Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 970/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  i art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 7, 77  par. 1, 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 kwietnia 2022 r., znak: SKO -NP-4115-102/22, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez W. L., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r., znak: SKO-NP-4115-102/22, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia 7 lutego 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. L.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 29 grudnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, Burmistrz B. odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zakres czynności wykowanych przez skarżącego w ramach opieki nad matką, jak i to, że jest ona w stanie funkcjonować kilka godzin samodzielnie daje skarżącemu możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze godzin. Ponadto, istnieje możliwość zabezpieczenia w tym czasie matce opieki w formie usług opiekuńczych. Organ zauważył, że również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji (wymagająca opieki ma oprócz skarżącego dwójkę dzieci), pomimo że mieszkają poza miejscem zamieszkania matki, nie są zwolnione z obowiązku alimentacyjnego. Mogą uczestniczyć w opiece nad matką poprzez udzielenie wsparcia finansowego na zapewnienie usług opiekuńczych, co odciążyłoby skarżącego w opiece i umożliwiło mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Poza tymi okolicznościami, organ pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie została spełniona również przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z dokumentacji wynika, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki – M. L. nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie prawa, którego nie da się pominąć przy określeniu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, pominięcie prawnie uzasadnionych celów ustawy, pominięcie , że skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zarzucił również organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką nie wypełnia ustawowej przesłanki. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postepowania – art. 7 i 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, a to poprzez arbitralne uznanie, że zakres sprawowanej przez niego opieki nad matką umożliwia mu podjęcie zatrudnienia i nie stanowi stałej opieki, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okolicznością dla sprawy. Również i uzasadnienie decyzji nie jest adekwatne, stosownie do art. 11 i 107 § 3 k.p.a. wniósł z uwagi na powyższe zarzuty o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie Kolegium stanowisko organu pierwszej instancji było nieprawidłowe, albowiem wynikało z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy. Przepis ten stanowił bowiem przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. z dnia 23 października 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem w/w orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014 r. i ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego.

W konsekwencji, okoliczność, że niepełnosprawność w stopniu znacznym osoby wymagającej opieki powstała w wieku 85 lat nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższej okoliczności, zdaniem Kolegium w sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Tymczasem jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego osoba wymagająca opieki – matka skarżącego - mieszka wspólnie ze skarżącym, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pracy w celu sprawowania nad nią opieki. Matka ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności od października 2021 r. z przyczyn 05-R i 07-S, tj. niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu oraz choroby układu oddechowego i krążenia. Porusza się po mieszkaniu przy pomocy kul łokciowych, ponieważ ma uszkodzone kolano, ma sprawną tylko lewą dłoń, prawą jest w stanie podnieść tylko do wysokości klatki piersiowej, co stanowi utrudnienie przy spożywaniu zupy. Większość dnia spędza w łóżku ze względu na problemy z poruszaniem, które są przyczyną tego, że konieczne jest zakładanie pampersów.

Ze względu na stan zdrowia wymaga ona pomocy w utrzymaniu higieny osobistej (myciu ciała, zmiany pampersów) przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, pomocy w ubieraniu się, organizowaniu wizyt lekarskich. Nadto nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa domowego tj. wykonywać takich czynności jak sprzątanie, pranie, robienie zakupów gotowanie, ogrzewanie domu. Pomoc w wykonywaniu powyższych czynności i opiekę nad nią sprawuje syn - skarżący, który obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres ustalonych czynności wykonywanych w ramach opieki nad niepełnosprawną jest zgodny z oświadczeniem skarżącego z dnia 4 stycznia 2022 r., którym wskazał, że przygotowuje posiłki, podaje leki, dba o czystość, prowadzeni gospodarstwo domowe, pomaga w ubraniu się, czesaniu, poruszaniu się, załatwianiu spraw administracyjnych.

W ocenie Kolegium z zaprezentowanych wyżej ustaleń faktycznych nie można wnioskować, że zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie skarżącemu jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.

Czynności takie jak: przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano

i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

Nadto, z akt sprawy nie wynika, żeby osoba wymagająca opieki była osobą obłożnie chorą, niekontaktową. Co prawda ustalono, że wymagająca opieki musi mieć zakładane pampersy, jednak w oświadczeniach strony z dnia 29 grudnia 2021 r i z dnia 4 stycznia 2022 r. okoliczność ta nie była podnoszona. Nadto z przedłożonego materiału dowodowego (medycznego jak i wywiadu środowiskowego) nie wynika, aby ze względu na stan zdrowia matka skarżącego wymagała stałego nadzoru.

Zdaniem Kolegium czynności wykonywane przez skarżącego w związku ze sprawowaną opieką nie absorbują go na tyle aby zachodziła konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej. Nadto w opiece tej wnioskodawca może uzyskać wsparcie, bowiem w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Kolegium podniosło również, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od 30 listopada 2019 r., tj. do momentu zakończenia się okresu na który zawarł umowę z pracodawcą T sp. z o.o. ul. [...], [...] G. Z kolei u matki orzeczono, iż ze względu na stan zdrowia wymaga ona pomocy i opieki od października 2021 r. Tym samym nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez odwołującego nie nastąpiło z powodu konieczności zapewnienia opieki matce.

Kolegium zauważyło, że oprócz skarżącego zobowiązanymi do alimentacji matki (w równym stopniu co odwołujący się) jest również dwoje jego rodzeństwa, brat J. i siostra J. Co więcej u żadnej z tych osób organ odwoławczy nie stwierdził przeszkody - która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób.

Zdaniem Kolegium okoliczności polegającej na tym, że osoby zobowiązane do alimentacji mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, są na emeryturze lub pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na nich zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji.

Co więcej, rodzeństwo skarżącego nie wykazało, że ich sytuacja finansowa czy też rodzinna (mają na utrzymaniu w swoich gospodarstwach domowych inne osoby), zdrowotna (legitymują się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności) uniemożliwia im współuczestnictwo w zapewnianiu opieki nad matką. Jeżeli pozostałe dzieci M. L. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżący, zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci matki (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co skarżący są zobowiązane do alimentacji względem matki.

Kolegium podniosło, że przyznanie skarżącemu w tym stanie faktycznym świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego. Przerzucałoby bowiem na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił SKO w Nowym Sączu naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, pominięciu, że sprawowanie przeze skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na błędnej jego wykładni i przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad matką, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na jego nie zastosowaniu i uznaniu, że w sprawie zachodzą negatywne przesłanki do przyznania mi świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o dowolną,

a nie swobodna ocenę dowodów, w tym poprzez:

1) arbitralne uznanie, że sposób i wymiar sprawowania opieki nad matką umożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia i nie stanowi stałej opieki; niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej nad matką,

2) przyjęcie, że niepełnosprawność matki skarżącego istnieje od 20 października 2021 r., podczas gdy wymagająca opieki jest osobą niepełnosprawną (niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym) co najmniej od 7 czerwca 1994r. (w załączeniu kopia orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 7 czerwca 1994 r., znak: [...], oraz kopię legitymacji emeryta – rencisty);

3) przyjęcie, że nie podejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie nastąpiło z powodu konieczności zapewnienia opieki matce;

4) - art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej nie tkwią kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie stwierdził też naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani procesowego skutkujące ich uchyleniem.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – syn (skarżący), a opieka sprawowana jest nad matką, która jak wynika z akt administracyjnych, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 18 listopada 2021 r., wydanym na stałe o znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdzającym, że niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 20 października 2021 r.

Wobec tego w pełni zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, które zasadnie podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za błędne uznać należało stanowisko organu pierwszej instancji, iż w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to mogło to stanowić podstawę do odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć bowiem pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji istotnie było nieprawidłowe.

Pomimo powyższego, zdaniem Sądu, nieuzasadnione są zarzuty skarżącego postawione orzekającym organom – naruszenia przepisów postępowania – artykułów: 7 i 77 § 1, oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, a w konsekwencji również i zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie.

Sąd nie podziela tej argumentacji Kolegium, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie miało związku ze sprawowaną opieką. To, że skarżący pracy zarobkowej nie podejmuje od 30 listopada 2019 r., tj. do momentu zakończenia się okresu na który zawarł umowę z pracodawcą T. Sp. z o.o. w G., nie ma swej doniosłości, nawet jeżeli, jak stwierdziło Kolegium, że matce skarżącego w orzeczeniu o niepełnosprawności, wskazano, że ze względu na stan zdrowia wymaga ona pomocy i opieki od października 2021 r. Zauważyć bowiem należy, że skarżący nie podejmował nadal pracy zarobkowej, także i ze względu na tą okoliczność – konieczności sprawowania opieki nad matką. Nie ma w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania, które ustanawia określony termin złożenia żądania o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia. Można to uczynić w każdym czasie, ważne jest jednakże, by rezygnacja, czy niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, miały związek ze koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Podzielić natomiast należy dokonaną ocenę przez Kolegium, że zakres czynności opiekuńczych, jakie skarżący wykonuje przy matce, nie są tego rodzaju iż wykluczają zupełnie podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zasadnie podniosło Kolegium, że przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą – to czynności, które nie odbiegają od wykonywanych przez osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujących zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, iż ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie, zwłaszcza, że z materiału dowodowego - dokumentacji medycznej, jak i z ustaleń przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego - nie wynika, aby ze względu na stan zdrowia matka skarżącego wymagała stałego nadzoru. Matka skarżącego nie jest bowiem osobą obłożnie chorą, niekontaktową. Co prawda ustalono, że porusza się po domu za pomocą kul łokciowych, ma ograniczony zakres ruchu prawej ręki, wymagane jest zakładanie pampersów, nie mniej jednak, nie są to aż takie dysfunkcje sprawności ciała matki skarżącego i ograniczenia swobodnego funkcjonowania w życiu codziennym, które by całkowicie wykluczały podjęcie przez niego zatrudnienia. Również pracy tej nie wykluczają takie czynności opiekuńcze jak np. robienie zakupów, realizacja wypisanych recept, sprzątanie mieszkania, gotowanie czy pranie. Zwrócić bowiem należy uwagę na ustalenia pracownika socjalnego, dokonane podczas przeprowadzonego w dnu 4 stycznia 2022 r. wywiadu środowiskowego. Wynika z nich mianowicie, że z uwagi na problemy w poruszaniu się rzeczywiście większą część spędza ona w łóżku, zaś w sytuacjach pogorszenia się stanu zdrowia wzywa skarżącego, aby podaj jej natychmiast lek. Wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, jak zapisał w ustaleniach pracownik socjalny. Czynności związane z utrzymaniem higieny zajmują około 3 godziny dziennie. Pomijając inne wskazane czynności sprzątanie zajmuje skarżącemu 2 godziny dziennie, pranie około godziny, zaś załatwianie spraw urzędowych około 2 godzin dziennie. Sąd rozumie trudności związane ze sprawowaniem opieki nad matką, nie mniej jednak zauważyć należy, że już z tych ustaleń pracownika socjalnego, oświadczeń samego skarżącego, które w treści ustaleń tych zostały ujęte, doświadczenia życiowego wynika, że przy dobrej organizacji, przygotowaniu niektórych czynności wcześniej, odpowiednim planowaniu, skonsolidowaniu niektórych czynności, da się wygospodarować taką część czasu, która mogłaby być przeznaczona na świadczenie przez skarżącego pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a przy pomocy finansowej pozostałych zobowiązanych do alimentacji – brata i siostry – określonych czynności opiekuńczych, które by wówczas były wykonywane w ramach systemu pomocy społecznej, z pewnością odciążyłoby skarżącego z szeregu czynności opiekuńczych i umożliwiałoby podjęcie przez niego zatrudnienia lub wykonywania innej pracy w tym ograniczonym zakresie. Sąd zdaje sobie również sprawę z trudności na rynku pracy, ale są to kwestie wykraczające poza niniejszą sprawę, podkreślić jednak z całą mocą należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza w ogóle możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Tak nie jest jednak, zdaniem Sądu, w tym przypadku. Nie stanowi to też zanegowania ustaleń przy wydawaniu orzeczenia o niepełnosprawności możliwości samodzielnego funkcjonowania matki w życiu codziennym, lecz dokonanie ustaleń możliwości samodzielnej egzystencji matki istnienia bądź nie istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką.

Prawidłowa była zatem ocena organów zakresu i charakteru czynności opiekuńczych. Nie można im zatem skutecznie zarzucić naruszenia przepisów artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., gdyż zebrały wystarczający materiał dowodowy do podjęcia rozstrzygnięcia, ustaliły wszystkie niezbędne okoliczności dla załatwienia sprawy i prawidłowo ten materiał we wzajemnej łączności oceniły.

W tym zakresie Kolegium, działające jako organ odwoławczy, mogło więc skorzystać z kompetencji do odmiennej oceny zebranego, co podkreślić należy w wystarczający sposób do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, materiału dowodowego, niż to uczynił organ pierwszej instancji.

Prawidłowe i przesadzające jest też stanowisko organów, tym razem obydwu instancji, wobec dokonanych przez nie ustaleń, że skarżący ma rodzeństwo, brata J. i siostrę J., które tak jak on są zobowiązani do alimentacji wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki.

Zasadne jest stanowisko, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest w tej sprawie, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co do zasady praca zawodowa nie jest obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z tego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, gdyż jego realizacja nie musi polegać na osobistych staraniach. Może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak słusznie podniosło Kolegium, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Skarżący nie zdołał skutecznie wykazać, że po stronie tych osób istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające ich pomoc w sprawowaniu opieki nad matką, nawet w formie współfinansowania czynności opiekuńczych tym bardziej, że brat oświadczył, iż nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (k. 31 akt organu pierwszej instancji), a siostra odmówiła złożenia oświadczenia (k. 28 akt organu pierwszej instancji) i także nie wyraziła zgody na przeprowadzenie w tym zakresie wywiadu środowiskowego (k. 27 akt organu pierwszej instancji).

Kolegium władne było zatem, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wbrew twierdzeniom skargi Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń przepisom postępowania ani prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku. Wbrew twierdzeniom skargi nie doszło ani do naruszenia podniesionych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani też do naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 i 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy, skoro przepisy te zostały w sposób prawidłowy zinterpretowane wraz z ustaleniem właściwych konsekwencji prawnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.