Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 462/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2 ust. 1,2, art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy J.O. po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 2185/15 w sprawie ze skargi T.Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 2185/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 1992 r. A.K., jako jeden ze spadkobierców T.K., wystąpił o przyznanie rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do w/w wniosku przyłączyli się: W.M., T.Z., J.S. oraz A.S. Przy czym spadkobiercami po zmarłej, J.S., są M.S. i P.S. W związku z powyższym wnioskiem Wojewodzie [...], dalej jako "Wojewoda", przedstawiono dokumenty na potwierdzenie faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Wojewoda decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] odmówił A.S., W.M., T.Z., P.S. i M.S. przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] udziału w prawie własności nieruchomości w [...] nad [...], ul. [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U z 2014 r. poz. 1090, dalej jako "ustawa zabużańska"). Wojewoda podkreślił jednocześnie, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie przesłanki wynikające ze wskazanych wyżej przepisów, a niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 tej ustawy. Otóż organ stwierdził, że T.K. w dniu [...] września 1939 r. była właścicielką przedmiotowej nieruchomości i nie repatriowała się z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie bowiem do treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po T.K. z dnia [...] maja 1994 r., sygn. akt [...], zmarła ona dnia [...] r. w [...] nad [...] i tam zamieszkiwała. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, aby otrzymać prawo do rekompensaty, właściciel powinien opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia lub w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Nie można zatem mówić o T.K., jako o właścicielce nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., bowiem nie ewakuowała się z tego terenu i do śmierci zamieszkiwała poza obecnymi granicami państwa polskiego. Jednocześnie organ zauważył, że od dnia [...] stycznia 1950 r. współwłaścicielami nieruchomości, z tytułu spadkobrania po T.K., stali się: R.W., S.S., A.K. i M.Z. po 1/4 części spadku każde z nich.

Wojewoda podał, iż zgodnie z kartą ewakuacyjną, wydaną przez Głównego Pełnomocnika Tymczasowego Rządu Narodowego RP w dniu [...] czerwca 1945 r., R.W. repatriowała się do Polski (powiat [...]) w 1945 r. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organowi nie udało się uzyskać dokumentów repatriacyjnych S.S., jednak z pisma A.S. z dnia 26 września 2008 r. wynika, że S.S. w 1945 r. mieszkała w [...]. Ponadto z nadesłanego przez Archiwum Akt Nowych Wyciągu - odpisu ksiąg rejestracyjnych repatriantów, którzy przybyli z [...] do [...] transportem sanitarnym z [...] dnia [...] lutego 1947 r. wynika, że M.Z. przybyła na obecne terytorium państwa polskiego w 1947 r. Natomiast w stosunku do czwartego spośród spadkobierców T.K. – A.K., Wojewoda podniósł, iż nie przedstawiono urzędowych dowodów potwierdzających fakt opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego, jednak z oświadczeń W.M., M.S. i P.S., wynika, że A.K. repatriował się w 1955 r. do [...], a następnie mieszkał w [...]. Okoliczność tę, zdaniem Wojewody, potwierdza nadesłana przez Urząd Miasta [...] kopia wyciągu z książki meldunkowej budynku, położonego w W. przy ul. [...], zgodnie z którą A.K. wraz z rodziną przybył na pobyt stały do W. dnia [...] marca 1957 r. i zameldował się pod wskazanym wyżej adresem. Ponadto Urząd Miasta [...], Wydział Spraw Społecznych, Oddział Ewidencji Ludności poinformował, że A.K. w okresie od [...] września 1965 r. do [...] kwietnia 1995 r. (tj. do śmierci) mieszkał w [...] przy ul. [...]. W ocenie Wojewody należało zatem przyjąć, że tylko A.K., który repatriował się po [...] stycznia 1950 r. (tj. po śmierci T.K.), opuszczał byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jako współwłaściciel nieruchomości położonej w [...]. Z kolei R.W., S.S. i M.Z. opuściły dawne województwo [...] w latach 1945-1947, a więc przed nabyciem w 1950 r., w drodze spadkobrania po T.K., prawa własności przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji tylko A.K. spełnił wszystkie wymogi ustawy zabużańskiej, w tym również wymóg art. 2 pkt 1. Zdaniem organu pozostałe spadkobierczynie T.K., a tym samym współwłaścicielki pozostawionej nieruchomości w [...] częściach, tj. R.W., S.S. i M.Z., nie spełniły wymogów ustawy. W konsekwencji brak jest podstaw do przyznania im prawa do rekompensaty, z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przysługujące spadkobiercom A.K. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] części własności nieruchomości w [...] zostanie rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył T.Z..

Minister Skarbu Państwa, dalej jako "Minister", decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając ją za prawidłową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister uznał stan faktyczny za prawidłowo ustalony przez Wojewodę jednocześnie akcentując, że w związku z faktem nieopuszczenia przez T.K. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługiwało jej, ani nie przysługuje jej następcom prawnym, którzy repatriowali się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed jej śmiercią, prawo do rekompensaty za opisaną nieruchomość. Skoro bowiem właściciel nieruchomości, pozostawionej nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 1 ustawy zabużańskiej i nie mógł nabyć w związku z tym prawa do rekompensaty, to również jego następcy prawni, prawa tego nabyć nie mogli. Także Minister stwierdził, że jedynym spadkobiercą T.K., który w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...], był A.K.

Decyzja Ministra z dnia [...] października 2015 r. stała się przedmiotem skargi T.Z. do WSA w Warszawie, który wskazanym na wstępie wyrokiem uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Sąd I instancji zaznaczył, iż istotą sporu jest to, czy wobec spadkobierczyń dawnej właścicielki przedmiotowej nieruchomości spełniona jest przesłanka, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. WSA wskazał na art. 1, art. 2, art. 3 ustawy zabużańskiej. Podniósł przy tym, że brak jest podstaw prawnych do uznania, że ustawodawca uzależnił prawo do rekompensaty od wykazania tytułu własności do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu I instancji, powołując się na cel ustawy zabużańskiej, przyjęcie, że osoby te powinny dodatkowo w chwili opuszczania nieruchomości być jej właścicielami w sensie cywilnoprawnym stanowi wprowadzenie w drodze wykładni dodatkowego, nieprzewidzianego ustawą kryterium, na którego spełnienie, wobec okoliczności związanych z wojną, mogli nie mieć jakiegokolwiek wpływu. WSA wskazał, że z punktu widzenia celów ustawy, podstawowe znaczenie ma utrata mienia, a nie okoliczności związane z datą i sposobem opuszczenia byłych ziem Rzeczypospolitej Polskiej. Według WSA, wobec przedstawionej powyżej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej, błędne są argumenty podnoszone w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody. Innymi słowy dokonana przez organy interpretacja rozszerzająca przepisu art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej jest wadliwa. Z przepisu tego wynika tylko i wyłącznie obowiązek spełniania przez spadkobierców dawnej właścicielki przedmiotowej nieruchomości przesłanki posiadania obywatelstwa polskiego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Minister, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

• naruszenie prawa materialnego:

1. w postaci błędnej wykładni art. 1, art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust 2 ustawy zabużańskiej, polegającej na przyjęciu, że zakres podmiotowy art. 1 oraz art. 2 ust. 2 ww. ustawy ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji gdy o potwierdzenie prawa do rekompensaty ubiega się właściciel pozostawionej nieruchomości, natomiast w przypadku gdy o potwierdzenie prawa do rekompensaty ubiegają się spadkobiercy właściciela to zastosowanie art. 1 oraz art. 2 ust. 1 ww. ustawy wobec właściciela pozostawionej nieruchomości jest wyłączone,

2. poprzez błędne zastosowanie art. 3 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 1 poprzez uznanie że prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom właściciela, który nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 oraz art. 1 ustawy zabużańskiej;

• naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez przywołanie w wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia nieadekwatnej do stanu faktycznego niniejszej sprawy argumentacji prawnej, a przez to nienależyte uzasadnienie orzeczenia Sądu, co poddaje w wątpliwość przeprowadzenie przez Sąd należytego i prawidłowego procesu rozumowania mającego być podstawą wydanego wyroku.

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieoddalenie skargi w sytuacji gdy były podstawy do oddalenia skargi.

Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi T.Z. na decyzję Ministra z [...] października 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2011 r. Ponadto Minister wniósł o zasądzenie od strony skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych względem wyroku Sądu I instancji zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jako zasadna została uwzględniona.

Na wstępie należy przypomnieć, że postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta ogranicza zakres rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych w odniesieniu do tej części orzeczenia sądu pierwszej instancji, która została objęta zakresem zaskarżenia. Jedynie w drodze wyjątku Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony i zobowiązany do przekroczenia granic zaskarżenia oraz podniesionych zarzutów, uwzględniając z urzędu przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, o których mowa w art. 183 § 1 p.p.s.a.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono podstaw nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego zasada związania granicami skargi kasacyjnej zakreśla obszar działalności kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie.

Granice skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna oparta na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie została sporządzona zgodnie z wszystkimi wymogami (w szczególności odnosi się do zarzutu wymienionego w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). Jednak mimo dostrzeżonego błędu, mając na względzie treść uchwały Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (treść dostępna w Internecie na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny dokonał łącznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Przechodząc do analizy zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazać na wstępie należy, że z treści art. 2 pkt. 1 w zw. z art. 1 ustawy zabużańskiej wynika, iż jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie: 1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski, 2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, 3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski, 4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Z zestawienia ww. przepisów wynika zatem, że dokonane na podstawie aktów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tzw. przymusowe przesiedlenie, z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest zasadniczą egzemplifikacją jednej z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, to jest przesłanki opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W kwestii konieczność wzięcia pod uwagę powrotu na obecne terytorium RP jako przesłanki przyznania rekompensaty wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 TK.

Co prawda wyrok ten zapadł na tle poprzednio obowiązującej ustawy regulującej kwestie tzw. mienia zabużańskiego – ustawy o zaliczeniu, lecz zgodnie z treścią uzasadnienia wyroku NSA z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13 obecnie obowiązująca ustawa z 2005 r., tak samo jak ustawa z 2003 r. w art. 1 nawiązuje do umów republikańskich stanowiąc, że: ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych układów i umów republikańskich.

W kwestii konieczności powrotu na ziemie polskie w obecnych granicach jako przesłanki przyznania rekompensaty wypowiedział się także NSA w wyroku z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13. NSA uznał, kierując się w tym względzie wykładnią literalną (powiązanie art. 1 ust. 2 z ustępem 1 tego artykułu i przyjęcie, że przesłanki podmiotowe zostały określone przez ustawodawcę w art. 1 i art. 2 ustawy), jak też ratio legis ustawy z 2005 r., że konieczne jest spełnienie przez osobę opuszczającą w związku z wybuchem drugiej wojny światowej dawne tereny Rzeczypospolitej Polskiej warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych.

Podkreślić przy tym trzeba, że zarówno TK, SN (uchwała z dnia 10 kwietnia 1991r., III CZP 84/90, której nadano moc zasady prawnej) jak i NSA zgodnie stwierdzają w swoim orzecznictwie, iż jedną z przesłanek przyznania świadczenia jest konieczność powrotu na ziemie polskie w aktualnych granicach. Nie można tego utożsamiać z wykreowaniem nowego warunku otrzymania rekompensaty, jest to bowiem wynik interpretacji przepisów, na podstawie których przyznaje się prawo do rekompensaty, uwzględniającej ich sens i cel. Przepisy te zostały zaś stworzone w takim celu, jak już kilkakrotnie podkreślano, aby nie tyle rekompensować straty wynikające z utraty mienia znajdującego się na byłym terytorium polskim, lecz przede wszystkim aby pomóc zagospodarować się obywatelom powracającym do kraju w jego nowych granicach po okresie wojny.

Ma rację autor skargi kasacyjnej zarzucając Sądowi I instancji bezzasadne wyłączenie zastosowania art. 1 i art. 2 pkt 2 ww. ustawy w sytuacji, gdy o prawo do rekompensaty ubiegają się spadkobiercy właściciela pozostawionej nieruchomości.

Powyższe zagadnienie ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, albowiem wnioskujący o prawo do rekompensaty (poza A.K., którego sprawa została wyłączona do oddzielnego postępowania) są spadkobiercami T.K. – byłej właścicielki nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP. Z akt sprawy wynika, że T.K. zmarła w dniu [...] stycznia 1950 r. w [...], nie opuszczając byłego terytorium RP. T.K. nie spełniła więc zasadniczego warunku opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez wnioskodawców prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli zatem były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Ze względu na niespełnienie przez spadkodawcę wszystkich przesłanek materialnych z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., jego następcy prawni nie mogli nabyć prawa do rekompensaty. Prezentowany w tym zakresie odmienny pogląd WSA w Warszawie, zgodnie z którym spadkobiercy tego rodzaju osób aby uzyskać prawo do rekompensaty muszą spełniać jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego z art. 3 ust. 2 tej ustawy jest błędny.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji dokonał wadliwej wykładni przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP w stosunku do spadkobierców właściciela. Zgodzić się należy bowiem z Ministrem Skarbu Państwa, że w związku z faktem nieopuszczenia przez T.K. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługiwało jej, ani nie przysługuje jej następcom prawnym, którzy repatriowali się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed jej śmiercią, prawo do rekompensaty za opisaną nieruchomość. Skoro bowiem właściciel nieruchomości, pozostawionej nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 1 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i nie mógł nabyć w związku z tym prawa do rekompensaty, to również jego następcy prawni, prawa tego nabyć nie mogli. Organ administracyjny skonstatował zgodnie z obecnie obowiązująca linią orzeczniczą, że prawo spadkobiercy właściciela mienia, pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską, nie jest odrębną kategorią prawną i ma swoje źródło w prawach przysługujących dawnemu właścicielowi nieruchomości (zob. wyrok NSA z 9 grudnia 2014r., sygn. akt I OSK 1020/13). Prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu drugiej wojny światowej jego własność, a który to majątek, w związku z w/w wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. Prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym – po stronie spadkobiercy - nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 kodeksu cywilnego, i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 2201/14, z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11, z dnia 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1856/12, z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1355/12 i z dnia 14 grudnia 2013 r. sygn. akt I 1210/12). Nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro bowiem ustawa zabużańska przyznaje w art. 3 pkt 2 określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" to poprzednik prawny w/w osób musi spełniać takie wymogi, które pozwalają na to by móc określić go mianem właściciela tego rodzaju nieruchomości. O tym natomiast, kogo takim mianem można nazwać, rozstrzyga treść art. 2 ustawy zabużańskiej.

Skład orzekający podziela zatem w pełni pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OSK 1745/11) i z dnia 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I OSK 606/11), iż prawo spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską, nie jest odrębną kategorią prawną, a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia.

Z tego więc powodu nie można wykładać art. 3 pkt 2 omawianej ustawy, dotyczącego spadkobiercy byłego właściciela mienia "pozostawionego", bez powiązania z sytuacją, w jakiej znajdował się sam właściciel tego mienia. Jego spadkobierca nie może bowiem pozostawać w sytuacji bardziej korzystnej niż osoba, od której wywodzi on swoje prawa.

Mając powyższe na uwadze, a także treść art. 188 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, jako nieuzasadnioną.

Jednocześnie uwzględniając charakter sprawy Sąd na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.