Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 855/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 17 ust.3, 4 i 11
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2023 r. sprawy ze skarg M. A. i Ł. A. na postanowienia W. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 16 września 2022r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargi


UZASADNIENIE

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej również jako: "organ odwoławczy" albo "organ II instancji") postanowieniami z dnia 16 września 2022 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. (dalej również jako: "PPIS") z dnia 04 sierpnia 2022 r., znak: [...] wyrażające stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu powyższych rozstrzygnięć podniesiono, że PPIS w N. wystosował pismo z dnia 08 lipca 2021 r. wzywające M. i Ł. A. do niezwłocznego wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych małoletniego dziecka zgodnie z przepisami w podanym terminie.

W dniu 13 lipca 2021 r. do PPIS wpłynęło pismo M. i Ł. A. z zapytaniem, jaki preparat szczepionkowy ma zostać podany małoletniej Z. A. oraz ze wskazaniem przesłania "dokumentacji tej szczepionki". W odpowiedzi PPIS poinformował zobowiązanych, iż decyzję o podaniu konkretnego preparatu podejmuje lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne, które jest integralną częścią obowiązku szczepienia. Kolejnym pismem z dnia 29 września 2021 r. PPIS udzielił rodzicom wyjaśnień dotyczących swoich ustawowych kompetencji.

W związku z niedopełnieniem przez zobowiązanych obowiązków wykonania szczepień ochronnych u małoletniego dziecka oraz braku przedłożenia przez rodziców zgodnego z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie"), zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach do szczepień lub o przesunięciu terminu szczepień dziecka, PPIS w N. wystosował w dniu 15 grudnia 2021 r., upomnienia znak: [...] adresowane do zobowiązanych, wzywając ich do wykonania ustawowego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b, pneumokokom jednocześnie informując, że w razie niewykonania tego obowiązku sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji.

PPIS pismami z dnia 01 kwietnia 2022 r. jako wierzyciel skierował do Wojewody [...] tytuły wykonawcze wystawione na M. i Ł. A..

W dniu 21 kwietnia 2022 r. Wojewoda [...] skierował do M. A. i Ł. A. zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz poinformował, że zobowiązani mają prawo do brania czynnego udziału w postępowaniu, zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym.

Następnie pismem z dnia 07 czerwca 2022 r. Wojewoda [...] wydał postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia w wysokości [...],- zł na M. A. oraz Ł. A.. Wojewoda [...] pouczył, że zobowiązanym przysługuje możliwość złożenia zażalenia do Ministra Zdrowia oraz zgłoszenia zarzutów i wniesienie zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W dniu 18 lipca 2022 r. Wojewoda [...] przekazał do PPIS pismo wnoszące o zajęcie stanowiska wierzyciela w związku ze zgłoszeniem przez M. A. oraz Ł. A. reprezentowanych przez adwokata A. T., zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 17 czerwca 2022 r.

PPIS postanowieniami z dnia 04 sierpnia 2022 r. uznał zgłoszone przez zobowiązanych zarzuty za nieuzasadnione.

Zażalenie na powyższe postanowienia wnieśli M. A. oraz Ł. A. reprezentowanej przez adwokata A. T. podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 124 § 2 w zw. z art, 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej również jako: "upea") poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia córki Z. A. przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;

2. art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 upea poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;

3. art. 8 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 upea poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

4. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 z dnia 05 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, dalej również jako: "u.z.z.z.") poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

5. art. 5 ust. 1 pkt. 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;

6. art. 33 § 1 pkt. 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.;

7. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Rozpoznając wniesione zażalenia organ odwoławczy wskazał, że postanowienia PPIS w N. z dnia 04 sierpnia 2022 r. znak: [...] zawierały wszelkie niezbędne fakty w sprawie uchylania się M. A. i Ł. A., rodziców małoletniego dziecka, w tym informację, że prowadzone jest wobec nich postępowanie egzekucyjne, w związku z uchylaniem się od wykonania szczepień ochronnych i wszelkie niezbędne dane dotyczące stron postępowania.

WWPIS wskazał, że wykonanie obowiązku szczepień ochronnych wynikającego z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2008 ze zm.). W przypadku niewykonania obowiązkowych szczepień, PPIS jako właściwy organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest uprawniony, jako wierzyciel obowiązku, do żądania jego wykonania. Zasadnie zatem w świetle powyższych przepisów prawa, PPIS w N. w przedmiotowej sprawie wypełniał swoje zadania. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 195 ze zm.) jednym z zadań PPIS jest sprawowanie zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego, prowadzenie działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych, a także prowadzenie działalności oświatowo-zdrowotnej. Na podstawie art. 5 pkt 3 powyższej ustawy, do zakresu działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy m.in. ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych i sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Wobec tego PPIS w N. działał w ramach swoich zadań i kompetencji wynikających z art, 12 ust. 1 ustawy.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Ministra. PSO wydawany jest corocznie na podstawie powszechnie obowiązującego prawa - rozporządzenia Ministra Zdrowia wymienionego w art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. PSO określa m.in. terminy szczepień w zależności od wieku dziecka, odstępy czasowe pomiędzy poszczególnymi dawkami szczepień oraz ich ilość. Nie ma obowiązku czekania, aż małoletnia ukończy ostateczny wiek np. 15 czy 19 lat, bowiem obowiązek szczepień dziecka powinien być realizowany zgodnie z wytycznymi zawartymi w PSO, a jego niewykonanie skutkuje wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

W postanowieniach z dnia 04 sierpnia 2022 r. organ I instancji ustosunkował się do stanu faktycznego i prawnego w uzasadnieniu postanowienia oraz precyzyjnie określił podstawę prawną obowiązku szczepień w Polsce. Zarzut brzmiący: "organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi" jest zdaniem organu odwoławczego chybiony, ponieważ w pismach z dnia 17 czerwca 2022 r. wnoszącym zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego brak było zarzutu naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń chorób zakaźnych u ludzi. Dodatkowo przywołane w postanowieniu przepisy nie są sprzeczne z art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Do ogłoszenia Programu Szczepień Ochronnych na dany rok uprawniony jest Główny Inspektor Sanitarny, a nie Rada Ministrów.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych oraz lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych, wynikające z sytuacji epidemiologicznej kraju lub z konieczności dostosowania do programów międzynarodowych, mając na względzie ich skuteczne wykonywanie oraz zapewnienie objęcia ochroną zdrowotną osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. Przytaczana w zarzucie norma dotyczy odmiennych kompetencji, bowiem czymś innym jest Program Szczepień Ochronnych, a czymś innym jest program zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób, a zatem to nie Rada Ministrów uprawniona jest do wydawania Programu Szczepień Ochronnych. Stąd PPIS słusznie uzasadnił w postanowieniu, iż zgodnie z § 5 rozporządzenia obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem PSO, ogłaszanym w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który określa między innymi terminy szczepień w zależności od wieku dziecka, odstępy czasowe pomiędzy poszczególnymi dawkami szczepień oraz ich ilość. Wierzyciel odniósł się zatem do wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych w postanowieniu oraz wziął pod uwagę cały materiał dowodowy. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 upea jest niezasadny. Następnie organ odwoławczy podniósł, że na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Natomiast art. 17 ust. 1 tej ustawy stanowi, że osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. W art. 17 ust. 10 powyższej ustawy zawarta jest delegacja ustawowa dla ministra właściwego do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązanych do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących podstawę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. Wydane na mocy delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych ustala obowiązek przeprowadzenia szczepień ochronnych, co powoduje, że obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z przepisów prawa.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w § 5 odsyła w kwestii doprecyzowania konkretnego momentu szczepienia do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Komunikat powyższy stanowi resortowy akt prawa, który jest ogłaszany w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia. Zgodnie z przepisami o sposobie ogłaszania aktów normatywnych, publikowanie Programu Szczepień Ochronnych w formie komunikatu uwierzytelnia jego moc prawną.

Organ II instancji przytoczył następnie treść art. 68 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym każdy obywatel ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji). W przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej działał zgodnie z kompetencjami stosownie do przepisów art. 17 ustawy natomiast przepisy art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie mają zastosowania w przypadku obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów ustawowych, których wykonania organy władzy publicznej mogą wymagać obligatoryjnie.

Zobowiązani nie przedstawili zaświadczenia o przeprowadzonym przez lekarza POZ badaniu kwalifikacyjnym, które wydawane jest na prośbę rodzica, nie przedstawili zaświadczenia o przeciwwskazaniach do obowiązkowych szczepień, brak jest również jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego odbycie konsultacji specjalistycznej z podstawa do odroczenia w czasie szczepień ochronnych, znajdującego się w karcie pacjenta.

Skargi na powyższe postanowienia wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. A. (skarga została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po [...]) oraz Ł. A. (skarga została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po [...]). W identycznie brzmiących skargach skarżący podnieśli zarzuty:

1) naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie możliwości nakładania na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

2) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3) naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych u ludzi zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 upea, może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny;

4) naruszenie art. 124 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 1 6 K.p.a. w zw. z art. 18 upea poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącym prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;

6) naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 ustawy poprzez uznanie, że nałożona na skarżących grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Dodatkowo skarżący wnieśli o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie zgodności z Konstytucją RP: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 u.z.z.z. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie skarżący wnieśli o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, czy system przymusowych szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Skarżący wnieśli też o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W uzasadnieniu skarg skarżący rozwinęli podniesione zarzuty.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy ze skarg II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...] do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Po [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa powyższa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, są zaskarżone postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 16 września 2022 r., utrzymał w całości postanowienia Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 04 sierpnia 2022 r., wyrażające stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych postanowień stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a także przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 upea zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 33 § 2 upea podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze, co powoduje, że wnosząc go zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 upea, czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21, Baza NSA). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 upea. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w przedmiotowej sprawie zostały wystawione tytuły wykonawcze na M. i Ł. A.. Skarżący, wnosząc zarzuty kwestionują dwie okoliczności – przede wszystkim brak wymagalności obowiązku szczepień, jak również zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne.

I tak, obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19, Baza NSA). Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika nadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z. stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.

Treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. W myśl natomiast art. 17 ust. 10 u.z.z.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, Baza NSA). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 06 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11, Baza NSA, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

W sprawie niniejszej obowiązek poddania dziecka skarżących szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.

Okoliczności faktyczne sprawy nie są kwestionowane przez strony i jasno wynika z nich, że małoletnie dziecko nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny, działania skarżących, w ocenie Sądu, jednoznacznie świadczą o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.

Przechodząc do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego to należy wyjaśnić, że w przepisie art. 33 § 2 upea, w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wprawdzie w przepisie tym, tj. art. 33 § 2 upea, w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. okoliczność ta mogła być podstawą zarzutu (pkt 8), lecz od 30 lipca 2020 r. nie może już stanowić podstawy zarzutu (art. 1 pkt 20 i art. 29 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 2070 ze zm.). W obowiązującym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, może stanowić podstawę skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, o czym stanowi art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a skargę tę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Skarżącym przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny.

Jako niezasadny Sąd uznaje również zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 upea. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniego poszczególnych szczepionek.

W ocenie Sądu nie doszło również do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Jak trafnie bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19, Baza NSA, stanowiąc o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w art. 8 ust. 2 Konwencji przyjęto, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji RP należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji). Na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych dla gwarancji ochrony zdrowia, a w to wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Możliwość wystąpienia po szczepieniu tzw. NOP tej ocenie nie przeczy, ponieważ ze szczepieniem związane jest ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych, co jednak w pierwszej kolejności zależy od oceny, czy prawidłowo dokonano badania kwalifikacyjnego.

Przechodząc do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, Sąd podzielił pogląd, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżących, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do TK z pytaniem prawnym w tej sprawie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17, Baza NSA).

Sąd nie powziął również żadnych wątpliwości uzasadniających zwrócenie się do Europejskiego Trybunału Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wyjaśnienie, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 EKPC. Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie wypływa wniosek, iż dopuszczalne jest stosowanie (finansowych) sankcji egzekucyjnych nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19, Baza NSA).

Reasumując, zdaniem Sądu, postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych postanowień.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargi.