Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2564/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi K.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2564/14

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. R. od decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent [...] decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone K. R. w okresie od 1 października 2012 r. do 31 maja 2013 r. w wysokości 75 zł miesięcznie, w łącznej kwocie 600 zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją Prezydenta [...] z [...] listopada 2012 r. nr [...] przyznano K. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 450 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r.

Wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] maja 2008 r., sygn. akt [...] przyznano K. R. alimenty od S. R. w kwotach po 300 zł miesięcznie.

Wyrokiem tego Sądu z [...] lutego 2010 r. sygn. akt [...] podwyższono alimenty do kwoty po 450 zł miesięcznie. Następnie wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] grudnia 2011 r. sygn. akt [...], po wznowieniu postępowania sądowego, zmieniono wyrok Sądu Rejonowego dla [...] z [...] lutego 2010 r. sygn. akt [...] w ten sposób, że zostały przyznane alimenty od S. R. na rzecz K. R. w kwocie po 375 zł miesięcznie.

Wobec powyższego organ uznał, że istnieje konieczność zweryfikowania wysokości przyznanych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, poprzez ich obniżenie z kwoty 450 zł miesięcznie do kwoty 375 zł miesięcznie.

Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2013 r. nr [...] uchylił, w trybie art. 155 kpa własną decyzję z [...] listopada 2012 r. i orzekł o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 375 zł miesięcznie.

Decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Prezydent [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone K. R. w okresie od 1 października 2012 r. do 31 maja 2013 r. w wysokości 75 zł miesięcznie, w łącznej kwocie 600 zł.

Od decyzji tej odwołanie złożyła K. R., wnosząc o umorzenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała na trudną sytuację materialną rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego oznacza świadczenie: wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.

Bez znaczenia dla sprawy pozostaje okoliczność, że strona nie ponosi winy za wypłatę świadczeń nienależnych. Konstrukcja prawna instytucji nienależnie pobranego świadczenia na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozwala na uwzględnienie tego rodzaju subiektywnych przesłanek. Spełnienie kryteriów ustawowych - w tym przypadku w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia - skutkuje automatycznym obowiązkiem wydania rozstrzygnięcia o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 23 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Z przepisów tych wynika, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Dopiero zatem, gdy decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane uzyska przymiot ostateczności, można nakazywać jego zwrot.

Kolegium wyjaśniło, że w razie wydania przez organ właściwy wierzyciela decyzji orzekającej o zwrocie należności wraz z odsetkami, która to decyzja zyskałaby przymiot ostateczności, organ ten, stosownie do art. 23 ust. 8 ustawy, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zatem wniosek K. R. odnośnie umorzenia "zwrotu różnicy pobranych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 75,00 zł miesięcznie" jest przedwczesny i winien być złożony do organu pierwszej instancji.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2014 r. skargę złożyła K. R. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie art. 2 pkt 7 lit c) oraz 23 ust. 1 i 7 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, w szczególności w związku z błędnym przyjęciem tożsamości pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" z pojęciem "nienależnego świadczenia" skutkujące ustaleniem, że skarżąca dokonała nienależnego pobrania świadczeń alimentacyjnych,

2. naruszenie art. 7, 77 oraz 107 § 3 kpa przez brak właściwego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy i pominięcie podejmowanych przez skarżącą działań informujących organy o toczącym się postępowaniu w sprawach o alimenty,

3. naruszenie art. 8 kpa, tj. postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, brak informowania o sposobie i możliwości uniknięcia przez skarżącą powstania wierzytelności przekraczającej jej możliwości finansowe oraz pominięcie dobrej wiary skarżącej w tym zakresie,

4. naruszenie art. 9 kpa, poprzez uchybienie obowiązkowi należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i wydanie decyzji, która pomimo podejmowanych przez skarżącą działań i jej dobrej wiary doprowadziła przez działanie organów do powstania wierzytelności przekraczającej jej możliwości finansowe,

5. naruszenie art. 10 § 1 kpa, poprzez brak zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Wyżej wskazane zarzuty skarżąca rozwinęła w uzasadnieniu skargi.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2014 r.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek częściowo z innych przyczyn niż w niej podniesiono.

Jako podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji organy wskazały przepis art. 2 pkt 7 lit c) ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią tego przepisu nienależnie pobrane świadczenie oznacza to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Jak wynika z treści wyżej wskazanego przepisu decyzja pierwotnie przyznająca świadczenie musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc poprzez stwierdzenie jej nieważności lub na skutek wznowienia postępowania administracyjnego musi dojść do uchylenia decyzji i odmowy przyznania świadczenia. Żadne inne okoliczności nie są objęte hipotezą tej normy prawnej. W przedmiotowej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Wbrew stanowisku organu odwoławczego w niniejszej sprawie decyzja przyznająca świadczenie skarżącej nie została wyeliminowana z obrotu prawnego na skutek wznowienia postępowania. Otóż Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2013 r. nr [...] wprawdzie uchylił w całości swoją decyzję z [...] listopada 2013 r. i odmówił przyznania świadczenia w kwocie 450 zł orzekając jednocześnie o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 375 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., jednakże decyzję wydał w trybie art. 155 kpa, a nie na skutek wznowienia postępowania. Przepis art. 2 pkt 7 lit c) ustawy z 7 września 2007 r. nie przewiduje uznania świadczeń wypłaconych na podstawie decyzji zmienionej w trybie art. 155 kpa jako nienależnie pobranych.

Ubocznie podnieść należy, że przepis art. 2 pkt 7 lit c) ustawy wymaga, aby po wydaniu decyzji w nim wskazanych odmówiono prawa do świadczenia. Skarżącej nie odmówiono świadczeń tylko zmniejszono ich wymiar z kwot po 450 zł do kwot po 375 zł miesięcznie. Należy odróżnić odmowę przyznania świadczeń w określonej wysokości od odmowy przyznania ich w ogóle.

Z przyczyn wyżej podanych organy kwalifikując pobrane przez skarżącą we wskazanym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tzn. część tych świadczeń, jako nienależnie pobrane naruszyły wyżej powołany przepis, poprzez jego błędne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, co skutkuje już tylko z tych powodów uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji.

Niezależnie od tego podnieść należy, że uszło uwadze organu odwoławczego, że decyzja Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2014 r. nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 kpa, głównie w zakresie wskazania właściwej podstawy prawnej, jak też wyjaśnienia rozstrzygnięcia. Przywołanie podstawy prawnej oznacza wskazanie materialnoprawnych jak i procesowych przepisów prawa w oparciu o które działał organ i które korespondować powinny z treścią rozstrzygnięcia. Kolegium nie dostrzegło, że Prezydent orzekając o nienależnie pobranym świadczeniu nie tylko nie wyjaśnił matrialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, to również w przywołanych w osnowie decyzji przepisach wskazał także te, które pozostają bez związku z rozstrzygnięciem. Organ I instancji powołał przepis art. 155 kpa w zw. z art. 24 ust.1 ustawy, które to przepisy znajdują jedynie zastosowanie przy zmianie decyzji, a nie rozstrzygają o statusie tych świadczeń pobranych w przeszłości. Z kolei powołane przez organ I instancji przepisy (za wyjątkiem art. 2 pkt 7 lit c) tj. art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust.1 , art. 12 ust.1, art. 15, art. 18, art. 19, art. 20 ust.1 ustawy z 7 września 2007 r. nie mogły w tej sprawie mieć zastosowania, gdyż na ich podstawie ustala się prawo do określonych świadczeń, a nie orzeka, że zostały one nienależnie pobrane. Natomiast przepis art. 29 ustawy dotyczy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Taki wadliwy sposób formułowania decyzji organu narusza nie tylko art. 107 § 1 i § 3 kpa, ale godzi też w zasadę określoną w art. 8 kpa tj. prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie uczestników tego postępowania do władzy publicznej. Z kolei organ odwoławczy utrzymując w mocy wadliwą decyzję naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.