Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1291/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 3 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 17 ust. 1 i  ust. 1a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.z2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 roku w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) art. 104 K.p.a. oraz zarządzenia Nr 292/2008 Prezydenta Miasta z dnia 6 sierpnia 2008r. w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do realizacji świadczeń rodzinnych, odmówił J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ciocią - Z. M.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przepisy prawa dotyczące warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i w pierwszej kolejności powołał się na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Następnie organ I instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a ww. ustawy).

Na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Odnosząc się do kwestii obowiązku alimentacyjnego organ powołał się na przepisy Działu III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

(Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.", zatytułowanego "Obowiązek alimentacyjny". Stosownie do przepisu art. 128 K. r. o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny ) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 61 (7) § 1 zdanie pierwsze i § 2 K. r. o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo - wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd.

Następnie organ przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało,

że w dniu [...] r. J. S. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą jej ojca- Z. M., która jest jej krewną w linii bocznej.

Z przedłożonego przez stronę orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS

z dnia [...] r. wynikało, że Z. M. została zaliczona na czas nieokreślony do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego J. S. dołączyła również zaświadczenie, z którego wynika, że Z. M. nie posiada dzieci.

Zdaniem organu I instancji wskazana okoliczność nie wypełnia przesłanki

z art. 17 ust. 1 a ustawy dającej możliwość dalszym krewnym ubiegania się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

J. S. odwołała się od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu podniosła, że jej ciocia – Z. M. – siostra jej ojca ma [...] lat i nie ma więcej rodzeństwa, jest osobą bezdzietną oraz została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem opieki. Od pięciu miesięcy zamieszkuje wspólnie z odwołującą się i jej rodziną. Stan zdrowia Z. M. znacznie się pogorszył i w związku z tym wymaga stałej opieki. Ma zapewnioną pomoc, albowiem jest matką chrzestną J. S., która czuje się w obowiązku takiej pomocy jej udzielać. W związku z tym nie ma możliwości podjęcia pracy i zwraca się z prośbą o uwzględnienie jej wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia

[...] r., nr [...] - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1, ust. 1 pkt 2 oraz ust. 5) oraz zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przepisy odnoszące się do obowiązku alimentacyjnego.

Kolegium stwierdziło następnie, że zgodnie z powołanymi przepisami, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać wszystkie przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1, nie mogą natomiast wystąpić przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 ustawy.

Z cytowanego art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje poza matką ojcem, opiekunem faktycznym dziecka także innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego). Krewnymi w linii prostej zgodnie z art. 61 (7) § 1 K.r.o. osoby,

z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są zaś te osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi prostej. Obowiązek alimentacyjny ciąży na krewnych w linii prostej, a nie na krewnych w linii bocznej.

W sprawie poddanej rozstrzygnięciu Kolegium, osoba wymagająca opieki jest według oświadczenia wnioskodawczym jej ciocią, co oznacza, że pomiędzy wnioskodawczynią, a wymagającą opieki istnieje pokrewieństwo w linii bocznej. Wnioskodawczyni nie należy więc do kręgu krewnych w linii prostej osoby wymagającej opieki, gdyż nie jest ani to jej wnuczką, ani matką, czy babcią, które to osoby pochodzą jedna od drugiej, nie należy również do rodzeństwa Z. M.

W związku z tym, że nie wystąpiła jedna z przesłanek z art. 17 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, bowiem na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

J. S. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Skarżąca wnosiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na chorą ciotkę

- Z. M.

W uzasadnieniu skargi podnosiła, że jest córką jedynego żyjącego brata Z. M. – J. D., który ma [...] lat. Ciotka skarżącej jest osobą samotną, nie ma dzieci, a mąż nie żyje. Z. M. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, od około 5. miesięcy zamieszkuje ze skarżącą i jej rodziną. J. S. wskazała, że jakkolwiek stan fizyczny ciotki w ostatnim czasie się pogorszył, to jednak odkąd zamieszkała z rodziną poprawie uległ jej stan psychiczny.

Skarżąca podała, że ze względu na opiekę nad chorą ciotką nie pracuje chociaż ma ponad 20. letni staż pracy i jest ubezpieczona. Odmowa przyznania świadczenia spowoduje, że będzie musiała z przyczyn finansowych podjąć pracę, a Z. M. zmuszona będzie umieścić w domu pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej " P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie zaś z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr153, poz. 1269 ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Z brzmienia przepisu art. 145 P.p.s.a. wynika, że sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach przyczyny do stwierdzenia jej nieważności, bądź stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą to decyzją po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od wydanej w pierwszej instancji decyzji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną ciotką skarżącej, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowi art.17 ust.1 oraz ust.1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 ze zm.). Powołana ustawa nie zawiera normatywnej definicji świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia rządowego projektu ustawy

o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 1555 IV kadencja, s. 67) wynika,

że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, którego zasadniczym celem jest "częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku

z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej". Jest ono przyznawane, co do zasady, w formie pieniężnej zaś szczegółowe zasady jego przyznawania regulowało w dacie wydania deczyji rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz.881 ze zm.).

Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensatą, swoistym wynagrodzeniem przez Państwo dla osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami.

Nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest z kolei od spełnienia licznych warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się

o świadczenie, jaki osobą wymagającą opieki lub innymi członkami ich rodziny. Wynikają one przede wszystkim z art. 17 ust. 1, 1a i 5 ustawy o świadczeniach, lecz ich pełna rekonstrukcja wymaga uwzględnienia zarówno innych przepisów tej ustawy (zwłaszcza definicji ustawowych, zawartych w jej art. 3), jak i nierzadko skomplikowanej wykładni i odesłań zewnątrzsystemowych do innych ustaw, jak na przykład:

- ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92, ze zm.);

- ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.);

- ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.);

- ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U.

z 2008 r. Nr 50, poz. 291, ze zm.).

Dla rozpoznania niniejszej sprawy można ograniczyć się do wskazania,

że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od łącznego spełnienia warunków:

- posiadania przez osobę ubiegającą się o świadczenie polskiego obywatelstwa

(art.1 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych), dobrowolnej rezygnacji przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 a także art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych);

- szczególnych cech prawnych i faktycznych osoby wymagającej opieki: może to być wyłącznie osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym albo dziecko, które (kumulatywnie) ma orzeczoną niepełnosprawność oraz konieczność "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" i "stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych; definicje i odesłania zawarte w art. 3 pkt 5, 9 i 21 tej ustawy);

- istnienia stosunku alimentacyjnego między osobą ubiegającą się o świadczenie

i osobą wymagającą opieki (por. art. 128 -144 1 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego), przy czym przepisy ustawy o świadczeniach przewidują,

że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać matce, ojcu, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych; definicja opiekuna faktycznego jest zawarta w art. 3 pkt 14 ww. ustawy) łub osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny - w tym ostatnim wypadku tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach);

- braku przeszkód, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zgodnie z tym przepisem, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzime zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo

w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy o świadczeniach, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy

o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.).

Podkreślić należy, że od 1 stycznia 2010 r. uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od wysokości dochodu.

Niektóre przesłanki nabycia świadczenia pielęgnacyjnego były już przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego w wyrokach z 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/07 (LEX 402805) i 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 (LEX 402811). W wyroku o sygn. P 27/07 Trybunał Konstytucyjny (LEX 402805) orzekł, "że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach (w ówczesnym brzmieniu) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Uzasadnienie tego orzeczenia było oparte na - cytowanym in extenso w uzasadnieniu - wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 (OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151), dotyczącym zasiłku stałego, który poprzedzał wprowadzenie świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, że zarówno zasiłek stały, jak i świadczenie pielęgnacyjne dotyczyły tej samej materii i miały takie same cele, a więc powinny być ocenianie w kontekście zasady równości według takich samych kryteriów.Za kryteria takie uznał:

- sprawowanie opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, wymagającym stałej pielęgnacji;

- niepodejmowanie pracy lub rezygnacja z niej z powodu opieki nad dzieckiem przez osobę sprawującą taką opiekę;

- obowiązek alimentacyjny spoczywający na osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem;

- niskie dochody osiągane przez rodzinę osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem (jak Sąd wyżej wskazał, przesłanka ta od 1 stycznia 2010 r. została zniesiona).

Pominięcie w zaskarżonym ówcześnie przepisie możliwości nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad innym niż dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, Trybunał Konstytucyjny ocenił jako rozwiązanie zawężające - w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyroki Trybunału wskazywały, że ograniczenie podmiotowe co do możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są niezgodne z Konstytucją, przy czym chodziło o niemożność uzyskania tego świadczenia za opiekę nad osobami innymi niż dziecko, ale wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Trybunał podkreślał naruszenie konstytucyjnej zasady równości wynikające z tego, że podmioty znajdujące się w takiej samej sytuacji nie są traktowane jednakowo, ale ich prawa są różnicowane. Podkreślił równocześnie, że regulacji tej nie można usprawiedliwić trudnościami w ustaleniu rzeczywistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ponieważ nie jest to wartością konstytucyjną i nie zwalnia ustawodawcy od obowiązku ukształtowania przepisów, w sposób taki by nie sprzyjały one nadużyciom. Niewątpliwie z konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa należących do określonej kategorii. Bezsprzecznie relewantnymi cechami wspólnymi opiekunom, zarówno wymienionym w art.17 ust.1 i ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i przepisem tym nieobjętym, są po pierwsze – sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną (dzieckiem lub dorosłym) wymagającym stałej lub długotrwałej opieki i pielęgnacji, po wtóre – nie podejmowanie z tego powodu pracy lub rezygnacja z zatrudnienia.

W sprawie będącej przedmiotem rozważań Sądu, skarżąca J. S. opiekuje się swoją ciotką Z. M. Ciotka to siostra ojca J. S., natomiast skarżąca jest w stosunku do niej bratanicą – zstępną brata i nie ciąży na niej ustawowy obowiązek alimentacyjny. Jednakże nie oznacza to, że przez prawo nie jest postrzegana jako członek rodziny. Jako zstępna rodzeństwa jest członkiem rodziny, należącym do kręgu spadkobierców ustawowych (art. 934 Kodeksu cywilnego ).

W przekonaniu Sądu, rozstrzygając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 1 i art. 17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozwala uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która faktycznie spełnia przesłanki do nabycia prawa, w tym dla bratanicy.

Przepis art.17 ust.1 i ust.1a.ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego treść została wyżej przytoczona stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje (...) ust.1a osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny,

w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust.1.

Przepis ten można rozumieć, mając na uwadze właśnie konstytucyjną zasadę równości, w ten sposób, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale także każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży,

tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie, faktycznie sprawująca opiekę.

Wskazać przy tym należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, w art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie "rodziny" na swój użytek, wymieniając bardzo wąski krąg osób, nawet znacznie węższy aniżeli art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwołuje się art. 17 ust. 1. Jakkolwiek J. S. członkiem rodziny z Z. M., w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy, nie jest i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, bowiem nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to jednak w rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę dla Z. M. i to dość blisko spokrewnioną. Obie więc J. S. i jej ciotka Z. M. są rodziną także w sensie faktycznym, skoro ciotka jest pod opieką bratanicy.

Skarżąca dowodzi, że jest właśnie taką osobą. Znalazła się zatem w sytuacji takiej samej, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust.1a ustawy

o świadczeniach rodzinnych, sprawujący opiekę nad osobami bliskimi – członkami rodziny. Nie ulega również wątpliwości, że choć świadczenie pielęgnacyjne nominalnie przysługuje opiekunowi, to realną korzyść odnosi z niego podopieczny, który w ten sposób ma zapewnioną opiekę osoby bliskiej.

Organy kwestionujące prawo do udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego

w sposób skuteczny nie podważyły twierdzeń skarżącej. Nie ma więc z tego powodu podstaw do wydania odmownej decyzji. W tym miejscu Sąd wskazuje,

że w uzasadnieniu dla wprowadzonych zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych poprzez dodanie ust.1a do art. 17, stwierdzono, iż doprecyzowanie zasad ustalania kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ma na celu wyraźne wskazanie zakresu osób uprawnionych do tego świadczenia. Podkreślono,

że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom (są to osoby spokrewnione w pierwszym stopniu), natomiast dalszym krewnym lub w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych albo osoby te nie mogą wypełniać swojego obowiązku. Ponadto przyznano organowi właściwemu do realizacji świadczenia pielęgnacyjnego możliwości przeprowadzenia wywiadu w przypadku, gdy powstaną wątpliwości co do spełnienia przez beneficjentów warunków do uzyskania świadczenia.

Podobną, jak zaprezentowana przez Sąd w niniejszym wyroku, wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prezentuje także orzecznictwo innych sądów administracyjnych (patrz: Wyrok NSA z 10.02.2011 r. sygn. akt I OSK 1873/10, wyrok WSA z 27.01.2011 r. sygn. akt II SA/Po 821/10 - dostępne w internecie www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny mieć na uwadze przedstawioną powyżej prokonstytucyjną wykładnię przepisów ustawy

o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią organ administracyjny jest związany zgodnie z art. 153 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.