Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 194/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 3, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 20 ust. 4, art. 24a ust. 1, art. 24a ust. 2, art. 24a ust. 3, art. 26 ust. 1, art. 26 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
journal: Dz.U. 2019 poz 303
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
article: art. 6, art. 7, art. 9, art. 11, art. 77, art. 79a, art. 80, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: § 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1989 nr 28 poz 149
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki.
article: art. 26 ust. 1 pkt 2, art. 27 ust. 3
journal: Dz.U. 1982 nr 40 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
article: art. 66 ust. 1 pkt 16, art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 81 ust. 8 pkt 2, art. 81 ust. 8 pkt 9b
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 6 ust. 2a pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 95 ust. 1, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1, art. 134 ust. 2 pkt 2, art. 135 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 zzs(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od organu na rzecz skarżącej kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. postanawia zwrócić skarżącej z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...](słownie: [...]) złotych uiszczoną nienależnie tytułem wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania K. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia [...] października 2020 r., [...] w sprawie odmowy przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem G. M..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2020 r. (data wpływu do organu: [...] sierpnia 2020 r.) złożonym na urzędowym formularzu K. M. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem G. M. (k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] kwietnia 2017 r., [...], w którym zaliczono G. M. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, wypis z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w O. z dnia [...] marca 1996 r., [...], w którym zaliczono G. M. do pierwszej grupy inwalidzkiej w związku ze stanem narządu ruchu wskazując, że inwalidztwo jest trwałe oraz decyzję o waloryzacji emerytury K. M. w wysokości [...] zł brutto.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. zatytułowanym jako "wyjaśnienia do wniosku" K. M. wskazała, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dotyczy przyznania świadczenia stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto ([...] zł) a wysokością wnioskowanego świadczenia ([...] zł).

Decyzją z dnia [...] września 2020 r., [...] Burmistrz odmówił K. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem (k. 4 akt administracyjnych). Wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W sprawie nie ulega wątpliwości, że K. M. ma ustalone prawo do emerytury. Podkreślono, że organ jest zobowiązany do stosowania przepisów ustawowych wprost i "dosłownie", dlatego nie może przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury a świadczenia.

Pismem z dnia [...] września 2020 r. K. M. odwołała się od powyższej decyzji. Wskazała na kontekst historyczny uchwalenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym w czasie, gdy przepis ten wszedł w życie świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane w niższej kwocie niż inne świadczenia, które wykluczają jego pobieranie, w tym emerytura. Obecnie najniższa emerytura, jaką pobiera K. M., jest o kilkaset złotych niższa niż świadczenie pielęgnacyjne. Z tego względu odwołująca się zawnioskowała o przyznanie jej kwoty wyrównującej powstałą różnicę pieniężną.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r., [...] Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia (k. 7 akt administracyjnych). Wyjaśniło, że sporną kwestią jest to czy pobieranie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej emerytury może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej emeryturę nie w całości, tylko do jej wysokości. Podkreślono, że ta grupa opiekunów ponosi takie same koszty związane ze sprawowaniem opieki jak pozostałe osoby zajmujące się niepełnosprawnym członkiem rodziny, dlatego nie ma przekonujących powodów dla różnicowania należnej im pomocy.

Następnie w aktach odnotowano pełnomocnictwo udzielone przez K. M. adwokatowi W. K..

W piśmie z dnia [...] października 2020 r. pełnomocnik K. M. wniósł o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie, to jest w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego (k. 8 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Podkreślono, że treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna być rozumiana w ten sposób, iż wyklucza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby otrzymującej emeryturę jedynie w sytuacji, gdy ta emerytura przewyższa wysokość świadczenia. Odmienna interpretacja prowadzi do pogorszenia sytuacji osób, które pobierają emeryturę w niższej wysokości jednocześnie wypełniając wszystkie obowiązki związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Wskazano, że w sprawie nie jest kwestionowany fakt, iż K. M. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem G. M., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem za niesprawiedliwe należy uznać pozostawienie K. M. w obecnej sytuacji, w której otrzymuje emeryturę w wysokości stanowiącej jedynie 60% wartości świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r., [...] Burmistrz – na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3–4 i art. 26 ust. 1–2 u.ś.r. – ponownie odmówił przyznania K. M. świadczenia pielęgnacyjnego (k. 10 akt administracyjnych). Zaznaczył, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określa u.ś.r. Organ jest zobowiązany do zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. "wprost i dosłownie (expressis verbis) jako obowiązującego przy wydawaniu decyzji". Z tego powodu nie może wydać decyzji pozytywnej przyznającej K. M. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu z dnia [...] listopada 2020 r. wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie K. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł (różnicy aktualnej wysokości świadczenia a emerytury), ewentualnie – z ostrożności procesowej – wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 26 ust. 1 i 2 u.ś.r. poprzez ich zastosowanie pomimo, że art. 26 ust. 2 u.ś.r. został uchylony, natomiast art. 26 ust. 1 u.ś.r. – z uwagi na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – nie powinien być stosowany, co świadczy o braku indywidualnego podejścia organu do załatwienia sprawy;

2. art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten należy stosować zgodnie z jego literalnym brzmieniem, podczas gdy z utrwalonego stanowiska orzecznictwa i doktryny wynika, iż brak dokonania prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu prowadzi do naruszenia równości obywateli wobec prawa.

W uzasadnieniu wskazano, że Burmistrz wydając decyzję o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego błędnie przywołał w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 26 ust. 1 i 2 u.ś.r., gdyż ust. 2 został uchylony, a ust. 1 reguluje kwestię wypłaty przyznanego już świadczenia. Powyższe podaje w wątpliwość kwestię indywidualnego podejścia do niniejszej sprawy przez organ. Ponadto ponownie przytoczono argumentację przywołaną w piśmie procesowym z dnia [...] października 2020 r. dotyczącą błędnej i niekorzystnej dla skarżącej interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza z dnia z dnia [...] października 2020 r., [...]. Wskazało, że nie znajduje podstawy w przepisach prawa materialnego uzasadniających wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie. Poza sporem pozostaje fakt, że K. M. posiada ustalone prawo do emerytury, co zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, nie ma podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji.

W skardze z dnia [...] lutego 2021 r. K. M. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów (k. 2–4 akt sądowych). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

3. art. 26 ust. 1 i 2 u.ś.r. poprzez ich zastosowanie, co doprowadziło do naruszenia art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a.");

4. art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie zgodnie z jego literalnym brzmieniem;

5. art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy;

6. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie decyzji Burmistrza w mocy pomimo wydania jej z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu – poza przywołaniem dotychczas przyjętej argumentacji – wskazano, że rozstrzygnięcie Kolegium nie czyni zadość wymogom postępowania administracyjnego, gdyż nie zostały wyjaśnione przesłanki, jakimi kierował się organ utrzymując w mocy decyzję odmowną. Uzasadnienie decyzji było lakoniczne. Natomiast postępowanie powinno być zakończone w taki sposób, aby strona nie miała wątpliwości co do słuszności, prawidłowości i legalności rozstrzygnięcia. Podkreślono także, że we wcześniejszej decyzji Kolegium uchyliło decyzję odmowną Burmistrza, chociaż argumentacja zawarta w odwołaniu była zbieżna z twierdzeniami zaprezentowanymi w późniejszych pismach.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 7 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy K. M. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem G. M. w sytuacji, gdy ma ona ustalone prawo do emerytury.

Okolicznością niesporną jest to, że K. M. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, a także jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki syna. Poza sporem pozostaje również fakt, że G. M. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, której powstanie – zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] kwietnia 2017 r., [...] – datuje się od urodzenia.

Analizując akta sprawy Sąd stwierdził, że organy nie przeprowadziły należycie wyczerpująco postępowania dowodowego. Należy podzielić argumenty skargi wskazujące, że uzasadnienie decyzji Kolegium było lakoniczne i nie spełniało wymogów określonych w K.p.a. Organ nie wyjaśnił w pełni na jakich przesłankach oparł swoje rozstrzygnięcie. Jest to ważne zwłaszcza w kontekście pozostałych okoliczności sprawy, to jest wcześniejszego uchylenia decyzji Burmistrza w tej samej sprawie. Kolegium przyjęło zresztą odmienne rozstrzygnięcie aniżeli wcześniej nie argumentując wystarczająco przesłanek jego podjęcia. Tym samym naruszyło zasadę przekonywania określoną w art. 11 K.p.a.

Ponadto w tym miejscu Sąd podkreśla, że w sprawie nie ustalono, z jakiego prawa do emerytury korzysta K. M. zwłaszcza, czy korzysta z emerytury przyznanej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149, dalej "rozporządzenie z 1989 r."), czy emerytury przyznanej w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. W zależności bowiem od tego inaczej będą kształtować się jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

I. Przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdyby ustalono, że wnioskująca ma ustalone prawo do tzw. wcześniejszej emerytury

Osoby, którym przysługuje tzw. wcześniejsza emerytura uzyskana niegdyś z tytułu opieki nad dzieckiem, powinny być postrzegane jako potencjalnie uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego (jeśli chodzi o uwarunkowania proceduralne w tym zakresie – patrz niżej punkt II.). Emeryturę tą przyznawano w oparciu o rozporządzenie z 1989 r. wydane na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.). Zgodnie z § 1 ust. 1 przywołanego rozporządzenia "matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego – bez względu na wiek – jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin;

2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które:

a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo

b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3,

a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia".

Okoliczności sprawy, zwłaszcza informacja o niepełnosprawności G. M. istniejącej od jego urodzenia zawarta w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] kwietnia 2017 r., [...], pozwalają sądzić, że K. M. może korzystać z prawa do tzw. wcześniejszej emerytury. Należy podkreślić, że przyznanie prawa do tej emerytury na podstawie rozporządzenia z 1989 r. wskazuje jednoznacznie na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Prawo to stanowi wyjątek, który może istotnie wpływać na rozstrzygnięcie kontrolowanej sprawy.

Zarówno na tle przepisów rozporządzenia z 1989 r., jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym, jednak cel tych przepisów jest w istocie tożsamy i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy.

Podsumowując, zdaniem Sądu dla oceny uprawnienia skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego podstawowe znaczenie ma to, czy skarżąca otrzymywała emeryturę wcześniejszą, na którą przeszła z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, czy otrzymała emeryturę ustaloną po dojściu do wieku emerytalnego i której wysokość uwzględnia wypracowany staż. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd zwraca uwagę, że w przedmiotowej sprawie organy nie ustalały, czy taki związek przyczynowy istnieje. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie wyjaśniły czy skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia z 1989 r. Niewyjaśnienie tych kwestii naruszało przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., gdyż organy nie podjęły wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i okoliczności, które legły u podstaw rozstrzygnięcia.

Tymczasem przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Jeżeli przyznano K. M. prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia z 1989 r. i jej opieka nad synem trwa nieprzerwanie od tego czasu, to zdaniem Sądu zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym G. M.. Wyjaśnienia więc wymagało, czy ten związek w dacie składania wniosku zachodził.

Reasumując, zdaniem Sądu, legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, sprawowanie tej opieki nieprzerwanie i nadal (także po osiągnięciu wieku emerytalnego), uzasadnia nie tylko uznanie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem, ale i przyjęcie, że w takich wyjątkowych sytuacjach uzasadnione jest odstąpienie od wykładni literalnej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i z powołaniem na wskazywane w skardze wartości konstytucyjne przyjęcie, że w takich szczególnych okolicznościach możliwie jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

II. Sposób postępowania w kontekście zbiegu prawa świadczeń emerytalnych i świadczeń pielęgnacyjnych

W dalszej kolejności, w kontekście zawartego w skardze wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o emeryturę netto, omówienia wymaga także kwestia zbiegu świadczeń, tj. odniesienie się do sytuacji osób, które tak jak skarżąca mają już ustalone prawo do emerytury, jednak zwracają się do organu z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, którego wysokość przewyższa otrzymywaną przez te osoby emeryturę. W tym zakresie Sąd wskazuje, że nie podziela poglądu o takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r., która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym wypłata różnicy pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto spowoduje dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

Należy zwrócić uwagę, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1285). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 tej ustawy), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b ustawy). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 291 z późn. zm., dalej "u.e.r."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie – emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.). Emerytura jest prawem niezbywalnym ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., to jest posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane jest nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zdaniem Sądu o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1–3 u.ś.r. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że biorąc pod uwagę fakt, iż dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 u.e.r. następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty), bądź z obawą, czy świadczenie pielęgnacyjne w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

III. Przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy wnioskująca ma ustalone prawo do tzw. powszechnej emerytury

W przypadku, gdyby ustalone zostało, że K. M. korzysta z prawa do tzw. powszechnej emerytury organ powinien odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak już wskazano, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. określa, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela w tym zakresie tę linię orzecznictwa sądów administracyjnych, która opowiada się za literalnym rozumieniem normy określonej w omawianym przepisie, we wszystkich przypadkach, gdy mamy do czynienia z korzystaniem przez osobę z emerytury powszechnej, którą należy odróżnić od specyficznego, wyżej opisanego, prawa do wcześniejszej emerytury uzyskanej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Świadczy o tym nie tylko wynik wykładni językowej, ale również rezultaty wykładni funkcjonalnej i celowościowej. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia" lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie opieki musi zatem wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W przypadku wcześniejszej emerytury przyznawanej na podstawie rozporządzenia z 1989 r. istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (która była przesłanką przyznania emerytury dla opiekunów niepełnosprawnych dzieci) a opieką nad niepełnosprawnym.

Inaczej zupełnie inaczej sytuacja kształtuje się, gdy chodzi emeryturę powszechną. Emerytura przyznawana jest w związku z dożyciem przez osobę fizyczną określonego wieku i uzyskaniem przez nią określonego okresu ubezpieczenia – art. 27 ust. 1 u.e.r. Emerytura przyznawana jest na wniosek, a prawo do niej nabywa się z mocy ustawy (art. 100 i art. 116 ust. 1 u.e.r.). Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast, przynajmniej w części, zrekompensować brak dochodu z pracy zarobkowej osobie, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego zostały jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę już na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, "systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych", służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by opiekować się dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia" (zob. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555). W ocenie Sądu intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają wątpliwości. Wyrażoną wprost wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – do czasu nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych prowadzą do spójnego wniosku.

Należy podkreślić, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraną emeryturą.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie podziela przy tym argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2020 r., I OSK [...] (orzeczenia.nsa.gov.pl) mającej przemawiać za tym, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji osoby pobierającej emeryturę w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury.

Zauważyć bowiem należy, iż tego rodzaju argumentacja sprowadza się nie tylko do oceny zgodności z normami rangi konstytucyjnej rozwiązań przyjętych w powyższym przepisie rangi ustawowej, ale jednocześnie – pod pozorem dokonywania wykładni przepisów prawa – prowadzi do sytuacji kreowania przez sąd zupełnie nowej, nie istniejącej dotąd w systemie prawnym normy przyznającej danej osobie prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w pomniejszonej wysokości. Natomiast w sytuacjach, gdy ustawodawca chciał wprowadzić tego rodzaju regulacje przewidujące pomniejszanie przysługujących świadczeń, ze względu na zaistnienie okoliczności co do zasady wykluczających ich przyznanie, to czynił to wprost. Przykładem powyższego jest mechanizm pozwalający na przyznanie zasiłku rodzinnego przy przekroczeniu kryterium dochodowego wprowadzony w art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Odnosząc się do podnoszonej argumentacji o charakterze historycznym – sprowadzającej się do wskazania, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna uwzględniać także, iż w dacie uchwalenia u.ś.r. wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia – należy zauważyć, że ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do [...] maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest często znacząco wyższe od otrzymywanej przez daną osobę emerytury. Aktualnie świadczenie pielęgnacyjne wynosi [...] zł zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. (M.P. z 2020 r., poz. 1031). Jednakże brak wprowadzenia w przepisach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego mechanizmu "złotówka za złotówkę" nie może być uznane za wynik przeoczenia ustawodawcy, lecz za jego świadome działanie, które nie może być usunięte ze względów słusznościowych, przez orzekający w sprawie sąd poprzez przyjęcie domniemania wprowadzenia do systemu prawnego odpowiedniej normy. Nawet bowiem w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności orzekający w sprawie indywidualnej sąd na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP uprawniony jest do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją, lecz nie do tworzenia norm prawnych i zastępowania wyeliminowanej normy inną.

Skoro zatem ustawodawca nie wprowadził w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. w tym zakresie żadnych wyjątków, to w przypadku posiadania ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, wyeliminowana będzie możliwość przyznania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, jak i świadczenia pomniejszonego o kwotę otrzymywanej emerytury lub renty.

Okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób mającej ustalone prawo do emerytury jest kwotowo niższe od świadczenia pielęgnacyjnego nie uprawnia do stosowania takich zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które przeczą jego treści wywiedzionej wedle dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Uprawnienie do wykładni przepisu kończy się tam gdzie zaczyna się tworzenie nowej normy prawnej, co jest działaniem zastrzeżonym dla ustawodawcy. Tymczasem ani z powołanego przepisu, ani z innych regulacji zawartych w u.ś.r., u.e.r. czy Konstytucji RP, nie da się wyprowadzić normy uprawniającej osobę mającą ustalone prawo do emerytury do żądania od organu administracji przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w nieznanej ustawie wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy otrzymywanym świadczeniem emerytalnym a wysokością potencjalnego świadczenia pielęgnacyjnego.

Stanowisko to pośrednio potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), w którym, stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z przepisami ustawy zasadniczej w zakresie w jakim przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Gdyby bowiem dopuszczalna była taka interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która zakłada dopuszczalność pominięcia zawartych w tym przepisie przesłanek w całości, to interwencja Trybunału nie byłaby konieczna. Wyrok ten wskazuje zatem, że do nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przez podmiot wymieniony w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. niezbędna jest inicjatywa ustawodawcza. Bez niej w oparciu tylko o wykładnię obowiązującego prawa nie sposób uznać, że osoby mające ustalone prawo do emerytury mogą domagać się przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o kwotę pobieranej emerytury, czy też inaczej rzecz ujmując kompensowania wysokości emerytury do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (jako świadczenia o wyższej wysokości).

Norma wyrażona w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Przepis ten nie może być zastępowany w orzecznictwie sądowym poprzez wykreowanie generalnej normy ustanawiającej w tego rodzaju sytuacji uprawnienie do wyboru świadczenia przez beneficjenta, gdyż stanowiłoby to zastrzeżone dla ustawodawcy działanie prawotwórcze.

Końcowo Sąd jeszcze raz podkreśla, że powyższy wywód zawarty w niniejszym punkcie III.) uzasadnienia wyroku dotyczący braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadające prawo do emerytury nie dotyczy przypadku, gdy emerytura wnioskodawcy została przyznana na podstawie rozporządzenia z 1989 r. Jak już zaznaczono, tzw. wcześniejsza emerytura jest specyficznym świadczeniem emerytalnym, które w niegdysiejszym stanie prawnym pełniło rolę podobną do dzisiejszego świadczenia pielęgnacyjnego. O osobie, która zrezygnowała z zatrudnienia i przeszła na wcześniejszą emeryturę, czyniła to w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jest to więc osoba, o której można twierdzić, że zrezygnowała z zatrudnienia w celu, w jakim wymaga tego art. 17 u.ś.r.

IV. Konkluzja

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności wyjaśnią czy skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia z 1989 r., czy korzysta z emerytury przyznanej w oparciu o inną podstawę prawną (osiągnięcie wieku emerytalnego). W sytuacji uznania, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia (ustalone zostanie, że skarżąca korzysta z emerytury przyznanej na podstawie rozporządzenia z 1989 r.), organy wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje ZUS), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 13 akt sądowych).