Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1033/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Komunalizacja mienia
Wywłaszczanie nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 69 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: poz. 95
journal: Dz.U. 1990 nr 1 poz. 6
law: Rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie ustanowienia norm ilościowych lub wartościowych towarów wolnych od cła i od pozwolenia na przywóz oraz wprowadzenia stawki celnej ryczałtowej.
article: art. 5 ust. 1, art. 36
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Teza: 1. Zawarta w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ konstrukcja pochodnego nabycia mienia przez gminę, powoduje konsekwencje określone w art. 36 tej ustawy.

Polegają one na tym, że zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin.

2. Stosownie do treści art. 36 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. zarówno obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jak i związana z tym wierzytelność odnośnie zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania mają odniesienie do tego organu administracji publicznej, który w dacie orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości jest jej właścicielem.

TEZY

1. Zawarta w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ konstrukcja pochodnego nabycia mienia przez gminę, powoduje konsekwencje określone w art. 36 tej ustawy.

Polegają one na tym, że zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./ zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin.

2. Stosownie do treści art. 36 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. zarówno obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jak i związana z tym wierzytelność odnośnie zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania mają odniesienie do tego organu administracji publicznej, który w dacie orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości jest jej właścicielem.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zarządu Miejskiego w W. na decyzję Wojewody W. z dnia 20 maja 1994 r. (...)/ w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i rozliczeń z tym związanych - uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wojewoda W. decyzją z dnia 20 maja 1994 r., opartą na przepisach art. 138 par. 1 pkt. 2 Kpa oraz art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, uchylił zakwestionowaną w odwołaniu Burmistrza Miasta W. decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia 13 stycznia 1993 r. w części dotyczącej określenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania i w tym zakresie zobowiązał Kazimierę O. i Marię W. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania o łącznej kwocie 172.671.000 zł. W pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W decyzji organu odwoławczego zostało stwierdzone, że działka nr 62 o powierzchni 1.729 m położona w W. przy ul. L. 30a, stanowiąca współwłasność Kazimiery O. i Marii W., na podstawie aktu własności ziemi z dnia 27 grudnia 1973 r. została wywłaszczona i ustalono za nią odszkodowanie na podstawie decyzji z dnia 15 maja 1975 r.

Wywłaszczony grunt nie został wykorzystany na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co uzasadniało jej zwrot na rzecz poprzednich właścicieli. Organ odwoławczy nie uznał za zasadny zarzutu, że zwaloryzowane odszkodowanie powinno być zwrócone na rzecz Gminy W., która jest aktualnie właścicielem gruntu na podstawie decyzji Wojewody W. z dnia 15 stycznia 1993 r. Nabycie własności działki przez Gminę W. nastąpiło na mocy przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191/. Już po uzyskaniu przez gminy własności gruntów z mocy powyższej ustawy, to jest po dniu 27 maja 1990 r. wprowadzono zmiany w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, obejmujące m.in. art. 69 ust. 2.

Na mocy ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ art. 69 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1990 r. przewiduje, że "decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać rozliczenie między Skarbem Państwa lub gminą, na których rzecz dokonano wywłaszczenia a osobą, na której rzecz następuje zwrot". Fakt wprowadzenia tego przepisu już po uzyskaniu przez gminy prawa własności gruntów stanowiących dotychczas własność Państwa /w tym gruntów wywłaszczonych na rzecz Państwa/ wskazuje jednoznacznie, iż intencją ustawodawcy było rozliczenie w stosunku do tego podmiotu, który poniósł koszty wywłaszczenia. Jest zaś bezsporne, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa.

W rezultacie także zwrot odszkodowania winien nastąpić na rzecz Skarbu Państwa. Niezależnie od tego Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 stycznia 1992 r. III CZP 145/91 wypowiedział pogląd, iż stosowanie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych jest wyłączone w stosunku do zobowiązań powstałych na tle realizacji zadań określonych w art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. Ponieważ o zwrotach wywłaszczonych nieruchomości należy do właściwości urzędów rejonowych. Skarb Państwa przejmuje zobowiązania i wierzytelności związane z tymi zadaniami - art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Decyzja organu I instancji odpowiada tym zasadom. Natomiast nie uwzględniono w niej przepisów par. 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Należało wobec tego dokonać waloryzacji kwoty należnego odszkodowania, po uzyskaniu w tym zakresie opinii biegłego. Dlatego organ odwoławczy skorygował decyzję organu I instancji tylko w tej części, utrzymując ją w pozostałym zakresie.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Zarząd Miejski w W. zarzucił, że przedmiotowa nieruchomość stała się w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych, to jest z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa własnością Gminy W., co zostało potwierdzone decyzją Wojewody W. z dnia 15 stycznia 1993 r. W takiej sytuacji bezpodstawne było ustalenie rozliczenia z tytułu zwrotu tej nieruchomości pomiędzy byłym właścicielem a Skarbem Państwa, mimo, że ten utracił prawo do gruntu z dniem 27 maja 1990 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. W dniu wydania ostatecznej decyzji w niniejszej sprawie Gmina W. legitymowała się już ostateczną decyzję Wojewody W. z dnia 15 stycznia 1993 r., wydaną w trybie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, stwierdzającą nabycie przez Gminę z dniem 27 maja 1990 r. m.in. przedmiotowej nieruchomości. Zawarta w art. 5 ust. 1 tej ustawy konstrukcja pochodnego nabycia mienia przez gminę powoduje konsekwencje określone w art. 36 omawianej ustawy. Polegają one mianowicie na tym, że zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin.

Otóż przepis art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zawiera w swej treści zarówno zobowiązanie organu administracji /do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości/ jak i przysługującą organowi administracji wierzytelność /zwrotu na jego rzecz odszkodowania lub nieruchomości zamiennej w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości/. Stosownie do treści art. 36 powołanej ustawy jest oczywiste, że w sensie prawnym, zarówno obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jak i związana z tym wierzytelność odnośnie zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania mają odniesienie do tego organu administracji publicznej, który wydacie orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości jest jej właścicielem.

Zasady tej w niczym nie zmieniają w tym zakresie kompetencje orzecznicze przynależne organowi administracji rządowej /kierownikowi urzędu rejonowego/.

Z tych przyczyn oraz z mocy art. 207 par. 2 pkt. 1 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.