Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 427/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1817/18 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w G. na informację Banku Gospodarstwa Krajowego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie projektu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Sp. z o.o. w G. na rzecz Banku Gospodarstwa Krajowego 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1817/18 oddalił skargę A Sp. z o.o. w G. na informację Banku Gospodarstwa Krajowego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie projektu.

Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A Sp. z o.o. w dniu 6 kwietnia 2017 r. złożyła w BGK wniosek o dofinansowanie projektu pt. "Wdrożenie technologii wytwarzania paneli świetlnych z diodami CSP", który zaewidencjonowano pod numerem [...].

Bank Gospodarstwa Krajowego pismem z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] zawiadomił wnioskodawcę, że odstępuje od zawarcia umowy o dofinansowanie, gdyż na podstawie przedstawionej dokumentacji nie można stwierdzić, że spółka posiada status MŚP, a w konsekwencji nie spełnia warunku określonego w § 4 ust. 3 Regulaminu Konkursu oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 730 ze zm., dalej jako: "ustawa o wspieraniu").

Strona wniosła sprzeciw od powyższego pisma BGK, lecz nie został on uwzględniony, o czym organ poinformował skarżącą pismem z dnia 13 kwietnia

2018 r. W uzasadnieniu organ podał, że o wsparcie mogą ubiegać się wyłącznie podmioty spełniające kryteria mikro-, małego lub średniego przedsiębiorcy, określone w Załączniku nr 1 do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187/1 z 26 czerwca 2014 r., ze zm., dalej: rozporządzenie nr 651/2014). Celem określenia statusu MŚP jest ograniczenie możliwości udzielania pomocy jedynie do przedsiębiorstw, które borykają się z trudnościami charakterystycznymi dla MŚP. Przedsiębiorstwa, które dzięki powiązaniom faktycznym czy prawnym z innymi podmiotami nie doświadczają ułomności na rynku, nie są uprawnione do korzystania z ułatwień przysługujących MŚP. Przepisy dotyczące powiązań należy zatem interpretować również przy zastosowaniu nie tylko wykładni literalnej, ale również wykładni funkcjonalnej.

W ocenie organu, wnioskodawcę oraz B. S.A. należy traktować łącznie jako grupę przedsiębiorstw. B. S.A. posiada 24% udziałów wnioskodawcy, a pomiędzy członkami zarządu spółek zachodzą powiązania o charakterze rodzinnym. Prezes spółki A.(R. M.) jest synem J. M., pełniącego funkcję prezesa B. S.A. BGK nie zgodził się przy tym ze stroną, że wymienione osoby w sposób samodzielny nie mogą wywierać dominującego wpływu na działalność innych spółek, zgodnie ze sposobem reprezentacji zawartym w KRS. Brak stosownych zapisów w umowach i statucie odnoszących się do możliwości kontroli nie oznacza, że ze względu na bliskie relacje rodzinne taki wpływ nie może występować. Opisany w proteście sposób powstania wnioskodawcy świadczy o bliskich relacjach pomiędzy omawianymi spółkami. Ponadto organ podkreślił, że B. S.A. prowadzi działalność na rynku pokrewnym do rynku działalności wnioskodawcy (zgodne PKD: 19, 20, 26, 27, 62, 72). Organ nie podzielił argumentu strony, tj. "ostrożnościowej praktyki z przeszłości, kiedy to w umowach spółek "na wszelki wypadek" powszechnie podawało się szeroki zakres kodów PKD jako potencjalnych obszarów aktywności". Zdaniem BGK wskazane kody PKD zostały wpisane do KRS ze względu na potencjalny zakres działalności firmy, gdyż jest on zbliżony do przeważającej działalności przedsiębiorstwa.

Zdaniem organu, fakt powiązania potwierdza również poręczenie weksla in blanco stanowiącego zabezpieczenie umowy kredytu technologicznego przez B. S.A. BGK stwierdził, że poręczenie weksla in blanco nie stanowi zwyczajowej sytuacji w przypadku spółek niepowiązanych. Organ podkreślił, że nie kwestionuje samego poręczania jako formy zabezpieczenia, ale rodzaj zastosowanego zabezpieczenia oraz koszt jego uzyskania może implikować wnioski co do pozycji i samodzielności podmiotu ubiegającego się o dofinansowanie. Nie da się bowiem ukryć, że w interesie B. S.A., jako mniejszościowego udziałowcy wnioskodawcy, było przyznanie kredytu A Sp. z o.o. Co więcej prowizja za udzielenie poręczenia (0,5%) znacznie odbiega od stawek rynkowych za tego typu usługi i stanowi swego rodzaju wsparcie ze strony udziałowca. Zdaniem organu, wnioskodawca posiada możliwość preferencyjnego zabezpieczenia finansowego, a co za tym idzie, nie boryka się z typowymi trudnościami dla MŚP. Fakt uzyskania gwarancji po zaniżonej stawce, stawia wnioskodawcę w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych przedsiębiorstw o podobnej wielkości.

W kwestii powiązań wnioskodawcy ze spółką SSP B. organ podał, że prezes spółki A.jest synem prezesa B. S.A. (J.M.), który dodatkowo posiada 15% udziałów w SSP B. Sp. z o.o. Prezesem spółki i ponad 35% udziałowcem jest R. M., który jednocześnie pełni funkcję wiceprezesa "ECHNO-SERVICE S.A. Co więcej spółka działa na rynku pokrewnym do rynku działalności wnioskodawcy (zgodne PKD: 26, 27, 62, 71). Oznacza to, że powiązanie z SSP B. Sp. z o.o. funkcjonuje poprzez istnienie powiązania z B. S.A. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku C. Sp. z o.o., bowiem B. S.A. posiada 24% udziałów w C. Sp. z o.o. zaś M.M. (będąca członkiem rodziny prezesa wnioskodawcy R.M.) posiada 16% udziałów, co łącznie daje udział w wysokości 40%. Spółka ta działa też częściowo na tym samym rynku, co spółka wnioskodawcy (zgodne PKD: 58.29, 62, 63.1, 71.2). Oznacza to, że powiązanie z C. Sp. z o.o. funkcjonuje poprzez istnienie powiązania z B. S.A.

Organ stwierdził również, że uznanie D Sp. z o.o. za podmiot powiązany względem wnioskodawcy nastąpiło poprzez uznanie powiązania wnioskodawcy z B. S.A., która posiada 100% udziałów D Sp. z o.o., zaś ojciec (J.M.) prezesa wnioskodawcy (R.M.) pełni funkcję prezesa D Sp. z o.o.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2018 r. (sygn. akt V SA/Wa 720/18) oddalił skargę strony na informację z dnia 13 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu Sąd podzielił stanowisko organu, że istnieje grupa kapitałowa, w skład której wchodzi skarżąca spółka.

Wyrokiem z dnia 19 września 2018 r. sygn. akt I GSK 2788/18 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu NSA stwierdził, że Sąd I instancji nie przedstawił podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz nie odniósł się do zarzutów spółki nawiązujących do konkretnych regulacji stanowiących o powiązaniach, zawartych w art. 3 ust. 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 651/2014. Zdaniem NSA, w zaskarżonym wyroku pominięto obowiązek wykazania istnienia jednego z czterech wskazanych w tych przepisach związków i oparto się na niewynikających z tych regulacji przesłankach. Nie wykazano, a przede wszystkim nie umotywowano w sposób wnikliwy i szczegółowy wartości i usprawiedliwienia dla odejścia od językowego znaczenia tekstu prawnego.

Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2019 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji zaznaczył, że jest związany treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a).

Sąd I instancji przytoczył następnie treść przepisów załącznika I do rozporządzenia nr 651/2014, definiujących przedsiębiorstwo, mikroprzedsiębiorstwo oraz małe i średnie przedsiębiorstwo (MŚP), a także przedsiębiorstwo samodzielne, przedsiębiorstwa partnerskie oraz przedsiębiorstwa powiązane i rynek pokrewny.

Sąd I instancji podkreślił, że z literalnej wykładni akapitu 1 i 4 art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia nr 651/2014 wynika, że przepisy te co do zasady dotyczą wyłącznie przypadku, w którym przedsiębiorstwa pozostają w jednej z relacji wymienionych w art. 3 ust. 3 akapit 1 lit. a)-d) tego załącznika. Tym samym, aby przedsiębiorstwo uznać za "powiązane", należałoby wykazać istnienie któregoś ze związków wskazanych w lit. a)-d) akapitu 1 ust. 3 art. 3 ww. załącznika. W niniejszej sprawie organ nie dowiódł istnienia żadnego z wymienionych w cytowanym wyżej przepisie związków, jednak mimo to, opierając się na funkcjonalnej wykładni tego przepisu, uznał, że w sprawie wystąpiły pomiędzy skarżącą, a wymienionymi w zaskarżonej informacji spółkami, powiązania, które świadczą o tym, iż potencjał wnioskodawcy przerasta potencjał MŚP. W ocenie Sądu I instancji, powyższe stanowisko BGK uznać należało za zasadne, bowiem pomoc udzielana przedsiębiorcom zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu, która to ustawa w zakresie definicji MŚP odsyła wprost do załącznika I rozporządzenia nr 651/2014, winna być udzielana jedynie podmiotom, które faktycznie tego wsparcia potrzebują.

O słuszności zastosowania w niniejszej sprawie wykładni funkcjonalnej świadczy, zdaniem Sądu I instancji, m.in. konieczność zachowania zasady równości wyrażonej zarówno w prawie Unii Europejskiej, jak i Konstytucji RP. Załącznik I do rozporządzenia nr 651/2014 zawiera katalog sytuacji, których zaistnienie świadczy o niespełnieniu przesłanki uznania danego podmiotu za MŚP, jednak wymienionych tam typowych sytuacji nie sposób uznać za jedyne, które mogłyby świadczyć o uprzywilejowaniu danego podmiotu wobec innych przedsiębiorstw działających na rynku. Niewątpliwie bowiem istnieją również inne przypadki, związane chociażby ze stosunkami rodzinnymi, majątkowymi czy też strukturalnymi w przedsiębiorstwach, które mimo że nie zostały wprost wskazane w art. 3 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia nr 651/2014, w konkretnej sprawie świadczyć mogą o zachwianiu zasady równości podmiotów wobec prawa. Sąd I instancji podkreślił, że w sytuacji, gdy treść przepisu prawnego, mającego zastosowanie w danej sprawie, budzi wątpliwość w zakresie zachowania fundamentalnych dla porządku prawnego wartości, niewątpliwie sąd obowiązany jest sięgnąć również do wykładni funkcjonalnej, aby nie doszło do sytuacji, w której mechaniczne oparcie się wyłącznie na wykładni literalnej przepisu doprowadzi do naruszenia wartości nadrzędnych, np. zasady równości podmiotów wobec powszechnie obowiązującego prawa.

Sąd I instancji powołał się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. C-110/13, dotyczący art. 3 ust. 3 załącznika do zalecenia 2003/361/WE (o analogicznej treści do art. 3 ust. 3 załącznika I rozporządzenia nr 651/2014), w którym Trybunał uznał, że art. 3 ust. 3 akapit 4 załącznika do zalecenia w sprawie MŚP należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwa, które formalnie nie pozostają w jednej z relacji przywołanych w pkt 28 niniejszego wyroku (wymienionych wprost w art. 3 ust. 3 akapit 1 lit. a-d), lecz które ze względu na rolę osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających wspólnie stanowią jeden podmiot gospodarczy, także powinny być uznane za przedsiębiorstwa powiązane w rozumieniu tego przepisu, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część swojej działalności na tym samym rynku właściwym lub na rynkach sąsiednich. Dodał, że warunek, zgodnie z którym osoby fizyczne działają łącznie, jest spełniony również wtedy, gdy osoby te porozumiewają się w celu wywierania wpływu na decyzje handlowe danych przedsiębiorstw, co wyklucza, aby te przedsiębiorstwa mogły być uważane za niezależne gospodarczo od siebie. Podkreślił, że realizacja tego warunku zależy od okoliczności sprawy i nie musi być koniecznie podporządkowana istnieniu więzów umownych między tymi osobami ani stwierdzeniu ich zamiaru obejścia definicji MŚP.

Zdaniem Sądu I instancji, analiza powiązań osobowych, finansowych oraz strukturalnych, istniejących pomiędzy wnioskodawcą a podmiotami wymienionymi w zaskarżonym rozstrzygnięciu, wskazuje na to, że poza aspektami formalnymi zawartymi w art. 3 ust. 3 akapit 1 Załącznika do rozporządzenia nr 651/2014, istnieją uzasadnione powody do stwierdzenia, że skarżąca jest przedsiębiorstwem powiązanym z B. S.A., SSP B. Sp. z o.o. oraz D Sp. z o.o.

Za sytuację nietypową dla podmiotów sobie obcych Sąd I instancji uznał fakt, że skarżąca jest spółką powstałą na bazie spółki, której jedynym udziałowcem była spółka B. S.A., a jej poprzednim prezesem J.M.. Wskazane w treści skargi argumenty, że spółka ta została następnie pod zmienioną nazwą dokapitalizowana przez jej obecnego prezesa R.M., jedynie potwierdza fakt bliskich relacji gospodarczych pomiędzy tymi osobami oraz spółkami.

Równie istotnym z punktu widzenia oceny powiązań pomiędzy spółkami był ustalony przez organ fakt udzielenia przez B. S.A. poręczenia skarżącej kredytów zaciągniętych w związku z realizacją projektu. W ocenie Sądu I instancji, powyższe niewątpliwie świadczy o istnieniu ścisłych więzi nie tylko osobowych, ale i gospodarczych pomiędzy przedsiębiorstwami. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której całkowicie obca wobec skarżącej spółka godzi się nie tylko na zabezpieczenie poręczenia w formie weksla in blanco, ale i na udzielenie obcemu podmiotowi gospodarczemu pełnomocnictwa do dysponowania swoimi rachunkami bankowymi.

Zdaniem Sądu I instancji, pokrywające się kody PKD oraz zbliżona działalność stanowią istotną przesłankę do stwierdzenia, że spółki działają na rynkach pokrewnych. Kody PKD w swoim założeniu mają odzwierciedlać zakres działalności przedsiębiorcy. Słusznie zatem organ przyjął, że wskazane kody PKD zostały wpisane do KRS, mając na uwadze potencjalny zakres działalności firmy, gdyż jest on zbliżony do przeważającej działalności przedsiębiorstwa.

Zdaniem Sądu I instancji, zasadne były również ustalenia poczynione przez organ w zakresie uznania skarżącej i C. Sp. z o.o. za przedsiębiorstwa partnerskie.

Sąd I instancji podkreślił, że podmiot, który osobno spełnia formalne przesłanki uznania go za MŚP, jeżeli działa w ramach grupy przedsiębiorstw, zasadniczo ma zapewnione warunki działalności podobne jak w przypadku dużych przedsiębiorstw. Przynależność do grupy oceniana jest z funkcjonalnego i gospodarczego punktu widzenia oraz analizowana pod kątem faktycznego potencjału wnioskodawcy. Tym samym wskazane przez BGK okoliczności wskazują, że potencjał skarżącej spółki dzięki powiązaniom z innymi podmiotami przewyższa potencjał przedsiębiorstwa uprawnionego do pomocy.

A Sp. z o.o. wniosła od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1817/18 skargę kasacyjną, w której wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, że analiza projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Spółka wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi spółka zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez uzasadnienie wyroku w sposób niepozwalający na jednoznaczne ustalenie przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie;

2. przepisów prawa materialnego, poprzez arbitralne, niezgodne z zebranym materiałem dowodowym, a także sprzeczne z zasadami wykładni definicji "przedsiębiorstwa powiązanego" oraz definicji "przedsiębiorstwa partnerskiego", zawartych w art. 3.3. Załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 651/2014 uznanie, że skarżąca jest podmiotem powiązanym z: B. S.A., SSP B. Sp. z o.o., oraz partnerskim z C. Sp. z o.o., a przez to nie spełnia przesłanki do uznania skarżącej za przedsiębiorstwo należące do kategorii Małych Średnich Przedsiębiorstw ("MSP") w rozumieniu tego rozporządzenia;

3. przepisów prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 3 ust. 3 Załącznika do rozporządzenia nr 651/2014, w zakresie interpretacji definicji "przedsiębiorstwa powiązanego", poprzez pominięcie obowiązku wykazania istnienia jednego z czterech stypizowanych "związków" wymienionych w tym przepisie i “oparcie twierdzenia między skarżącą a B. na pozaprawnych, arbitralnych przesłankach";

4. przepisów prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 3 ust. 3 Załącznika do rozporządzenia nr 651/2014, w zakresie interpretacji definicji "przedsiębiorstwa partnerskiego" poprzez pominięcie obowiązku wykazania: działania skarżącej oraz C. na dwóch różnych szczeblach dystrybucji, posiadania przez C. minimum 25% udziałów w spółce skarżącej, samodzielnie lub wraz z co najmniej jednym przedsiębiorstwem powiązanym, (bądź odwrotnie) i oparcia się jedynie na stwierdzeniu, że partnerstwo między C. a skarżącą istnieje z uwagi na powiązanie skarżącej z B.;

5. przepisów prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 3 ust. 3 Załącznika do Rozporządzenia nr 651/2014 w zakresie interpretacji pojęcia "prowadzenia działalności" przez przedsiębiorstwa powiązane, poprzez uznanie, że jest ono "definiowane kodami PKD", w sytuacji, w której wykazanie "powiązania" poprzez współpracujące ze sobą osoby wymaga ustalenia, iż przedsiębiorstwa faktycznie prowadzą działalność na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych, oraz art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez odmowę uznania, że wzruszalne domniemanie faktyczne zgodności wpisu danych ujawnionych w KRS, odnoszących się do przedmiotu działalności gospodarczej skarżącej, określonej przy pomocy kodów klasyfikacji PKD, może zostać i zostało obalone przez skarżącą wskutek przedstawienia przezeń szeregu dowodów na działanie na rynkach rozłącznych, które to BGK, a za nim WSA w Warszawie całkowicie pominął, uznając, iż prowadzenie postępowania w tym kierunku jest bezcelowe; a także

6. poczynienie nieprawidłowych ustaleń stanu faktycznego, wskutek naruszenia prawa materialnego polegającego na nieprawidłowym zastosowaniu art. 37 ust. 1 i ust. 2 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz art. 125 ust. 3 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., polegającego na nierzetelnym przeprowadzeniu wyboru projektu, a to dokonanym z:

a. pominięciem szeregu zgromadzonych w sprawie, przedstawionych przez skarżącą dowodów, wskutek arbitralnego i opartego wyłącznie na subiektywnym przekonaniu przyjęcia, że złożone przez skarżącą opinie i stanowiska "są mało wiarygodne" i jako takie nie mogą stanowić podstawy ustalenia stanu faktycznego w sytuacji, gdy stanowiska te odzwierciedlają w sposób rzetelny i prawidłowy stan faktyczny, a ich odrzucenie wynika jedynie z faktu, że nie potwierdzają z góry przyjętych przez BGK przeciwnych tez;

b. arbitralnym uznaniem, że uzgodniona pomiędzy skarżącą a B. prowizja z tytułu udzielenia poręczenia na poziomie 0,5% znacząco odbiega od stawek rynkowych za udzielenie takiego poręczenia, w sytuacji, w której rating skarżącej, wysokość poręczenia oraz analiza innych ryzyk uzasadniała przyjęcie takiej właśnie stawki jako właściwej między podmiotami niezależnymi oraz w sytuacji, w której skarżąca na rozprawie przedłożyła dowody, z których wynika, że otrzymuje poręczenia na warunkach korzystniejszych,

c. bezzasadnym uznaniem, że zaoferowane przez B. poręczenie weksla in blanco, zabezpieczające spłatę zobowiązań względem Banku E. z tytułu udzielonego poręczenia kredytu, nie stanowi typowej sytuacji w przypadku przedsiębiorstw niepowiązanych, w sytuacji, gdy wniosek taki jest sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i warunkami obowiązującymi na rynku finansowym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że osoby zarządzające spółkami A. i B. S.A. nie mają wpływu na zarządzanie drugą ze spółek, spółki nie prowadzą wspólnie działalności, podmioty nie korzystają wzajemnie z rachunków bankowych drugiego podmiotu. Analiza roli i uprawnień J.M. (ojca) i R.M. (syna) uniemożliwia stwierdzenie, by ich ewentualna współpraca mogła doprowadzić do powstania jednego ze związków wskazanych w art. 3.3. Załącznika do rozporządzenia nr 651/2014. Skarżąca podkreśliła ponadto, że prowadzi działalność na rynkach rozłącznych do rynków spółek wskazanych w Informacji.

Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Zatem skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a.

W myśl art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie zarzuca Sądowi I instancji skarga kasacyjna.

Wobec niestwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną w granicach zarzutów kasacyjnych. W sprawie niniejszej zostały one oparte na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a.

Istotne jest zaznaczenie, że zaskarżony wyrok został wydany po ponownym rozpoznaniu sprawy albowiem Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 września 2018 roku w sprawie o sygn. I GSK 2788/18 uchylił wyrok WSA w Warszawie w sprawie V SA/Wa 720/18 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Uchylenie zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania skutkuje powrotem do takiej sytuacji, która istniała przed wydaniem wyroku przez wojewódzki sąd administracyjny. Stosownie jednak do treści art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 19 września 2018 roku NSA krytycznie odniósł się do dokonanej wykładni przez Sąd I instancji w sprawie V SA/Wa 720/18 uznając, że "wykładnia wykracza poza ramy tekstu prawnego. Pominięto obowiązek wykazania istnienia jednego z czterech wskazanych w przepisach związków i oparto się na niewynikających z tych regulacji przesłankach. Nie wykazano, a przede wszystkim nie umotywowano w sposób wnikliwy i szczegółowy wartości i usprawiedliwienia dla odejścia od językowego znaczenia tekstu prawnego". NSA wskazał w tym wyroku, " że dla usprawiedliwienia zastosowania w sprawie wykładni funkcjonalnej niezbędne jest powołanie konkretnego przepisu prawa z przywołaniem jego treści wraz z uwzględnieniem jego wykładni literalnej. Następnie wskazanie wartości przełamującej literalny sens przepisu oraz wnikliwe i szczegółowe uzasadnienie zastosowania wyniku wykładni funkcjonalnej z uwzględnieniem faktu dokonania rozstrzygnięcia na niekorzyść strony".

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uzasadnienie wyroku w sposób nie pozwalający na jednoznaczne ustalenie przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji. Dodać można, że taki sam zarzut został uwzględniony przez NSA w wyroku z dnia 19 września 2018 roku, który we wskazaniach dotyczących ponownego rozpoznania sprawy nakazał Sądowi I instancji wyjaśnienie i uzasadnienie stanowiska, z jakich przyczyn wykładnia językowa przepisów mających zastosowanie w sprawie jest niewystarczająca i co powoduje konieczność zastosowania wykładni funkcjonalnej.

Zdaniem NSA rozpoznającego niniejszą sprawę, Sąd I instancji wykonał wytyczne wynikające z wyroku NSA w sprawie I GSK 2788/18.

Przede wszystkim nie sposób podzielić zasadności stanowiska kasatora, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej uzasadnienie wyroku zawiera elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. WSA przedstawił w nim bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, zaś uzasadnienie prawne zaskarżonego wyroku zawiera rozważania sądu co do zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz postępowania, w ramach którego rozstrzygnięcie zostało wydane. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób prawidłowy przedstawił przesłanki oddalenia skargi. Tak sporządzone uzasadnienie pozwala poznać argumenty podjęcia rozstrzygnięcia oraz prześledzić tok rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, umożliwia zatem przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. To z kolei prowadzi do wniosku, że WSA uczynił zadość obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia w sposób uwzględniający powyżej wskazane wymogi. Sąd I instancji odnosząc się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia wyjaśnił wyczerpująco z jakich przyczyn uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W opozycji do poglądu skarżącego, przy uwzględnieniu wskazań zawartych ww. wyroku NSA, Sąd I instancji na str. 7 do 11 uzasadnienia wskazał przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygnięcia i w następnej części uzasadnienia szczegółowo wyjaśnił, z jakich przyczyn podzielił stanowisko organu, że poprzestanie na wykładni językowej definicji MŚP zawartej w Załączniku I do rozporządzenia nr 651/2014 nie jest wystarczające dla ustaleń istotnych w sprawie, tj. czy skarżąca kasacyjnie spełnia ustawowe wymogi dla przyznania jej pomocy finansowej. Wyjaśnił jednoznacznie, przyjmując zasadność stanowiska organu, że dopiero sięgnięcie do funkcjonalnej wykładni ww. przepisu wykazuje, że w sprawie między skarżącą, a wymienionymi w zaskarżonej informacji spółkami wystąpiły powiązania tego rodzaju, które świadczą o tym, że potencjał skarżącej przerasta potencjał MŚP. Sąd I instancji uzasadniając odejście od wykładni literalnej art. 3 ust. 3 akapit 4 załącznika I rozporządzenia nr 651/2014 podkreślił, z uwzględnieniem regulacji krajowej zawartej w ustawie z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, odsyłającej wprost w zakresie definicji MŚP do wskazanego rozporządzenia, że pomoc winna być udzielana jedynie podmiotom, które wsparcia takiego potrzebują. Sąd wywiódł takie stanowisko z wyroku TSUE z dnia 27 lutego 2014 roku w sprawie C-110/13. Odniósł się do motywów zawartych w tym wyroku w kontekście istoty zrozumienia określenia przedsiębiorstw powiązanych, co z kolei prowadzi do lepszego zrozumienia rzeczywistej pozycji ekonomicznej MŚP i wyeliminowania z tej kategorii grup przedsiębiorstw, których siła ekonomiczna eliminuje konieczność pomocy. Zasadność stosowania wykładni funkcjonalnej przepisu określającego wymogi MŚP wyprowadził również z zagrożenia na które wskazuje orzecznictwo TSUE (C-91/01), aby definicja MŚP nie była obchodzona z przyczyn formalnych. Motywując zastosowanie w tej sprawie wykładni funkcjonalnej, wykonując zalecenia zawarte w wyroku NSA z 19 września 2018 roku, Sąd I instancji wskazał na obowiązek zachowania zasady równości wyrażonej tak w prawie Unii Europejskiej jak i Konstytucji RP ze wskazaniem konkretnych regulacji prawa wspólnotowego i ustawy zasadniczej ( str. 11-12 uzasadnienia). Podkreślił i wyjaśnił z jakich powodów katalog sytuacji zawartych w Załączniku I do rozporządzenia nr 651/2014, których występowanie świadczy o niespełnieniu przesłanki uznania danego podmiotu za MŚP nie można uznać za wyczerpujący. Wspierając wyrażone stanowisko orzeczeniami TSUE, zaznaczył, że orzeczenia te wydane na skutek pytań prejudycjalnych, wiążą wyłącznie w konkretnych sprawach w których zapadły, jednak wyjaśnił, że w związku z wyrażoną w art. 267 TfUE kompetencją TSUE do dokonywania wykładni przepisów unijnych, jego orzeczenia w przedmiocie pytań prejudycjalnych sądów krajowych mają również znaczenie dla innych spraw, z uwagi na konieczność jednolitego rozumienia danych instytucji prawnych w całej Wspólnocie. Zaznaczył też, że wykładnia funkcjonalna art. 3 ust. 3 akapit 4 dokonana przez TSUE w wyroku C-110/13 została uznana za właściwą w wyroku NSA w sprawie II GSK 846/14.

W reasumpcji powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że zarzut oparty na art. 141 § 4 p.p.s.a. może przynieść zamierzony efekt jedynie wówczas, gdy uzasadnienie wyroku jest sporządzone w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku lub też, że nie zawiera ono elementów koniecznych wymienionych w tym przepisie. Tymczasem w uzasadnieniu wyroku wskazano przepisy prawa, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia oraz podano wykładnię zastosowanych norm prawnych. Natomiast to, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd I instancji nie świadczy o wadliwości samego uzasadnienia. Na podstawie wymienionego przepisu nie można skutecznie kwestionować zaaprobowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy zaś określony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zarzut i jego uzasadnienie wyłącznie do tego zmierza, co czyni niemożliwym uznanie go za usprawiedliwiony.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt 2-6 petitum skargi kasacyjnej. Zakres i sposób sformułowania zarzutów opartych na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wymaga przypomnienia podstawowych zasad dotyczących badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jeżeli skarżący kasacyjnie zamierza zakwestionować zaskarżone orzeczenie z punktu widzenia obydwu postaci naruszenia prawa materialnego, to powinien wyraźnie każdą z tych postaci wskazać i przytoczyć zarzuty odnoszące się odpowiednio do każdej z nich. Naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oznacza nieprawidłowe w odniesieniu do przyjętych reguł wykładni rozumienie treści normy prawnej, a naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie to błąd subsumcji, polegający na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej. Istotne jest, że w obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Niedopuszczalne jest postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego zamiast zarzutu naruszenia przepisów postępowania i podważanie za jego pomocą ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ewentualnie może być ona skuteczna tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Jednocześnie należy zaznaczyć, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego (pkt 2 petitum), poprzez arbitralne, niezgodne z zebranym materiałem dowodowym, a także sprzeczne z zasadami wykładni definicji "przedsiębiorstwa powiązanego" oraz definicji "przedsiębiorstwa partnerskiego" zawartych w art. 3.3 Załącznika do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 uznanie, że skarżąca jest podmiotem powiązanym z wymienionymi w skardze kasacyjnej spółkami prawa handlowego a przez to nie spełnia przesłanek do uznania jej za przedsiębiorstwo należące do kategorii MŚP w rozumieniu tego rozporządzenia, stwierdzić należy, że zarzut ten nie poddaje się kontroli. Taka konstrukcja zarzutu powoduje, że jest on nieczytelny i wymaga wykładni w oparciu o argumentację zawartą w uzasadnieniu skargi, co może prowadzić do rezultatu sprzecznego z intencją kasatora. Z uwagi na sposób orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny (związanie zarzutami skargi kasacyjnej) Sąd kasacyjny nie ma podstawy prawnej do samodzielnego uzupełniania, czy konkretyzowania zarzutów kasacyjnych. Nadto wskazać należy, że zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego został de facto powiązany z błędnym ustaleniem okoliczności faktycznych w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego zamiast zarzutu naruszenia przepisów postępowania i podważanie za jego pomocą ustaleń faktycznych. Podobnie ocenić należy zarzuty wskazane w pkt 3 i 4 petitum skargi kasacyjnej, w których jej autor nawiązuje do ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę wyrokowania, dotyczących odpowiednio powiązań skarżącej kasacyjnie z B. S.A. oraz wywiedzeniu, że partnerstwo między C. sp. z o.o. a skarżącą istnieje z uwagi na powiązanie skarżącej z B.. Kasator nie wskazał, którą postać naruszenia prawa materialnego zarzuca. Użycie słowa "nieprawidłowe zastosowanie" może sugerować przy podjęciu próby uchwycenia istoty tego zarzutu, że jej autorowi chodziło o błędne zastosowanie wskazanego w zarzucie przepisu materialnego. Nie ma jednak możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. Błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości, czego w sprawie nie uczyniono. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane w pkt 5 i 6 jako naruszające przepisy prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 3 ust. 3 Załącznika do ww. rozporządzenia również nawiązują do ustaleń stanu faktycznego sprawy, który nie został w niniejszej sprawie podważony. Podkreślenia zatem wymaga, że ocena zasadności zastosowania prawa materialnego może zostać dokonana jedynie na gruncie prawidłowo ustalonego i ocenionego stanu faktycznego. Wobec tego, że skarżący nie podważył skutecznie okoliczności faktycznych sprawy i ich oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie mogą zostać uwzględnione.

Z przedstawionych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a., 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika organu (240 zł.).