Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 977/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Referent – stażysta Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2011 r. sprawy ze skargi M.D. – przedstawiciela ustawowego małoletnich: P., A., G. i A.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] odmawiającą przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla małoletnich P., A., G., A. D.

Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

Wnioskiem z dnia 15 października 2010 r. M. D. – przedstawiciel ustawowy ww. – zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie w drodze wyjątku renty rodzinnej małoletnim dzieciom zmarłej T. D.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Powodem decyzji odmownej stało się niewykazanie szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez matkę dzieci uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym, ponieważ w licznych przerwach w zatrudnieniu T. D. nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania zatrudnienia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawiciel ustawowy małoletnich nie zgodził się z odmową przyznania świadczenia podnosząc, iż przerwy w zatrudnień jego zmarłej żony spowodowane były przyczynami od niej niezależnymi, a mianowicie koniecznością opieki nad dziewięciorgiem własnych dzieci i dużym bezrobociem w miejscu zamieszkania.

Prezes ZUS uznał zarzuty wniosku odwoławczego za niezasadne i rozstrzygnięciem z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił warunki wymienione w tym przepisie. Powołany wyżej art. 83 może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Organ wskazał także, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania powołanego przepisu uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, iż matka dzieci w okresach od dnia 2 września 1983 r. do dnia 17 grudnia 1991 r. oraz od dnia 1 grudnia 1998 r. do śmierci w dniu [...] kwietnia 2010 r. nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Mając na uwadze fakt, iż nie miała ona w powyższym okresie orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy nie można przyjąć, że brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym nastąpił ze względu na szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia.

Organ wskazał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (przykładowo wyrok WSA z dnia 17 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 815/07 i wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08). Łącznie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy matki dzieci wynosi 3 lata, 3 miesiące. Okres, w którym matka dzieci pozostawała poza ubezpieczeniem przypada w dziesięcioleciu przed dniem śmierci, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty w trybie zwykłym.

Odnosząc się do argumentacji przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż przerwy w zatrudnieniu matki dzieci spowodowane były wychowaniem dziewięciorga dzieci, Prezes ZUS stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zajmowanie się przez matkę opieką nad małoletnimi dziećmi, chociaż bardzo pożądane ze względów społecznych, nie może być uznane za szczególną okoliczność, uniemożliwiającą nabycie uprawnień emerytalno - rentowych. Jest to bowiem normalny życiowy wybór każdej rodziny, czy matka dzieci, poza przysługującymi jej urlopami wychowawczymi, zrezygnuje z zatrudnienia i poświęci się wychowaniu dzieci bez prawa do świadczeń rentowych, czy też będzie kontynuować zatrudnienie, aby zapewnić sobie w przyszłości uprawnienia emerytalno - rentowe, wynikające z ubezpieczeń społecznych i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (wyrok NSA z dnia 3 lipca 2002 r., sygn. akt: II SA 831/02).

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 pkt 5 lit. a okresem nieskładkowym jest okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do 4 lat - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie - bez względu na liczbę dzieci - do 6 lat. W tych więc tylko granicach uznaje się za uzasadnione wliczanie okresów sprawowania opieki nad dzieckiem do okresów, od których zależy prawo do renty. Ustawowe ograniczenie co do możliwości doliczenia okresów opieki nad dziećmi do stażu pracy, jak również ograniczenie stanowiące, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych, nie mogą zostać uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności zarejestrowania matki dzieci w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, Prezes ZUS wyjaśnił, iż fakt zarejestrowania w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy, bowiem zgodnie z przepisami ww. ustawy okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w Urzędzie Pracy nie stanowi ani okresu składkowego ani okresu nieskładkowego. Trudno również uznać, że okolicznością szczególną wskutek której matka dzieci nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była sytuacja na rynku pracy. Co prawda nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok WSA z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt: II SA/Wa 2345/04).

Mając powyższe na względzie, nie można uznać, że matka dzieci nie spełniła warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności. Nie ma zatem uzasadnionych podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: P., A., G. i A. Podnoszone zaś przez stronę trudne warunki materialne w jakich się wnioskodawca znajduje wraz z dziećmi nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Decyzją Prezesa ZUS stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości skarżący zarzucił jej naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania.

W uzasadnieniu skargi przedstawiciel ustawowy małoletnich P., A., G. i A. D. podniósł, iż organ błędnie interpretuje przesłankę "szczególnych okoliczności" będących przeszkodą do spełnienia ustawowych warunków do uzyskania świadczenia. Nie jest bowiem prawdziwe twierdzenie organu, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres (przykładowo wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 930/09). Posiadanie przez ubezpieczonego długiego okresu ubezpieczenia niewątpliwie może stanowić dodatkowy argument przy przyznawaniu świadczeń w drodze wyjątku, ale nie może być wskazywane przez organ jako przesłanka konieczna.

Ponadto, zdaniem skarżącego, konieczność sprawowania opieki nad dziećmi można uznać za "szczególną okoliczność" uzasadniającą rezygnację z zatrudnienia, gdy nie jest to jedynie wybór matki, ale konieczność wynikająca z braku możliwości zapewnienia dzieciom opieki korzystając z ogólnodostępnych instytucji do tego przeznaczonych. Powołując się na wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 500/10 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1633/07 skarżący stwierdził, iż niemożność zapewnienia dzieciom opieki przy wykorzystaniu instytucji takich jak żłobek czy przedszkole z uwagi na zbytnią odległość tych placówek od miejsca zamieszkania, czy też zbyt wysokie koszty, można uznać za szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia przez jedno z rodziców. Podobnie jest z zapewnieniem opieki dzieciom przez inne osoby, np. z rodziny. W sytuacji gdy nikt z rodziny nie dysponuje czasem pozwalającym zająć się dziećmi w czasie gdy matka byłaby w pracy, pozostanie w domu z dziećmi jest konieczne i stanowi szczególną okoliczność.

Skarżący zwrócił uwagę, że błędna interpretacja przez organ przepisu stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji wynika z faktu, iż każdą okoliczność jak np: konieczność sprawowania opieki nad dziećmi czy bezrobocie, ocenia on oddzielnie i bez zwracania uwagi na przyczyny takiego stanu rzeczy. Przy ocenie spełnienia przez żonę skarżącego przesłanki "szczególnych okoliczności" organ powinien brać pod uwagę przyczynę rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad dziećmi oraz niemożność znalezienia pracy (bezrobocie). Ponadto powinien oceniać te zdarzenia łącznie, albowiem jedna okoliczność determinuje inną. Niepodjęcie przez żonę skarżącego pracy po narodzinach dzieci spowodowane było koniecznością sprawowania nad nimi opieki (żłobka/przedszkola nie było w pobliżu, a nawet gdyby był to i tak koszty ich opłacenia przewyższyłyby możliwości zarobkowe żony; powierzenie opieki nad dziećmi innym osobom również nie było możliwe ponieważ nie było w rodzinie nikogo tak dyspozycyjnego czasowo). W późniejszym okresie powrót żony do zatrudnienia był również niemożliwy, albowiem posiadając 9 małych dzieci i bardzo długą przerwę w zatrudnieniu znalezienie pracy w okolicy, gdzie stopień bezrobocia jest bardzo duży, było praktycznie niemożliwe. Patrząc obiektywnie nikt nie chciał zatrudnić osoby z dziewiątką jeszcze małych dzieci, które mogą często chorować. Powrót na rynek pracy po długoletniej przerwie w wieku prawie 50 lat nie jest rzeczą łatwą. W połączeniu jeszcze dodatkowo z posiadaniem wielu stosunkowo jeszcze małych dzieci (w dniu śmierci najmłodsze dziecko miało 9 lat, kolejne 10 i 12) było obiektywnie niemożliwe.

Skarżący podkreślił, iż brak zatrudnienia jego żony wynikał tylko i wyłącznie z przyczyn od niej niezależnych. Świadczy o tym nie tylko szereg ww. powodów, które sprawiały, że nie była ona osobą mogącą znaleźć zatrudnienie, ale również fakt iż w sytuacji gdy miała możliwość pracy zawsze z niej korzystała. Rozpoczęła pracę zarobkową niezwłocznie po ukończeniu 18 roku życia. Po urodzeniu pierwszego i kolejnych dzieci nie mogła pracować. Kiedy jednak starsze dzieci były na tyle duże, że mogły czasowo zająć się młodszym rodzeństwem żona skarżącego podejmowała się prac dorywczych u pobliskich gospodarzy, za które w większości otrzymywała wynagrodzenie w postaci płodów rolnych. Skoro nie mogła podjąć pracy "na etacie" imała się każdych zajęć, aby pomóc w utrzymaniu rodziny. Jedynie za okres pracy w gospodarstwie w okresie maja 1995 r. do listopada 1995 r. otrzymała świadectwo pracy. Takie aktywne zachowanie żony skarżącego również powinno zostać wzięte pod uwagę przy ocenie niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu jako nieuzasadniona.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wyłaniają się trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z powołanego przepisu wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę wymienionych warunków.

Wskazać należy, że świadczenie przyznane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Najprościej rzecz ujmując, system świadczeń społecznych oparty jest na umowie społecznej. Filarem tego sytemu są składki opłacane przez osoby podlegające ubezpieczeniu społecznemu. Z jednej strony wnoszone do sytemu składki pozwalają zabezpieczyć potrzeby finansowe ubezpieczonego już po zakończeniu aktywności zawodowej, a z drugiej strony umożliwiają zapewnienie środków utrzymania osobom, które na skutek zdarzeń losowych (wypadku czy choroby) tracą zdolność do wykonywania pracy zarobkowej przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Taka relacja jest określana mianem stosunku ubezpieczenia społecznego. Szerzej na ten temat w monografii R. P. "Stosunki prawne ubezpieczenia emerytalnego" (publik. LEX 2011). Autor monografii wyjaśnia, iż pod tym pojęciem kryje się podstawowa konstrukcja ubezpieczenia społecznego, która w dogmatyce prawa ubezpieczeń społecznych jest zbudowana na bazie relacji zachodzącej pomiędzy ubezpieczonym a instytucją ubezpieczeniową, obok której zachodzą ich relacje z pozostałymi wykonawcami ubezpieczeń społecznych. Taki ogół relacji w szerszym lub węższym znaczeniu ma stanowić podstawę uniwersalnej konstrukcji pojęciowej, za pomocą której obejmuje się sytuacje prawne powstające w wyniku takich zdarzeń, jak choroba, inwalidztwo, osiągnięcie określonego wieku. Stosunek ubezpieczenia społecznego charakteryzuje się tym, że istnieje, wraz z obowiązkiem ubezpieczeniowym, w okresie aktywności pracownika oraz stanowi konstrukcję trzech dwustronnych stosunków prawnych, grupujących stosunki szczegółowe w ramach trzech różnych zespołów praw i obowiązków. Mają być to stosunki prawne zachodzące pomiędzy a) pracodawcą a ubezpieczonym, b) instytucją ubezpieczeń społecznych a pracodawcą, c) instytucją ubezpieczeń społecznych a ubezpieczonym.

W świetle powyższych wywodów uprawnione jest twierdzenie organu, iż co do zasady świadczenie w drodze wyjątku jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Choć takiej przesłanki przepis art. 83 powołanej ustawy nie zawiera, to jednak rozstrzygając w przedmiocie przyznawania świadczeń określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS nie można z pola widzenia tracić prawnych rozwiązań systemowych. Biorąc pod uwagę, iż system ubezpieczeń społecznych funkcjonuje dzięki składkom uczestników tego sytemu, nie sposób przyznać skarżącemu racji, iż długi okres nieopłacenia składek przez ubezpieczonego nie może mieć jakiegokolwiek wpływu na podejmowanie decyzji o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłego ojca dzieci, a następnie przez same dzieci.

Stwierdzić należy, że zmarła w wieku 47 lat T. D. posiadała udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 3 lata i 3 miesiące, z czego na okres składowy przypada jedynie 2 lata 5 miesięcy i 8 dni. Okres składkowy przypada na lata 1981-1983 oraz sześciomiesięczny okres pomiędzy majem a listopadem 1995 r. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05 (publik. LEX nr 194870), iż przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Ponadto na dziesięciolecie przypadające przed dniem śmierci matki małoletnich dzieci nie przypada jakikolwiek okres składkowy, czy nieskładkowy.

Wnioskodawca w toku postępowania administracyjnego, jak i skardze do Sądu wskazywał, iż jego żona nie podejmowała zatrudnienia, albowiem urodziła dziewięcioro dzieci i koniecznym stała się opieka nad nimi. To z kolei wyłączyło ją z aktywności zawodowej. Skarżący podnosi także, iż w miejscu zamieszkania nie mógł korzystać z instytucjonalnej opieki nad dziećmi (żłóbek, przedszkole), albowiem takiej nie było, a nawet gdyby była to i tak ze względu na niski dochód nie byłoby stać jego rodziny na wydatki z tym związane. Ponadto zwrócił uwagę, iż jego żona nie była osobą "atrakcyjną na rynku pracy", albowiem pracodawcy nie zatrudniali matek opiekujących się małymi dziećmi, a gdy starsze dzieci mogły już odciążyć matkę w obowiązkach domowych, ta legitymowała się wiekiem, który nie był preferowanych na runku pracy objętym dużym bezrobocie. Z tych powodów skarżący uznaje, iż jego żona nie miała wpływu na przebieg własnego ubezpieczenia.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, okresów pozostawania T. D. poza ubezpieczeniem nie można usprawiedliwić "szczególnymi okolicznościami" uniemożliwiającymi nabycie uprawnień emerytalno-rentowych w trybie zwykłym. Nie można bowiem przyjąć, iż matka małoletnich dzieci nie mogła z przyczyn od niej niezależnych kształtować przebiegu własnego ubezpieczenia. Wnioskodawca nie podnosił, aby jego żona była osobą dotknięta niepełnosprawnością, czy też z przyczyn zdrowotnych nie była w stanie podjąć zatrudnienia. Ponadto, do drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia bezrobocie nie było zjawiskiem tak dotkliwym społecznym, jak obecnie. Sam skarżący stwierdził, iż trudności na rynku pracy w powiązaniu z opieką nad dziewięciorgiem dzieci, w tym dziećmi małymi 9,10, i 11 letnimi, obiektywnie uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, iż wg. jego ustaleń w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca zamieszkania skarżącego od 1985 r. funkcjonowało przynajmniej jedno przedszkole, zaś skarżący nie wykazał nawet, aby podejmował próby skorzystania z tej formy opieki na dziećmi. Powyższe pozwala stwierdzić, iż to świadomy wybór skarżącego i jego żony o założeniu rodziny wielodzietnej i podziale obowiązków, mąż realizuje założenia zawodowe i przysparza dochodów, natomiast żona zajmuje się wychowywaniem dzieci i pracą w gospodarstwie domowym, spowodował brak aktywności zawodowej po stronie matki małoletnich dzieci. W istocie trudności na rynku pracy, na które powołuje się skarżący, stanowiły tylko hipotetyczną przeszkodę w kształtowaniu przebiegu ubezpieczenia zmarłej. Trzeba mieć na uwadze, iż prowadząc gospodarstwo domowe jedenastoosobowej rodziny i wychowując dziewięcioro dzieci, bez pomocy instytucjonalnej, czy innych osób, T. D. nie mogła być aktywna zawodowo. Podjęcie decyzji tego rodzaju należy do życiowego wyboru członków rodziny i nie może być rozpatrywane w kategoriach przyczyn niezależnych od ubezpieczonego.

W wyroku z dnia 2 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 1689/06 NSA wyraził pogląd, iż oceniając ustawową przesłankę "szczególnych okoliczności" należy brać pod uwagę wiek ubezpieczonego, okres aktywności zawodowej, okres wykonywania pracy i okresy nieskładkowe. Zaś, cyt.: "... zajmowanie się domem i wychowywanie dzieci nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1, lecz było wynikiem wyboru (ubezpieczonej – dopisek własny)".

Oceniając całokształt materiału dowodowego sprawy stwierdzić należy, że T. D. w istocie miała realną możliwość kształtowania przebiegu własnego ubezpieczenia, a niepodejmowanie pracy zarobkowej lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym na rzecz wychowywania dzieci było jej świadomym wyborem. Nie można zatem odmówić organowi racji, iż przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wymienionej, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Dodatkowo należy wskazać, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna. Trudno nie dostrzec potrzeb wielodzietnej rodziny skarżącego, w sytuacji gdy czworo małoletnich dzieci pozostaje bez matki, a jedynym "żywicielem rodziny" pozostaje ojciec dzieci. Jednakże instytucja określona w przepisie art. 83 powołanej ustawy temu celowi nie służby. Rodzina skarżącego wymaga wsparcia finansowego ze środków publicznego, lecz ta pomoc nie powinna być realizowana przez przyznanie renty rodzinnej, a poprzez wsparcie z pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy organ prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki określone w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Reasumując należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie Prezes ZUS w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, prawidłowo go ocenił i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie oraz dostatecznie wyczerpująco uzasadnił zaskarżoną decyzję.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł, jak w sentencji.