Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 395/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2016 r.; sygn. akt III SA/Gl 1305/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...].

Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego zakres sprecyzował w dołączonym do skargi kasacyjnej formularzu PPF, wskazując, że wnosi o zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą od września 2011 r. pod firmą [...]. Głównym jej przedmiotem była sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych. Od lutego 2014 r. jego sytuacja uległa pogorszeniu, albowiem Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wszczął postępowanie podatkowe w sprawie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych. Wydanym w tym zakresie decyzjom nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a majątek wnioskodawcy zabezpieczył na łączną kwotę 3.652.271,00 zł. Konsekwencją powyższego było zajęcie firmowych kont bankowych, co uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności. Ponadto w dniach 23 marca 2015 r. i 27 kwietnia 2015 r. skarżący otrzymał decyzje wydane przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...] ustalające wysokość należności podatkowej na łączną kwotę odpowiednio 2.175.321,00 zł oraz 1.023.965,00 zł wraz z postanowieniami o nadaniu decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności.

W dniu 3 czerwca 2015 r. skarżący złożył w SR Katowice-Wschód Wydział X Gospodarczy wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Postępowanie zostało zakończone postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. sygn. [...] oddalającym wniosek [...] o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Wprawdzie dotychczas uiszczał wpisy sądowe od składanych skarg w łącznej kwocie 18.000 zł, jednak obecnie nie ma już środków finansowych. Utracił też możliwość zaciągania dalszych pożyczek u rodziny i znajomych.

Skarżący podkreślił również, że w związku z rozbiciem całości postępowania na 97 spraw zmuszony jest wielokrotnie ponosić te same koszty w sprawach różniących się jedynie datą wystawienia faktury oraz kwotą widniejącą na niej.

W związku z tym zmuszony był wielokrotnie uiszczać opłaty od pełnomocnictw w łącznej kwocie 2.788,00 zł oraz opłaty od wniosków o uzasadnienie w kwocie 2.100,00 zł – w uiszczaniu których konieczna jest pomoc żony, co znajduje swoje odbicie w sytuacji finansowej całej rodziny. Żona skarżącego opłaciła również skargi do sądu administracyjnego na postanowienia o ustanowieniu zabezpieczenia w sprawie podatku akcyzowego, gdzie łączna kwota uiszczona tytułem opłat od tych skarg wyniosła 9.600,00 zł.

Skarżący zwrócił również uwagę na to, iż na chwilę obecną w stosunku do niego toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą 3.500.000,00 zł (na dzień 11 września 2015 r.)

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 2.785,26 zł netto. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. 118 m2. Dom ten stanowi własność córek. Wydatki związane z jego utrzymaniem oszacowano w następujący sposób: 777,00 zł (podatek od nieruchomości – opłata roczna), 40,00 zł (wywóz śmieci), 4.000,00 zł (opłata roczna za opał), 200,00 zł (energia elektryczna), 65,00 zł (telefon i internet), 70,00 zł (woda). Dodatkowo na wyżywienie wydatkują średnio 1.700,00 zł, a na środki czystości i higieny osobistej 500,00 zł miesięcznie, zakup paliwa ok. 500,00 zł, a na leczenie 150,00 zł. Dlatego zmuszeni są korzystać z pomocy rodziców.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za 2014 r., cztery zaświadczenia o zameldowaniu, oświadczenie w sprawie kredytu z [...], faktury za telefon w sieci [...] za lipiec, sierpień i wrzesień 2015 r., potwierdzenie opłat za energię elektryczną, internet, podatek od nieruchomości, wodę i przedszkole młodszej córki. Dodatkowo przedłożono: wniosek o wyjawienie majątku z dnia 8 lipca 2015 r., zaświadczenie o zarobkach żony, wydruk z CEIDG, postanowienie SR Katowice-Wschód z dnia [...] września 2015 r. w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednocześnie nadesłano: składane przez firmę skarżącego deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r., zestawienie do zaliczek na rozliczenie roczne za pierwsze pięć miesięcy 2015 r., rachunek zysków i strat – wariant porównawczy z powyższego okresu, a także wypis z kartoteki budynków dla działki nr [...] oraz wydruk z księgi wieczystej nr [...]. Dodatkowo w piśmie przewodnim z dnia 19 lutego 2016 r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy wyjaśnił, że skarżący nie może przedłożyć oświadczeń rodziców w przedmiocie udzielanej przez nich pomocy z obawy o stan ich zdrowia.

WSA w Gliwicach zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2016 r. odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych.

Wskazał, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie pozostają bowiem niewyjaśnione kwestie, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku.

WSA zauważył, że w nadesłanym formularzu PPF skarżący zadeklarował, iż jedynym źródłem utrzymania jego rodziny jest dochód żony w kwocie 2.785,26 zł netto otrzymywany ze stosunku pracy, podczas gdy ponoszone wydatki związane z koniecznym utrzymaniem obejmowały rachunki za telefon i internet (366,65 zł i 50,00 zł), podatek od nieruchomości (777,00 zł opłata roczna), energię elektryczną (262,68 zł), przedszkole (142,50 zł), wodę (109,20 zł), gospodarowanie odpadami (40,00 zł). Ponadto z nadesłanych do akt wyciągów bankowych, których właścicielem jest żona skarżącego ustalono, że konto Direct prowadzone w ING Bank Śląski S.A., którego saldo w październiku 2015 r. wynosiło 3.755,45 zł systematycznie zasilają wpływy z otwartego konta oszczędnościowego, którego właścicielem jest również [...]. Według wyciągu bankowego z otwartego konta oszczędnościowego jego saldo w październiku 2015 r. wynosiło 2.148,89 zł, w listopadzie 2015 r. wynosiło 2.250,62 zł, a w grudniu 2.252,41 zł, podczas gdy w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował posiadania przez żonę żadnych oszczędności. Dodatkowo z informacji podanych do akt o sygn. III SA/Gl 1254/15 ustalono, że żona skarżącego posiada konto w Banku Millennium, w ramach którego dokonuje tzw. przelewów wewnętrznych na inne konto, a nadto w ramach zlecenia stałego opłaca IKE swojemu mężowi. Jakie kwoty tam zostały zgromadzone nie podano. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący i jego żona zmuszeni byli zaciągać pożyczki u rodziny i znajomych, celem pozyskania środków niezbędnych do koniecznego utrzymania nie zasługuje na aprobatę. Tym bardziej, że faktu tego w żaden sposób nie uwiarygodnili.

Zażalenie na powyższe orzeczenie wniósł [...] wskazując, że Sąd I instancji dopuścił się błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie dokonał nieprawidłowej oceny sytuacji finansowej skarżącego, która w istocie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Autor zażalenia zarzucił Sądowi pominięcie kluczowej kwestii, tj. ciążących na skarżącym zobowiązań oraz wydania przez Sąd Rejonowy postanowienia o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, co dowodzi, iż skarżący nie posiada żadnych środków umożliwiających przeprowadzenie takiego postępowania. Ponadto skarżący podkreślił, że w związku z rozbiciem całości postępowania na 97 spraw jest zmuszony wielokrotnie ponosić te same koszty w sprawach różniących się jedynie datą wystawienia faktury oraz kwotą widniejącą na niej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu argumentację Sądu I instancji.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Dofinansowanie ze Skarbu Państwa powinno zatem sprowadzać się do przypadków szczególnie trudnych, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Z powoływanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy.

Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie przedstawił wiarygodnych informacji dotyczących jego faktycznej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Słusznie zwrócił uwagę, że brak udokumentowania stanu wszystkich posiadanych rachunków bankowych prowadzonych przez jego żonę budzi uzasadnione wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca nie ukrywa okoliczności, które pozwoliłyby należycie ocenić sytuacją majątkową i dochody małżonków. Wyjaśnienia [...] nakierowane na wykazanie, że wpływy z trzeciego rachunku oszczędnościowego wynikają z wcześniejszego jego zasilenia częścią wynagrodzenia za pracę, nie wytrzymują konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym. Z nadesłanych do akt wyciągów bankowych, których właścicielem jest żona skarżącego wynika, że konto Direct prowadzone w ING Bank Śląski S.A., którego saldo w październiku 2015 r. wynosiło 3.755,45 zł systematycznie zasilają wpływy z otwartego konta oszczędnościowego, którego właścicielem jest również [...]. I tak tytułem tzw. przelewów własnych na konto Direct wpłynęła łączna kwota 2.700,00 zł (vide: przelewy z dnia 14, 28 września 2015 r., 16, 17 listopada 2015 r., 23 grudnia 2015 r.), podczas gdy operacje wychodzące z tego konta na konto oszczędnościowe i konto w Millennium Bank wynosiły łącznie 4.200,00 zł (vide: przelewy z dnia 5, 14 września 2015 r., 8 października 2015 r., 4, 12, 17 listopada 2015 r., 1 grudnia 2015 r.). Według wyciągu bankowego z otwartego konta oszczędnościowego jego saldo w październiku 2015 r. wynosiło 2.148,89 zł, w listopadzie 2015 r. wynosiło 2.250,62 zł, a w grudniu 2.252,41 zł, podczas gdy w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował posiadania przez żonę żadnych oszczędności.

W orzecznictwie dominujący jest pogląd, w świetle którego w przypadku gdy strona uchyla się od przedstawienia informacji na temat jej sytuacji rodzinnej, bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (v. m.in. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).

Na ocenę możliwości płatniczych skarżącego nie ma też wpływu wydane wobec niego postanowienie Sądu Rejonowego Katowice - Wschód w Katowicach o oddaleniu wniosku o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku.

Jak wskazano w treści tego postanowienia wartość posiadanego majątku wnioskodawcy stanowi kwotę 90 000 zł, co przy przewidywanych kosztach postępowania upadłościowego (około 100 000 zł) determinowało nieuwzględnienie wniosku. Jednakże należy zauważyć, że w tym samym orzeczeniu Sąd zawarł postanowienie o oddaleniu wniosku [...] o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił, iż wydatki związane z pokryciem kosztów postępowania muszą być traktowane co najmniej równorzędnie, a nawet priorytetowo w stosunku do innych wydatków. Podkreślił, iż stan pogarszającej się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa dłużnika utrzymywał się od 2014 r., stąd dłużnik winien liczyć się z koniecznością wcześniejszego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz zapewnić środki potrzebne na pokrycie kosztów postępowania. Tego dłużnik nie uczynił.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego w [...] postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe.

Rację ma również Sąd I instancji, że twierdzenie skarżącego jakoby wynagrodzenie żony wynosiło jedynie 2.785,26 zł netto nie znalazło potwierdzenia w przedłożonym do akt materiale dowodowym, albowiem z wyciągów bankowych wynika, że na konto w ING Bank Śląski wpływają "pobory" nie tylko z [...], ale również z [...]. Natomiast wystawione zaświadczenia o zarobkach wskazują, że jej wynagrodzenie z dwóch stosunków pracy wynosi: 3.879,84 zł brutto i 539,35 zł brutto, tj. 2.769,93 zł netto i 395,52 zł netto. Niezależnie od powyższego na jej rachunek bankowy w okresie ostatnich trzech miesięcy wpłynęły dodatkowe środki pochodzące z godzin ponadwymiarowych, otrzymanej nagrody i świadczenia socjalnego. Z kolei z zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r. ustalono, że poza dochodami ze stosunku pracy żona skarżącego wypracowała jeszcze inne źródła przychodu, a jej miesięczny dochód za 2014 r. wynosił 6.145,06 zł netto.

Niejasna jest również sprawa działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego. Jak wynika z nadesłanych dokumentów prowadzi ona działalność gospodarczą, z której w 2014 r. wypracowała przychód rzędu 3.259.868,39 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wynoszące 3.201.293,87 zł, przyniósł dochód w kwocie 58.574,52 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r.). Natomiast w 2015 r. według informacji składanej do ZUS za miesiąc listopad 2015 r. poniosła stratę rzędu 42.397,55 zł. Ta jednak jak wynika z przedstawionych tam danych była spowodowana wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności, które wynosiły 214.915,99 zł, podczas gdy wypracowany przychód kształtował się na poziomie 172.518,44 zł. Podkreślić należy, że w sprzeciwie skarżący wyjaśnił, iż jego żona nie uzyskuje żadnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże stosowne dokumenty źródłowe nie zostały nadesłane, mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania. Nie można zatem ustalić, czy ta w chwili obecnej jest zyskowna, czy też nie.

Wbrew temu co twierdzi strona, Sąd I instancji kompleksowo zbadał sytuację finansową wnioskodawcy pod kątem zdolności poniesienia przez niego kosztów sądowych. W powyżej nakreślonym celu, Sąd uwzględnił wszelkie wpływające na tę sytuację okoliczności. Zupełnie nietrafne były twierdzenia strony, które próbowały tę argumentację podważać. Sąd słusznie bowiem uznał, że niezbędne było sięgnięcie m.in. do trzeciego rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy. Brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienia NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOiSA). Oznacza to również, że inne wydatki takiego przedsiębiorcy nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.