Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 16/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 13 ust. 1, art. 102 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 16/19 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 14 maja 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, , Sędziowie, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r., sprawy ze skargi J. H., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, , I. oddala skargę w całości;, II. przyznaje adwokatowi A. T. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 295,20 (słownie: dwieście, dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym., ,


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem J. H. (dalej jako wnioskodawca , strona , skarżący) z dnia 9 lutego 2018 r. ( 20 lutego 2018 r. data wpływu do organu) o przyznanie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za energię elektryczną w lokalu mieszkalnym położonym we W. przy ul. S. [...] , z tym uzasadnieniem ,że nie posiada on środków finansowych na opłatę rachunków za energię elektryczną, co powoduje powstanie długu. Nadto wnioskodawca wskazał, że nie może liczyć na ewentualną pomoc małżonki, która zmaga się z alkoholizmem i nie jest zdolna do uzyskania samodzielności finansowej. Na poparcie swoich twierdzeń wnioskodawca przedstawił kserokopię pisma T. sp. z o.o. z dnia 26.0. 2018r. , z którego wynika wysokość należności za energię elektryczną.

Organ pomocowy decyzją z dnia 12 marca 2018r. nr [...] odmówił przyznania stronie wnioskowanego zasiłku . Powyższa decyzja została uchylona decyzją z dnia 24 kwietnia 2018r. nr [...] wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej jako Kolegium, SKO) , które wskazało na potrzebę przeprowadzenia, w toku podejmowanych czynności, wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania żony wnioskodawcy.

Decyzją z dnia 6 września 2018r. nr [...] , wydaną z powołaniem się na przepisy art. 2 ust.1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 13 ust. 1, art. 39, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r., poz. 1508 z późniejszymi zm.), a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r., poz. 1058) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 1257 z późniejszymi zm.) , Kierownik Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr 2 w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W., działający na podstawie upoważnienia Prezydenta W., odmówił przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za energię elektryczną z tym uzasadnieniem ,że strona odbywa karę pozbawienia wolności i przebywa obecnie w Zakładzie Karnym w G., co, zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczeń oraz dyskwalifikuje również możliwość efektywnego ubiegania się o przyznanie tychże świadczeń z pomocy społecznej. Nadto organ I instancji mając na uwadze treść przepisu art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazania Kolegium , stwierdził , że małżonka wnioskodawcy w żaden sposób nie podjęła się współpracy z pracownikami socjalnymi (nie dobierała telefonów, nie można było zastać jej w miejscu zamieszkania), co niejako świadczy o braku jej zgody na udzielenie pomocy wnioskowanej przez jej męża.

Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji , podnosząc że obecnie przebywa w zakładzie karnym, co bezpośrednio zaprzepaszcza mu możliwość wsparcia finansowego jego schorowanej żony, która nie posiada żadnych środków własnych na pokrycie opłat za energię elektryczną czy kosztów żywności. Ponadto odwołujący się wywodził ,że jego żona jest osobą uzależnioną od alkoholu, co winno obligować pracownika socjalnego do efektywnego skontaktowania się z nią i udzielenia należnej pomocy. Podniósł ,że po opuszczeniu zakładu karnego, to na nim będzie spoczywał obowiązek spłaty długów, które obecnie wzrastają nie z jego winy i prowadzą do coraz większego zadłużenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia 5 listopada nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej Kolegium wskazało, że organ I instancji, wykonując wskazania organu II instancji uchylającego pierwotną decyzję wydaną w toku postępowania, podjął próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z żoną wnioskodawcy , który to pozwoliłby na ustalenie czy celem wystąpienia przez stronę z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego było zaspokojenie również potrzeb rodziny ( żony ). Organ II instancji stwierdził ,że samemu wnioskodawcy , ze względu na odbywanie przez niego kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym, nie przysługuje możliwość ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego., co wynika z przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który przesądza o braku możliwości uzyskania zasiłku celowego przez niego . Z kolei sama zainteresowana- żona strony, co prawda już po wydaniu przez organ I instancji decyzji, w dniu 19 września 2018r. złożyła względem pracownika socjalnego pisemne oświadczenie, w którym jednoznacznie wskazała, że nie potrzebuje uzyskania pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i o taką pomoc nie wnioskuje.

Według Kolegium, na podstawie art. 102 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, byłoby możliwe udzielenie takiej pomocy w przypadku wnioskowania o nią przez żonę strony , lecz rezygnacja przez nią z możliwości ubiegania się o jakiekolwiek wsparcie finansowe , nie daje możliwości do pozytywnego rozpatrzenia wniosku i odwołania strony .

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżący odniósł się przede wszystkim do problemów alkoholowych żony, która nie jest zdolna do uregulowania płatności za energię elektryczną, co powoduje powstanie długu po stronie skarżącego, przebywającego obecnie w Zakładzie Karnym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji , podnosząc , że w skardze nie sformułowano jakichkolwiek zarzutów i argumentacji, które pozwoliłyby na stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 , poz. 2107 ze zm. ) i tylko naruszenie tego prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji uzasadnia jej uchylenie, czyli wycofanie z obrotu prawnego.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018, poz.1508) zwanej dalej : u.p.s. , której przepisy stanowią podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji . Z definicji ustawowej pomocy społecznej zawartej w art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika ,że jest ona instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Do zasad ogólnych udzielania pomocy społecznej , wymienionych w Dziale I rozdziału 1 ustawy o pomocy społecznej , należy również zasada , o której mowa w art. 13 ust. 1 tej ustawy. , zgodnie z którą , osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Cytowany przepis ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej i nie przewiduje żadnych wyjątków. A zatem fakt odbywania kary pozbawienia wolności przez osobę aplikująca o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej stanowi samoistną przesłankę odmowy przyznania świadczenia zarówno pieniężnego, jak i niepieniężnego. Innymi słowy, oznacza to, że osobom odbywającym karę pozbawienia wolności nie przysługuje jakiekolwiek świadczenie objęte ustawą o pomocy społecznej, niezależnie od położenia czy stanu osoby domagającej się świadczenia, a także od długości ich pobytu w zakładzie karnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008r., sygn. akt I OSK 1222/07).

Należy bowiem mieć na uwadze unormowanie zawarte w przepisach art. 102, 109, 110, 111 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r.- Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2019r. poz. 676), z których jednoznacznie wynika, że odbywając karę pozbawienia wolności skazany ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których koszty pokrywane są z budżetu państwa. Zatem osobie odbywającej karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowanej zapewnia się minimum trzy razy dziennie posiłek, o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden gorący, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie. Takie założenie ustawodawcy legło u podstaw wyłączenia skazanych, odbywających karę pozbawienia wolności, z kręgu podmiotów uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Skoro bowiem skazanemu z budżetu państwa zabezpiecza się wszelkie niezbędne potrzeby, to brak jest tym samym ryzyka wystąpienia okoliczności uzasadniających udzielenia pomocy oraz podstaw do finansowania jeszcze dodatkowych świadczeń w postaci, np. zasiłku celowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2015r., sygn. akt I SA/Wa 2905/14).

Z materiału aktowego badanej sprawy bezspornie wynika ,że w momencie inicjowania przedmiotowego postępowania administracyjnego , a także w chwili wydania decyzji ostatecznej, skarżący przebywał w zakładzie karnym, wykonując tym samym wymierzoną mu bezwzględną karę pozbawienie wolności. Przy czym pozbawiony doniosłości prawnej jest argument dotyczący pozostałego krótkiego okresu do zakończenia odbywania tejże kary . W każdym bądź razie nie stanowi on przesłanki wartościującej , mającej jakikolwiek wpływ na decyzję organu administracji publicznej.

Mając na względzie powyższą niesporną okoliczność ,zaaprobować należy stanowisko obu organów orzekających w sprawie, że w realiach analizowanej sprawy wypełniona została dyspozycja normy zawartej w omawianym przepisie art. 13 ust.1 u.p.s. , albowiem fakt odbywania przez skarżącego kary pozbawienia stanowi samodzielną i wystarczającą przesłanką odmowy przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej.

Z kolei odnosząc się do wniosku skarżącego w przedmiocie konieczności udzielenia pomocy socjalnej jego żonie, przebywającej na wolności , wskazać należy ,że zgodnie z przepisem art. 102 ust.1u.p.s. , postępowanie administracyjne w zakresie przyznania świadczeń z pomocy społecznej oparte jest na zasadzie skargowości, co oznacza, że może być wszczęte jedynie na wniosek uprawnionego podmiotu. Zatem zasadą jest, że wszczęcie przez organ postępowania i następnie wydanie decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wymaga jednoznacznego wystąpienia przez osobę zainteresowaną z wnioskiem o jego przyznanie. Wniosek strony wyznacza granice sprawy podlegającej rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w drodze decyzji. Konsekwencją wszczęcia postępowania na żądanie osoby jest związanie organu administracyjnego zakresem tego żądania. Organ nie może samodzielnie ustalić jego treści, ani też prowadzić postępowania administracyjnego i wydać rozstrzygnięcia w innym przedmiocie czy zakresie, niż wynika to z wniosku osoby.

Wymaga też podkreślenia , że organ w żadnym wypadku nie jest też uprawniony do narzucania osobie treści wniosku wbrew jej woli (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 maja 2014r., sygn. akt II SA/Op126/14). Wprawdzie w art. 102 ust. 2 u.p.s. ustawodawca przewidział możliwość wszczęcia takiego postępowania z urzędu, to jednak przyjmuje się, że takie działanie odnosi się do przypadków, gdy osoba ubiegająca się o jedno świadczenie nie spełnia wymogów formalnych do jego otrzymania, a spełnia wymogi do uzyskania innego świadczenia.

Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w realiach niniejszej sprawy, bowiem organ administracji publicznej, prowadzący postępowanie dowodowe w pierwszej instancji, mimo licznych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania żony skarżącego , nie mógł efektywnie skontaktować się z nią i ocenić jej sytuacji materialno-bytowej, która mogłaby ostatecznie uzasadniać przyznanie jej zawnioskowanej pomocy przez skarżącego. Nadto, z materiału dowodowego w postaci własnoręcznie sporządzonego przez żonę skarżącego oświadczenie , podpisanego przez nią w obecności pracownika socjalnego , wynika ,że zrzekła się ona uzyskania jakiegokolwiek wsparcia finansowego wnioskowanego przez jej męża, a także zapewniła o posiadaniu wiedzy o możliwości zwrócenia się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie jej takiej pomocy. Dysponując wspomnianym oświadczeniem , trafnie organ wywiódł ,że powyższa okoliczność prowadzi do niemożności podjęcia przez niego czynności wbrew woli osoby, która miałaby zostać w ostatecznym rozrachunku beneficjentem wsparcia finansowego w postaci zasiłku celowego.

Stwierdzenie powyższego oznacza , że skarga przedstawia się jako bezzasadna , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi na podstawie art.151 p.p.s.a. ( pkt I ) . Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt. II sentencji wyroku, znajduje uzasadnienie w art. 205 § 2 w zw. z 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).