Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 301/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 32, art. 83
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 7 października 2016 r. znak [...], po rozpatrzeniu wniosku M. K. (dalej: Strona, Skarżący) z dnia 15 lipca 2016 r., w punkcie I odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 15 lipca 2016 r.:

- na ubezpieczenia społeczne za okres: od 08/2011 r. do 05/2016 r., w kwocie 37.907,52 zł, odsetki – 8.304 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 08/2011 r. do 09/2011 r., 12/2011 r., od 05/2012 r. do 07/2012 r., od 09/2012 r. do 11/2012 r., od 01/2013 r. do 04/2013 r., od 06/2013 r. do 10/2013 r., od 12/2013 r. do 05/2016 r., w kwocie 12.447,46 zł, odsetki 2.180 zł,

- Fundusz Pracy za okres: od 08/2011 r. do 9/2011 r., 12/2011 r., od 05/2012 r. do 07/2012 r., od 09/2012 r. do 11/2012 r., od 01/2013 r. do 04/2013 r., od 06/2013 r. do 10/2013 r., od 12/2013 r. do 05/2016 r., w kwocie 3.426,40 zł, odsetki 818 zł.

W punkcie II decyzji organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.) w zakresie składek na Fundusz Gwarantowanych Składek Pracowniczych w związku z brakiem przedmiotu postępowania.

Jako podstawę prawną pkt I decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, w zw. z art. 28 ust. 1 - ust. 3a, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1778, dalej: u.s.u.s.).

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność w łącznej kwocie 65.083,38 zł, określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Organ przywołał sytuację materialną i osobistą Strony opisaną we wniosku o umorzenie należności. Wskazał, że Wnioskodawca powołał się na spełnienie przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., a także art. 28 ust. 3a, jako że opłacenie składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, takich jak zakup żywności, ubrań, pomocy szkolnych dla dzieci i opłacenie mediów.

Pismem z 1 sierpnia 2016 r. poinformował Stronę o możliwości uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie z pouczeniem, że nieprzedłożenie dokumentacji może mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Organ opisał zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Wskazał, że Strona jest płatnikiem składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 11 lutego 2008 r. Na dzień 4 sierpnia 2016 r. nie posiada zaległości podatkowych. Wymienił przychody Strony za lata 2013-2015. Opisał miesięczne wydatki (800 do 1000 zł miesięcznie, w okresie zimowym koszty wzrastają). Wskazał na koszty związane z uczęszczaniem dzieci do szkół - ok. 200 zł miesięcznie. Stwierdził, że Strona jest jedynym żywicielem swojej rodziny, składającej się z dwójki dzieci i bezrobotnej żony. Nadmienił, że otrzymuje 500 zł z programu "500 plus" a także spłaca raty kredytu w wysokości 400,86 zł.

Organ wskazując, że w 2015 r. Strona osiągnęła przychód w wysokości 84.481,75 zł i dochód 38.278,40 zł, wyliczył średni miesięczny dochód na ok. 3.190 zł. Wskazał, że Strona zamierza otworzyć profesjonalny sklep internetowy ze sprzętem do terapii integracji sensorycznej.

M. K. wniósł 20 października 2016 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Oświadczył, że w jego przypadku oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zatem zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek będąca podstawą do umorzenia powstałej zaległości.

Zdaniem Strony wyliczenia organu dobitnie pokazują, że nie jest w stanie spłacić wymaganych zobowiązań ani obecnie, ani tym bardziej w przyszłości. Nawet, gdyby przyjąć, że doszłoby do wdrożenia postępowania egzekucyjnego, to i tak zostanie ono umorzone ze względu na niemożność ściągnięcia zobowiązania. Z uwagi na to, że jest jedynym żywicielem rodziny, ściągnięcie zobowiązań nie jest i nie będzie możliwe.

Zarzucił, że powoływanie się przez organ na to, że w przyszłości rzekomo mógłby regulować swoje należności z racji planowanego rozszerzenia prowadzonej działalności gospodarczej jest mocno chybione. Po pierwsze plany nie oznaczają automatycznego ich wejścia w życie, po drugie nikt nie wie, czy zamierzona dodatkowa działalność przyniesie jakiekolwiek powiększenie dochodów. Obecna sprawa dotyczy składek za okres od sierpnia 2011 r. do maja 2016 r., a nie przyszłych okresów składkowych. Zatem argumentacja organu jest pozbawiona podstaw prawnych i logicznego sensu.

W ocenie Skarżącego organ wyliczając miesięczny dochód posłużył się zbytnim uproszczeniem i zaokrąglił go do średniej z ostatnich 12 miesięcy, podczas gdy w praktyce wysokość jego dochodu była bardzo zróżnicowana. Obecnie osiągane dochody, przeznaczane w całości na zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny oraz spłatę kredytu, nie dają organowi żadnych podstaw do obliczania prawdopodobnych zysków z planowanej działalności.

Przyjmując za podstawę obecne dochody i całą sytuację zawodową, bardziej prawdopodobnym jest, że działalność nie przyniesie w ogóle zysków lub będą one bardzo niskie. Organ administracyjny nie może opierać swoich decyzji na założeniach przyszłościowych bez przedstawienia jakichkolwiek kalkulacji w danej sprawie.

Zarzucił, że świadczenie "500 plus" nie pozostaje w jakimkolwiek związku z przedmiotową sprawą. Podniósł, że naruszone zostały zasady legalności oraz prawdy obiektywnej.

Podniósł, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pociągnęłoby to zatem zbyt ciężkie skutki dla całej rodziny. Nawet spłata zadłużenia w systemie ratalnym doprowadziłaby rodzinę do stanu ubóstwa.

Zarzucił, że organ naruszył nie tylko regulację art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ale także i art. 11 K.p.a. W skarżonej decyzji nie ma bowiem żadnego zestawienia, które uzasadniałoby odmowę organu w przedmiocie umorzenia składek. Organ w ogóle nie odniósł się w merytoryczny sposób do kwestii wielkości rodziny i potrzeb każdego jej członka, zaś wyjaśnienia Skarżącego w całej tej sprawie zbył twierdzeniem, że zarobki są wystarczające na utrzymanie czteroosobowej rodziny. Podniósł, że zarobki nie są wystarczające do zaspokojenia wszystkich podstawowych potrzeb rodzinnych i jednoczesnego spłacania zaległości składkowych. Zwrócił uwagę na aktualne ceny żywności, opłaty za media, fakt pozostawania żony bez pracy, fakt uczęszczania dzieci do szkoły oraz spłatę kredytu.

Zarzucił, że organ w skarżonej decyzji uparcie twierdzi, iż to od jego uznaniowości zależy czy w konkretnej sprawie dojdzie do umorzenia zaległości składkowych. Podniósł, że uznaniowość nie może oznaczać dowolności wydawania decyzji, szczególnie gdy w sprawie przedstawione są istotne dowody uzasadniające wydanie decyzji na korzyść wnioskodawcy. Zarzucił, że w sprawie nie doszło do zbadania wszystkich okoliczności sprawy w sposób rzetelny i wyczerpujący.

Podniósł, że prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą i będąc jednocześnie jedynym żywicielem rodziny, nieustannie zmuszony jest do dokonywania wyborów dotyczących przeznaczenia zarobionych pieniędzy. Oświadczył, że nieopłacanie składek do ZUS nie wynikało ze złej woli, tylko z braku możliwości. Oświadczył, że chce podjąć opłacanie składek wynikających z bieżących zobowiązań wobec ZUS, jednak obecnie nie jest w stanie pokryć powstałych już zaległości.

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 24 stycznia 2017 r. znak [...] uchylił opisaną na wstępie decyzję I instancji w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: od 08/2011 r. do 12/2011 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 08/2011 r. do 09/2011 r. oraz 12/2011 r., oraz Fundusz Pracy za okres: od 08/2011 r. do 12/2011 r., i w tym zakresie umorzył postępowanie I-ej instancji jako bezprzedmiotowe, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy.

Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonano następujących ustaleń:

1. Strona prowadzi działalność gospodarczą tj. Pracownia Wspomagania Rozwoju Dzieci i Młodzieży, w okresie co najmniej od 1 stycznia 1999 r. Nie zatrudniała i aktualnie również nie zatrudnia żadnych pracowników. Wykonując działalność gospodarczą zobligowana była do opłacania składek na ubezpieczenie stosownie do zasad ustalonych w przepisach prawa. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie powstały zaległości w kwotach wskazanych w osnowie decyzji. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieterminowo opłaconych składek naliczono odsetki za zwłokę.

2. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego K. w piśmie z dnia 22 grudnia 2016 r. poinformował, iż Strona figuruje w ewidencji podatników organu podatkowego z tytułu zarejestrowanej działalności gospodarczej. Nie posiada zaległości podatkowych i wobec jego osoby nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W złożonych zeznaniach podatkowych za lata 2011-2015 odnotowano:

- zgodnie z PIT-36/2011 przychód /dochód w kwocie 82.063,00 zł / 53570,64 zł;

- zgodnie z PIT-36/2012 przychód / dochód w kwocie 66.186,60 zł / 47875,40 zł;

- zgodnie z PIT-36/2013 przychód / dochód w kwocie 66.983,90 zł / 31413,22 zł;

- zgodnie z PIT-36/2014 przychód / dochód w kwocie 74.442,32 zł / 38278,40 zł;

- zgodnie z PIT-36/2015 przychód /dochód w 84.481,75 zł / 38278,40 zł.

Strona oświadczyła, że za okres 1-6/2016 r. osiągnęła przychód w kwocie 31.186,00 zł, a wypracowany dochód wyniósł 11.395,82 zł. Zatem średniomiesięczny dochód za ww. okres został wyliczony na kwotę 1.899,30 zł.

3. Zaległości figurujące na koncie Strony w ZUS nie zostały dotychczas skierowane do przymusowego dochodzenia.

4. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej Strona oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwojgiem dzieci. Żona od wielu lat jest osobą bezrobotną. Strona prowadzi działalność gospodarczą, nie jest nigdzie zatrudniona, nie otrzymuje żadnego świadczenia rentowego/emerytalnego, nie posiada innych źródeł dochodu. Stałe wydatki rodziny związane z utrzymaniem zostały przez Stronę określone na kwotę od 800 do 1000 zł miesięcznie. W okresie zimowym koszty te wzrastają ze względu na konieczność ogrzewania domu. Ponadto ponosi koszty związane z uczęszczaniem dzieci do szkół. Jest to kwota ok. 200 zł miesięcznie. Oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie w ramach programu "500 plus" - 500 zł.

5. Strona nie powołała się na jakiekolwiek problemy zdrowotne, które uniemożliwiają całkowicie bądź ograniczają jej aktywność zawodową. Nie zgłosiła żadnych przewlekłych chorób. Nie zgłosiła również żadnych problemów zdrowotnych członków rodziny.

7. Strona oświadczyła również, iż posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 24.451,11 zł, miesięczna spłata wynosi 400,86 zł. Nie zgłosiła trudności w terminowym regulowaniu ww. zobowiązania.

8. Strona oświadczyła, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, jest posiadaczem pojazdu marki Mercedes-Benz (rok produkcji 2001).

Brak majątku nieruchomego oraz posiadanie ww. pojazdu zostały potwierdzone ustaleniami Zakładu.

Organ przywołał treść art. 28 u.s.u.s. oraz szczególne przypadki umarzania należności określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Dalej organ wskazał, że strona ma interes w udowodnieniu faktów, na które się powołuje, zaś ich ocena i właściwa kwalifikacja należy do organu rentowego. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. "uznania administracyjnego".

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład dokonał weryfikacji należności figurujących na koncie. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił, iż część należności uległa przedawnieniu zgodnie z art. 24 u.s.u.s., tj. składki na ubezpieczenia społeczne za okres od 08/2011 r. do 11/2011 r. przedawniły się w dniu 01.01.2017 r., składka za okres 12/2011 r. przedawniła się w dniu 11.01.2017 r.; składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2011 r. do 09/2011 r. przedawniły się w dniu 01.01.2017 r., składka za okres 12/2011 r. przedawniła się w dniu 11.01.2017 r.; składki na Fundusz Pracy za okres od 08/2011 r. do 11/2011 r. przedawniły się w dniu 01.01.2017 r., składka za okres 12/2011 r. przedawniła się w dniu 11.01.2017 r.

W związku z powyższym Zakład dokonał korekty zadłużenia będącego przedmiotem wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, w zakresie powyższych należności uchylił decyzję I instancji, a postępowanie w tym zakresie umorzył jako bezprzedmiotowe.

Wskazał, że w związku ze zmianą wysokości zaległości na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie, w stosunku do decyzji nr [...], aktualnie (tj. na dzień 18 stycznia 2016 r.) Strona posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 56.550,15 zł plus odsetki za zwłokę.

Organ uznał, że sytuacja Strony nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 u.s.u.s. Stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Organ podkreślił, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości.

Z ustaleń stanu faktycznego organ wywiódł, że Strona jest aktywnym przedsiębiorcą posiadającym możliwość wypracowania zysków z wykonywanej działalności gospodarczej. Przywołując przychód Strony za ostatnie pięć lat organ wskazał, że jak zaznacza Sąd Okręgowy w K. w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2008 r. "o wielkości środków pozostających w dyspozycji pozwanego najlepiej świadczy wykazywany przez stronę przychód z prowadzonej działalności gospodarczej. Przychód obrazuje bowiem potencjalne możliwości finansowe strony i pokazuje jakiej wielkości wydatki strona jest w stanie ponosić. To zaś na co strona decyduje się ponosić wydatki jest kwestią zależną od jej woli" (sygn. akt: IC 1131/08).

Organ wskazał, że skoro zadłużenie obciążające Skarżącego nie zostało dotychczas skierowane do przymusowego dochodzenia przez organy egzekucyjne (naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego), żaden z nich nie mógł stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wyczerpano więc przesłanki całkowitej nieściągalności.

Organ podkreślił, że w dłuższej perspektywie czasowej, w granicach której zaległe składki mogą być przymusowo dochodzone, na organie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich działań zmierzających do dochodzenia wierzytelności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia, a odstąpienie od nich może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu (wierzyciela) przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne.

Organ zaznaczył również, jak stwierdził WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt I SA/Go 544/10, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS.

Z kolei interpretując pojęcie ważnego interesu organ wskazał, że należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację osoby zobowiązanej, faktyczną lub prawną, tworzącą "ważny interes", w tym by skorzystać z przedmiotowej ulgi. Ponadto organ zauważył, że ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do innych.

Następnie organ wskazał, że okoliczność, iż żona Strony od wielu lat jest bezrobotna, w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej rodziny. Z akt sprawy nie wynika, aby była ona zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zatem w ocenie Zakładu żona Skarżącego nie wykorzystuje wszystkich form aktywnego poszukiwania pracy.

Organ doszedł do przekonania, iż sytuacja materialna Strony jest trudna, jednak nie można jednoznacznie przyjąć, że spłata przez niego zobowiązania, mogłaby pociągnąć za sobą skutek w postaci pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co stanowi jedną z przesłanek przemawiających za umorzeniem.

Materiał przedstawiony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że trudności finansowe Strony mają charakter stały i wykluczają zaspokojenie roszczeń ZUS. Nie jest wykluczone, że prowadzona działalność będzie przynosić dochody tej wysokości, że pozwolą one na spłatę powstałych zobowiązań wobec ZUS.

Strona nie wykazała również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie legitymuje się orzeczeniem o częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy czy niepełnosprawności. Nie zgłosiła również żadnych problemów zdrowotnych członków rodziny.

Odnośnie zobowiązań finansowych z tytułu zaciągniętego kredytu, organ wskazał, że Strona nie zgłosiła trudności w terminowym regulowaniu powyższego zobowiązania. Oświadczyła również, że z uwagi na trudną sytuację finansową pożyczki udzielili jej teściowie - zobowiązanie to do dziś stara się oddać.

Organ nie kwestionował posiadania przez Stronę powyższych zobowiązań, niemniej jednak w opinii Zakładu okoliczność ta nie może być wzięta pod uwagę jako główna przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności, że należności składkowe ZUS jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

Zakład nie kwestionował trudnej sytuacji, w jakiej Strona się znajduje. Pomimo to zdaniem organu Strona nie wykazała, aby sytuacja finansowa i materialna wypełniała znamiona ubóstwa, zwłaszcza że mimo trudności finansowych oświadczyła, że nie zamierza korzystać z pomocy społecznej.

Organ nie zakwestionował, że jednorazowa spłata zadłużenia jest w przypadku Strony niemożliwa. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby podjął próbę regulowania zadłużenia w ramach systemu ratalnego, dostosowanego do jego możliwości płatniczych.

M. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaskarżając ją w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 6 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. – w wyniku czego nastąpiło nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego, a także poprzez niezastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 28 ust. 2 i 3 pkt 6 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo iż z okoliczności sprawy wynika, że powinny one zostać zastosowane.

Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania decyzji I instancji w mocy oraz o uchylenie decyzji I instancji. W uzasadnieniu zarzutów powtórzył argumentację przedstawianą dotychczas w sprawie.

W szczególności zarzucił, że organ opiera się na bardzo ograniczonych wyliczeniach, a czasem nawet ich w ogóle nie stosuje. Podniósł, że zgodnie z treścią wyroku WSA w Szczecinie z dnia 26 października 2011 r. (sygn. akt I SA/Sz 753/11), aby stwierdzić, czy zobowiązany pozostaje w sytuacji, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, konieczne jest jednoznaczne ustalenie przez organ dochodów takiej osoby, z uwzględnieniem wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie skonfrontowanie ich z koniecznymi wydatkami jego i rodziny. Brak takiego zestawienia powoduje, iż decyzja jest nieczytelna i narusza zasadę przekonywania (art. 11 K.p.a.). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że osoba wnioskująca obecnie utrzymuje się także ze środków pomocowych, trudno przyjąć, że egzekwowanie od niej zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Skarżący zarzucił, że organ uznaniowo przyjął, że o umorzeniu nie może być w ogóle mowy.

Skarżący przywołał wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt l SA/Sz 593/11, zgodnie z którym ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację dłużnika istnieje wówczas, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje tego rodzaju związek, że wykonanie obowiązku zapłaty składek może spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. Te właśnie okoliczności powinny być przedmiotem postępowania przed organem. (...) Przez ważny interes dłużnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. Będzie to utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. (...) Należy podkreślić jednak, że ograniczenie definicji "ważny interes zobowiązanego" wyłącznie do nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na sytuację dłużnika, byłoby zbyt daleko idące. Ważny interes zainteresowanego w rozumieniu wskazanej powyżej regulacji należy widzieć szerzej, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny.

Skarżący zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę, że spłata ratalna zadłużenia spowoduje brak pieniędzy nie tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, ale także i na możliwość prowadzenia obecnej działalności gospodarczej będącej jedynym źródłem utrzymania.

Podniósł, że jeśli będzie spłacać zadłużenie, to przyczyni się to do powstania kolejnego zadłużenia a nawet do bankructwa, a w konsekwencji ubóstwa całej rodziny.

Przywołując orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący podniósł, że organ obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Skarżący zarzucił, że organ oparł się na ogólnych założeniach, niejasnych przewidywaniach przyszłości, a co więcej nie przedstawił żadnego zestawienia, które pozwalałoby mu wysuwać wnioski co do rzekomego polepszenia się sytuacji finansowej Skarżącego w przyszłości.

Podniósł, że zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1909/12, odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek nie następuje na zasadzie uznania administracyjnego.

Skarżący podniósł, że jasne jest przy czteroosobowej rodzinie, zobowiązaniu kredytowym, jedynym żywicielu rodziny, niepewnych i zmiennych dochodach, że nie jest realne wywiązanie się z jakiegokolwiek dodatkowego zobowiązania wobec ZUS. Zarzucił nieuwzględnienie sytuacji Skarżącego i ogólnych warunków życiowych i gospodarczych panujących w naszym kraju.

Dalej Skarżący zarzucił oparcie decyzji wyłącznie w oparciu o te elementy materiału dowodowego, które służą organowi za potwierdzeniu jego stanowiska, są zatem zastosowane wybiórczo. Jego zdaniem organ pominął te okoliczności i elementy materiału dowodowego, które przemawiają na korzyść Skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie wniósł o jej oddalenie, powtarzając dotychczas prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Bezsporne przy tym w sprawie było, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w pkt 1-5 ww. przepisu.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Odnośnie z kolei powyższego, bezsporne w sprawie było niewystąpienie w sprawie przesłanek opisanych w pkt 2 i 3 ww. przepisu (§ 3 ust. 1 rozporządzenia).

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wyjaśnić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 K.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w K.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Taką decyzję może podjąć wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 K.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

Należy wskazać, że zarówno organ jak i Skarżący słusznie wskazywali na wyżej opisane dwa etapy postępowania w sprawie o umorzenie należności, podkreślając, że dopiero na drugim etapie decyzja wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Niezasadny był zatem zarzut Skarżącego, że organ uzasadniał rozstrzygnięcie w sprawie działaniem w ramach takiego uznania.

Z akt administracyjnych wynika, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez Skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej i osobistej. Dowody te, łącznie z dowodami zgromadzonymi przez organ, stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Co istotne, przed wydaniem decyzji organ poinformował wnioskodawcę o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych wniosków, pouczając o konsekwencjach zrezygnowania z tych kroków. Zatem zgodnie z przepisami procedury zapewniono Skarżącemu możliwość zajęcia stanowiska w przedmiocie wyników postępowania dowodowego.

W ocenie Sądu, należy przyznać rację organom rentowym, które stwierdziły, że w stosunku do Skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Trafnie wskazał organ, że całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie, musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Powtórzyć raz jeszcze należy, że art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem Skarżącego. ZUS wskazywał w tym kontekście na fakt, że w stosunku do zaległości Skarżącego obecnie nie toczy się egzekucja, a tym samym żaden z organów egzekucyjnych nie wypowiedział się co do ściągalności długu składkowego. Mając na uwadze powyższe, oraz fakt kontynuowania przez Skarżącego zarobkowej przecież w swej istocie działalności gospodarczej, nie można definitywnie stwierdzić braku majątku obecnego i przyszłego podlegającego egzekucji.

Nie ma w tym przypadku decydującego znaczenia, czy możliwość osiągnięcia w przyszłości korzystniejszej sytuacji finansowej ma być związana z planowanym przez Skarżącego rozszerzeniem prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem zarzuty w tej kwestii nie mogły przynieść zamierzonego skutku.

Należy podkreślić, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności. Możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków, gdy nie ma możliwości wyegzekwowania należności. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Nie ma przy tym żadnych logicznych przesłanek by uznać za zasadne twierdzenia Skarżącego, że skoro nie jest on w stanie spłacić zaległości w całości w chwili obecnej, to kategorycznie nie będzie też w stanie spłacić wymaganych zobowiązań w przyszłości, a ściągnięcie zobowiązań nie jest i nie będzie możliwe. Powyższe wynika również z doświadczenia życiowego.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ słusznie przystąpił do rozpatrzenia wniosku Skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Następnie zasadnie organy rentowe orzekające w sprawie przyjęły, że nie zaistniała również żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych, pomimo niestwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. W sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa § 3 ust. 1 rozporządzenia, a w szczególności przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1.

Organy rzetelnie ustaliły i oceniły możliwości płatnicze Wnioskodawcy, badając wszelkie przedstawione przez niego dowody i wnioski.

Warto wskazać, że sąd nie może kontrolując decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja samego organu. Rola sądu sprowadza się do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Kontrolowane jest zatem postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje tj. sąd bada, czy organ wyczerpał w sposób wystarczający i prawidłowy postępowanie dowodowe oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (por. wyrok NSA z 14 października 2008 r., sygn. akt II GSK 379/08 wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kierując się powyższym Sąd stwierdza, że organ zasadnie uznał, że obecna - obiektywnie trudna - sytuacja majątkowa Skarżącego, nie pozwala na jednorazową, natychmiastową spłatę zadłużenia bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny.

Organy prawidłowo ustaliły w oparciu o deklarowany przez Skarżącego dochód za okres 1-6/2016 r., że średniomiesięczny dochód dla rodziny Skarżącego wynosi 1.899,30 zł. Organy uwzględniły należycie fakt, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwojgiem dzieci, a żona od wielu lat jest osobą bezrobotną. Za stałe wydatki rodziny związane z utrzymaniem słusznie organy uznały oświadczone przez Skarżącego kwoty ok. 1000 zł miesięcznie. Dodatkowo uwzględniono koszty związane z uczęszczaniem dzieci do szkół w wysokości ok. 200 zł miesięcznie, świadczenie w ramach programu "500 plus" oraz miesięczną ratę kredytu w wysokości 400,86 zł.

Bezzasadny jest przy tym zarzut Skarżącego, że świadczenie w ramach programu "500 plus" nie ma związku ze sprawą, bowiem w oczywisty sposób wpływa na jego sytuację majątkową.

Niezasadny okazał się wobec powyższego również zarzut nieuwzględnienia przez organy wielkości rodziny i potrzeb jej członków.

Organ objął swoimi rozważaniami, że Skarżący oprócz zobowiązań wobec ZUS, nie posiada żadnego innego zadłużenia, nie wykazuje zaległości związanych z utrzymaniem (podatki, raty kredytu) i na tej podstawie uznał, że bieżące potrzeby rodziny są zaspokajane. Trafnie organ wskazał, że nie jest zasadne uprzywilejowanie innych wierzycieli kosztem ZUS. Uwagi zaś Skarżącego odnośnie problemów z terminowym uiszczaniem opłat za media pozostały gołosłowne. Równie nieudokumentowane pozostają twierdzenia, że spłacanie zadłużenia przyczyni się do bankructwa Skarżącego, a w konsekwencji ubóstwa całej rodziny.

Analizując materiał dowodowy i - wskazane powyżej - wynikające z niego wnioski, organ słusznie zauważył, że podnoszone przez Skarżącego w sprawie okoliczności mające uzasadniać umorzenie, pomimo wezwania, nie zostały przez niego potwierdzone rzetelnymi dowodami.

Oświadczenia Skarżącego, będące dokumentami prywatnymi, mają ograniczoną moc dowodową. Stanowić mogą z pewnością dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w takim dokumencie. Natomiast co do treści tych oświadczeń organ musiał je ocenić w kontekście całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Dokonując takiej kompleksowej oceny w granicach wyznaczonych regułami K.p.a. organ zasadnie, zdaniem Sądu, wskazał, że istnieją w sprawie podstawy do uznania, że trudności finansowe Skarżącego nie mają charakteru trwałego, pogłębiającego się i tym samym definitywnie wykluczającego zaspokojenie roszczeń wierzyciela. O ile bowiem nie można kwestionować braku możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia przez Skarżącego w obecnym stanie, o tyle nie można jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja Skarżącego nie rokuje jakichkolwiek szans na uregulowanie należności w przyszłości, szczególnie w formie ratalnej, dostosowanej do jego możliwości płatniczych.

Przyjęcie takiego poglądu jest zdaniem Sądu uprawnione z tego względu, że Skarżący jest osobą stosunkowo młodą, zdrową (w aktach sprawy brak dokumentów, które uzasadniałyby przyjęcie odmiennego stanowiska), posiada kwalifikacje zawodowe, a przede wszystkim kontynuuje działalność gospodarczą i osiąga dochody.

Nie można zatem zgodzić się z zarzutem skargi, iż dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącego organ wziął pod uwagę zdarzenia przyszłe i niepewne, a podejmując rozstrzygnięcie oparł się wyłącznie na twierdzeniach o charakterze prognostycznym. Należy też wskazać, że z oczywistych względów niemożliwe było przedstawienie przez organ wyliczeń dotyczących przyszłej sytuacji finansowej Skarżącego, jako że ani organ, ani Skarżący wiedzy o przyszłości nie posiadają.

Również brak jest podstaw do uznania, że żona Skarżącego nie może w przyszłości znaleźć zatrudnienia, szczególnie biorąc pod uwagę szkolny wiek ich dzieci (urodzonych w 2002 r. i w 2007 r.).

Oczywiście organ nie może narzucać rodzinie Skarżącego, czy jego żona powinna czy też nie poszukiwać pracy zarobkowej. Z drugiej jednak strony okoliczność niepodejmowania pracy, przy braku jej poszukiwania, nie może być używana przez Skarżącego jako argument za umorzeniem jego nieuiszczonych należności.

Należy również podkreślić, że źródłem powstania zaległości, była prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z Krakowie z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12).

W kontekście powyższej okoliczności w orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10).

Obowiązek ubezpieczeniowy dotyczy wszystkich osób podejmujących działalność gospodarczą niezależnie od uzyskiwanych wyników finansowych. Podkreślenia wymaga przy tym, że mimo wykazywanych dochodów w latach 2011 – 2016, Skarżący nie opłacił żadnej składki na ubezpieczenia społeczne oraz nieliczne składki na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Nie może zasługiwać na aprobatę model prowadzenia działalności przez Skarżącego, który terminowo regulując inne zobowiązania, w tym prywatny kredyt, systematycznie nie uiszczał składek na ubezpieczenie społeczne.

Trzeba podkreślić, że prawo ubezpieczeń społecznych, z uwagi na swój specyficzny przedmiot i konstytucyjną rangę, zajmuje odrębne miejsce w systemie prawa. Jego celem jest zapewnienie socjalnego bezpieczeństwa. Środki finansowe, z jakich wypłacane są świadczenia, pochodzą w założeniu ze składek osób podlegających ubezpieczeniu. System ubezpieczeń społecznych oparty jest na zasadzie solidaryzmu i obejmuje wspólne powszechne ubezpieczenie innych ubezpieczonych, stąd składki nie służą tylko temu, kto je płaci, nawet, gdy zobowiązanie wynika z prowadzenia działalności gospodarczej. Składki składają się bowiem na fundusz ubezpieczenia społecznego służący wszystkim ubezpieczonym. Z tych względów, jak słusznie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ZUS - jako wierzyciel - nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, zaś definitywna rezygnacja przez organ z dochodzenia wykonania przez zobowiązanego obowiązku musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek. Umorzenie oznacza bowiem uszczuplenie zasobów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zobligowanego do bieżących wypłat świadczeń długoterminowych. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania należności z tytułu składek, uznając, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu wnioskowanych należności byłoby przedwczesne, to podjętego negatywnego dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcia - nie można uznać za dowolne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2008/08).

Sąd w składzie orzekającym w pełni zgadza się z tezami przytoczonych przez Skarżącego wyroków. Należy przy tym jednak zauważyć, że wyrok WSA w Szczecinie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 753/11, dotyczył osoby aktualnie w chwili wniosku o umorzenie utrzymującej się ze środków pomocy społecznej.

Z kolei wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt l SA/Sz 593/11 dotyczył wnioskodawcy, w którego rodzinie istniała konieczność ponoszenia znacznych wydatków związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny.

Podsumowując, przedstawione w sprawie stanowisko organu jest zasadne, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. organ w sposób wyczerpujący zebrał i gruntownie rozpatrzył cały materiał dowodowy zapewniając stronie czynny udział w postępowaniu i dopełniając obowiązków wynikających z art. 10 K.p.a., zarówno przez odpowiednie powiadomienie w obu instancjach, jak i wcześniejsze pismo organu I instancji z 1 sierpnia 2016 r. W szczególności organ omówił w uzasadnieniu decyzji wszystkie elementy materiału dowodowego, nie stosując ich wybiórczo.

W następstwie tego prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Prawidłowo też organ orzekł w stosunku do przedawnionych składek. Swoje stanowisko organy szczegółowo uzasadniły czyniąc zadość wymogom określonym w art. 107 § 3 a także art. 11 K.p.a.

Końcowo Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając wszystkie wskazane wyżej okoliczności na uwadze, orzeczono jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a.