Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 244/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: sędzia WSA Diana Trzcińska sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi A Spółka z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą we W. na zawiadomienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 22 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie włączenia obiektów do wojewódzkiej ewidencji zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

A., dalej skarżąca albo Spółka, wniosła skargę na czynność Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, dalej WKZ albo Konserwator, polegającą na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej obiektu, określonego w zawiadomieniu z 22 lutego 2021 r. jako ,,zabytek", w postaci budynku mieszkalnego przy ul. S. w miejscowości C., znajdującego się na działce nr [..] oraz czynność KWZ polegającą na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej obiektu, określonego w zawiadomieniu z dnia 22 lutego 2021 r. jako "zabytek", w postaci bramy wjazdowej, pomiędzy budynkami mieszkalnymi przy ul. S. [..] i [..] w miejscowości C., znajdującej się na działce nr [..].

W skardze podniesiono zarzuty naruszenia:

1. art. 3 ust. 1 ustawy o z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, iż wskazane w zawiadomieniu obiekty tj. budynek i brama są zabytkami w rozumieniu powołanego przepisu w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki do uznania wskazanych obiektów za zabytki, gdyż obiekty te nie posiadają cech zabytku i nie powinny być ujęte w ewidencji, a ponadto nie uzasadnia tego interes społeczny.

2. art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków w zw. z § 14 pkt 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart dotyczących obiektów, których dane nie są wyczerpujące ani zgodne ze stanem faktycznym i które nie są zabytkami w rozumieniu ustawy o zabytkach.

3. art. 22 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków w zw. z § 14 pkt 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji (...) poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie w niniejszej sprawie w zakresie dokonania wpisu do ewidencji zabytków obiektu w postaci bramy i błędne wpisanie go jako nieruchomości, w sytuacji, gdy z definicji zabytku nieruchomego nie wynika aby brama spełniała kryteria tam opisane, zatem powinna zostać uznana za ruchomość, a w konsekwencji do jej wpisania do ewidencji konieczna była zgoda właściciela, której organ nie uzyskał;

4.art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich niezastosowanie, albowiem w ocenie strony skarżącej zaskarżona czynność KWZ w sposób nieuprawniony narusza jej prawo własności,

5. przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynika sprawy, a to:

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a następnie poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny materiału dowodowego prowadzącej do przyjęcia, że wskazane w treści zawiadomienia obiekty stanowią zabytki i istnieje konieczność włączenia ich do wojewódzkiej ewidencji zabytków;

- art. 8 i 11 kpa poprzez rażące naruszenie zasad wyrażonych w tych przepisach i brak jakiegokolwiek wyjaśnienia w treści zawiadomienia zasadności przesłanek przyjętych do uznania obiektów wymienionych w treści zawiadomienia za zabytki oraz poprzez:

• całkowite pominięcie stanowiska przedstawionego przez stronę skarżącą, a opartego o opinie ekspertów w dziedzinie architektury i zabytków i nieodniesienia się do niego w treści zawiadomienia;

• nieodniesienie się do sprzeciwu strony skarżącej do planowanego wpisu obiektów do wojewódzkiej ewidencji zabytków;

• brak uwzględnienia wniosków strony skarżącej w przedmiocie przedstawienia dokumentacji stanowiącej podstawę do dokonania wpisu obiektów w ewidencji (pismo z 12 marca 2021r.);

• brak udokumentowania pełnomocnictwa osoby, która podpisała zawiadomienie o wpisie do ewidencji zabytków w imieniu KWZ, mimo zgłoszonego wniosku strony skarżącej w tym przedmiocie; - art. 6 kpa poprzez naruszenie podstawowej zasady prawa administracyjnego, iż organy administracji publicznej działają na podstawie prawa i dokonanie zaskarżonych czynności z rażącym naruszeniem powyżej powołanych przepisów, co w konsekwencji doprowadziło do wpisania do ewidencji obiektów, które nie są zabytkami w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Wniosła skarżąca także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu załączonego do niniejszej skargi w postaci decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21.03.2006 r.

Uzasadniając sformułowane zarzuty wskazała skarżąca, że zgodnie z treścią zawiadomienia z 22 lutego 2021 r. KWZ włączył do wojewódzkiej ewidencji zabytków "karty ewidencyjne zabytków: budynku mieszkalnego przy ul. S. oraz bramę wjazdową pomiędzy budynkami mieszkalnymi przy ul. S.".

W treści zawiadomienia WKZ określa te obiekty jako "zabytki", jednak określenie to jest nieuzasadnione w stosunku do obiektów, do których odnosi się zawiadomienie z 22 lutego 2021 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, dalej ustawa, zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, jej części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Jak wynika z treści powołanego przepisu dany obiekt, aby mógł zostać uznany za zabytek powinien posiadać określone cechy, które wyróżniają go od innych tego rodzaju obiektów, w przeciwnym wypadku każdy obiekt mógłby zostać uznany za zabytek. Zatem, o zabytku możemy mówić wówczas, gdy wartości historyczne, naukowe lub artystyczne danej rzeczy ruchomej lub nieruchomej są wyższe niż przeciętne, a także gdy jest ona dziełem człowieka i jej zachowanie leży w interesie społecznym. W ramach dokonywania wykładni terminów ustawowych i ustalania, czy konkretny obiekt wypełnia przesłanki uznania go za zabytek, niezbędne jest odniesienie się do wszystkich kryteriów wskazanych w definicji. Oznacza to, że uznanie określonej nieruchomości lub ruchomości będącej dziełem człowieka za zabytek wymaga jednoznacznego wykazania, że jej zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

W opinii Spółki stwierdzenie, że dany obiekt ma charakter zabytku, wymaga poczynienia ustaleń w tym zakresie. Stąd organ przed wpisaniem obiektu do ewidencji musi wpierw ustalić czy ma on cechy zabytku, natomiast dokonać tego powinien w sposób niebudzący wątpliwości zgodnie z przepisami prawa w tym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Do ewidencji mogą zostać wpisane jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe lub artystyczne zasługują na zachowanie, przy czym nie ulega wątpliwości, że posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane, lecz winno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami. W niniejszej sprawie organ nie wskazał jednak okoliczności uzasadniających uznanie obiektów wskazanych w treści zawiadomienia za zabytki, a dodatkowo w przypadku obiektu, będącego ruchomością nie uzyskał niezbędnej zgody właściciela rzeczy.

Dodała skarżąca, że w treści zawiadomienia, Konserwator wskazał, że domy, o których mowa w nim, w tym budynek przy S., "datowane są na 2 poł. XX w. przy czym prawdopodobnie powstały na zrębie starszej zabudowy". Dalej organ wskazuje, iż "lokalizacja prawdopodobnie wynikała z ukształtowania terenu". Następnie organ podnosi, iż domy te "zapewne (...) nie powstały w czasach odbudowy tej części Przedmieścia po pożarze". Na zakończenie opisu budynku i jego elementów organ stwierdza, iż obiekty będące przedmiotem wpisu do ewidencji posiadają cechy zabytku oraz "odpowiednie wartości" (...) uzasadniające wpis do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

W ocenie skarżącej pobieżna analiza zawiadomienia o wpisie do ewidencji wskazuje, że ustalenia organu są bardzo niejasne, budzące wątpliwości, a wręcz nie można ich w ogóle uznać za ustalenia, gdyż ustaleniem jest fakt, okoliczność, o której się stwierdzi, że istnieje, a nie której istnienie uważa się za prawdopodobne. Natomiast organ - jak to wprost wynika z treści zawiadomienia posługuje się określeniami, z których wynika brak wiedzy co do okoliczności sprawy, a jedynie przypuszczenia, co należy uznać za niedopuszczalne w świetle zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, w szczególności tych wyrażonych w art. 7 i 77 kpa.

Szczegółowa analiza prowadzi dodatkowo do wniosku, iż część ustaleń organu z zawiadomienia wzbudza istotne wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym. Z karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego (S.) w pkt 2 zamieszczono informację o czasie powstania obiektu określając go jako "k.XVII, 2 poł. XIX w.". Tymczasem jak wynika z treści zawiadomienia o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków "domy te datowane są na 2 pol. XIX w. przy czym prawdopodobnie powstały na zrębie starszej zabudowy".

W treści zawiadomienia WKZ opisuje wygląd piwnic w budynku przy ul. S., uznając ich konstrukcję za szczególnie interesującą. Natomiast jak wynika z dokumentu złożonego przez skarżącą do akt sprawy wraz ze sprzeciwem strony wobec włączenia kart ww. obiektów do wojewódzkiej ewidencji zabytków - wejście do piwnicy w budynku przy ul. S. jest niemożliwe. Jak wskazano na str. 7 Waloryzacji konserwatorskiej z oceną stanu zachowania budynków położonych przy ul. S. w C., wykonanej w maju 2020 r. "w stanie obecnym brak możliwości wejścia do piwnicy - brak schodów, wejście zagruzowane". Na zdjęciach załączonych do wskazanej waloryzacji widać wyraźnie, iż wejście do piwnicy jest częściowo zasypane gruzem, pozostałościami schodów czy innych elementów rozpadającego się budynku, a ponadto nie ma tam schodów prowadzących do piwnicy. Zachodzi więc uzasadniona obawa, iż doszło do pomyłki i opis piwnicy oraz zdjęcia jej elementów uwidocznione na karcie ewidencyjnej pochodzą z budynku przy ul. S., gdzie schody do piwnicy się zachowały, a nie z budynku przy ul. S. Jest to kolejna okoliczność, która wskazuje, iż organ działający w niniejszej sprawie nie wyjaśnił stanu faktycznego, a wręcz, że dane ujawnione w treści karty ewidencyjnej są z nim sprzeczne. Również w pozostałym opisie budynku przy ul. S., zawartym w treści zawiadomienia znajduje się wiele nieścisłości. Organ wskazuje na przykład, iż "we frontowej połaci dachu w osi środkowej znajduje się lukarna z pulpitowym daszkiem". Zapis taki sugeruje, iż lukarna jest ciekawym elementem budynku, a w rzeczywistości - jak wynika z Waloryzacji konserwatorskiej złożonej do akt sprawy przez Stronę Skarżącą oraz dołączonej dokumentacji zdjęciowej - lukarna jest zarwana i zapadnięta i nie przedstawia żadnej wartości. Organ powołuje się na typ stolarki okiennej, natomiast stolarki okiennej w zasadzie nie ma w przedmiotowym budynku, większość okien zabezpieczono dyktą, potwierdza to dokumentacja zdjęciowa przestawiona w Waloryzacji konserwatorskiej, przedstawionej przez Stronę skarżącą. Potwierdzają to również zdjęcia załączone przez sam organ do karty ewidencyjnej budynku, tym bardziej niezrozumiałe jest dlaczego w zawiadomieniu opisuje on stolarkę okienną. Ponadto organ stwierdza, iż budynek jest w złym stanie technicznym ale jedynym przykładem tego stanu wskazanym przez WKZ są częściowo zawalone stropy. Jak jednak wynika z Waloryzacji konserwatorskiej przedstawionej przez stronę stropy są w stanie awaryjnym i grożą dalszym oberwaniem i zawaleniem, a wszystkie elementy konstrukcyjne wykazują znaczne, przekraczające dopuszczalne ugięcia, odkształcenia, zniszczenia mechaniczne oraz objawy intensywnej korozji. Na stronie 27 Waloryzacji stwierdza się, iż budynek jest w katastrofalnym stanie technicznym i proponuje jego rozbiórkę. Wniosek ten jest poprzedzony szczegółową analizą poszczególnych elementów obiektu.

Nie jest to jedyny dokument potwierdzający katastrofalny stan budynku przy ul. S. Już 5 lat temu Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją z 21 marca 2006 r. nakazał poprzedniemu właścicielowi nieruchomości zabezpieczenie budynku przy ul. S. poprzez umieszczenie na budynku informacji o stanie zagrożenia ludzi lub mienia oraz o zakazie jego użytkowania, gdyż z uwagi na zły stan techniczny grozi on zawaleniem.

Natomiast w treści pisma oraz w karcie ewidencyjnej organ zdaje się nie dostrzegać rzeczywistego stanu budynku. W karcie ewidencyjnej umieszczono jedynie zapis o konieczności kapitalnego remontu, natomiast w zawiadomieniu organ wskazuje, iż zakres zniszczeń i przekształceń nie wpływa na czytelność formy architektonicznej. Jak jednak stwierdza PINB "stan techniczny elementów nośnych stropu grozi bezpośrednio zawaleniem się konstrukcji", a ponadto, iż "stwierdzono liczne ubytki warstw przekroju stropu oraz dziury grożące wypadnięciem przebywających tam osób" oraz "stwierdza się, iż dokonano demontażu elementów belkowych stanowiących podpory dla stropowych belek drewnianych"(str. 2 decyzji). Wszystkie te informacje pochodzą sprzed 5 lat od tego czasu obiekt jest nieużytkowany co spowodowało dalsze zniszczenia.

Organ wskazuje, iż brama pomiędzy budynkami ma wyraźne cechy architektury z k. XIX/pocz. XX w. na co wskazuje detal oraz pieczęci z cegielni R. Organ jednak nie wyjaśnia jaki detal na to wskazuje. Natomiast co do odcisków pieczęci na cegłach można równie dobrze założyć, iż została ona zbudowana znacznie później z odzyskanego materiału, np. po pożarze.

Organ nie odniósł się zupełnie do okoliczności przedstawionych w Waloryzacji konserwatorskiej przedstawionej przez stronę skarżącą, która zawiera szczegółową analizę stanu i wartości obiektów będących przedmiotem czynności WKZ.

Kwestionując przypisanie budynkowi i bramie przymiotu zabytku wskazała skarżąca, że nie zgadza się ze stanowiskiem KWZ, iż bezzasadne jest ograniczanie ochrony konserwatorskiej wyłącznie do budynków o ponadprzeciętnych walorach artystycznych, gdyż ocalałby tylko znikomy procent zabudowy małych miast i miasteczek oraz wsi. W opinii skarżącej z art. 7 ustawy o ochronie zabytków, wynika, że wpis do ewidencji nie jest formą ochrony konserwatorskiej zabytków wymienioną w ustawie. Po drugie jak wynika zarówno z przepisów ustawy o zabytkach, jak i orzecznictwa określony obiekt aby mógł zostać uznany za zabytek musi posiadać cechy ponadprzeciętne, unikalne, wyjątkowe. Na tym właśnie polegają walory zabytkowe określonego obiektu, a przyjęcie innego założenia prowadziłoby do możliwości uznania za zabytkową każdej rzeczy.

Dalej skarżąca podaje, że organ wskazuje, iż "konstrukcja i użyte materiały, bryła, gabaryty, rzut, kompozycja nawet skromnych elewacji, kolorystyka, detale (np. typ o podziały stolarki okiennej lub drzwiowej) dają wyobrażenie o zabudowie [..] w XIX w. i na pocz. XX w.". Kwestionując taką argumentację podniosła skarżąca, że po pierwsze żadne z wymienionych powyżej elementów nie wyróżnia się niczym szczególnym ani unikatowym, a "dawanie wyobrażenia" nie jest cechą ustawową zabytku. Po drugie budynek przy ul. S. nie charakteryzuje się żadną kolorystyką, nie tylko szczególną. Budynek jest szary, kawałki szarego tynku są poodrywane, popękane, a szary dach jest kryty eternitem, materiałem nie mającym charakteru historycznego ani szczególnego. Po trzecie detale, o których pisze organ tj. typ i podział stolarki okiennej lub drzwiowej również wprowadza w błąd i jest niezgodny ze stanem faktycznym. Szczątkowa stolarka okienna na piętrze jest całkowicie zniszczona i nie nadaje się do naprawy, a na parterze brak stolarki historycznej (informacja na ten temat znajduje się Waloryzacji konserwatorskiej na str.7). Jak można zauważyć na zdjęciach załączonych do Waloryzacji konserwatorskiej przedstawionej przez skarżącą (str.53 - 54) w budynku w zasadzie nie ma żadnej stolarki okiennej, albowiem większość otworów okiennych jest zabitych dyktą i deskami, a ta która została (np. w zapadniętej lukarnie) nie nadaje się do naprawy. Natomiast stolarka drzwiowa to jedynie część drzwi frontowych, które również nie mają charakteru historycznego.

Profesjonalną ocenę i polemikę ze stanowiskiem organu zawiera dokonana przez specjalistów Waloryzacja konserwatorska (autorstwa mgr inż. architekta D. M. - uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej do projektowania bez ograniczeń nr upr. [..], dr. inż. architekta J.K. - uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej do projektowania bez ograniczeń nr upr. [..]), złożona przez skarżącą wraz ze sprzeciwem odnośnie zamiaru wpisu do ewidencji, w której stwierdzono, po szczegółowej analizie, iż budynek przy ul. S. nie posiada walorów architektonicznych, artystycznych i naukowych, w tym jakichkolwiek cech stylowych, nie stanowi też dokumentu czasu powstania umożliwiającego badanie naukowe, ponadto podlegał zmianom budowlanym i nie posiada cech stylowych oraz elementów wyposażenia wnętrz, a dodatkowo jest w katastrofalnym stanie technicznym (str.27 Waloryzacji). KWZ nie odniósł się od treści tej Waloryzacji stwierdzając jedynie, iż nie podziela poglądu skarżącej.

Co szczególnie istotne, organ całkowicie pomija jeszcze jedną z przesłanek koniecznych do uznania określonego obiektu za zabytek. A mianowicie WKZ w żaden sposób nie wyjaśnia jaki interes społeczny przemawia za zachowaniem i wpisem do ewidencji zabytków akurat budynku przy ul. S. oraz bramy łączącej ten budynek z budynkiem przy ul. S. Jak natomiast wynika z przepisu art. 3 ustawy o ochronie zabytków (...) zabytkiem jest tylko taki obiekt, którego zachowanie leży w interesie społecznym.

Odnosząc się natomiast do zarzutu błędnego zakwalifikowania obiektu w postaci bramy między budynkami przy ul. S. jako nieruchomości skarżąca podniosła, iż było to ustalenie nieprawidłowe, bowiem zgodnie z przepisem art. 3 ustawy o ochronie zabytków (...) ust. 1 zabytkiem może być nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich część albo zespoły. Ustawa wprowadza zatem legalne rozróżnienie zabytków z uwagi na ich rodzaj. Zabytkiem ruchomym może być rzecz ruchoma, jej część lub zespół rzeczy ruchomych będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 1 pkt 3 u.o.z.). Zabytkiem nieruchomym może być nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 1 pkt 2 u.o.z.).

Jak natomiast wynika z okoliczności niniejszej sprawy brama pomiędzy budynkami na ul. S. nie jest częścią powierzchni ziemi, nie jest budynkiem trwale z gruntem związanym, nie jest też częścią takiego budynku, który na mocy przepisów szczególnych stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności. Jeżeli zatem brama nie jest nieruchomością - to stanowi ruchomość, natomiast wpisanie ruchomości do ewidencji zabytków, jest możliwe - zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków (...) tylko za zgodą właściciela. W niniejszej sprawie organ nie uzyskał takiej zgody.

W odpowiedzi na powyższą skargę organ przyznał, że miał obowiązek wyważyć przed zewidencjonowaniem zabytkowego budynku i bramy w ewidencji zabytków interes publiczny oraz słuszny interes właściciela zabytku. Konsekwencją tego wyważenia, mając na uwadze ustaloną ocenę wartości zabytkowych budynku i bramy, a z drugiej strony prawo własności skarżącej, była czynność włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej tych zabytków; zwłaszcza, że znajdowały się już one w gminnej ewidencji zabytków.

W ocenie WKZ zabytkowy budynek i brama spełniają przesłanki ustawowe definicji zabytku, co zostało precyzyjnie omówione w zawiadomieniu o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków z 22 lutego 2021 r. i nie ma potrzeby powielania opisu wartości zabytkowych budynku i bramy. Wskazano precyzyjnie na wartości zabytkowe tych nieruchomości (artystyczne, architektoniczne i historyczne). Zarzuty skargi kwestionujące te wartości są jedynie dowolną polemiką. Generalnie skarżąca brak wartości zabytkowych budynku i bramy utożsamia z ich stanem technicznym i kosztownością remontu i adaptacji. Nie są to jednak przesłanki prawne wyłączające ochronę konserwatorską czy też uznanie nieruchomości za zabytek. Zabytki podlegają zaś ochronie bez względu na stan zachowania (art. 6 ust. 1 ustawy).

W zawiadomieniu o włączeniu obiektów do wojewódzkiej ewidencji zabytków z 22 lutego 2021 r. Konserwator wskazał, że budynek przy ul. S. w C. znajduje się w północnej części tzw. [..], na północ od PI. [..], w pobliżu rozwidlenia z ul. B. Połączony jest od frontu ceglaną bramą wjazdową z sąsiednim, niemal bliźniaczym budynkiem przy ul. S. (figurującym już w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków). Jak wskazują mapy archiwalne (m.in. plan katastralny z 1896-1916 r, oraz plan z 1908 r.) wzdłuż zachodniej strony ul. S. ciągnął się rząd pięciu domów, oddzielonych wjazdami na podwórze gospodarcze, zapewne z analogiczną bramą jak przy budynkach nr [..] .i [..]. Obecnie zachowały się tylko cztery budynki (ul. S.) oraz pozostałości muru piwnic budynku nr [..], jedna brama pomiędzy budynkami nr [..] i [..] oraz budynki gospodarcze przy domach nr [..] i [..]. Budynki nr [..] i [..] są od dawna nieużytkowane, dlatego są w najmniejszym stopniu przekształcone. Natomiast nie zachowały się przynależne do nich budynki gospodarcze.

Domy te datowane są na 2 poł. XIX w., przy czym prawdopodobnie powstały na zrębie starszej zabudowy, z czasów funkcjonowania wsi miejskiej, zanim nastąpiła intensywna urbanizacja [..] po poł. XIX w. Wskazuje na to m.in. rozplanowanie i forma architektoniczna nawiązująca do zagród wiejskich, konstrukcja piwnic z ceglanymi sklepieniami wspartymi na łukach koszowych, z lunetami (charakterystyczne dla XVIII w.), relikty boniowania na budynku przy ul. S. oraz nietypowe odsunięcie zabudowy od ulicy. Lokalizacja prawdopodobnie wynikała z ukształtowania terenu oraz z przebiegu szerokiego traktu dawnej wsi, czytelnego nadal na planach z 1 poł. XIX w. (wyraźne uskokowe cofnięcie zabudowy ul. S. w tym miejscu widoczne jest m.in. na planie z 1810 r.). Już w spisie z 1749 r. na [..] i [..] wymieniono oprócz młyna, karczmy, 3 gorzelni i 5 słodowni, także kilkanaście domów mieszkalnych i 28 zagród chłopskich. Forma architektoniczna domów przy ul. S. wyraźnie odbiega od noestylowej, XIX-wiecznej zabudowy przedmieść, widocznej m.in. we wschodniej pierzei tej ulicy. Zapewne więc nie powstały w czasach odbudowy tej części [..] po pożarze z I. 40 XIX w., kiedy to spalił się blok zabudowy pomiędzy ul. S. i P., odbudowany później w neostylowych formach, nawiązujących do zabudowy mieszczańskiej, a nie wiejskiej. Natomiast wyraźne cechy architektury z k. XIX / pocz. XX w. ma ceglana brama, znajdująca się między domami. Wskazuje na to detal oraz odcisk pieczęci z cegielni w R.

Budynek przy ul. S. wykonany jest w tradycyjnej technologii budowy, z dobrze zachowaną bryłą, czytelnym rzutem i kompozycją elewacji. W szczególności interesująca jest konstrukcja piwnic. Jest to obiekt murowany z cegły oraz częściowo z kamienia (nieobrobione głazy granitowe w dzikim wątku, widoczne w przyziemiu i w piwnicach), obecnie tynkowany, z ceglanymi sklepieniami w piwnicach i drewnianymi stropami z trzcinową podsufitką nad parterem, drewnianą więźbą dachową, z pozostałościami drewnianej, skrzynkowej stolarki okiennej oraz drewnianych drzwi. Pokrycie dachu jest wtórne z eternitu. Zbudowany jest na rzucie prostokąta, parterowy, podpiwniczony, z wysokim dachem dwuspadowym. Kompozycja elewacji jest symetryczna, artykułowana prostokątnymi otworami okiennymi i środkowym otworem drzwiowym. Prostokątne okna występują też w szczytach. Ściany mają wyodrębniony cokół. Wieńczy je prosty gzyms przysłonięty deską okapową. We frontowej połaci dachu w osi środkowej znajduje się lukarna z pulpitowym daszkiem. Układ wnętrz jest dwutraktowy z charakterystyczną sienią przelotową w osi środkowej. W sieni zlokalizowane były schody prowadzące na poddasze. Znajduje się tam też palenisko pieca. W części środkowej strop wsparty jest na półkolistej arkadzie. Piwnice przesklepione są odcinkowo i podzielone w poprzek masywnymi, ceglanymi arkadami o łuku koszowym. Okienka piwniczne zaopatrzone są w lunety. Budynek jest w złym stanie technicznym (m.in. częściowo zawalone są stropy), miejscami widoczne są ślady przemurowań, ale zakres zniszczeń i przekształceń nie wpływa na czytelność opisanej powyżej formy architektonicznej.

Do budynku dostawiona jest ceglana brama, łącząca go z sąsiednim, bliźniaczym domem. Wykonana jest z cegły, nietynkowana, z odcinkowo przesklepioną arkadą wspartą na pilastrach, zwieńczona gzymsem i niewielkim prostokątnym szczytem z tynkowaną płyciną. Głowice pilastrów, archiwolta łuku oraz gzyms koronujący ozdobione są ceglanym, kostkowym detalem. Spoiny między cegłami są dekoracyjnie opracowane. Zachowały się także pozostałości okuć dawnych wrót.

W związku z powyższym uznano, że budynek i brama posiadają cechy zabytku oraz odpowiednie wartości historyczne, artystyczne i naukowe uzasadniające ujęcie go w wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Konserwator podkreślił, że sąsiedni budynek przy ul. S. o analogicznej formie i wartościach, figuruje już w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W ramach weryfikacji ewidencji uznano więc za konieczne uzupełnienie zbioru także o budynek przy ul. S. i bramę wjazdową, które razem z budynkiem przy ul. S. tworzą funkcjonalno-przestrzenny zespół zabudowy.

Pismem z 8 lutego 2021 r. sprzeciw wobec włączenia kart opisywanych zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków zgłosił właściciel nieruchomości - spółka A. Stanowisko uargumentowano brakiem przesłanek uznania tych obiektów za zabytek w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Powołując się na opracowanie pt. Waloryzacja konserwatorska z oceną stanu zachowania budynków położonych przy ul. S. w C., autorstwa D. M. i J. K. (maj 2020 r.). załączone do wniosków o wyłączenie budynków z ewidencji zabytków z dn. 4 czerwca 2020 r., wskazano, że budynki przy S. nie mają walorów historycznych, artystycznych ani naukowych, których zachowanie leżałoby w interesie społecznym, są nieużytkowane i w stanie technicznym uniemożliwiającym ich remont. Natomiast Spółka wyraziła wolę zachowania bramy wjazdowej między budynkami i wkomponowania jej w nową zabudowę.

Wojewódzki Konserwator Zabytków nie podzielił poglądu dotyczącego braku wartości zabytkowych ww. nieruchomości wskazując, że współczesny krajobraz kulturowy tworzą zabytki zróżnicowane typologicznie, materiałowo, funkcjonalnie, stylistycznie, o różnych nawarstwieniach historycznych i różnym stanie zachowania. Dlatego ich wartości również nie są jednakowe. Obiekt może być oceniany zarówno w skali lokalnej, jak i ponadregionalnej. Ograniczenie ochrony konserwatorskiej wyłącznie do budynków o ponadprzeciętnych walorach artystycznych, wyróżniających się bogactwem detalu lub do obiektów dokumentujących istotne zdarzenia historyczne, spowodowałoby, że ocalałby tylko znikomy procent zabudowy małych miast i miasteczek lub wsi. Stanowiłoby to zafałszowanie historii i znacząco ograniczyłoby wartość poznawczą dziedzictwa kulturowego - bogatego w swej różnorodności. Świadectwem myśli i twórczości ludzkiej jest także stypizowana zabudowa o skromnej, bezstylowej formie architektonicznej, która była charakterystyczna dla budownictwa wsi, małych miast i miasteczek oraz miejskich przedmieść. Historia omawianego budynku jest nierozerwalnie związana z historią rozwoju urbanistycznego, społecznego i gospodarczego tej części miasta. Ilustruje jeden z typów domów, stawianych na [..], ówczesne standardy budowlane (materiałowe, konstrukcyjne, wykończeniowe) i mieszkaniowe oraz stan zamożności różnych grup społecznych danej miejscowości. Konstrukcja i użyte materiały, bryła, gabaryty, rzut, kompozycja nawet skromnych elewacji, kolorystyka, detale (np. typ i podziały stolarki okiennej lub drzwiowej) dają bardzo dobre wyobrażenie o zabudowie [..] w XIX w. i na pocz. XX w., a zwłaszcza ulicy S., która jak wspomniano z jednej strony zabudowywana była historyzującymi kamienicami mieszczańskimi, a z drugiej nadal stały tam proste, parterowe domy mieszkalne w układzie zagrodowym. Mimo, że walor architektoniczny tej zabudowy jest niski, to jednak nie można odmówić jej pewnej malowniczości przysadzistych brył z wysokimi dachami, racjonalności i symetrii kompozycyjnej czy funkcjonalności układu. Zwłaszcza w całościowym oglądzie zachodniej pierzei ulicy, która dawniej składała się z rzędu kilku takich małych, kameralnych domostw, połączonych bramami, zapewne z przedogródkami na froncie. Budynki nr [..] i [..] w najmniejszym stopniu uległy przekształceniom i tylko między nimi (spośród pozostałych) zachowała się brama. Są więc najbardziej reprezentacyjnym przykładem tej zabudowy. Podkreślił Konserwator, że wartość artystyczna architektury wyraża się także w wartości przestrzennej, urbanistycznej. Ta część miasta nie jest objęta ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków układu urbanistycznego C. W takiej sytuacji, tym bardziej zasadna jest ochrona poszczególnych elementów współtworzących układ dawnego przedmieścia.

Ponadto, przedstawiony wniosek o celowości ochrony tylko bramy, która wyróżnia się stylistyką, jest nieprawidłowy z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej. Dla zachowania pełnych wartości bramy istotny jest także jej kontekst historyczny, funkcjonalny i przestrzenny. Inny walor będzie miała jeśli pozostanie samodzielnie w pustej lub zagospodarowanej na nowo przestrzeni, a inny w sąsiedztwie budynków na potrzeby których powstała. Bez domów z którymi jest połączona pozostanie formą małej architektury, która równie dobrze mogłaby być np. bramą cmentarną lub parkową. Jej forma nie będzie wówczas w pełni odzwierciedlać dawnej funkcji. Dlatego ze stanowiska konserwatorskiego zasadne jest utrzymanie zespołu zabudowy z bramą jako integralnej całości.

Dodał organ, że zabytki podlegają ochronie i opiece bez względu na stan techniczny. Nieopłacalność remontu lub trudności adaptacyjne nie mogą przesądzać o zniesieniu tej ochrony. Należy podkreślić, że do obowiązków właściciela i posiadacza zabytku określonych w art. 5 ustawy z dn. 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami należy m.in. prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Przepis ten dotyczy wszystkich zabytków, niezależnie od obowiązującej formy ochrony konserwatorskiej. Dążenie do wykreślenia nieruchomości z ewidencji nie może być sposobem uchylania się od tych obowiązków.

W piśmie z 25 maja 2021 r. skarżąca zanegowała stanowisko organu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Skarżąca kwestionuje czynność włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków zabytku nieruchomego w postaci budynku mieszkalnego przy ul. S. w miejscowości C. (gm. M. C., pow. C.), znajdującego się na działce nr [..] oraz bramy wjazdowej, pomiędzy budynkami mieszkalnymi przy ul. S. [..] i [..] w miejscowości C. (gm. M. C., pow. C.), znajdującej się na działce nr [..], obr. C.

Prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków wynika z przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. 2020 r, poz. 282 ze zm.) dalej ustawa.

Zgodnie z art. 21 ustawy ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy.

Stosownie natomiast do art. 22 ust. 2 ustawy wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.

Z kolei Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. (t.j. Dz. U. z 2021r. , poz. 56) – dalej rozporządzenie, określa sposób prowadzenia rejestru zabytków, krajowej ewidencji zabytków, wojewódzkich ewidencji zabytków, gminnych ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem.

Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.

Stosownie do § 15 ust. 1 rozporządzenia o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem.

Definicję zabytku zawiera natomiast art. 3 pkt 1 ustawy określając, że pojęcie to obejmuje nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Przy prowadzeniu ewidencji zabytków należy mieć na uwadze przywołaną ustawową definicję zabytku.

W ramach dokonywania wykładni terminów ustawowych i ustalania, czy konkretny obiekt wypełnia przesłanki uznania go za zabytek, niezbędne jest odniesienie się do wszystkich kryteriów wskazanych w definicji. Oznacza to, że objęcie określonej nieruchomości ochroną przez wpisanie jej do rejestru zabytków wymaga jednoznacznego wykazania, że jej zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodzić należy się z tezą, że materiał dowodowy zgromadzony przez organ musi jednoznacznie wskazywać nie tylko na walory historyczne, artystyczne lub naukowe, lecz także wykazać, że mimo złego stanu technicznego i stanowienia "realnego zagrożenia dla terenów sąsiednich" objęcie zabytku ochroną konserwatorską leży w interesie społecznym (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 marca 2013 r., VII SA/Wa 1897/12, LEX nr 1303761). Zły stan zachowania obiektu zabytkowego nie uniemożliwia bowiem objęcia go ochroną konserwatorską, jeżeli nadal spełnia on przesłanki wynikające z art. 3 pkt 1 ustawy (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2013 r., VII SA/Wa 2355/12, LEX nr 1324154).

W piśmie z dnia 11 lutego 2021 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazał, że budynek przy ul. S. w C. połączony jest od frontu ceglaną bramą wjazdową z sąsiednim, niemal bliźniaczym budynkiem przy ul. S. (figurującym już w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków). Wskazując na mapy archiwalne (m.in. plan katastralny z 1896-1916 r, oraz plan z 1908 r.). Stwierdził, że wzdłuż zachodniej strony ul. S. ciągnął się rząd pięciu domów, oddzielonych wjazdami na podwórze gospodarcze, zapewne z analogiczną bramą jak przy budynkach nr [..] i [..]. Obecnie zachowały się tylko cztery budynki (ul. S.) oraz pozostałości muru piwnic budynku nr [..], jedna brama pomiędzy budynkami nr [..] i [..] oraz budynki gospodarcze przy domach nr [..] i [..]. Budynki nr [..] i [..] są od dawna nieużytkowane, dlatego są w najmniejszym stopniu przekształcone. Natomiast nie zachowały się przynależne do nich budynki gospodarcze.

Następnie stwierdził, że domy te datowane są na 2 poł. XIX w., przy czym prawdopodobnie powstały na zrębie starszej zabudowy, z czasów funkcjonowania wsi miejskiej, zanim nastąpiła intensywna urbanizacja [..] po poł. XIX w. Wskazuje na to m.in. rozplanowanie i forma architektoniczna nawiązująca do zagród wiejskich, konstrukcja piwnic z ceglanymi sklepieniami wspartymi na łukach koszowych, z lunetami (charakterystyczne dla XVIII w.), relikty boniowania na budynku przy ul. S. oraz nietypowe odsunięcie zabudowy od ulicy. Lokalizacja prawdopodobnie wynikała z ukształtowania terenu oraz z przebiegu szerokiego traktu dawnej wsi, czytelnego nadal na planach z 1 poł. XIX w. (wyraźne uskokowe cofnięcie zabudowy ul. S. w tym miejscu widoczne jest m.in. na planie z 1810 r.). Już w spisie z 1749 r. na [..] i [..] wymieniono oprócz młyna, karczmy, 3 gorzelni i 5 słodowni, także kilkanaście domów mieszkalnych i 28 zagród chłopskich. Forma architektoniczna domów przy ul. S. wyraźnie odbiega od noestylowej, XIX-wiecznej zabudowy przedmieść, widocznej m.in. we wschodniej pierzei tej ulicy.

Organ wskazał następnie, że budynek przy ul. S. wykonany jest w tradycyjnej technologii budowy, z dobrze zachowaną bryłą, czytelnym rzutem i kompozycją elewacji. W szczególności interesująca jest konstrukcja piwnic. Jest to obiekt murowany z cegły oraz częściowo z kamienia (nieobrobione głazy granitowe w dzikim wątku, widoczne w przyziemiu i w piwnicach), obecnie tynkowany, z ceglanymi sklepieniami w piwnicach i drewnianymi stropami z trzcinową podsufitką nad parterem, drewnianą więźbą dachową, z pozostałościami drewnianej, skrzynkowej stolarki okiennej oraz drewnianych drzwi. Pokrycie dachu jest wtórne z eternitu. Zbudowany jest na rzucie prostokąta, parterowy, podpiwniczony, z wysokim dachem dwuspadowym. Kompozycja elewacji jest symetryczna, artykułowana prostokątnymi otworami okiennymi i środkowym otworem drzwiowym. Prostokątne okna występują też w szczytach. Ściany mają wyodrębniony cokół. Wieńczy je prosty gzyms przysłonięty deską okapową. We frontowej połaci dachu w osi środkowej znajduje się lukarna z pulpitowym daszkiem. Układ wnętrz jest dwutraktowy z charakterystyczną sienią przelotową w osi środkowej. W sieni zlokalizowane były schody prowadzące na poddasze. Znajduje się tam też palenisko pieca. W części środkowej strop wsparty jest na półkolistej arkadzie. Piwnice przesklepione są odcinkowo i podzielone w poprzek masywnymi, ceglanymi arkadami o łuku koszowym. Okienka piwniczne zaopatrzone są w lunety. Budynek jest w złym stanie technicznym (m.in. częściowo zawalone są stropy), miejscami widoczne są ślady przemurowań, ale zakres zniszczeń i przekształceń nie wpływa na czytelność opisanej powyżej formy architektonicznej.

Do budynku dostawiona jest ceglana brama, łącząca go z sąsiednim, bliźniaczym domem. Wykonana jest z cegły, nietynkowana, z odcinkowo przesklepioną arkadą wspartą na pilastrach, zwieńczona gzymsem i niewielkim prostokątnym szczytem z tynkowaną płyciną. Głowice pilastrów, archiwolta łuku oraz gzyms koronujący ozdobione są ceglanym, kostkowym detalem. Spoiny między cegłami są dekoracyjnie opracowane. Zachowały się także pozostałości okuć dawnych wrót.

Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Konserwatora Ochrony zabytków, iż obiekty te wypełniają przesłanki uznania ich za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy jako nieruchomości będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Należy bowiem mieć na względzie, że pojęcie zabytku zawarte w art. 3 pkt 1 ustawy jest niedookreślone, gdyż odwołuje się do wartości historycznych, artystycznych, bądź naukowych, które mają charakter uznaniowy i oceny, a więc wymagają doprecyzowania w procesie stosowania prawa. Ten stopień niedookreślenia ma służyć możliwie jak najlepiej pojętej trosce o zachowanie dziedzictwa narodowego i objęciu ochroną wszystkich dóbr, obiektów, przedmiotów na tę ochronę zasługujących. Identyfikacja tych walorów – historycznych, czy artystycznych – w kontekście realizacji powyższego celu ma zatem pierwszorzędne znaczenie. Zakładając, że w swych działaniach wyspecjalizowane organy ochrony zabytków kierują się tym właśnie celem nadrzędnym, taki zabieg legislacyjny należy ocenić pozytywnie. Walory o których mowa w tym przepisie są niewątpliwie ocenne, tym niemniej w ocenie Sądu organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko.

Należy tez zwrócić uwagę na cel ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 21 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, jest to nienazwana forma ochrony nad zabytkami, gdyż nie została wymieniona w art. 7 ustawy, określającym formy ochrony zabytków. Jednocześnie ewidencja zabytków stanowi najlżejszą postać ochrony zabytków z możliwych, wiąże się bowiem jedynie z wpisem do ww. urzędowego rejestru. Konsekwencją włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków jest ograniczenie wykonywania prawa własności do nieruchomości zabytkowej. Skutki prawne wpisu w tym zakresie nie zawsze wynikają jednak z postanowień ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ale także z innych regulacji prawnych. Przykładowo, prace podjęte przy obiektach ujętych w gminnej ewidencji zabytków podlegają uzgodnieniom z wojewódzkim konserwatorem zabytków na etapie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego. Nie ulega zatem wątpliwości, że z wpisem do ewidencji zabytków wiążą się określone obowiązki właścicieli lub posiadaczy takich zabytków. Celem ewidencji jest natomiast zgromadzenie informacji o obiektach i nieruchomościach dla tworzenia programów opieki nad zabytkami. Sporządzanie i realizacja wspomnianych programów stanowi jeden z przejawów ochrony zabytków, będącej obowiązkiem organów administracji publicznej (w tym: organów administracji samorządowej), zdefiniowanej w art. 4. Obowiązki samorządu lokalnego w tym zakresie wynikają ponadto z ustaw bezpośrednio normujących jego ustrój.

Należy też podkreślić, że nie mogło być skuteczne odwoływanie się przez skarżącą do złego stanu technicznego zabytku. Okoliczność ta z punktu widzenia zaskarżonej czynności tj. włączenia karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie mogła mieć żadnego znaczenia.

Przepis art. 5 Konstytucji RP stanowi, że Rzeczypospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego i jego trwania i rozwoju.

Konstytucja RP wprowadza jedną z podstawowych zasadę ochrony prawa własności. Ochrona ta, co wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny, nie ma jednak charakteru absolutnego. Trybunał Konstytucyjny orzekający w pełnym składzie w wyroku z dnia 12 stycznia 2000 r. P/11/98, OTK 2000 nr 1, poz. 3, wskazał m.in., że prawo własności i jego gwarancje z art. 64 Konstytucji RP należy konstruować na tle ogólnych zasad ustroju Rzeczypospolitej, a w szczególności na tle art. 20 i 21 Konstytucji RP, które zaliczają własność prywatną do podstawowych zasad ustrojowych państwa. Ponadto podkreślono, że prawo własności choć stanowi najpełniejsze z praw majątkowych, nie może być jednak traktowane jako ius infinitum i może podlegać ograniczeniom. Tym samym także ochrona własności nie może mieć charakteru absolutnego. Ograniczenie prawa własności, tak samo jak wszelkich innych konstytucyjnych praw i wolności jednostki, musi być ocenione także z perspektywy ogólnych przesłanek ustanowionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w szczególności z punktu widzenia zasady proporcjonalności (zakazu nadmiernej ingerencji). Trybunał Konstytucyjny wywiódł ponadto z art. 64 ust. 1 in fine (odpowiadający ogólnej zasadzie art. 31 ust. 3 zdanie drugie), że ograniczenia prawa własności dopuszczalne są tylko w takim zakresie, w jakim nie naruszają istoty tego prawa.

Potrzeba ochrony zabytków nieruchomych wymusza ograniczenia w prawie własności, min. wykluczając możliwość zużycia rzeczy oraz określając sposób korzystania z niej. Konstytucja RP dopuszcza wprawdzie możliwość ograniczenia własności, ale tylko przy zachowaniu wymogów wynikających z art. 64 ust. 3 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a więc tylko w ustawie i tylko w zakresie, w jakim nie narusza to istoty tego prawa oraz gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. "Istota" rozumiana jako pewien rdzeń, bez którego dane prawo w ogóle nie mogłoby istnieć, wyznacza bezwzględną granicę dopuszczalności. (...) Z istoty uznania za zabytek i w konsekwencji włączenie karty tego zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie wynikają takiego rodzaju ograniczenia uprawnień właściciela zabytków, które ingerowałyby w ów "rdzeń" prawa własności, powodując niedopuszczalne jego naruszenie (wyrok WSA w Gdańsku z 1 października 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 399/14).

Skoro Wojewódzki Konserwator Zabytków stwierdził, że przedmiotowe nieruchomości są zabytkiem w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy to obowiązkiem organu było włączenie karty zabytku do ewidencji.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił.