Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 768/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184, art. 174 pkt. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig Maciszewska Sędziowie NSA Jolanta Rajewska Ewa Dzbeńska (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 962/07 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu działek oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2007 r., nr oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] października 2006 r., Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2001 r., oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] października 2001 r., którymi odmówiono zwrotu objętych wnioskiem J. Z. działek z uwagi na ustanowienie na nich, przed datą wniesienia wniosku, prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, póz. 543 ze zm.). Ponadto, podstawą odmowy zwrotu wnioskowanej nieruchomości lub jej części nie może być fakt, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zarzucił organom, iż nie zbadały w przedmiotowej sprawie istnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określonych w art. 136 i 137 u.g.n., bowiem w razie ich zaistnienia organy powinny były zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 4 kpa do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej (lub decyzji administracyjnej), w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczona nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 kpa). W ocenie Sądu, rozwiązanie takie wynika z ustawowego zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na cel inny, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, przewidzianego w art. 136 u.g.n.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] października 2006 r., odmawiającą zwrotu J. Z., spadkobierczyni J. L. działek nr [...],[...],[...] i części działki nr [...] jednostka ewidencyjna N. H. m. K., objętych KW nr [...].

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż część byłej parceli katastralnej l. kat. [...] o pow. 0,8530 ha, stanowiącej własność J. L., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] marca 1960 r., na cele budowy osiedla kolejowego. W ocenie organów w/w działki nie spełniają przesłanek zwrotu określonych ustawą o gospodarce nieruchomościami, to jest nie są zbędne w rozumieniu art. 137 ustawy. Działki te są zagospodarowane jako "obszar zielony porośnięty drzewami i krzewami owocowymi, żywopłotem oraz częściowo chwastami", na działkach znajdują się ponadto "metalowe stelaże do wieszania bielizny i trzepak (dz. nr [...]), a przez działkę nr [...] przebiega rurociąg gazowy".

Zdaniem organu na działce objętej wnioskiem o zwrot został zrealizowany cel wywłaszczenia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazywał, że na działkach rozpoczęto prace mające na celu realizację celu wywłaszczenia w ciągu 7 lat od momentu wywłaszczenia i zakończono je w ciągu 10 lat od daty wywłaszczenia nieruchomości (osiedle W. powstało bowiem w 1965 r.).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J. Z., podtrzymując zarzuty dotyczące zaistnienia przesłanek do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] października 2006 r., W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2006 r. w przedmiotowej sprawie obowiązkiem organów w pierwszej kolejności było rozważenie czy istnieją przesłanki zwrotu działek objętych wnioskiem skarżącej przewidziane w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. W tym celu, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w wymaganym sprawą zakresie, należało ocenić, czy na działkach objętych wnioskiem rozpoczęto prace mające na celu realizację celu wywłaszczenia w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna albo czy w ciągu 10 lat od w/w dnia cel ten został zrealizowany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż organy administracyjne dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem Sądu dowody wskazują bowiem, że na przedmiotowych działkach nie znajdują się ani budynki osiedla kolejowego, ani też inne urządzenia, które miałyby pierwotnie wchodzić w jego skład (np. związane z gruntem elementy uzbrojenia), natomiast istniejąca na działkach roślinność (drzewa i krzewy owocowe, żywopłot i chwasty) cechuje się daleko posuniętą przypadkowością i nie sposób uznać, że była częścią wchodzących w skład osiedla zaplanowanych i urządzonych terenów zielonych. Również obecność pozostałych urządzeń znajdujących się na jednej z działek, to jest trzepaka i stelaży do wieszania bielizny, nie może świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla czy tym bardziej terenu zieleni. Nie pozwala wreszcie na taki wniosek, wbrew twierdzeniom organów, przebiegający przez działkę rurociąg gazowy, gdyż jak wynika z pisma wspólnoty mieszkaniowej z dnia 9 sierpnia 2006 r. przebiega on do "prywatnych posesji poza blokami". Nie można w świetle powyższych faktów uznać, że na działkach objętych wnioskiem został zrealizowany cel w postaci budowy osiedla kolejowego, zwłaszcza, iż ten cel należy rozumieć ściśle.

Od tego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosły Polskie Koleje Państwowe S. A. z siedzibą w Warszawie, wnosząc o jego uchylenie.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu wskazano, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Krakowie na cele budowy Osiedla Kolejowego. Z analizy akt sprawy, w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że prace budowlane rozpoczęto w 1962 r., a zakończono w 1965 r. Tym samym wnioskowane do zwrotu nieruchomości nie spełniają żadnej z przesłanek zbędności, ponadto na działkach będących przedmiotem zwrotu są urządzone tereny zielone na potrzeby mieszkańców osiedla.

Ponadto, działka o nr ew. [...] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym K. i Z. P. na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 grudnia 2005 r., a działka nr [...] o pow. 0,2788 ha będąca drogą publiczną została przekazana aktem notarialnym Repertorium [...] Gminie Miejskiej K.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. Z. wniosła o jej oddalenie, podnosząc, iż budowę osiedla kolejowego W. ograniczono do budowy domów mieszkalnych zaś na działkach objętych wnioskiem nie są urządzone "tereny zielone na potrzeby mieszkańców "Osiedla Kolejowego", lecz są one przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne do komercyjnego obrotu. J. Z. wskazała, iż wystąpiła o zwrot przedmiotowych nieruchomości w dniu 15 czerwca 2001 r., tymczasem umową z dnia 19 grudnia 2005 r. PKP S. A. z siedziba w Warszawie sprzedały Z. i K. małżonkom P. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...].

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł ponadto K. P., który w jej uzasadnieniu wskazał, że prawo użytkowania wieczystego nabył w dobrej wierze. W księdze wieczystej nie było bowiem zapisów wskazujących na innego właściciela niż PKP S. A. i Skarb Państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: wniesiona skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 powołanej ustawy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza sama strona wnosząca skargę kasacyjną poprzez konstrukcję podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie oparta została na podstawie określonej w art. 174 ust.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, to mylne zrozumienie treści zastosowanego przepisu, a naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to nieprawidłowe odniesienie normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego. Możliwe jest również oparcie zarzutu naruszenia prawa materialnego na obu tych formach naruszenia gdyż niewłaściwe zastosowanie prawa może być konsekwencją jego błędnej wykładni.

W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, uzasadnieniem jest wyjaśnienie dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego wyroku przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis powinien być w sprawie zastosowany.

Należy z całą mocą podkreślić, że ustaleń faktycznych, dokonanych w sprawie, autor skargi kasacyjnej nie może kwestionować poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego, co w istocie w sprawie niniejszej starał się uczynić. Naruszenie prawa materialnego nie może polegać na wadliwym ustaleniu faktów (kwestionowanym przez kasatora). Ustalenie wykorzystania przedmiotowych działek na cel wywłaszczenia leży w sferze okoliczności faktycznych sprawy, które mogą być podważone w skardze kasacyjnej wyłącznie w drodze zarzutu naruszenia prawa procesowego, przy czym zarzut taki musi być skierowany przeciwko wyrokowi Sądu, a nie przeciwko decyzji organu administracji. W ramach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje jedynie oceny prawidłowości orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji pod względem jego zgodności z prawem, czego w żadnym wypadku nie można utożsamiać z ponowną kontrolą legalności decyzji administracyjnej. W żadnym miejscu skargi kasacyjnej nie zarzucono Sądowi I instancji naruszenia przepisów regulujących postępowanie przed tym Sądem. Jedynie powołanie jako podstawy kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, mogłoby skutecznie doprowadzić do podważenia poczynionej przez ten Sąd oceny stanu faktycznego, a w konsekwencji do zarzutu naruszenia prawa materialnego. Sąd I instancji, inaczej niż organy, ustalił stanu faktyczny sprawy i w oparciu o tak poczynione ustalenia dokonał prawidłowej wykładni art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro w ocenie Sądu I instancji działki nr: [...],[...] , [...] i cześć działki [...] nie zostały wykorzystane na cel podany w decyzji wywłaszczeniowej, gdyż nie wybudowano na nich ani budynków mieszkalnych ani nie urządzono terenów rekreacyjnych dla mieszkańców osiedla kolejowego to oznacza, że działki te spełniają warunki "zbędności" określone w art.137 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zatem zarzut naruszenia przepisów art. 136 i 137 wspomnianej ustawy jest nieuzasadniony.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.