Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 347/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Anna Mierzejewska, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2013 r. sprawy ze skargi T.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku T.B. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

Wskazał, że zarówno wiek wnioskodawcy - 33 lata i stan zdrowia nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu sobie niezbędnych środków utrzymania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że powyższe świadczenie nie może zostać przyznane T.B., bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2011 r. nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. W myśl art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.

Ponadto organ uznał, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T.B. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. uznając ją za krzywdzącą.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz przepisów postępowania administracyjnego, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego.

Wnoszący skargę wskazał, że jest synem po zmarłym ubezpieczonym. Obecnie nie może podjąć pracy zarobkowej, bowiem od dzieciństwa jest niepełnosprawny (orzeczenie o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2010 r.) oraz nie posiada niezbędnych środków do życia, pozostając na utrzymaniu matki, która otrzymuje [...] zł renty chorobowej.

W ocenie skarżącego, organ pominął fakt, że od urodzenia jest osobą niepełnosprawną i nieporadną, a brak odpowiedniej dokumentacji medycznej od wczesnych lat i pogłębiające się dysfunkcje są determinowane stanem psychicznym

i ciężką sytuacją materialną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że skarżący w istocie żąda, by organ uznał go w drodze wyjątku za całkowicie niezdolnego do pracy. Podkreślił, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest powołany do oceny stanu zdrowia wnioskodawcy ani uprawniony do samodzielnego ustalania stopnia niezdolności do pracy, bowiem jest związany wydanym w sprawie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie ma zastosowania dla celów rentowych, ponieważ niepełnosprawność nie jest tożsama z niezdolnością do pracy. Przekonanie skarżącego, że wykluczone jest, by podjął pracę, ponieważ nigdy nie pracował i zawsze pozostawał na utrzymaniu ojca nie jest wystarczające, aby uznać go za całkowicie niezdolnego do pracy. Zaznaczył, że nie można, nie będąc całkowicie niezdolnym do pracy w postępowaniu

o świadczenie w trybie zwykłym, uzyskać taki status "w drodze wyjątku" w postępowaniu

o świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.

Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,

po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku,

po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

T.B., jak to wynika z akt sprawy, nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Legitymuje się on orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2011 r. stwierdzającym, że nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Nie osiągnął również wieku emerytalnego. Podnoszony przez skarżącego brak możliwości podjęcia pracy z powodu złego stanu zdrowia

i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stwierdzonego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2010 r., w świetle omawianego przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, nie może odnieść skutku. Przepis ten, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te dotyczą osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i obejmują dwie sytuacje. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi inwalidztwo w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości wykonywania pracy. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych.

W przypadku skarżącego jest to wiek 65 lat. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna

z powyższych sytuacji nie zaistniała.

Ponadto należy podkreślić, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie służy do celów rentowych, lecz jest podstawą do ubiegania się o objęcie pomocą na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.). Nie jest ono równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS czy też komisji lekarskiej ZUS, a tym samym nie jest dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że brak orzeczonej u skarżącego niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Na podstawie art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ jest związany orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS w tym zakresie.

Podkreślić również należy, że Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie.

Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt

II SA 2243/02 - LEX nr 14231).

Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy.

Brak spełnienia przez skarżącego powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 711/07 - publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma więc potrzeby odnoszenia się do innych przesłanek z tego przepisu, nawet w sytuacji, gdyby te przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.