Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 665/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędzia Asesor WSA Marta Pająkewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 21 czerwca 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem A. Ż. ( dalej: strona, skarżąca) z dnia 7 maja 2020r. ( data wpływu do organu 11.05.2020r.) , którym domagała się ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną babcię K. M. ( dalej: babcia , strony , skarżącej).

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U z 2021 poz. 735), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) dalej: u.ś.r., rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (t.j. Dz. U. z2017r., poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna ( Dz. U. z 2018r. poz. 1497) , działający z upoważnienia Wójta G. , Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na babcię skarżącej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- orzeczeniem o niepełnosprawności , wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 6 grudnia 2011r., zaliczono babcię strony do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe,

- babcia strony zamieszkuje wspólnie z córką E., wnuczką A. ( stroną) i prawnuczką M. (n córka strony) , źródłem utrzymania babci strony jest emerytura, zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie wyrównawcze z ZUS,

- babcia strony od ponad 30 lat choruje na reumatoidalne zapalenie stawów, posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji,

- babcia strony samodzielnie wykonuje czynności związane z higieną ( mycie twarzy, okolic intymnych) , jedynie przy kąpieli wymaga pomocy w umyciu głowy, czy pleców, samodzielnie wchodzi do kabiny prysznicowej, sama się ubiera, czasem pomoc potrzeba jest przy założeniu butów, czapki czy szalika, sama sobie przygotowuje leki, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, po mieszkaniu i obejściu porusza się samodzielnie , sama wychodzi na spacery z psem, jak jest ładna pogoda,

- pomoc w codziennych czynnościach jak sprzątanie, gotowanie , pranie, palenie w piecu świadczy strona , która zamieszkuje u babci wraz z córką,

-strona potwierdziła, że wykonuje stylizacje paznokci doraźnie, znajomym w domu,

- w domu mieszkają trzy pokolenia kobiet i dziecko, razem gospodarują, żyją i funkcjonują, wspólne zamieszkiwanie pozwala na wzajemne wparcie i realizowanie potrzeb,

- z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, że pomoc jaką świadczy strona w stosunku do babci nie nosi znamion opieki stałej i całodobowej i w żaden sposób nie ogranicza codziennego jej funkcjonowania ( codzienne wożenie dziecka do przedszkola oraz odbieranie, praca dorywcza - stylizacja paznokci, kontakty społeczne),

- strona nigdy nie pracowała , w kwietniu 2012r ukończyła Technikum, następnie rozpoczęła studia , które w czerwcu 2015r. przerwała z uwagi na ciąże oraz konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem.

- od 28.12.2015 r. strona podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników , stale pracuje w gospodarstwie prowadzonym przez jej matkę, jako domownik.

Organ I instancji odwołał się do art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w której ilekroć jest mowa o: domowniku - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Organ I instancji przytoczył również brzmienie art. 17 b ust. 1 pkt 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16 a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie te przysługuje odpowiednio:

1. małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo przez nich pracy w gospodarstwie rolnym,

Organ wskazał ,że z wniosku strony wynika, iż jest domownikiem rolnika i nie wskazała daty zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Fakt, że strona podlega powyższemu ubezpieczeniu od dnia 28 grudnia 2015r. do nadal potwierdziło pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 8 marca 2021r. oraz kopia oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną przez stronę z dnia 28 grudnia 2015 r.

Jak stwierdził organ I instancji , istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Musi więc zaistnieć związek przyczynowy między rezygnacja z zatrudnienia przez opiekuna a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być wyłącznym powodem niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia.

Według ustaleń organu I instancji , strona nie posiada dokumentacji dotyczącej przebiegu pracy, gdyż nigdy nie pracowała , w dniu 27 kwietnia 2012r. ukończyła technikum, następnie rozpoczęła studia, które przerwała 28.06.2015 ze względu na ciążę oraz konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem. Babcia strony posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności od listopada 2011r., w związku z czym niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę nie jest spowodowane sprawowaniem opieki nad babcią. W związku z powyższym, w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne strona nie pracowała, a konieczność zapewnienia babci opieki nie zmusiła jej do rezygnacji zatrudnienia. Strona nie była nigdy zarejestrowana w Urzędzie Pracy , ponieważ od 28 grudnia 2015r. jest ubezpieczona w KRUS.

Jednocześnie organ I instancji przyznał , że zakres czynności jakie strona wykonuje na rzecz niepełnosprawnej babci nosi znamiona rzeczywistej pomocy, opieki i pielęgnacji, niemniej jednak z posiadanej dokumentacji, a przede wszystkim wywiadów środowiskowych nie wynika, aby ta opieka była świadczona, stale i całodobowo. Babcia strony ma jedną córkę – matkę strony , która również z nią zamieszkuje. Matka strony pracuje zawodowo, w systemie zmianowym, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Z pisma córki babci strony z dnia 16 kwietnia 202lr. wynika, że nie może zaopiekować się matka, ponieważ jest po rozwodzie i praca zarobkowa przynosi jej większe dochody niż stanowi kwota świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to jedyne obiektywne ograniczenie, które potencjalnie mogłoby uniemożliwić jej sprawowanie opieki nad matką.

Według organu I instancji , nie istnieją takie okoliczności, aby córka babci strony musiała rezygnować z pracy, ponieważ jej matka mimo tego , że jest osobą niepełnosprawną , to nie wymaga świadczenia opieki całodobowej i stałej. Wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, korzystanie wspólnie z posiadanych środków pieniężnych, przez babcię strony, stronę i jej córkę oraz matkę strony potwierdza, że ani strona ani pozostałe osoby nie prowadzą odrębnych jednoosobowych gospodarstw domowych. Przy czym , jak wskazał organ I instancji, przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie określonych osób, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną ścisłą współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu oraz wzajemną pomocą.

Strona wniosła odwołanie od decyzji pierwszo-instancyjnej , podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stronie, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec babci, a także przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez stronę a sprawowaniem przez nią opieki, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia, bez względu na to czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowania pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

-błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. Ib pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

- niezastosowanie normy przepisu art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez nieoparte na zgromadzonym materiale dowodowym twierdzenie organu, że odwołujący nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym i w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez odwołującego przesłanki opisanej w/w przepisem.

Odwołująca się podniosła również zarzut naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożności podjęcia zatrudnienia przez odwołującą się w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji ostatecznej Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji i zgodziło się z dokonaną przez ten organ oceną prawną tych ustaleń. Przed wszystkim - zdaniem Kolegium - zarówno zakres czynności opiekuńczych jakich wymaga babcie strony , jak też sposób sprawowania przez stronę opieki nad babcią, nie wykluczają możliwości wykonywania przez stronę zatrudnienia. Organ II instancji odwołał się do ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji i stwierdził ,że wprawdzie babcia strony wymaga wsparcia ze strony innych osób. W zdecydowanej jednak większości są to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, także tym, gdzie członkowie rodziny pracują. Zakres pomocy jakiej wymaga babcie strony , zdaniem Kolegium, może być z powodzeniem wykonywana przez osobę, która będzie czynna zawodowo. Kolegium podkreśliło , że babcia strony jest w znacznym stopniu samodzielna - wykonuje sama toaletę, sama spożywa posiłki (jest w stanie przygotować sobie kanapkę) czy też sama przyjmuje leki, samodzielnie wychodzi na krótkie spacery. Można więc sobie wyobrazić, że osoba ta może samodzielnie egzystować, przez część doby w czasie której strona może świadczyć pracę. W gospodarstwie domowym funkcjonuje, także matka strony i zarazem córka babci, która może współuczestniczyć w opiece, chociażby w okresie rzutów choroby, obniżających stopień samodzielności babci strony.

W związku z powyższym Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przez stronę. Jak to bowiem ustalono strona nigdy nie pracowała. Zrezygnowała z nauki w szkole wyższej w związku z ciążą i urodzeniem się jej córki. Jak sama podała w oświadczeniu z dnia 16 kwietnia 2021r. nie może podjąć innej pracy, gdyż ma małe dziecko, a osobą, która mogłaby jej pomóc jest jej matka, która pracuje zawodowo. Okoliczności te, zdaniem Kolegium, powodują, że nie sposób przyjąć, iż w sprawie występuje rzeczywisty i realny związek pomiędzy rezygnacją czy też nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad babcią..

Kolegium zwróciło także uwagę na sprzeczne oświadczenia składane przez pełnomocnika strony, który twierdzi, że strona nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym, a ustaleniami organu I instancji oraz twierdzeniami samej strony. Otóż jak to ustalono, strona oświadczyła w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, że pracuje stale w gospodarstwie rolnym od 28 grudnia 2015r. (por. oświadczenie z dnia 28 grudnia 2015r). Ponadto sama strona w oświadczeniu z dnia 16 kwietnia 2021r. podała, że czasami pracowała w gospodarstwie rolnym jako członek rodziny. Brak więc wskazania daty zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego należy odczytywać, tak jak uczynił to organ I instancji, jako nie spełnienie warunku zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym.

Kwestia ta, zdaniem Kolegium, ma jednak drugorzędne znaczenie w kontekście treści art. 17 ust.1 a w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który to aspekt sprawy, pełnomocnik strony całkowicie pomija w złożonym odwołaniu. Otóż z tych przepisów prawa wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy spełnione są dodatkowe warunki, w szczególności nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.). Jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie sadowoadministracyjnym, wynik samej wykładni językowej zwrotu użytego w art. 17 ust. 1 a pkt 3 u.ś.r. "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu" pozwala na zastosowanie tego przepisu do sytuacji, w których osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie żyją (i w tym sensie ich nie ma), jak również do tych wypadków, w których osoby spokrewnione w pierwszym stopniu znajdują się w innym miejscu niż miejsce zamieszkania osoby, nad którą powinna być sprawowana opieka albo znajdują się w takiej sytuacji życiowej, że nie mają możliwości dotarcia do miejsca zamieszkania osoby, nad którą powinna być sprawowana opieka i nie są w stanie z tego powodu wywiązać się z ciążącego na nich obowiązku opieki nad wymagającym tego członkiem rodziny w miejscu jego zamieszkania (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 maja 2021r. sygn. akt II SA/Go 253/21, Lex nr 3182999). Natomiast dzieci z obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia to, że wykonują pracę zarobkową i znajdują się ich zdaniem w trudnej sytuacji rodzinnej, czy osobistej uniemożliwiającej sprawowanie faktycznej stałej opieki nad matką ( zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 202lr. sygn. akt IV SA/Po 66/21 Lex nr 3188334).

Z akt sprawy wynika, że babcie strony jest wdową i ma jedyną córkę – matkę strony , z którą wspólnie zamieszkuje i gospodaruje. Według oświadczenia tej osoby nie może się ona opiekować matką z powodu zatrudnienia na umowę o pracę i nie może sobie pozwolić ,aby nie pracować, ponieważ jej wynagrodzenie jest wyższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto jest osobą zdrową bez orzeczenia o niepełnosprawności. Okoliczności te, zdaniem Kolegium, nie budzą wątpliwości i w sposób oczywisty wykluczają możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Istnieje bowiem osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z babcia strony , jak też nie występują obiektywne przeszkody w ewentualnym świadczeniu przez nią pomocy osobie niepełnosprawnej.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła :

1/ o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji,

2/ o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych,

3/ o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarga oparta została na zarzutach naruszenia :

1/ prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

-zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez Nią opieki nad babką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

2/ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80k.p.a. , poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad babką oraz związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca a koniecznością sprawowania opieki nad babką skarżącej, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawei wraz z uzasadniającą je argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bada sprawę w całokształcie jej okoliczności prawnych i faktycznych , biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu babcią między innymi ze względu na to ,że zakres sprawowanej opieki nad babcią nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia , a nadto nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej . Przypomnieć w tym miejscu należy ,że ustawodawca na użytek regulacji , jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych , zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. wprost odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( tj. Dz.U. 2020, poz.426) , która w art.4 ust.1 stanowi ,że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art.6 c ust.9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności ( tj. Dz.U.2018r. poz.2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności , które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał ,że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Taki też kontekst prawny , wynikający z przywołanych wyżej regulacji , powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności . Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić . Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie( zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790). Wobec tego przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona , jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego , przez co należy rozumieć także sytuację , w której oprócz sprawowania opieki , wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019r. sygn. akt II SA/Rz 691/19 LEX 2728961).

Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie , czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym , wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W tym miejscu w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19 LEX 2698568 powtórzyć należy ,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami fakt , że babcia skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym ustalenie w tym zakresie organy oparły na orzeczeniu Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 6 grudnia 2011r. nr [...], z którego wynika ,że orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 listopada 2011r. i orzeczenie wydaje się na stałe. Wynika z niego także konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji . W materiale aktowym sprawy oprócz ustaleń pracownika socjalnego w przedmiocie zakresu opieki sprawowanej nad babcia strony , znajduje się również zaświadczenie lekarskie z dnia 16 marca 2021r. Wynika z niego , że u babci skarżącej rozpoznanie główne to reumatoidalne zapalenie stawów z destrukcją kości. Z omawianego zaświadczenia lekarskiego wynika także, że babcia skarżącej była kilkakrotnie hospitalizowana z powodu wyżej wymienionej choroby i wymaga opieki osób drugich.

Okoliczności związane ze sprawowaną opieką i jej zakresem były też weryfikowane przez pracownika socjalnego w toku przeprowadzonego w dniu 26 marca 2021 r. wywiadu środowiskowego. Na tej podstawie organ I instancji , dwukrotnie orzekając w sprawie , nie miał wątpliwości co do tego ,że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy przez skarżącą pracy zarobkowej . Jak trafnie stwierdziły organy obu instancji , większość czynności związanych z opieką nie jest niecierpiących zwłoki , są to zwykłe czynności dnia codziennego , mogą być wykonane przed lub po pracy. W każdym bądź razie stan zdrowia babci skarżącej nie wymaga od skarżącej stałej dyspozycyjności .

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym wstępnym , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku zstępnego względem wstępnego , lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagająca opieki babcia skarżącej nie jest osobą leżącą , wymagającą czynności pielęgnacyjnych , jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki, załatwiającą potrzeby fizjologiczne , taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech określonych w tym przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej babci w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad babcią .

Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad babcią . Okoliczność pozostawania wraz z babcią i jej jedyną córką ( matką skarżącej) w wspólnym gospodarstwie domowym , nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawną babcią skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą zakres świadczenia przez nią osobistej opieki nad babcią ,nawet z uwzględnieniem ograniczonej samodzielnej mobilności babci skarżącej , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków domowych z córką babci - możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że szereg ( większość) obowiązków wykonywanych przez skarżącą ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związana jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być wykonane przed lub po powrocie z pracy .

Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Ma rację Kolegium , kiedy wywodzi , że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

W świetle ujawnionych okoliczności badanej sprawy , należy także zgodzić się ze stanowiskiem organu, że nie została również spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki . Skarżąca bowiem nie wykazała, że w celu sprawowania opieki nad babcią zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz że z tego powodu jej nie podejmuje.

W tym miejscu wymaga podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia najbliższemu krewnemu ( wstępnemu) w podeszłym wieku ,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każdy zstępny (dzieci , wnukowie) , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad babcią przez skarżącą , nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie - w kontekście jej sytuacji osobistej , a więc wieku , stanu zdrowia - uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. .

Natomiast z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną babcią skarżącej, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącej w opiece nad babcią. A tym samym jako nieuprawniony przedstawia się zarzut naruszenia zasad i przepisów postępowania , albowiem w sprawie dostatecznie wyjaśniono wszystkie istotne - z punktu widzenia podstawy materialno-prawnej decyzji - okoliczności faktyczne .

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie , zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawną babcią nie jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.