Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 234/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 25
journal: Dz.U. 1990 nr 55 poz 321
law: Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.), Sędzia del. NSA Jacek Hyla, Protokolant Starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. P. w sprawie udzielenia pomocy w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy do rozpoznania wniosku


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy [...] wnioskiem z dnia 18 września 2013 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. P. w sprawie udzielenia pomocy w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ze zgromadzonych w sprawie materiałów, a zwłaszcza treści wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że J. P. jest wdową, posiada czwórkę dzieci, z którymi nie utrzymuje kontaktów. Od kilku lat wynajmuje pokój w domu jednorodzinnym przy ul. [...] w W. J. P. posiada w wieczystym użytkowaniu dom o pow. 50 m2, w miejscowości S. W domu tym jest zameldowana, a aktualnie przebywa tam jej syn S. P. z rodziną.

J. P. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. Korzysta z pomocy OPS [...] w formie usług opiekuńczych w wymiarze 3 dni w tygodniu po 1 godzinie dziennie. Ponadto w/w pomagają współlokatorzy domu.

Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych z dziećmi J. P. wynika, że nie są oni w stanie pomagać matce finansowo. Ponadto J. P. oświadczyła pracownikowi socjalnemu z OPS [...], że w miejscowości S. nie mieszka od 2010 r. z uwagi na konflikt z synem S. P. oraz stwierdziła, iż na terenie W. ma lepszą opiekę lekarską. Z w/w wywiadu wynika, że J. P. nie potrafi udokumentować swojego pobytu na terenie W. od 2010 r., jak również nie posiada umowy dot. wynajmowanego pokoju oraz zaświadczenia lekarskiego dokumentującego leczenie.

Organ wskazał, że sam fakt miejsca zameldowania na pobyt stały J. P. w miejscowości S., nie może być przesłanką do uznania Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. jako właściwego do rozpatrzenia podania w przedmiocie przyznania pomocy w sytuacji, gdy bezspornym jest, że J. P. zamieszkuje na terenie W. od kilku lat i tam skoncentrowana jest jej aktywność życiowa. J. P. w W. wynajmuje pokój, korzysta tam z usług lekarskich. Ponadto decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. OPS [...] przyznał J. P. pomoc społeczną w formie usług opiekuńczych od dnia 1 sierpnia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r., a tym samym uznał się już właściwym do rozpatrywania spraw wnioskodawczyni.

Miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej.

Mając powyższe na uwadze organ przyjął, że w przypadku J. P. obie wymienione przesłanki spełnia miasto W. Nie ulega wątpliwości, że w dniu powstania sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Prezydentem [...], J. P. faktycznie przebywała w W.. Okoliczności te dowodzą, że ześrodkowała ona swoje centrum życiowe w W., a nie na terenie S., gdzie mieszkała kilka lat temu. Wobec tego zdaniem organu uznać należy, że aktualnie W. jest centrum życiowym J. P., gdzie ześrodkowana jest jej aktywność życiowa.

Organ podkreślił, iż w orzecznictwie akcentuje się m. in., że o ześrodkowaniu ważnych spraw życiowych może świadczyć fakt korzystania z opieki zdrowotnej i leczenie specjalistyczne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2013 r. sygn. akt IOW 34/13). O tym, że centrum życiowych interesów J. P. koncentruje się w W. może świadczyć fakt korzystania z podstawowej opieki zdrowotnej, zamieszkiwania w tej miejscowości (odpłatne wynajem pokoju), załatwiania spraw bieżących, jak również korzystania z pomocy społecznej w OPS [...].

W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy S. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J. P.

Zdaniem organu sporne w sprawie pozostaje ustalenie miejsca zamieszkania J. P. Fakt pobytu wyżej wymienionej w W. jest bezsporny, jednakże zdaniem organu nie jest to przebywanie z zamiarem stałego pobytu. Organ zwrócił uwagę, że J. P. w dacie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego nie potrafiła dowodowo wykazać okresu przebywania na terenie W. Ponadto z oświadczeń J. P. oraz członków rodziny wynika, iż pobyt spowodowany jest łatwiejszą dostępnością do usług lekarskich, co zresztą potwierdza wnioskodawca we wniosku do Sądu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. Organ nie zgodził się z twierdzeniem, że fakt przyznania usług w OPS [...] determinuje jego właściwość miejscową, albowiem usługi opisane m.in. art. 50 ustawy mogą ze względu na art. 101 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej być przyznane w miejscu pobytu, natomiast na dochodzenie roszczeń organ ma określony przepisami prawa termin.

Jednocześnie na terenie Miasta i Gminy S. J. P. posiada swój majątek, stamtąd pobiera świadczenia emerytalno - rentowe, tam zamieszkuje cała jej rodzina. J. P. w żadnym z wywiadów oraz złożonych oświadczeń nie wskazała jakoby wiązała przyszłość z W. oraz jakoby chciała być skierowana do DPS na terenie W.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako "p.p.s.a."), spory o właściwość. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub tez żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W myśl art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Prezydentem [...], albowiem oba wymienione organy uznały się za niewłaściwe miejscowo w sprawie. Rozstrzygnięcia wymaga zatem kwestia, który z tych organów jest właściwy do rozpoznania wniosku J. P. o skierowanie domu pomocy społecznej i ponoszenia odpłatności za pobyt w takim ośrodku.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej zlokalizowanym - co do zasady - jak najbliżej jej miejsca zamieszkania. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej – w myśl art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść przepisu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponieważ ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Na miejsce zamieszkania, w świetle art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 25 K.c., wskazują dwa czynniki: zewnętrzny - fakt przebywania i wewnętrzny - zamiar stałego pobytu. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającej na ześrodkowaniu swoich czynności życiowych w danej miejscowości. W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby. Podkreśla się ponadto, że samo zameldowanie pod określonym adresem w danej miejscowości, nie oznacza jeszcze zamieszkiwania w tej miejscowości w rozumieniu art. 25 K.c., zatem adres zameldowania nie przesądza o miejscu zamieszkania osoby fizycznej.

Z akt sprawy wynika, że obecnie J. P. przebywa na terenie W. Ponadto, mieszkając w W. korzysta ze specjalistycznej opieki medycznej. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydał Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. J. P. korzysta również z usług opiekuńczych przyznanych przez OPS [...].

Okoliczności powyższe świadczą o tym, że aktywność życiowa J. P. obecnie skoncentrowana jest w W., gdzie wymieniona przebywa, a takie przebywanie ma cechy założenia tam ośrodka jej osobistych interesów. Z uwagi na powyższe przyjąć należy, że przesłanki miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c. w odniesieniu do J. P. spełnia aktualnie W. Wobec tego przyjąć należy, że przebywanie w W. połączone ze ześrodkowaniem aktywności życiowej przez J. P. w tym mieście wskazuje na zamiar przebywania w nim, czyniąc z niego aktualne miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c. Skoro właściwość miejscową gminy, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a miejscem tym w rozpoznawanej sprawie jest W., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku J. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent [...].

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.