Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 131/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2005-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 210 par. 3, art. 262
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 83 par. 2 i 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński, Sędziowie Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz,, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Karolina Borowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2005 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego o d d a l a skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], adresowaną do M. N. i wydaną z powołaniem się na art. 13 § 1, § 3 pkt 1, 2 i 3,§ 5 i § 6, art. 21, art. 23 § 1, art. 24 § 1, art. 29, art. 35 § 1 i art. 210 pkt 1, § 3 pkt 3, art. 220 § 1 i art. 222 § 2 ustawy z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.12.1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 107, poz. 1217 ze zm.), Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że w dniu [...] r. powstał dług celny równy kwocie cła w wysokości [...] w związku z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny samochodu osobowego marki [...] o wskazanym numerze nadwozia, roku produkcji [...] i pojemności silnika [...] cm3.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż w dniu [...] r. funkcjonariusze Komendy Miejskiej Policji zatrzymali do rutynowej kontroli samochód osobowy marki [...] o numerze rejestracyjnym nr [...]. Kierowcą tego samochodu był M. N., który nie posiadał przy sobie prawa jazdy, a ponieważ z przedstawionych dokumentów dotyczących samochodu wynikało, iż nie mógł on poruszać się przedmiotowym samochodem na terenie Polski, dokonali jego zatrzymania z uwagi na podejrzenie, iż został on wprowadzony na polski obszar celny bez uiszczenia stosownych opłat celnych. W trakcie dalszych czynności wyjaśniających okazało się, że w/w samochód został wyrejestrowany z terenu Niemiec w dniu [...] r. Z wyjaśnień złożonych przez M. N. w dniu [...] r. wynikało, iż przedmiotowy samochód pożyczył od obywatela Ukrainy O. S., który wynajmował mieszkanie gdzieś w S.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wszczęto dochodzenie w sprawie o wykroczenie skarbowe polegające na nielegalnym wprowadzeniu w/w pojazdu na polski obszar celny bez przedstawienia organowi celnemu. M. N. przesłuchany w dniu [...] r. w charakterze podejrzanego podtrzymał swoje zeznania złożone w dniu [...] r.

Zarządzeniem [...] z dnia [...] r. zarządzono sprzedaż przedmiotowego samochodu. W dniu [...] r. wykonano powyższe uzyskując kwotę [...] zł, zaś postanowieniem [...] z dnia [...] r. umorzono dochodzenie z uwagi na to, że z dniem 1.01.2002 r. przestał obowiązywać zakaz przywozu do Polski samochodów ponad dziesięcioletnich, a do postępowania celnego przekazano kwotę uzyskaną ze sprzedaży w/w samochodu.

W związku z powyższym, postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wszczęte zostało postępowanie celne w celu uregulowania sytuacji samochodu marki [...].

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wyznaczono M. N. siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania celnego. Po skorzystaniu z tego prawa złożył on oświadczenie, że nigdy nie posiadał samochodu [...] oraz że pojazd, którym się wówczas poruszał, nie był jego własnością, został przez niego tylko pożyczony oraz że w razie potrzeby wskaże świadków, którzy to potwierdzą, wskazując zarazem prawdziwego właściciela samochodu.

Organ celny wskazał następnie w uzasadnieniu swej decyzji na uregulowanie art. 35 § 1 i 3 Kodeksu celnego, wedle którego towary niekrajowe wprowadzone na polski obszar celny podlegają od chwili ich wprowadzenia dozorowi celnemu aż do czasu, gdy ich status zostanie zmieniony, zostaną wprowadzone do wolnego obszaru celnego, powrotnie wywiezione lub zniszczone, jak również na postanowienia art. 38 tegoż Kodeksu, nakładającego na organy celne obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu uregulowania sytuacji, łącznie z ich sprzedażą, towarów nielegalnie wprowadzonych na polski obszar celny lub usuniętych spod dozoru celnego. Wskazał również na treść przepisu art. 210 § 1 Kodeksu celnego, wedle którego dług celny w przywozie powstaje również w wypadku nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny i stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż wskazany wyżej samochód nie został zgłoszony do procedury dopuszczenia do obrotu, w związku z czym uznać należy, iż wprowadzony on został na polski obszar celny nielegalnie i że następstwem tego jest właśnie powstanie długu celnego w przywozie. Zgodnie natomiast z przepisem art. 210 § 3 Kodeksu celnego, dłużnikami, a więc osobami zobowiązanymi do zapłaty kwoty wynikającej z długu celnego, jest zarówno osoba, która dokonała nielegalnego wprowadzenia towaru czy osoba, która uczestniczyła we wprowadzeniu i wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne, jak i osoba, która nabyła, posiadała lub posiada taki towar i która wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

Wskazując dalej na niewątpliwą okoliczność, iż w dniu [...] r. M. N. prowadził samochód [...], który został wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie, organ celny stwierdził, iż stosownie do przepisu art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego jest on dłużnikiem celnym, skoro pojazd ten znajdował się w tym czasie w jego posiadaniu, nieistotna jest bowiem okoliczność, że właścicielem tego pojazdu była inna osoba oraz że przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na ustalenie osoby, która pojazd ten wprowadziła na polski obszar celny. Uznając zatem M. N. za dłużnika dalszą cześć uzasadnienia swej decyzji organ celny poświęcił uzasadnieniu swego stanowiska w kwestii ustalenia wartości celnej tego towaru, stanowiącej podstawę określenia wysokości należności celnych.

Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez pełnomocnika M. N., w którym to odwołaniu podnosił on, iż nie jest on właścicielem samochodu nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny i że w tym przypadku nie ma do niego zastosowania przepis art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, skoro był on jedynie jego dzierżycielem, Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) oraz art. 2 § 2, art. 9 § 1, art. 39, art. 210 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 pkt 3 i art. 262 ustawy z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), a także na przepis art. 336 Kodeksu cywilnego, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej odwołaniem decyzji.

Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, iż w pełni podzielił on ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji co do tego, że M. N. jest dłużnikiem odpowiedzialnym za uiszczenie długu celnego powstałego w następstwie nielegalnego wprowadzenia samochodu [...] na polski obszar celny. Podkreślając niewątpliwy fakt, że w dniu [...] r. M. N. zatrzymany został przez funkcjonariuszy policji w trakcie kierowania w/w samochodem oraz to, że z wyjaśnień jego złożonych w charakterze podejrzanego w postępowaniu karnym wynika, iż z pojazdu tego korzystał na zasadzie użyczenia na tyle często, że ubezpieczył go na swoje nazwisko w dniu [...] r. w zakresie odpowiedzialności cywilnej, a także odwołując się do przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego stanowiącego, iż posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą (posiadacz zależny), organ odwoławczy stwierdził, iż M. N. był posiadaczem samochodu, co do którego wiedział albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że pojazd ten wprowadzony został na polski obszar celny nielegalnie, tj. bez przedstawienia go organowi celnemu, skoro używany przezeń pojazd wyposażony był w niemieckie tablice rejestracyjne. Ubezpieczenie przezeń pojazdu wskazuje na to, że miał on zamiar poruszać się nim po drogach w kraju i wiedział, jakie czynności winien dokonać, aby wypełnić w tym zakresie wymogi prawa. Zachowaniem swoim M. N. wypełnił zatem, według organu odwoławczego, określone w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego przesłanki pozwalające uznać go za dłużnika odpowiedzialnego za należności celne powstałe na skutek nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny, był on bowiem w posiadaniu tego towaru i na podstawie okoliczności towarzyszących temu posiadaniu przy zachowaniu należytej staranności co najmniej mógł się dowiedzieć, że jest to towar wprowadzony nielegalnie.

Powyższa decyzja ostateczna zaskarżona została przez pełnomocnika M. N. do sądu administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości skarżący zarzuca naruszenie przy jej wydaniu przepisu "art. 83 § 2 i 3 kpa wobec braku pouczenia skarżącego, że może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub jego bliskich na odpowiedzialność karną". Stawiając taki zarzut skarga podnosi, iż będący przedmiotem sporu samochód skarżący otrzymał w używanie od A. T., swojej ówczesnej konkubiny, której osoby nie ujawnił, "gdyż nie był pouczony o prawie odmowy na pytania". Wskazuje on, iż przeszukanie samochodu w chwili zatrzymania wykazało, że były w nim rzeczy i dokumenty wskazujące na osobę posiadacza, jednakże organy wykonujące wówczas czynności procesowe nie były nimi zainteresowane uznając, że sprawcą przestępstwa celnego jest osoba kierująca pojazdem. Podkreślono dalej w uzasadnieniu skargi, iż poza sporem pozostaje, że M. N. nie był właścicielem pojazdu, którym kierował w chwili jego zatrzymania oraz że to nie on wprowadził ten pojazd na polski obszar celny. Stwierdzono również, iż M. N. nie był także posiadaczem tego samochodu, lecz jedynie jego dzierżycielem, a zatem sam fakt, "że w chwili zatrzymania jechał on tym samochodem nie jest wystarczającym argumentem i dowodem, żeby objąć jego procedurą jako dłużnika".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za chybione. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 83 § 2 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i uznając go za bezzasadny, organ odwoławczy zauważył, iż w postępowaniu karnym skarbowym i postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko M. N. postawione zostały zarzuty określone w Kodeksie karnym skarbowym i Kodeksie karnym, wobec czego postępowanie to regulowane było przepisami Kodeksu postępowania karnego, a to oznacza, że przepis art. 83 Kpa, którego naruszenia skarga zarzuca, nie był i nie mógł w tym postępowaniu być stosowany. Organ odwoławczy wskazał również, iż z zapisu dokonanego własnoręcznie przez M. N. na protokole z jego przesłuchania w charakterze podejrzanego, przeprowadzonego w dniu [...] r. w Prokuraturze Rejonowej, wynika, iż został on pouczony o przysługujących mu uprawnieniach i obowiązkach podejrzanego, w tym również w formie pisemnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadnioną, nie zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada przepisom prawa.

Określając w art. 1, że reguluje ona zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny oraz wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych, ustawa z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) wskazała przede wszystkim w art. 35, że towary wprowadzone na polski obszar celny podlegają, od chwili ich wprowadzenia, dozorowi celnemu i pod tym dozorem pozostają tak długo, jak jest to niezbędne dla określenia ich statusu celnego, a w wypadku towarów niekrajowych - aż do czasu, kiedy ich status celny zostanie zmieniony bądź gdy zostaną wprowadzone do wolnego obszaru celnego albo zostaną powrotnie wywiezione bądź zniszczone zgodnie z art. 186, a nadto nałożyła na osobę wprowadzającą towary na polski obszar celny obowiązek ich niezwłocznego dostarczenia trasą określoną przez organ celny i zgodnie z jego instrukcjami (drogą celną) do granicznego urzędu celnego albo miejsca wyznaczonego lub uznanego przez organ celny (art. 36 § 1 pkt 1) oraz obowiązek ich przedstawienia organowi celnemu przez tę osobę lub przez osobę, która przejęła odpowiedzialność za te towary po ich wprowadzeniu( art. 39). Wprowadzenie towaru dokonane z naruszeniem m. in. przepisów art. 36 i art. 39 Kodeksu celnego oznacza, stosownie do jego przepisu art. 9 § 1, że wprowadzenie to było wprowadzeniem nielegalnym.

Określając w art. 3 § 1 pkt 2, że długiem celnym w jej rozumieniu jest powstałe z mocy prawa odnoszące się do towarów zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności celnych wywozowych (dług celny w wywozie), Kodeks celny wskazał w Dziale II Tytułu VII wypadki, w których powstaje dług celny, zaliczając do nich również wypadek nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, jak również wypadek nielegalnego wprowadzenia towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym z wolnego obszaru celnego na pozostałą część polskiego obszaru celnego (art. 210 § 1), przyjmując zarazem, że w wypadkach tych dług celny powstaje z chwilą nielegalnego wprowadzenia towaru (art. 210 § 2). Ustawa ta również określa (art. 210 § 3) krąg osób będących dłużnikami z tytułu nielegalnego prowadzenia towaru na polski obszar celny, a więc krąg osób zobowiązanych do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego (art. 3 § 1 pkt 3), wskazując, że osobami tymi są zarówno osoby, które dokonały nielegalnego wprowadzenia, jak i osoby, które uczestniczyły we wprowadzeniu i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne, a także osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

Określając w taki sposób skutki prawne nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny, Kodeks celny nałożył również na organy celne obowiązek podjęcia wszelkich działań niezbędnych dla uregulowania ich sytuacji ze sprzedażą towaru włącznie (art. 38).

Pozostaje w rozpatrywanej sprawie okolicznością faktyczną niekwestionowaną, że samochód osobowy [...], którym skarżący w dniu [...] r. poruszał się jako kierujący po drodze publicznej i który na tej drodze zatrzymany został do kontroli przez funkcjonariuszy policji, wprowadzony został na polski obszar celny nielegalnie w rozumieniu przepisu art. 9 § 1 Kodeksu celnego. Ustalenie zatem przez organy celne, że z chwilą takiego wprowadzenia tego towaru na polski obszar celny z mocy samego prawa powstał dług celny w przywozie, odpowiadający kwocie należności celnych, jest ustaleniem w pełni zgodnym z regulacją art. 210 § 1 i 2 Kodeksu celnego. Za odpowiadające prawu i pozostające w zgodzie z postanowieniami art. 210 § 3 Kodeksu celnego uznać też należy ustalenie przez te organy, że skarżący M. N. jest dłużnikiem z tytułu tego długu celnego, a więc osobą zobowiązaną do uiszczenia należności celnych przywozowych dotyczących nielegalnie wprowadzonego towaru. Wskazane przez te organy okoliczności faktyczne towarzyszące zatrzymaniu samochodu do kontroli drogowej oraz zgromadzone w sprawie dowody, m. in. w postaci wyjaśnień samego skarżącego dotyczących używania przezeń tego pojazdu za zgodą innej osoby oraz w postaci polisy ubezpieczeniowej dotyczącej odpowiedzialności cywilnej skarżącego za szkody wyrządzone w związku z tym używaniem, wskazują jednoznacznie na to, że co najmniej w czasie poruszania się po drodze publicznej bezpośrednio przed zatrzymaniem do kontroli drogowej w dniu [...] r. był on posiadaczem zależnym tego towaru, a posiadanie to wynikało z jego użyczenia przez osobę trzecią, niezależnie od tego, czy osobą tą był wskazywany przez niego wcześniej cudzoziemiec, czy też osoba pozostająca w owym czasie w bliskich ze skarżącym stosunkach. Wskazane wyżej okoliczności, fakt osobistego ubezpieczenia samochodu warunkującego jego poruszanie się po drogach publicznych, wskazują jednoznacznie na to, że - wbrew temu co podnosi się w skardze - używając samochodu skarżący nie władał nim faktycznie za kogo innego, a więc nie był jego dzierżycielem w rozumieniu art. 338 Kodeksu cywilnego, lecz władał nim faktycznie jak mający do niego prawo, z którym wiąże się określone władztwo na rzeczą (art. 336 Kod. cyw.).

Tak, jak za uzasadnione uznać należało dokonanie przez organy celne ustalenie, że wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny samochód znajdował się w posiadaniu skarżącego, tak również swoje uzasadnienie znajduje leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia ustalenie, że obejmując samochód w posiadanie skarżący przy dochowaniu należytej staranności co najmniej mógł się dowiedzieć o tym, iż jest to towar wprowadzony nielegalnie. Za wnioskiem takim niewątpliwie przemawia, jak to trafnie podkreślono w uzasadnieniu decyzji celnych, wynikający z dokumentów samochodowych, jakimi używając samochodu skarżący dysponował, fakt wyrejestrowania pojazdu za granicą oraz brak jego rejestracji na terenie kraju.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przez organy celne przepisu art. 83 § 2 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, zauważyć należy, w ślad za odpowiedzią na skargę, że wskazany przepis nie mógł być naruszony ani w postępowaniu karnym, czy karnym skarbowym, jakie prowadzone było wobec skarżącego, skoro w postępowaniu tym zastosowanie miały przepisy Kodeksu postępowania karnego, ani też w postępowaniu celnym, skoro w tym postępowaniu odpowiednie zastosowanie miały, stosownie do art. 262 Kodeksu celnego, przepisy art. 12 i przepisy Działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa. Niezależnie od tego wskazać wypada, iż składając wyjaśnienia w charakterze podejrzanego w postępowaniu karnym wzgl. karnym skarbowym skarżący został niewątpliwie uprzedzony o przysługujących mu uprawnieniach procesowych. Nie od rzeczy jest przy tym również uwaga, iż w świetle regulacji art. 210 § 3 Kodeksu celnego dla odpowiedzialności skarżącego, jako posiadacza wprowadzonego nielegalnie na polski obszar celny towaru, okolicznością nie mającą znaczenia jest to, kto w istocie był jego właścicielem lub przez kogo towar ten został rzeczywiście na polski obszar celny nielegalnie wprowadzony. Określając bowiem w tymże przepisie katalog osób będących dłużnikami z tytułu długu celnego powstałego na skutek nielegalnego wprowadzenia towaru, Kodeks celny za dłużnika uznaje każdą z tych osób niezależnie od możliwości ustalenia innych osób dłużników odpowiedzialnych za ten sam dług, a w przypadku występowania, w odniesieniu do tego samego długu, kilku dłużników, odpowiedzialność ich określa jako solidarne zobowiązanie do zapłacenia kwoty wynikającej z tego długu (art. 221).

Nie znajdując w tych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostatewczna niezgodna jest z prawem przez to, że skarżącego M. N. czyni dłużnikiem zobowiązanym do zapłaty kwoty wynikającej z długu celnego powstałego w wyniku nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny znajdującego się w jego posiadaniu samochodu [...], orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej (art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).