość, tj. racjonalność podjętej przez niego decyzji.

W niniejszym przypadku, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada tym cechom, wobec czego musi ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Podobne cechy odnoszą się do poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2021 r.

W niniejszej sprawie Prezes KRUS, choć przeprowadził prawidłowe i jednoznaczne ustalenia, co do aktualnej sytuacji samego skarżącego oraz jego domowników, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym, obejmujące zarówno ich położenie ekonomiczne, jak również odpowiednie społeczne uwarunkowania ich funkcjonowania, to wyciągnął z tego nieprawidłowe i wewnętrznie sprzeczne wnioski. Ponadto dokonał nieuzasadnionego stopniowania możliwości spłaty objętych wnioskiem o umorzenie zaległości, w oderwaniu od konkretnych okoliczności sprawy, pozostawiając ten fragment swoich wywodów w zasadzie bez jakiegokolwiek uzasadnienia.

I tak, w okolicznościach niniejszej sprawy w sposób niebudzący wątpliwości ustalono, że skarżący, a także jego brat i matka, utrzymują się jedynie z emerytury matki, która wynosi około 1 200 zł miesięcznie. Przy tym skarżący poza niewielkim ogródkiem warzywnym nie prowadzi działalności rolniczej oraz nie pobiera z tego tytułu jakichkolwiek dopłat. Wprawdzie organ poczynił wyliczenia odnośnie dochodów skarżącego z prowadzonego gospodarstwa, na podstawie dostępnych danych statystycznych, jednakże, jak wynika z jednoznacznych ustaleń w sprawie, tego rodzaju wartości dochodów, w odniesieniu do sytuacji skarżącego, mogą mieć jedynie teoretyczny wymiar.

Poza wskazaną wyżej emeryturą matki skarżącego, rodzina nie ma żadnych innych źródeł dochodów, żyje skromnie, a znaczną cześć i tak bardzo skromnych środków, jakie pozostają w ich dyspozycji, nieprzekraczających minimum socjalnego, w przeliczeniu na jedną osobę, pochłaniają wydatki na leczenie matki skarżącego, która wymaga opieki, a także pokrycie rosnących systematycznie kosztów utrzymania, w tym opłat za media. Skarżący wywiązuje się z obowiązków opieki nad matką, co jednak wymaga z jego strony dużego zaangażowania, co nie pozostaje bez wpływu na jego dyspozycyjność a w konsekwencji możliwość znalezienia zatrudnienia.

Niezależnie od powyższego, na gruncie przedmiotowej sprawy, nie sposób pominąć tego, na co zwróciły organy właściwe w sprawach pomocy społecznej, że zarówno skarżący, jak i jego domownicy od lat funkcjonują w specyficzny sposób, zamykając się we własnym gronie, nie oczekując przy tym pomocy z zewnątrz. Okoliczności tych nie można bagatelizować, podobnie jak i tego, że skarżący, funkcjonując jedynie we własnym środowisku, a pozostając bez doświadczenia zawodowego i specjalistycznego wykształcenia, ma bardzo ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia czy uzyskania dodatkowego źródła dochodu.

W tej sytuacji twierdzenia organu, o możliwości uregulowania przez skarżącego większej części jego zaległości, wraz z odsetkami, nie znajdują jakichkolwiek podstaw i jako takie są dowolne. Prezes KRUS przyznając trudne położenie skarżącego i jego domowników, które nie może być zasadnie kwestionowane, wywodzi z tego całkowicie niezrozumiałe wnioski, przyjmując iż uzasadnia ono jedynie umorzenie pewnej, w istocie stosunkowo niewielkiej, części odsetek od jego zaległości. Dokonuje tym samym stopniowania możliwości płatniczych skarżącego, na bazie tych samych i jednoznacznych okoliczności. Wywodzi z nich odmienne skutki i twierdzenia, bez wyjaśnienia przyczyn takiego stanu rzeczy, co sprawia, że jego stanowisko jest w rzeczywistości dowolne, a jako takie nie może zasługiwać na akceptację.

Oprócz tego, wyjaśniając motywy, jakimi kierował się przy wydaniu decyzji, podejmując rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego, organ wskazał na takie okoliczności jak: uwarunkowania powstania zadłużenia, tj. fakt niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku płacenia składek, niekorzystanie przez niego z zasiłku opiekuńczego, o który mógłby się ubiegać, z tytułu sprawowania opieki nad matką, a także niekorzystanie z pomocy społecznej.

Odnosząc się do tych argumentów stwierdzić należy, że nie można zgodzić się z Prezesem KRUS, że tego rodzaju okoliczności, w sytuacji skarżącego, przemawiają za negatywnym załatwieniem jego wniosku. I tak, jeżeli chodzi o akcentowane przez organ niewywiązywanie się skarżącego z obowiązku bieżącego regulowania składek, to stwierdzić należy, że obciążające go zaległości wynikały z decyzji stwierdzającej podleganiu przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników, z mocą wsteczną. Trudno więc zarzucić skarżącemu, że w sposób świadomy i zamierzony nie wykonywał spoczywających na nim obowiązków w tym zakresie. Oczywiście nie można zaprzeczyć temu, iż nieświadomość co do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie może całkowicie tłumaczyć skarżącego, jednakże stawianie przez to go w roli osoby uchylającej się od opłacania składek, nie znajduje uzasadnionych podstaw, tym bardziej, że później skarżący, w granicach swoich i tak bardzo skromnych możliwości, realizował zawarty przez siebie układ ratalny. To tylko przemawia na jego korzyść, jeżeli rozpatrywać by sytuację z punktu widzenia jego rzetelności i sumienności.

Jeżeli chodzi o niekorzystanie z pomocy społecznej, to również ten argument, przytaczany na uzasadnienie odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego, nie tylko jest nietrafny, ale także nielogiczny. Organ sugeruje bowiem, przytaczając ten fakt, że źródłem finansowania spłaty zaległości przez skarżącego mogłyby być zasiłki

otrzymywane z pomocy społecznej, której celem i ustawowym zadaniem jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.).

Poza tym idąc tym tropem rozumowania organu, można dojść do absurdalnych wniosków, w świetle których zaspokojenie jednych należności publicznoprawnych, jakimi są składki na ubezpieczenie społeczne, finansowane byłoby ze środków o takim samym charakterze. To zaś rodzi zasadnicze pytanie o sens tego rodzaju operacji. Poza tym, skoro sytuacja skarżącego zostałaby uznana przez organ, za wymagającą wsparcia, to przedmiotowego wsparcia można udzielić mu poprzez przyznanie zwolnienia, bez konieczności odsyłania go o pomoc do innych organów, która i tak miałaby służyć spłacie zaległości składkowych.

Na marginesie zaznaczyć należy, że w sprawie ustalono, iż organy pomocy społecznej monitorują sytuację skarżącego i jego domowników, zaś na przeszkodzie udzieleniu im wsparcia, którego osoby te wymagają, w głównej mierze stoi ich postawa, cechująca się niechęcią do jego przyjmowania. Mając na względzie wieloraki charakter motywów stojących za niechęcią do korzystania z pomocy społecznej, w tym także ich potencjalnie stygmatyzujący charakter w lokalnym środowisku, nie można tego rodzaju postawy skarżącego poczytywać w kategoriach usprawiedliwionego zarzutu, dotyczącego zawinienia w zakresie trudnej sytuacji materialnej.

Podobne uwagi można poczynić w kwestii podnoszonego przez organy zaniechania wystąpienia o przyznanie zasiłku opiekuńczego. Tu również sugerowanym przez organ źródłem finansowania spłaty zaległości byłyby środki publiczne. Poza tym zauważyć należy, że uzyskanie przez skarżącego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od uprzedniego uzyskania przez jego matkę orzeczenia o niepełnosprawności, która odmawia wystąpienia o nie. Tak więc wystąpienie przez skarżącego o przyznanie mu zasiłku opiekuńczego nie jest uzależnione tylko i wyłącznie od jego własnej inicjatywy, wobec czego nie można w sposób zasadny czynić mu w związku z tym zarzutów.

Czyniąc prognozy odnośnie możliwości spłaty przez skarżącego większej części jego zadłużenia, Prezes KRUS oparł się na całkowicie dowolnych stwierdzeniach, ignorując okoliczności, które już aktualnie negatywnie wpływają na jego sytuację oraz osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym.

Skarżący i jego brat są bowiem osobami długotrwale nieaktywnymi zawodowo, a cała rodzina pozostaje de facto na utrzymaniu 76-letniej matki, wymagającej opieki, z powodu licznych dolegliwości zdrowotnych. Tak więc, wbrew twierdzeniom organu, perspektywy na przyszłość, zwłaszcza jeżeli chodzi o położenie materialne, w odniesieniu do skarżącego, nie rysują się korzystnie. W tych więc warunkach wywodzenie twierdzeń o możliwości uregulowania w przyszłości większej części zaległości są niczym nieuzasadnione. Z tego już więc tylko powodu zaskarżona decyzja nie może być oceniona jako odpowiadająca prawu.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Prezesa KRUS z [...] marca 2021 r.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezes KRUS, odnosząc się do wniosku skarżącego o umorzenie jego zaległości składkowych, wraz z odsetkami, winien przede wszystkim, w sposób prawidłowy zdefiniować podstawę prawną mającego zapaść rozstrzygnięcia. Następnie, mając na względzie dotychczas przeprowadzone ustalenia, odnośnie sytuacji skarżącego i jego domowników, dokona oceny zasadności wniosku o umorzenie, uwzględniając w sposób rzeczywisty, a nie tylko teoretyczny, jego możliwości płatnicze. W tym zakresie weźmie pod uwagę aktualne dochody wszystkich osób, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a także możliwe kierunki ich kształtowania w przeszłości, z uwzględnieniem okoliczności, które mogą mieć w tym względzie rzeczywiste znaczenie. Chodzi tu przede wszystkim o przeanalizowanie rzeczywistych możliwości skarżącego, odnalezienia się na współczesnym rynku pracy, mających na to wpływ uwarunkowań społecznych, związanych z dotychczasowym jego funkcjonowaniem i postawą życiową.

Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ zwróci także uwagę na faktyczny sposób powstania zaległości skarżącego, związany z nieświadomością co obowiązku opłacania składek, podejmowane próby spłaty ciążącego na nim zadłużenia, pomimo trudnej sytuacji bytowej, a także to, że skarżącemu nie można w żaden sposób przypisać roszczeniowej postawy, co przejawia się dążeniem do samowystarczalności i niekorzystaniem z pomocy społecznej czy też innych form wsparcia, których źródłem finansowania byłyby środki publiczne.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji.