Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 111/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.14 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
law: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska
article: art.7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2, 5, 6 ust. 1, 7, 10, 31
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
article: art. 8, art. 11
journal: Dz.U. 1946 nr 53 poz 298
law: Dekret z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości.
article: art. 917, art. 918
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Dnia 6 maja 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Paweł Majka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. po rozpatrzeniu wniosku A.K. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. [...] w sprawie przeniesienia prawa własności działek nr [...] o powierzchni 0,32 ha położonych S. na rzecz M. i S. S., wydał decyzję nr [...], którą działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79 póz. 856, ze zm.) art. 158 § 1 i 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071, ze zm.) oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, póz. 53, ze zm.) stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia [...] w sprawie przeniesienia prawa własności działek nr [...] o powierzchni 0,32 ha położonych w S. na rzecz M. i S. S., w części dotyczącej przeniesienia własności działek [...], jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, zaś w pozostałym zakresie odmówił stwierdzenia nieważności opisanej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. podkreśliło, iż przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, póz. 53) w dacie wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy B. stanowił, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wniesione. Z własnością wyłączoną nieruchomości związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Z powyższego wynika, że uprawnionym do zgłoszenia żądania o przekazanie na własność działki pod budynkami mógł być tylko właściciel budynku. Nabycie własności gruntu uwarunkowane było istnieniem na gruncie budynku, stanowiącego odrębny przedmiot własności, przy czym nabyciu

podlegały grunty stanowiące własność Skarbu Państwa.

Następnie organ wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie zachodzi częściowa nieważność kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy B.. Tytuł prawny M. i S. S. do działek nr [...] jest bezsporny i w tym zakresie decyzję należy uznać za prawidłową. Kwestionowana decyzja wadą dotknięta jest nieważności w zakresie orzeczenia o przeniesieniu własności działek o nr [...]. Odnosząc się do stanu faktycznego analizowanej sprawy Kolegium wskazało, że Naczelnik Gminy B. kwestionowaną decyzją [...], na podstawie cyt. art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeniósł na rzecz M. i S. S. własność całej działki nr [...] położonej w S.. Decyzja ta została wydana na wniosek z dnia 24 lipca 1989 r., w którym M. i S. S. wnosili o przekazanie na własność działki nr [...] o pow. 0,37ha, na której położone były zabudowania stanowiące odrębny (od gruntu) przedmiot własności. Zabudowania te nabyli na podstawie umowy o przeniesienie własności nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego nr [...] z dnia 23 września 1983 r. Uprzednio zabudowania stanowiły własność [...], którzy w 1975 r. przekazali swoje gospodarstwo rolne o pow. 14,60 ha na własność Państwa. W skład tego gospodarstwa wchodziła miedzy innymi działka [...] (zabudowana).

Kolegium podkreśliło, iż z treści orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...]. znak U.R.u-884/59 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wynika, że J.M. (poprzednikowi prawnemu M. i S. S.) nadano na własność dom mieszkalny, pralnię, szopę, stodołę oraz 2/3 obory i 1/2 stodoły. Natomiast w treści orzeczenia o wykonaniu aktu nadania S. K. ( poprzednik prawny Z. K., ojca A.K.) gospodarstwa rolnego obejmującego działkę nr [...] z dnia [...]. Nr U.R.u-885/59 wskazano - na drugiej stronie - jakie budynki wchodzą w skład nadanego gospodarstwa rolnego. W dokumencie zawarto zapis "(obora, stodoła u M.)". Dodatkowo w umowie nr [...] zawartej przed Naczelnikiem Gminy B. o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego, na stronie pierwszej, w opisie, co wchodzi w skład gospodarstwa rolnego Państwa K., znajduje się zapis, że obora i stodoła są na oddzielnym podwórzu.

W roku 1984 wykonano prace geodezyjne, których skutkiem był podział działek [...] i 25/2. W chwili złożenia wniosku przez M.S.S. działki nr [...] i [...]nie istniały. W wyniku podziału działek nr [...] i [...]powstały działki nr [...], a wykaz zmian gruntowych z dnia 20 sierpnia1984r. dokumentuje zmiany dokonane podziałem w zakresie oznaczenia nieruchomości po podziale. Sporne obiekty, które wcześniej znajdowały się na działce nr [...] znalazły się po podziale na gruncie oznaczonym nr [...].

W konsekwencji Kolegium uznało, iż J.M., a następnie jego następcom prawnym - M.S.S., przysługiwał jedynie określony udział w odrębnej własności budynków znajdujących się na działce [...].

Tym samym Naczelnik Gminy B. działając w imieniu Skarbu Państwa, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie mógł skutecznie orzec o przekazaniu prawa własności na rzecz M. i S. S. wyłącznego prawa własności do działki oznaczonej nr [...] z pominięciem praw pozostałych współwłaścicieli budynków znajdujących się na tej działce.

Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wskazało, iż z dokumentów geodezyjnych znajdujących się w Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej Starostwa Powiatowego w M. wynika, że w roku 1984 r., wykonano prace geodezyjne, których skutkiem był podział działek [...] . Podział został dokonany z naruszeniem prawa własności osoby fizycznej - właściciela działki nr [...]Z K. Z działki [...]wydzielono pas gruntu mający stanowić drogę wewnętrzną. Następnie tę część nieruchomości odłączono bez uregulowania praw rzeczowych na nieruchomości i włączono do drogi dojazdowej oznaczonej następnie nr [...]. W konsekwencji działka [...] została utworzona z części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa- Państwowego Funduszu Ziemi i nieruchomości prywatnej należącej do Z. K. Organ podkreślił, iż dowodem na to są operaty techniczne i projekt podziału działek [...] i [...]wykonany przez geodetę na mapie sytuacyjnej w skali 1:500 (dołączony do akt sprawy). Kolegium wskazało, iż powyższe działanie organów administracji publicznej narusza wymagania praworządności, w konsekwencji zaś decyzja, którą przeniesiono własność powstałej w taki sposób działki - nr [...], należy uznać za rażąco naruszającą przepisy prawa.

M. i S. S. pismem z dnia 8 października 2007 r.

wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia 24 września 2007 r. nr [...]. Jednocześnie wnioskodawcy wskazanej decyzji zarzucili

- istotne błędy oraz braki w ustaleniach stanu faktycznego sprawy, polegające na nieustaleniu zakresu zabudowy działki nr [...] w dacie jej przekazywania na własność Skarbu Państwa przez J. i M. M.;

- pominięcie w tym zakresie faktu, iż wszystkie budynki (w tym budynek stodoły) w całości znajdujące się w granicach działki nr [...] wraz z tą działką pierwotnie stanowiły wyłączną! samodzielną własność M. i J. M.;

- nieuwzględnienie przez organ stanu prawnego przedmiotowych działek wynikającego z treści księgi wieczystej nr [...], przez co naruszył przepisy art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. nr 124 póz. 1361 zezm);

- pominięcie faktu podrobienia zapisu orzeczenia z dnia 13 czerwca 1959 r. nr U.R.U.-885/59 przez dopisanie "(obora, stodoła u M.)" i uznanie za wiarygodne tych zapisów, przedkładając ich treść nad treść księgi wieczystej ustanowionej dla ich nieruchomości;

- pominięcie okoliczności, iż Z. K., składając podpis w protokole podziału, zaakceptował zaproponowany podział działki nr [...]i jej nowe granice;

- bezpodstawne uznanie A.K., która złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. [...] za stronę tego postępowania pomimo, że nie wykazała ona istnienia w tym zakresie swojego interesu prawnego; przeoczenie uwag Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp w uzasadnieniu orzeczenia sygn. akt II SA/Go/790/07 z dnia 23 maja 2007r. str.12 - 13 w zakresie ewentualnego istnienia interesu strony co do działki [...]

- naruszenie przez decyzję Kolegium przepisów Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej służących ochronie prawa własności i bezprawną ingerencję w sferę stosunków cywilnoprawnych z naruszeniem art. 1, art. 2 i art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 43 póz. 296 ze zm.) oraz naruszenie kognicji sądów powszechnych;

- pominięcie faktu, iż orzeczenia o wykonaniu aktów nadania zostały prawomocnie wykonane przez Sąd Powiatowy w M. poprzez dokonanie stosownych założeń KW i dokonanie w nich zapisów.

Decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. działając na działając na podstawie art. 1 i art. .2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r. nr 79, póz. 856), art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 oraz art. 158 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. nr 10, póz. 53 ze m.) utrzymało w mocy decyzję nr [...] z dnia 24 września 2007r.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż orzekając w l instancji organ ten słusznie zauważył, że akty nadania przenosiły jedynie posiadanie do gospodarstwa rolnego i jego części składowych. Prawa rzeczowe na gospodarstwie i uprawnienia z nimi związane ustalane były zaś na podstawie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, i to właśnie ten akt ma decydujące znaczenie przy ustalaniu zakresu przysługujących uprawnień.

Ponieważ z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z 13 czerwca 1959 r. U.R.u-884/59 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wynika jednoznacznie, że J.M., który był poprzednikiem prawnym M.S.S. nadano na własność dom mieszkalny, pralnię, szopę, stodołę oraz 2/3 obory i 1/2 stodoły, nie można zgodzić się z oceną skarżących, iż J. M. nabył na własność całą stodołę. W konsekwencji M. i S. S. nie mogli na mocy umowy o przeniesienie własności nieruchomości z dnia 23 września 1983r. nabyć uprawnień do całości budynków tj. stodoły i obory.

Kolegium podkreśliło, podobnie jak treści poprzedniej decyzji, iż S. K. nadano prawo własności działki sąsiedniej oznaczonej numerem 25/2, położonej w S.. W treści orzeczenia o wykonaniu aktu nadania tej działki [...] wymieniono budynki, które wchodziły w skład nadanego gospodarstwa rolnego. Na drugiej stronie orzeczenia, przy określeniu wartości nadanych budynków zawarto adnotację: "(obora, stodoła u M.)". Ponadto, w umowie nr [...] zawartej przed Naczelnikiem Gminy B. o przekazaniu własności i posiadaniu gospodarstwa rolnego, w opisie, co wchodzi w skład gospodarstwa rolnego Państwa K., znajduje się zapis, że obora i stodoła są na oddzielnym podwórzu.

Tym samym w ocenie organu, w wyniku wydania wadliwej decyzji Naczelnika Gminy B. [...] w sprawie przeniesienia prawa własności działek nr [...] o powierzchni 0,32 ha położonej w

S. na rzecz M. i S. S., powstała sytuacja, w której małżonkowie S. są właścicielami całości działki [...], obejmującej stodołę, podczas gdy własność gruntu pod pozostałą częścią budynków nadanych w częściach ułamkowych powinna być odpowiednio przeniesiona na rzecz współwłaścicieli tych budynków. Wskazane wyżej okoliczności zdaniem organu jednoznacznie dowodzą, iż decyzja Naczelnika Gminy B. [...] rażąco narusza przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. nr 10, póz. 53) w części dotyczącej działki [...]. W wyniku tej decyzji przeniesiono bowiem w całości własność gruntu na rzecz M. i S. S., również pod budynkami, które stanowią ich własność jedynie w częściach ułamkowych.

Podobnie, także w odniesieniu do działki nr [...] kwestionowana przez A.K. decyzja rażąco narusza wskazany wyżej przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, póz. 53). Powyższe, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. potwierdza zasadność rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji przez ten organ.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego bezpodstawnego przyznania A K. przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. [...], Kolegium wskazało, iż kwestię tą rozstrzygnął wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 23 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Go 790/06 wskazując, że H. i Z. K. przysługiwałby status stron postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji będącej przedmiotem tego postępowania, jednakże z uwagi na przeniesienie przez nich prawa własności działki nr [...] na córkę A.K. to ona właśnie powinna być stroną w tym postępowaniu.

Jednocześnie organ uznał zarzuty naruszenia prawa własności oraz kompetencji sądów powszechnych, a także ingerencji w treść zapisów księgi wieczystej, podniesione we wniosku M. i S. S., za bezzasadne. Jak bowiem organ wyjaśnił, przedmiotem przedmiotowego postępowania jest jedynie wzruszenie w trybie nadzwyczajnym decyzji administracyjnej, co niewątpliwie leży wyłącznie w kompetencji samorządowego kolegium odwoławczego, a nie sądów powszechnych.

Skargę na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. wnieśli M. i S. S.. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili:

- istotne błędy i braki w ustaleniach stanu faktycznego sprawy, polegające na niewyjaśnieniu stanu i zakresu zabudowy działki nr [...] w dacie jej przekazywania na własność Skarbu Państwa przez poprzedników prawnych skarżących - J. i M. M. , a przez to naruszenie obowiązku sporządzenia dokładnego i wnikliwego uzasadnienia stanu faktycznego decyzji wynikającego z art.107§3 k.p.a.;

- pominięcie faktu, iż wszystkie budynki (w tym budynek stodoły) w całości znajdujące się w granicach działki nr [...] wraz z działką nr [...] pierwotnie stanowiły wyłączną i samodzielną własność M. i J. M., a także, iż na działce nr [...] zawsze znajdował się tylko jeden budynek stodoły, który obecnie znajduje się na działce [...]; W tym zakresie naruszenie domniemań prawnych wynikających na podstawie art.3 ust. 1 i art.5 oraz art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece z treści księgi wieczystej [...];

- pominięcie faktu, iż orzeczenia o wykonaniu aktów nadania zostały prawomocnie wykonane przez Sąd Powiatowy w M. poprzez dokonanie stosownych, konstytutywnych wpisów prawa własności do księgi wieczystej;

- pominięcie faktu i treści zapisów [...], z których wynika, iż małżonkowie M. byli pełnoprawnymi właścicielami działki nr [...], a zgodnie z art.48 k.c. byli pełnoprawnymi właścicielami całości budynków stojących na tej działce;

- naruszenie zasady równego traktowania stron postępowania poprzez nieuwzględnienie wszystkich składanych przez strony dokumentów;

- nie uwzględnienie treści Aktu Nadania nr [...] zawierającego nadanie J. M. (poprzednikowi prawnemu M. i S. S.) gospodarstwa rolnego i wyszczególnienie wraz z opisem części składowych tego gospodarstwa, a w tym przede wszystkim tylko jednego , ale całego budynku stodoły, a także treści orzeczenia nr [...] o wykonaniu aktu nadania nr [...] dla J. M. , oraz sprzeczności istniejącej pomiędzy zapisem aktu nadania nr 095823 , a treścią tego orzeczenia (sprzeczność w zakresie ilości budynków stodół i obór;

- pominięcie przez organ istotnej treści i sprzeczności Aktu Nadania Nr [...] zawierającego nadanie gospodarstwa rolnego S. K. (poprzednikowi prawnemu A.K.) oraz uzasadnienia orzeczenia z dnia [...]. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa nadanego w/w S. K.;

- pominięcie okoliczności, że S. K. "nikt i nigdy nie nadał

żadnego udziału w budynku stodoły czy udziału 2/3 obory - takiego zapisu w akcie nadania Nr [...] nie ma , więc orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w ust.2 zawiera w istocie stwierdzenia nie prawdziwe, zwłaszcza że dotyczyło ono ustalenia tylko ceny tego co nadano S. K."; pominięcie faktu, iż dopisek: "obora , stodoła u M.a" nigdy nie został ujawniony w [...] postanowieniem z dnia 21 lipca 1959r. przez Sąd Rejonowy w M., jak również faktu, że "to prawo" - w ogóle nigdzie i nigdy nie zostało ujawnione , oraz faktu , iż to nieistniejące prawo nie może być przedmiotem obrotu prawnego w jakimkolwiek postępowaniu administracyjnym;

- nieuwzględnienie faktu podrobienia zapisu orzeczenia [...] przez dopisanie "(obora, stodoła u M.)" i uznało za wiarygodne te zapisy, a także okoliczności, że Z. K. zaakceptował plan podziału działki nr [...];

- bezprawne i niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej naruszenie przez decyzję SKO ich prawa własności budynków znajdujących się na działce nr [...] oraz bezprawną ingerencję tego organu, w prywatne stosunki cywilnoprawne, co ich zdaniem stanowi naruszenie art. 1 , art.2 i art. 365 §1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego, oraz naruszenie kompetencji sądów powszechnych;

- bezzasadność przyznania A. K. przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. [...] w sprawie przeniesienia prawa własności działek nr [...] o powierzchni 0,32 ha położonych w S. na rzecz M. i S. S..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, iż działaniu Kolegium nie można zarzucić błędów lub braków w ustaleniach stanu faktycznego polegających na braku ustalenia stanu i zakresu zabudowy działki nr [...] w dacie przekazywania na własność Skarbu Państwa przez poprzedników prawnych skarżących- J. i M. M.. Państwo J. i M. M. przekazali na własność Skarbu gospodarstwo w całości. Stan tego gospodarstwa wynika z decyzji o przekazaniu oraz z wcześniejszej decyzji o wykonaniu aktu nadania. Uzasadnienie decyzji Kolegium jest wyczerpujące i stanowi realizację, a nie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.

W zaskarżonej decyzji organ potwierdził, iż budynek stodoły, do której roszczenia zgłosili uczestnicy w całości znajdował się na działce nr [...], zakwestionował natomiast

wyłączne uprawnienie skarżących i ich przedników prawnych m. in. do tego budynku. Ponadto organ wyjaśnił, iż nie pominął faktu, że z zaproponowanym podziałem działki nr [...]i jej nowymi granicami zgodził się ówczesny współwłaściciel tej działki Pan Z. K., składając stosowny podpis w protokole podziału. Kolegium wskazuje jednak odmienne od skarżących skutki tej czynności, bowiem podział geodezyjny nie przenosi praw rzeczowych do nieruchomości. Nie nastąpiło również, w ocenie organu, bezprawne i niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej naruszenie prawa własności skarżących, gdyż nie byli oni uprawnieni do nabycia prawa własności w zakresie określonym kwestionowaną decyzją Naczelnika Gminy B.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. nie rozstrzygało o prawie własności budynku, prawo to ustaliło w oparciu o istniejące dokumenty. Kolegium nie naruszyło art. 3 ust. 1 i art. 5 oraz art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece. Przede wszystkim z odpisu zupełnego z księgi wieczystej [...] prowadzonej uprzednio m.in. dla działki [...], a następnie m.in. dla działek [...] wynika, że zmiany geodezyjne w oznaczeniu nieruchomości dokonane zostały na wniosek z dnia 14 grudnia 1989 r., zaś kwestionowana decyzja wydana została w dacie 28 sierpnia 1989 r. Zmiany w księdze wieczystej nie były więc dokonane przed wydaniem kwestionowanej decyzji. Nadto podnieść należy, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie obejmuje działu l księgi wieczystej - oznaczenie nieruchomości. W tym zakresie należy się opierać na dokumentacji geodezyjnej z ewidencji gruntów i budynków. Nie nastąpiło bezpodstawne, bezzasadne czy bezprawne podważanie przez Kolegium tytułu skarżących do własności całego udziału we własności budynku stodoły. Jak wyżej wskazano, skarżący nie byli uprawnieni do nabycia prawa własności w zakresie określonym kwestionowaną decyzją Naczelnika Gminy B.. Ponadto Kolegium wskazało, iż nie ma wątpliwości co do prawidłowości orzeczenia [...]- nie istnieją żadne przesłanki, które by choć uprawdopodobniały podejrzenie o przerobieniu dokumentu. Organ nie pominął faktu, iż zapis "obora, stodoła u M." nie został ujawniony w [...] wydanym przez Sąd Rejonowy w M., jak wskazał jednak, skarżący nie zauważają, że w postanowieniu tym (o założeniu księgi wieczystej) żadne budynki nie zostały ujawnione.

W dniu 21 marca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęło pismo M. i S. S. z dnia 14 marca 2008 r. W piśmie tym skarżący wypowiedzieli się na temat stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławcze w G. wyrażonego w odpowiedzi na skargę, podnosząc zarzuty

l

wyrażone już wcześniej w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, póz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Sąd administracyjny dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną przez stronę skarżącą podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kontrola sądowa jest, zatem, niezależna od argumentacji użytej w treści skargi i sprowadza się do szerokiego badania prawidłowości dokonanej przez organ administracji publicznej konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie. Konkretyzacja stosunku administracyjnoprawnego to zorganizowany proces stosowania prawa, obejmujący kolejne etapy: ustalenie, jaka norma prawna będzie miała zastosowanie w sprawie, ustalenie faktu (faktów, okoliczności), istotnego w sprawie z punktu widzenia mającej zastosowanie normy prawnej, subsumcja faktu uznanego za udowodniony pod stosowaną normę prawną i wreszcie prawidłowe ustalenie następstw prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy prawnej.

Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).

Przenosząc przedstawione powyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, zważywszy na argumentację zaskarżonej decyzji, iż organ odwoławczy wadliwie, z naruszeniem treści art. 138 § 1 K.p.a., przyjął, że zaistniały przesłanki do wydania decyzji merytorycznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji w całości podtrzymało jego ustalenia faktyczne i argumentację prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w tak zakreślonej kognicji, Sąd uznał, iż decyzja organu odwoławczego wydana została z naruszeniem zasad określonych w art. 7, art. 8 , art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi podstawę do jej uchylenia. W tym miejscu odnotować wypada, iż przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 458).

Na wstępie Sąd pragnie odnieść się do zarzutu skarżących dotyczącego bezpodstawnego przyznania A. K. przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie wskazało, iż kwestię tą rozstrzygnął wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 23 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Go 790/06 wskazując, że H i Z. K. przysługiwałby status stron postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji będącej przedmiotem tego postępowania, jednakże z uwagi na przeniesienie przez nich prawa własności działki nr [...] na córkę A.K. to ona właśnie powinna być stroną w tym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowisko to w całości podtrzymuje, dodając jednocześnie, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Innymi słowy, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznawania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok SN z dnia 25 lutego 1998r. III RN 130/97, OSNAPiUS

1999, nr1, póz. 2).

Sąd uznał, iż ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonana przez organ II instancji jest niepełna, pobieżna oraz mało wszechstronna. Nie ma podstaw prawnych do przyjęcia stanowiska organu odwoławczego, że oba akty nadania tj. z dnia 25 marca 1959r. wydany przez Powiatową Komisję Ziemską w S., mocą którego J. M. otrzymał gospodarstwo rolne położone w S. o powierzchni 14,45ha, i z dnia 7 czerwca 1947r wydany przez Powiatową Komisjię Osadnictwa Rolnego w S. na podstawie którego S. K. otrzymał gospodarstwo rolne położone w S. o powierzchni 8,11 ha, przenosiły jednie posiadanie gospodarstwa rolnego, że decydujące znaczenie w zakresie praw rzeczowych do gospodarstwa rolnego miały orzeczenia o wykonaniu tych aktów nadania. Kwestionując ten pogląd należy przeprowadzić następujące wywody prawne.

Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, póz. 279 ze zm.) przewidywał nabycie nieruchomości rolnej na własność osadnika w trzech fazach:

- wejście osadnika w posiadanie i wydanie aktu nadania

- ustalenie ceny nabycia gospodarstwa,

- nabycie prawa własności w oparciu o orzeczenie o wykonaniu aktu nadania.

Powołany dekret z dnia 6 września 1946r. w dziale II "Zasady ustroju rolnego i osadnictwa" określał tryb osadnictwa rolniczego, stanowiąc w szczególności w art. 14 ust. 1, iż nabywcami gospodarstw (działek) mogą być obywatele polscy, którzy przybyli na obszar Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska w ramach akcji osiedleńczej kierowanej przez władze państwowe, bądź posiadają grunty rolne za zgodą władz państwowych.

Kolejnym etapem było - z tak określonego kręgu nabywców gospodarstwa -stosownie do treści art. 25 ust. 1 w/w dekretu, w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego aktem nadania, wyznaczenie osadnika.

Dopiero uzyskanie aktu nadania dawało, zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946r. prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków.

Stosownie do art. 25 w związku z art. 27 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska akt nadania gospodarstwa rolnego nie przenosił własności nadanego gospodarstwa. Jej przeniesienie na nabywcę następowało na mocy orzeczenia o

wykonaniu aktu nadania, w którym należało wymienić akt nadania, osobę nabywcy oraz przedmiot i warunki nabywca gospodarstwa (art. 31 powołanego dekretu).

Powyższe zasady nabycia obowiązywały do momentu wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, póz. 340 ze zm.). Dekret ten nie pozbawiał mocy prawnej poprzedniego dekretu, dokonał natomiast uwłaszczenia dotychczasowych posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy do dnia 7 września 1951 r., to jest do dnia jego wejścia w życie, nie nabyli prawa własności. W preambule tego dekretu zapisano, że został on wydany w celu ochrony i uregulowania własności chłopskiej na obszarze Ziem Odzyskanych, zapobieżenia wypaczeniom w wykonywaniu przepisów o osadnictwie rolniczym oraz dążeniu do zapewnienia rolnictwu najlepszych warunków dalszego rozwoju.

Podkreślenia wymaga, iż przedmiotem regulacji dekretu z dnia 6 września 1951 r. były gospodarstwa rolne, nadane już w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Celem dekretu nie było zatem tworzenie podstaw do wtórnego rozdysponowania tych gospodarstw, a jedynie usankcjonowanie pod względem prawnym stanów faktycznych zaistniałych w tej sferze przed jego wejściem w życie.

Pierwszą więc i zasadniczą przesłanką zastosowania przepisów powołanego dekretu jest nadanie gospodarstwa rolnego w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Sam dekret nie określał przedmiotowego trybu osadnictwa rolniczego, jednakże w przepisie art. 10 odsyłał do dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska stanowiąc, iż w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu.

Zgodnie z art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych "osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw".

W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta zobowiązany był do wydania z urzędu aktów nadania, zawierających określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego (art. 5 ust.1 dekretu).

Pod względem proceduralnym omawiany dekret zawierał upoważnienie do wydawania dwóch rodzajów aktów administracyjnych, tj. oprócz wskazanych wyżej aktów nadania także orzeczeń o wykonaniu aktów nadania (art. 6 ust. 1), różniących się od siebie charakterem prawnym. Z punktu widzenia celu dekretu z dnia 6 września 1951 r. znaczenie priorytetowe posiadają akty nadania, wydanie których poświadcza własność gospodarstw rolnych i ich przynależność, określając powierzchnię ich gruntów i innych składników. W tym kontekście orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nabiera cech dokumentu prawnego o charakterze technicznym, stanowiącego instrumentarium umożliwiające odwzorowanie w księdze wieczystej indywidualnych treści zawartych w wykonywanym akcie, taka konstrukcja uprawnia do określenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania mianem aktu subsydiarnego, integralnie związanego z wykonywanym przez nie aktem nadania.

Konkludując tą cześć wywodów prawnych stwierdzić należy, iż na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska przeniesienie na nabywcę prawa własności gospodarstwa rolnego następowało na mocy orzeczenia o wykonaniu aktu nadania wydanego na podstawie art. 31 tego dekretu, natomiast na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych posiadacz gospodarstwa rolnego, który nie uzyskał tego orzeczenia z mocy samego prawa z dniem 7 września 1951 r. stał się jego właścicielem. Akt nadania potwierdzał jedynie fakt nabycia własności ex legę w dacie 7 września 1951 r. gospodarstwa rolnego, inwentarza, zabudowań. Ustawodawca po tej dacie co prawda nadal przewidział wydawanie orzeczeń o wykonaniu aktu nadania, jednakże miały one charakter jedynie deklaratoryjny, porządkowy, umożliwiający dokonanie wpisów w księgach wieczystych. Orzeczenia o wykonaniu aktu nadania określały granice gospodarstwa rolnego a prawomocne były podstawą wpisu w księdze wieczystej zgodnie z art. 6 ust.2 ww. dekretu.

Według art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. przedmiot orzeczeń o wykonaniu aktu nadania stanowiła kwestia wyceny gospodarstwa rolnego oraz konstytutywne określenie przebiegu jego granicy. Jest zatem również decyzją o

wykonaniu aktu nadania w rozumieniu dekretu z dnia 6 września 1951 r. decyzja wspomnianego organu ograniczająca się do samego ustalenia granicy.

Przenosząc powyższe reguły na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż poprzednik prawny uczestniczki postępowania A.K., S. K., uzyskał akt nadania gospodarstwa rolnego położonego w S. o powierzchni 8,11 ha, w tym budynku mieszkalnego i chlewu orzeczeniem Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S. z dnia 7 czerwca 1947r. na podstawie art. 25, 33,36 dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska.

Zgodnie z art. 31 cytowanego dekretu przeniesienie prawa własności przyznanego mu gospodarstwa nastąpiło w drodze orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie takie zostało wydane dopiero w dniu [...]. Określono w nim szacunek gospodarstwa w wysokości 267,30q żyta, podając jakie składniki gospodarstwa zostały wycenione. Co do budynków wskazano budynek mieszkalny, obora, szopa (obora i stodoła u M.a) wartość 158,53 g żyta. W orzeczeniu wspomniano też, że granice zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. [...].

J. M., poprzednik prawny skarżących, otrzymał akt nadania gospodarstwa rolnego położonego w S. o powierzchni 14,45ha orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia 25 marca 1959r. na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z dnia 7 września 1951 r. Nr 46, póz. 340). W akcie tym, podano, że w skład gospodarstwa wchodzą następujące budynki: dom mieszkalny z gankiem, pralnia, szopa, szopa, stodoła.

W orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania z dnia [...]. w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa wydanym na podstawie art. 21 cytowanej wyżej dekretu ustalono wartość gospodarstwa określając składniki podlegające wycenie. Co do budynków wymieniono: dom mieszkalny, pralnia, szopa, szopa, stodoła, oraz 2/3 obory i Vz stodoły. Granice gospodarstwa rolnego zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. [...].

Zauważyć należy istotne rozbieżności pomiędzy aktami nadania a orzeczeniami o wykonaniu aktów nadania z dnia [...]. co do ilości zabudowań

gospodarczych, tym niemniej w świetle przytoczonych wyżej przepisów, kluczowe znaczenie należy nadać aktowi nadania z dnia 25 marca 1959r.

Biorąc zatem pod uwagę w/w przepisy dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych akt nadania J.M. gospodarstwa rolnego z mocy prawa przenosił z dniem 7 września 1951 r prawo własności gospodarstwa rolnego, w tym również znajdujących się w nim zabudowań.

Natomiast przeniesienie prawa własności gospodarstwa rolnego na rzecz S. K. nastąpiło z dniem [...].

Okoliczności tej organ nie wziął w ogóle pod uwagę, prezentując całkowicie błędny pogląd, że oba orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...]. mają dla sprawy priorytetowe znaczenie i że przenosiły prawo własności gospodarstw rolnych. Organ powinien zbadać w pierwszej kolejności jakie zabudowania posiadał J. M. na dzień 7 września 1951 r., bowiem to one z mocy prawa stały się jego własnością.

Dalej organ pominął niezwykle istotną okoliczność, a mianowicie, że granice gospodarstw rolnych przyznanych J.M. i S. K. zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. [...]. Jest to również decyzja o wykonaniu aktu nadania w rozumieniu dekretu z dnia 6 września 1951 r., ograniczająca się do samego konstytutywnego określenia przebiegu granicy gospodarstwa rolnego. Takiego orzeczenia w aktach sprawy brak, organ nie zwracał się do stron, ani też do organów geodezyjnych o przedłożenie tego dokumentu. Zauważyć należy, iż orzeczenia o wykonaniu aktu nadania cytowanego wyżej z dnia [...]. odwoływały się do orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia 18 czerwca 1959r. Z tego ostatniego orzeczenia wynikałby niezbicie nie tylko przebieg granic pomiędzy gospodarstwami rolnymi poprzedników prawnych stron, ale także jakie zabudowania znajdowały się na nich.

Pamiętać należy, że orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...]. już z samej nazwy dotyczyły ustalenia ceny gospodarstwa. W sytuacji, gdy istnieją pomiędzy nimi istotne rozbieżności co do ilości i rodzaju zabudowań gospodarczych, w pierwszej kolejności organ powinien sięgnąć po dokumentację geodezyjną i ewidencyjną, z której wynikałoby jakie budynki znajdowały się na terenie gospodarstw rolnych poprzedników prawnych stron i w czyim znajdowały się posiadaniu.

Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem organu, że dokonany w 1984r. podział fizyczny działki [...] jest niezgodny z przepisami prawa, że wydzielając z działki nr [...]pas gruntu na drogę wewnętrzną nr [...] naruszono prawo własności S. K. W ocenie Sądu, do przyjęcia tak stanowczego poglądu brak jest w aktach sprawy dokumentów. Poza tym organ dokonując powyższych ustaleń przekroczył swoje kompetencje.

Zauważyć należy, że według obowiązujących w latach 1984-85 przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 52, póz. 198 z późn. zm.) administracyjne postępowania o rozgraniczenie mogło zakończyć się w trojaki sposób: w razie braku sporu - w drodze odpowiedniej decyzji organu administracji wydanej na podstawie art. 8 ust. 1; w razie sporu - albo w drodze zawarcia ugody (art. 7 ust. 1 i 2), albo w razie jej niezawarcia - przekazanie sprawy sądowi (art. 7 ust. 3).

Rozgraniczenie jest przede wszystkim potrzebne wówczas, gdy jest wątpliwość lub spór co do przebiegu granicy, wobec czego zakończenie sprawy o rozgraniczenie przez wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 8 ust. 1 cytowanego dekretu, a następuje to sytuacji gdy nie ma sporu co do przebiegu granicy, jest trybem wyjątkowym, który może mieć zastosowane tylko w wypadkach ściśle określonych w art. 6 ust. 1 i 2 tego dekretu. Może to nastąpić wówczas, gdy istnieją znaki, ślady graniczne, odpowiednie plany i dokumenty, albo gdy ich brak - na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub oświadczenia tylko jednej strony, gdy druga strona - mimo możliwości - oświadczenia nie złoży. Wiąże się to z faktem, że z rozgraniczeniem łączą się z reguły kwestie o charakterze cywilnoprawnym, których rozstrzygnięcie nie należy do organu administracji. Przesądza to o braku podstaw do wydania decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu w trybie określonym w art. 8 ust. 1 dekretu w razie powstania sporu granicznego. Wówczas bowiem, stosownie do regulacji zawartej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, powinna być zawarta ugoda lub sprawa przekazania sądowi.

W sytuacji, gdy spór o granice kończy się ugodą zawarta przed geodetą to, w myśl art. 7 ust. 2 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości ugoda taka ma moc ugody sądowej. Dlatego zastępuje ona formę aktu notarialnego, przez co strona tej ugody może przenieść na jej drugą stronę własność rozgraniczanego gruntu lub jego części. Z okoliczności, że ugoda przed geodetą zastępuje formę aktu notarialnego, oraz z dyspozycji art. 7 ust. 2 powołanego dekretu wynika, że do zawarcia ugody przed geodetą zastrzeżona jest forma szczególna (pisemna kwalifikowana) pod rygorem nieważności, a mianowicie - forma protokołu granicznego sporządzonego przez tego geodetę, który dokonuje czynności

ustalenia granicy.

Postępowanie w sprawie podziału działki [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa i działki nr [...] stanowiącej własność S. K., wszczęte zostało 2. urzędu, lecz z akt sprawy trudno wywnioskować w jaki sposób zostało zakończone. Czy zostało zakończone wydaniem orzeczenia o rozgraniczeniu, przewidzianego w przepisach art. 8 i 11 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, póz. 298 z późn. zm.), czy też ugodą.

Według treści protokołu granicznego z dnia 15 sierpnia 1984r. wytyczona i wskazana przez geodetę na gruncie granica nowoutworzonej działki nr [...] stanowiącej drogę dojazdową, utworzona z działek nr [...] i nr 25/2, została uznana za prawnie obowiązującą przez uczestniczącego w czynnościach rozgraniczeniowych S. K., który protokół podpisał. W aktach sprawy znajdują się dokumenty z których wynika, że S. K. zarówno w chwili składania wniosku o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego, jak i w chwili zawarcia ugody określającej przebieg granic była właścicielem działki nr [...], której dotyczyło rozgraniczenie. Był zatem uprawniony do uczestniczenia w postępowaniu o rozgraniczenie.

Organ powinien ustalić, jaki charakter miało to oświadczenie S. K. i w jaki sposób postępowanie rozgraniczeniowe zostało zakończone.

Gdyby protokół graniczny potraktować, że doszło do złożenia oświadczeń ustalających przebieg granicy, o których mowa w art. 6 ust. 2 dekretu, a nie do ugody przed geodetą, to organ mierniczy w rozumieniu w/w dekretu powinien wydać stosowną decyzję administracyjną, określającą przebieg granic pomiędzy działkami.

Gdyby natomiast przyjąć, że postępowanie zakończono ugodą zawartą przed geodetą prowadzącym rozgraniczenie to oznaczałoby to, że S. K. podczas czynności rozgraniczeniowych jako jej strona złożył oświadczenie woli, które przeniosło własność przygranicznego pasa gruntu na właściciela nieruchomości sąsiadującej, tj. Skarbu Państwa i tym samym zmniejszyło obszar jego nieruchomości.

Ugoda zawarta w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie ma samodzielny byt, przepisy bowiem nie wymagają jej zatwierdzenia przez organ administracji. Brak takiego wymagania wskazuje na uwzględnienie cywilnoprawnej autonomii stron w zakresie uregulowania stanu prawnego granic nieruchomości. Tego rodzaju cechy ugody zawartej w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości kwalifikują ją w znaczeniu materialnoprawnym jako ugodę uregulowaną w art. 917 k.c.

(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1964 r. III CR 27/64 - OSNCP 1965 r. póz. 45). Ugoda określona w tym przepisie powoduje ustalenie lub zmianę istniejącego stosunku prawnego. Może ona być dotknięta nieważnością bezwzględną (art. 58 k.c. lub nawet z innych przyczyn, na przykład z powodu braku świadomości i swobody - art. 82 k.c.) bądź też obalona przez uchylenie się przez stronę od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli (art. 84 k.c.), z ograniczeniem jednak możliwości uchylenia się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu (art. 918 k.c.). Wszystko to oznacza, że wzruszenie ugody zawartej w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie może nastąpić wyłącznie według zasad określonych przez prawo cywilne w postępowaniu przed sądem powszechnym.

W tym miejscu dodać też należy, że prawomocne decyzje organów administracji, wydane w trybie przepisów dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości, miały moc wyroków sądowych (art. 11).

Zauważyć również trzeba, że nie jest dopuszczalne wznowienie na podstawie art. 145 § 1 k.p.a. administracyjnego postępowania o rozgraniczenie, które zostało zakończone zawarciem ugody, ustalającej przebieg granicy ( por. wyrok NSA z dnia 31 maja 1994r. SA/Kr 1450/1993 ONSA 1995/3/110), dopuszczalność wznowienia takiego postępowania dotyczyłaby tylko sytuacji, gdyby wydano orzeczenie o rozgraniczeniu na podstawie art. 8 i 11 cytowanego dekretu.

Konsekwencją powyższych rozważań jest stwierdzenie, że w przypadku, gdyby postępowanie o podział działek nr [...] i [...]zostało zakończone w sposób określony wyżej wskazanymi przepisami organ w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania prawidłowości tego postępowania. Do czasu kiedy orzeczenie ustalające granice nowoutworzonej działki [...] nie zostałoby usunięte z porządku prawnego, bądź też nie zostałby wzruszone skutki prawne ugody, to organ jest związany wynikiem postępowania rozgraniczeniowego. Dlatego też tak ważne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest poczynienie przez organ ustaleń dotyczących zakończenia postępowania o podział działek nr [...] i [...].

Konieczne staje się więc dokonanie ustaleń związanych z przebiegiem granic gospodarstw rolnych S. K. i J. M. w celu dokonania także ustaleń jakie zabudowania znajdowały się na terenie ich gospodarstwach rolnych, J. M. na dzień 7 września 1951 r., natomiast S. K. na dzień [...]. do czego niezbędne są prawomocne postanowienie o ustaleniu granic z dnia 18 czerwca 1959r. a także dokumentacja ewidencyjna określona w

przepisach dekretu z dnia 2 lutego 1955r. o ewidencji gruntów i budynków. Koniecznym dokumentem potrzebnym do rozstrzygnięcia sprawy będzie też, w sytuacji gdyby z dokonanych ustaleń wynikało, że postępowanie rozgraniczeniowe zostało zakończone decyzją wydaną w trybie art. 8 i 11 dekretu z dnia 13 września 1946 r. właśnie decyzja o rozgraniczeniu działek nr [...].

Zasadnym jest zatem stwierdzenie, iż organ w sprawie niniejszej naruszył przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a, wydając rozstrzygnięcie, w sytuacji gdy sprawa nie została wyczerpująco i wszechstronnie wyjaśniona, a niepełny materiał dowodowy nie zezwalał na niebudzące wątpliwości ustalenia faktyczne.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej unormowaną w art. 7 k.p.a. i rozwiniętą w art. 77 tej ustawy organy administracji publicznej zobligowane są do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, spoczywa na nich obowiązek zebrania kompletnego materiału dowodowego i wyczerpującego jego rozpatrzenia, celem ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Na tle powyższych regulacji ukształtował się pogląd, że organ ma obowiązek wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, powinien poszukiwać innych, nowych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także zobligowany jest do dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy.

W tym miejscu należy podkreślić, iż z ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 7, 8 kpa) wynika przede wszystkim wymóg praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony (por. wyrok NSA, sygn. akt III SA 719/84, ONSA 1984 r, Nr 2, póz. 117). Natomiast z art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 kpa wynika obowiązek wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, zaś ta ocena winna znaleźć w świetle wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa, odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 września 2007r.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania sądowego w oparciu o treść 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.