Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 511/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 listopada 2014r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 20 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. W. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca, strona) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 20 maja 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

wnioskiem z dnia 10 stycznia 2014 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie całości zadłużenia należności z tytułu nieopłaconych składek na rzecz ZUS.

Uzasadniając wniosek wskazała, że będąc płatnikiem prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie miała możliwości odprowadzić w całości należnych składek ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną, co doprowadziło do zawieszenia i w ostateczności do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej.

Na wezwanie organu skarżąca przedłożyła ponadto oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, w którym wskazała, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, renty ani zasiłku z Urzędu Pracy. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem W. W., synem R. oraz niepełnoletnią córką A. Mąż uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości ok. 4.800,00 zł., a syn 800,00 zł. Skarżąca podała, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w kwocie około 800,00 zł/m-c, koszty związane z leczeniem w wysokości 150,00 zł/m-c oraz 52,80 zł na bilet miesięczny do szkoły dla córki, a na potwierdzenie przedłożyła rachunki i faktury dotyczące opłat mieszkaniowych, za energię elektryczną i za gaz. Skarżąca oświadczyła również, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatku od nieruchomości oraz z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej kwocie 44.800,00 zł (płacąc z tego tytułu raty miesięczne w kwocie ok. 1.933,00 zł). Jednocześnie skarżąca przedłożyła zeznania podatkowe PIT- 36 za lata 2010-2012.

W toku postępowania organ, w celu zbadania sytuacji majątkowej skarżącej, wystąpił do innych urzędów i organów o udzielenie informacji w tym zakresie. I tak, z informacji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu wynikało, że wnioskodawczyni nie posiadała zaległości z tytułu podatków. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu powiadomił organ, iż dłużniczka nie korzystała i nie korzysta z żadnych form pomocy placówki. W informacji Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców podano, że R. W. jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Skoda Roomster (rok produkcji 2006). Z kolei według treści księgi wieczystej nr KW [...] skarżąca jest współwłaścicielem (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska) lokalu mieszkalnego, położonego w O. przy ul. D.

Decyzją z dnia 7 marca 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) -/dalej: u.s.u.s./ Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek w kwocie ogółem 12.913,83 zł, w tym:

• na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 03/2010 r. i od 05/2010 r. do 04/2011 r. w łącznej kwocie 9.080,53 zł, w tym z tytułu składek - 6.412,13zl, odsetek za zwlokę naliczonych na dzień 10.01.2014r. w wysokości 2.554,00zl oraz kosztów upomnienia w kwocie 114,40zł.

• na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 07/2010 r. do 04/2011 r. w łącznej kwocie 3.383,48zł, w tym z tytułu składek - 2.373,48zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10.01.2014r. w wysokości 922,00zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 88,00zł.

• na Fundusz Pracy za okres: od 02/2010 r. do 04/2011 r. w łącznej kwocie 449,82 zł, w tym z tytułu składek - 290,02zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 10.01.2014r. w wysokości 107,00zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 52,80zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że R. W. prowadziła działalność gospodarczą i była płatnikiem składek w okresie: od 21.03.2005 r. do 09.04.2013 r. W okresie tym nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Poddając ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ uznał, że w przypadku wnioskodawczyni nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał, że wobec skarżącej Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu jako organ egzekucyjny wdrożył i nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunku bankowego w stosunku do należności z tytułu ubezpieczeń społecznych za okres od 12/2009 r. do 03/2010 r., od 05/2010 r. do 04/2011 r., w stosunku do należności z tytułu ubezpieczeń zdrowotnych za okres od 07/2010 r. do 04/2011 r., oraz w stosunku do należności z tytułu Funduszu Pracy za okres od 11/2010 r. do 04/2011 r. Oznacza to, zdaniem Zakładu, że na dzień wpływu wniosku organ egzekucyjny nie dowiódł nieskuteczności egzekucji. Tym samym w zaistniałej sytuacji nie jest możliwe stwierdzenie czy w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego.

Za odmową umorzenia należności z tytułu składek, zdaniem organu, przemawia także posiadanie przez skarżącą majątku (zobowiązana jest współwłaścicielką na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej lokalu mieszkalnego), który stanowi zabezpieczenie istniejącego długu. Jest również współwłaścicielem samochodu osobowego marki Skoda Roomster z 2006 r., która to ruchomość posiada wartość rynkową i może stanowić zabezpieczenie istniejącego długu poprzez ustanowienie zastawu skarbowego. Zakład podkreślił również, że zgodnie z dostarczonymi zeznaniami podatkowymi za lata 2010-2012 skarżąca posiadała nadpłatę podatku w łącznej kwocie 6.779,00 zł, jednakże nie dokonywała dobrowolnych wpłat na poczet zaległych składek ZUS. Jednocześnie zauważył, że skarżąca nie korzystała i nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej.

Organ przeanalizował następnie sytuację skarżącej, mając na uwadze treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – (dalej rozporządzenie) i nie stwierdził także na tej podstawie podstaw do umorzenia należności. Zdaniem organu, zobowiązana nie spełnia przesłanki ubóstwa, a przejściowe trudności finansowe nie mogą być podstawą do automatycznego umorzenia należności, wobec czego należało uznać, że nie zachodziła przesłanka określona w § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ nie stwierdził również wystąpienia przesłanki o której mowa w pkt 2 § 3 w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Wykluczył także możliwość zastosowania przesłanki opisanej w § 3 pkt 3 rozporządzenia (przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym zakresie wskazał, że zgodnie z przedłożoną dokumentacją, problemy zdrowotne skarżącej rozpoczęły się w 1983 r., podczas, gdy zgłoszenie pozarolniczej działalności gospodarczej nastąpiło w 2005 r. Ponadto skarżąca nie dostarczyła zaświadczenia, z którego wynikałoby, iż nie kwalifikuje się do podjęcia zatrudnienia.

Końcowo organ wskazał, że opłacanie składek jest obowiązkiem przedsiębiorcy wobec państwa, natomiast umorzenie zaległości powoduje bezpowrotną utratę dochodów na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Zaznaczył przy tym, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, a ustalenia faktyczne niniejszej sprawy stwarzają szansę w przyszłości na spłatę zobowiązań wobec ZUS w ramach układu ratalnego. Podsumowując organ stwierdził, że uwagi na brak przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s. tj. brak stwierdzenia nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym, posiadanie nieruchomości, która stanowi zabezpieczenie istniejącego długu oraz dysponowanie majątkiem ruchomym, odmowa udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności jest uzasadniona.

Nie godząc się z wydanym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Wskazała, że aktualny stan zdrowia całkowicie wyklucza możliwość pozyskiwania środków na spłatę istniejącego zadłużenia. Wyjaśniła przy tym, że wskutek znacznego pogorszenia stanu zdrowia w 2011 r. wystąpiła do ZUS o świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy. Aktualnie sprawa jest w trakcie rozpatrywania przez Sąd Okręgowy w Opolu. Dalej skarżąca wskazała, iż dochody rodziny, po dokonaniu spłaty koniecznych zobowiązań, wystarczają jedynie na zaspokojenie minimum egzystencji. Wyjaśniła również przyczyny powstania zadłużenia, podając, iż zobowiązania w SKOK zostały zaciągnięte na potrzeby działalności gospodarczej, a w szczególności na uzupełnienie zapłaty za remont samochodu uszkodzonego w wypadku. Skarżąca podniosła również, że wskazywana przez Zakład nadpłata podatku została potrącona na poczet nadpłaconych świadczeń emerytalnych, co potwierdzają przedłożone przez nią decyzje Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 16.03.2010 r., 21.02.2011 r. i 07.02.2012 r.

Ponadto skarżąca, w toku postępowania odwoławczego przedłożyła następujące dokumenty: 1) opinię wydaną przez biegłego lekarza sądowego Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 16.12.2013 r. 2) opinię biegłego sądowego wydaną zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w Opolu Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 04.03.2014 r. 3) wezwanie przez Sąd Okręgowy w Opolu strony na badanie lekarskie w dniu 28.04.2014 r.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 20 maja 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Rozpatrując ponownie zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, że w przypadku skarżącej nie został spełniony żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s przypadków stanowiących o całkowitej nieściągalności. Powtórzył argumentację, że wobec skarżącej Dyrektor ZUS, jako organ egzekucyjny, wdrożył i nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne. Wprawdzie zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego okazał nieskuteczny, z uwagi na brak środków finansowych na tym rachunku, jednak skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości, na której Zakład dokonał zabezpieczenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez wpis hipoteki przymusowej. Zatem, skoro organ egzekucyjny nie zakończył prowadzonego postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw do uznania, że dalsze czynności egzekucyjne będą nieskuteczne.

Organ odwoławczy zgodził się również ze stanowiskiem organu I instancji, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., określone w rozporządzeniu.

Rozpatrując sytuację skarżącej z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) organ wskazał, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem, pełnoletnim synem oraz małoletnią córką. Wnioskodawczyni po zakończeniu działalności gospodarczej nie pozostaje w zatrudnieniu, nie posiada statusu osoby bezrobotnej i zgodnie ze złożonym oświadczeniem nie osiąga żadnego dochodu. Jej mąż pobiera świadczenie emerytalne i dodatkowo pozostaje w zatrudnieniu, osiągając dochód w wysokości 4.800 zł netto. Syn skarżącej również pozostaje w zatrudnieniu, z dochodem 800 zł netto. Dochody rodziny kształtują się zatem na poziomie 5.600 zł miesięcznie przy zadeklarowanych wydatkach wynoszących 2.942,76 zł (w tym: czynsz, energia, gaz - 800 zł, koszty leczenia - 150 zł, wydatki na bilety - 52,80 zł, spłata zaciągniętych kredytów - 1.933 zł, podatek od nieruchomości - 6,96 zł). Tym samym, po uregulowaniu wymagalnych miesięcznych opłat do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 2.657,24 zł netto miesięcznie. Zdaniem organu, mimo iż obecnie rodzina skarżącej może mieć problemy z utrzymaniem płynności finansowej i prawidłowym zarządzaniem swoimi dochodami, ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe, na które składają się środki pozwalające na pokrycie wydatków związanych z opłatami mieszkaniowymi, wyżywieniem oraz możliwością korzystania z bezpłatnej opieki medycznej. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że rodzina skarżącej żyje w stanie ubóstwa. Dochód przypadający na jednego członka rodziny strony przekracza bowiem próg minimum socjalnego i nie występuje sytuacja, w której konieczne byłoby korzystanie przez skarżącą ze środków pomocowych państwa. Organ podkreślił przy tym, że aktualna trudna sytuacja finansowa skarżącej jest konsekwencją świadomych działań rodziny, powstałych na skutek zaciągania zobowiązań przewyższających możliwość ich spłaty. W tej sytuacji skarżąca nie może oczekiwać ze strony Zakładu pomocy w formie umorzenia należności publiczno-prawnych tylko dlatego, iż ma problemy ze spłatą swych zobowiązań.

Dodatkowo organ wskazał, że na dzień wydania decyzji uzyskał informację, iż syn skarżącej R. W. został wyłączony z ubezpieczeń z dniem 01.05.2014 r. i brak jest informacji o nabyciu nowego tytułu do ubezpieczeń. Jednakże zdaniem Zakładu, okoliczność utraty źródła dochodu przez R. W. z dniem 01.05.2014 r. pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż w dalszym ciągu nie została spełniona przesłanka opisana w tym przepisie.

W dalszych rozważaniach organ uznał, że skarżąca nie wykazała, aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Rozpatrując z kolei przesłankę wskazaną w 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ przyznał, że przedłożona dokumentacja medyczna wprawdzie potwierdza schorzenia zdrowotne skarżącej, jednakże przesłanką przemawiającą za umorzeniem należności jest stan zdrowia, który uniemożliwia uzyskiwanie dochodów lub sprawowana jest opieka nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a opieka ta uniemożliwia osobie zobowiązanej uzyskiwanie dochodów. Zdaniem organu, przedłożona dokumentacja nie potwierdza braku możliwości zarobkowania. Skarżąca nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego, iż jest całkowicie niezdolna do podjęcia zatrudnienia z uwagi na ustalony stopień niepełnosprawności. Jednocześnie załączone przez skarżącą opinie, wydane przez biegłych lekarzy sądowych, potwierdzają, że skarżąca jest zdolna do pracy zarobkowej zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami i że brak jest podstaw do uznania wnioskodawczym za choćby częściowo niezdolną do pracy od dnia 01.03.2013 r. W rezultacie organ uznał, że przesłanka ta w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

Podsumowując organ stwierdził, że z całokształtu ustaleń dotyczących sytuacji finansowej i osobistej skarżącej wynika jednoznacznie, że zobowiązana jest w stanie spłacić całość zadłużenia, np. w wyniku udzielenia układu ratalnego. Wskazał również, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Takich okoliczności w sprawie nie stwierdzono. Nadto organ argumentował, że przeszkodę do uwzględnienia wniosku stanowi również publicznoprawny charakter należności i negatywne skutki zaniechania bieżącego ich opłacania dla całego systemu ubezpieczeń społecznych. Zwłaszcza, iż osoby biorące na siebie ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej muszą być świadome związanych z nią praw i obowiązków. W konkluzji, powołując się na brak stwierdzenia nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym, posiadanie majątku nieruchomego, który stanowi zabezpieczenie istniejącego długu oraz dysponowanie majątkiem ruchomym, który może być przedmiotem ustanowienia zastawu skarbowego, organ stwierdził, że odmowa umorzenia skarżącej należności z tytułu składek jest uzasadniona.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, wskazując, że nie zgadza się z ustaleniami dokonanymi przez organy rentowe.

W opinii skarżącej, sytuacja finansowa i zdrowotna w jakiej się znajduje, świadczy o spełnieniu przesłanek określonych w § 3 ust 1 rozporządzenia. Skarżąca wskazała, iż aktualnie jest w posiadaniu opinii z dnia 28.04.2014 r. orzekającej o jej całkowitej niezdolności do pracy od dnia 06.02.2014 r. na okres dwóch lat. Oświadczyła jednocześnie, że uzyskiwane dochody wymagają obecnie drastycznego ograniczenia wydatków do niezbędnego minimum. Wskazała przy tym, że syn stracił pracę, wobec czego jedynym źródłem utrzymania są dochody męża, że budżet domowy obciąża spłata zaciągniętych kredytów (ponad 1.700 zł miesięcznie) i dodatkowo komornik sądowy prowadzi wobec jej męża postępowanie egzekucyjne obejmujące wierzytelności wobec PKO BP (do spłaty ok. 5.500 zł ) i Wspólnoty Mieszkaniowej (ok. 6.000 zł). Ponownie wskazała na ponoszone w rodzinie stałe wydatki w kwocie łącznej ok. 923 zł oraz przedstawiła dokumenty potwierdzające poniesione koszty leczenia w okresie 2013/2014 w kwocie ok. 1438 zł i koszty poniesione na małoletnią córkę (tj. podręczniki ok. 605 zł, leczenie ok. 367 zł, odzież i obuwie ok. 417 zł, inne ok. 80 zł) a także wskazała na wydatki związane z dojazdami męża do pracy w wysokości ok. 210 zł miesięcznie. Do skargi załączono dokumenty poświadczające powyższe argumenty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całość dotychczasowej argumentacji.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 5 listopada 2014 pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi, wskazując dodatkowo, że organ nie wziął pod uwagę opinii uzupełniającej z dnia 1.06.2014 r. Podkreślił, że skarżąca stając przed komisją lekarską wskazywała na chorobę oczu, ale komisja w ogóle nie brała tego pod uwagę. Dodał, że obecnie podjęte jest leczenie neurologiczne z uwagi na stwierdzoną chorobę kręgosłupa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów, a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) należało uznać, że skarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jego uchylenia.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w cyt. rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z mocy § 3 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Podkreślenia przy tym jednak wymaga, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06 - dostępne na stronie internetowej www.orzecznictwo.nsa.gov.pl podobnie jak pozostałe przytoczone poniżej orzeczenia). Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa procesowego.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń o wysokości dochodów w rodzinie skarżącej, jej stanu zdrowia, stanu rodzinnego, pozostawaniu skarżącej bez zatrudnienia i stanu majątkowego. Dokonując oceny sytuacji skarżącej organy wzięły pod uwagę całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego przez organ z urzędu jak i przedłożonego przez stronę, w tym w oparciu o jej oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej, zdrowotnej i ponoszonych kosztów stałego utrzymania oraz odniosły się do wszelkich podniesionych przez skarżącą okoliczności, mających znaczenie w sprawie. Organy wypełniły tym samym obowiązki wynikające z art. 7 K.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 K.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Nie uchybiono zatem w tym zakresie przepisom normującym postępowanie dowodowe, a zgromadzony materiał, zdaniem Sądu, został poddany swobodnej, a nie dowolnej ocenie z punktu widzenia przesłanek wypływających z art. 28 ust. 3 i 3 a u.s.u.s.

Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Zakład, wydając wobec skarżącej decyzję odmawiającą umorzenia należnych składek, nie orzekał na podstawie uznania administracyjnego, lecz ustalił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia, wymienionych zarówno w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak i w § 3 rozporządzenia.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą skargę przyjęte przez organ stanowisko w pełni podziela, stwierdzając, że wyciągnięte przez organ wnioski znajdują pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, rozpatrywanym w kontekście przywołanych powyżej regulacji.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać ustalenia, że w kontrolowanej sprawie nie zachodził żaden z enumeratywnie wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadków, świadczących o całkowitej nieściągalności. Jak wynika z akt sprawy aktualnie wobec zobowiązanej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wprawdzie zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego okazał nieskuteczny, jednak organ trafnie ocenił, że wobec skarżącej nie zostały wyczerpane możliwości realizacji nałożonego obowiązku składkowego. Skarżąca dysponuje bowiem udziałem we współwłasności nieruchomości, na której Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności (hipoteka przymusowa) a zatem istnieje składnik majątkowy, który może stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności Zakładu. Ponadto skarżąca posiada majątek ruchomy (samochód osobowy), pozwalający na chociażby częściowe zaspokojenie należności.

Tym samym zasadnie Zakład, nie mogąc stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić przedmiotowych zobowiązań, nie znalazł przyczyn, dla których miałby przedwcześnie rezygnować ze swoich należności. W konsekwencji prawidłowe są wnioski organu o braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

W świetle zebranego materiału dowodowego nie budzi również zastrzeżeń Sądu dokonana przez organ analiza i ocena prawna przesłanek pozwalających na umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie artykułu 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż w świetle wskazanych powyżej przepisów to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zatem ustalenia w tym zakresie czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (wyrok NSA z 8.03.2013 r. sygn. akt: II GSK 2410/11). Z kolei w wyroku WSA w Warszawie z dnia 11.03.2014 r. o sygn. V SA/Wa 2198/13 wskazano, że "w związku z takim ukształtowaniem obowiązków wnioskodawcy, zadania ZUS w zakresie gromadzenia materiału dowodowego są ograniczone. Organ ma za zadanie ocenę, czy dowody przedstawione przez zobowiązanego są wystarczające, a w wypadku dostrzeżenia braków w tym zakresie powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia materiału dowodowego."

W ocenie Sądu, poczynione w tym zakresie przez organy ustalenia doprowadziły do słusznego przekonania, że skarżąca nie udowodniła i na podstawie zebranego materiału dowodowego nie wykazano, aby w sprawie zostały spełnione przesłanki opisane w tym przepisie. Argumentację przedstawioną przez organ w tym zakresie Sąd uznaje za logiczną i spójną. Zakład uwzględnił przy tym wszystkie wykazane przez skarżącą okoliczności i rozważył sytuację bytową, zdrowotną i materialną skarżącej, wysokość osiąganych w rodzinie dochodów, niezbędne wydatki, oraz ciążące na rodzinie obciążenia kredytowe. Ustalenia oraz ocena zgromadzonego materiału dowodowego w tym zakresie nie nosi znamion dowolności.

W świetle zebranych dowodów, w tym złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, a także przedłożonych w toku postępowania dokumentów, prawidłowo wskazał organ, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła sytuacja opisana w punkcie 1 rozporządzenia, a wskazująca na to, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu, przeprowadzona przez organ szczegółowa analiza stanu dochodów w rodzinie skarżącej, którą skorelowano z wysokością zadeklarowanych przez stronę wydatków, w pełni uprawniała do stwierdzenia, że skarżąca i członkowie jej rodziny mają zapewnione podstawowe potrzeby życiowe i posiadają środki pozwalające na pokrycie wydatków związanych z opłatami mieszkaniowymi, wyżywieniem i zakupem lekarstw. Organ odwoławczy w tym zakresie uwzględnił z urzędu wynikłą w toku postępowania odwoławczego okoliczność utraty pracy przez syna skarżącej, co jednakże nie zmieniało oceny, że nie zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzenia należności opisane w tym przepisie.

Tut. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gdańsku z 04.03.2014 r. o sygn. I SA/Gd 119/14, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji."

Organ trafnie zatem nawiązał do tych kryteriów, wskazując, że dochód przypadający na jednego członka w rodzinie przekracza próg kryterium dochodowego uprawniający do świadczeń socjalnych, a status materialny rodziny nie plasuje jej na granicy minimum egzystencji. Nie występuje zatem sytuacja, w której zapłata należności wobec ZUS skutkowałaby koniecznością korzystania przez rodzinę skarżącej ze świadczeń z pomocy społecznej.

Reasumując, organ oceniając tę przesłankę umorzenia prawidłowo stwierdził, że sytuacja skarżącej, choć niewątpliwie trudna ze względu na niewielkie środki pozostające do dyspozycji rodziny po poniesieniu bieżących opłat i spłacie rat kredytów, nie pozbawia skarżącej i członków jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast trudności z utrzymaniem płynności finansowej nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Trafnie zważono przy tym, że trudna sytuacja finansowa skarżącej jest konsekwencją świadomych działań rodziny, powstałych na skutek zaciągania zobowiązań przewyższających możliwość ich spłaty. Taka zaś sytuacja, w której w pierwszej kolejności są regulowane zobowiązania cywilnoprawne przed publicznymi, nie może być nagradzana przyznaniem wnioskowanej ulgi. Wniosek ten, oparty na utrwalonej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych, należało w pełni zaakceptować. Tut. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 11.03.2014 r. o sygn. V SA/Wa 2198/13, że sytuacja, gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, prowadzi do wniosku, że osoba ta powinna także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Bez wątpienia stan faktyczny sprawy nie wskazywał na wystąpienie okoliczności wymienionych w punkcie 2 § 3 ust 1 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Okoliczności takich nie sygnalizowała również skarżąca.

Sąd podziela również wnioski organu w zakresie przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ, nie negując schorzeń skarżącej, prawidłowo wywiódł, że w przypadku tej przesłanki nie jest wystarczające samo wystąpienie stanu choroby, lecz musi być ona tego rodzaju, że - poza przewlekłym charakterem - pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przedłożona w toku postępowania przez skarżącą dokumentacja medyczna takich stanów chorobowych nie potwierdzała. Przedstawione organowi opinie biegłych lekarzy sądowych jednoznacznie świadczyły o braku przeciwwskazań do podjęcia pracy zarobkowej. Tym samym trafna jest ocena organu, że przesłanki wskazane w tym przepisie nie zostały przez skarżącą wykazane, w związku z czym brak było podstaw prawnych do umorzenia składek w oparciu o to kryterium.

Na ocenę tą pozostaje bez wpływu okoliczność, że skarżąca załączyła do skargi opinię biegłego lekarza okulisty, stwierdzającą jej całkowitą niezdolność do pracy. Skoro bowiem skarżąca przedkłada taki dokument dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, organ niewątpliwie, nie dysponując nim na dzień wydania decyzji, nie miał możliwości uwzględnienia stwierdzonych w nim okoliczności. Dlatego też załączona do skargi opinia z 28.04.2014 r. nie mogła być wzięta pod uwagę przez Sąd, który ocenia legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie bowiem z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, czyli kontroluje rozstrzygnięcie organu administracji w ramach stanu faktycznego ustalonego przez ten organ (por. wyrok NSA dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12 i z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 677/10). Z tych względów nie mogła mieć również wpływu na wydaną decyzję także uzupełniająca opinia z dnia 1 czerwca 2014 r.

Końcowo, jedynie informacyjnie można wskazać, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy rentowe w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy, należycie go oceniły, zaś wydane na jego podstawie decyzje odpowiadają prawu.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.