Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 635/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17 pkt 3, art. 127 § 2, art. 133
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 27 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Prokuratora Okręgowego z dnia [...] listopada 2010 r. pozostawało postanowienie, działającego w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010 r. ( znak [...]) stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. (znak [...]).

Wyrokiem z 13 stycznia 2011 r. ( sygn. akt I SA/Go 101273/10 ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji.

W wyniku skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 853/11, uchylił wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 stycznia 2011 r., przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił następujące okoliczności, wynikające z akt administracyjnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, po rozpatrzeniu sprzeciwu Prokuratora Okręgowego od ostatecznej decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. o objęciu T.Ś. ubezpieczeniami społecznymi, odmówił stwierdzenia nieważności tejże decyzji ostatecznej.

Decyzja organu I instancji została doręczona Prokuratorowi Okręgowemu w dniu 22 kwietnia 2010 r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia w terminie 14 dni od jej otrzymania odwołania do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału.

W dniu 30 kwietnia 2010r. Prokurator Okręgowy wniósł - za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału - odwołanie od decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r., kierując je do Sądu Okręgowego – Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Akta sprawy wraz z odwołaniem zostały przez ZUS Oddział przekazane Sądowi Okręgowemu w dniu 1 czerwca 2010 r. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. w sprawie o sygn. akt [...] Sąd Okręgowy przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu do rozpoznania sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. ( znak [...]), działający w imieniu i na podstawie imiennego upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zastępca Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził uchybienie przez Prokuratora Okręgowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Powołując się na przepisy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tj. z 2009 r., Dz.U. Nr 205, poz. 1585 ze zm. ) w związku z art. 134 i 129 § 2 Kpa wskazał, iż w sytuacji gdy decyzja z dnia [...] kwietnia 2010r. została doręczona Prokuratorowi w dniu 22 kwietnia termin do wniesienia od niej odwołania upłynął w dniu 6 maja 2010 r. Zgodnie bowiem z pouczeniem odwołanie przysługiwało do Prezesa ZUS-u w terminie 14 dni od jej otrzymania. Wprawdzie Prokurator wniósł odwołanie w terminie, jednakże skierował je do Sądu Okręgowego. Sąd zaś postanowieniem z dnia 28 czerwca przekazał sprawę Prezesowi ZUS-u jako organowi właściwemu do jej rozpoznania. W takiej sytuacji wobec braku wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należało stwierdzić jego uchybienie.

W skardze na wskazane postanowienie Prokurator Okręgowy zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 134 Kpa w zw. z art. 129 § 2 Kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na wadliwym uznaniu, iż przesłanie odwołania w trybie pośrednim w terminie 14 dni od otrzymania decyzji do organu, który wydał decyzję i na podstawie art. 133 Kpa przekazał je "organowi odwoławczemu" nastąpiło z uchybieniem terminu do wniesienia odwołania.

W motywach skargi Prokurator podniósł, iż organ rentowy I instancji powinien, zgodnie z dyspozycją art. 133 Kpa, w przypadku stwierdzenia niewłaściwości rzeczowej organu do rozpoznania odwołania, przesłać je właściwemu organowi odwoławczemu w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania. Ponadto organ administracji publicznej ma obowiązek badania z urzędu swojej właściwości do załatwienia sprawy, a w przypadku uznania się niewłaściwym niezwłocznie przekazać podanie strony do organu właściwego – tj. Prezesa ZUS, czego nie uczynił. W ocenie Prokuratora powyższe wskazuje, iż nie uchybił on terminowi do wniesienia odwołania.

Powołanym uprzednio wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. skargę oddalił. Sąd wywiódł, iż pomimo prawidłowego pouczenia zawartego w decyzji organu z dnia [...] kwietnia 2010 r. Prokurator Okręgowy skierował odwołanie do innego organu niż w nim wskazany. W takiej zaś sytuacji organ prawidłowo, kierując się dyspozycją art. 133 Kpa, przesłał odwołanie wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu wskazanemu w odwołaniu przez Prokuratora, czyli Sądowi Okręgowemu., tym samym uchybił ustawowemu terminowi wynikającemu z treści art. 129 § 2 kpa. Zasadnie zatem w takiej sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział na podstawie art. 134 kpa stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji.

Uchylając, w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej, zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swego wyroku z dnia wyrokiem z dnia 19 czerwca 2012 r. wywiódł, że wskazane przepisy – art. 129 § 1 i 2, art. 133, art. 127 § 2 i art. 134 Kpa umieszczone są w Rozdziale 10 – "Odwołania", który z kolei znajduje się w Dziale II tego Kodeksu – "Postępowanie". W Dziale II Kodeksu postępowania administracyjnego znajduje się także Rozdział 1 – "Wszczęcie postępowania", gdzie umieszczony jest przepis art. 65 § 1 i 2 Kpa. Wskazał, że postępowanie administracyjne – realizujące zasadę dwuinstancyjności – w jego fazie po wniesieniu zwykłego środka zaskarżenia decyzji, a więc na etapie rozpatrywania odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji, zostało uregulowane w przepisach usystematyzowanych w oddzielnej jednostce redakcyjnej wyższego stopnia, co jest uzasadnione odmiennością tych przepisów w odniesieniu do przepisów o postępowaniu pierwszoinstancyjnych. Co więcej, w postępowaniu przed organami odwoławczymi, w sprawach nieuregulowanych w art. 136 - 139 Kpa., przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji mają jedynie odpowiednie zastosowanie (art. 140 Kpa). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść normy prawnej zawartej w przepisie art. 129 § 1 Kpa w zw. z § 2 tego artykułu, w zakresie w jakim określa obowiązki strony postępowania administracyjnego, która chce skorzystać z przysługującego jej prawa do zaskarżenia decyzji, jest jasna i wyraża się w nakazie wniesienia odwołania w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie (gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie) za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Istotne jest przy tym to, że ustawodawca w omawianym przepisie ustanowił zasadę pośredniego trybu wnoszenia odwołań, co oznacza, iż odwołanie musi być wniesione za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, a właściwy organ odwoławczy może przystąpić do rozpoznania odwołania wówczas, gdy organ pierwszej instancji prześle odwołanie temu organowi. W tym stanie rzeczy NSA uznał, że wniesienie odwołania przez Prokuratora Okręgowego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, odpowiada wymaganiom określonym w przepisie art. 129 § 2 Kpa. Ponadto wskazał, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. NSA podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10 podkreślił jednakże, że wobec treści przepisu art. 58 § 4 ppsa akceptacja powyższego poglądu nie może spowodować pozbawienia strony prawa do sądu , a sąd administracyjny ponownie rozstrzygając sprawę obowiązany będzie dodatkowo uwzględnić skutki prawne wynikające z prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2010 r. ([...]).

W toku ponownego rozpoznania sprawy strony i uczestnicy postępowania nie zmodyfikowali swych dotychczasowych stanowisk.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny

zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej ppsa, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przytoczony przepis wyznacza kierunek postępowania sądu I instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny granice sprawy podlegają zawężeniu do granic, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną. Wskazany w art. 190 ppsa zwrot "związany wykładnią prawa" pozwala wysnuć wniosek, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania jest związany wykładnią prawa obejmującą zarówno prawo materialne jak i procesowe.

Mając na uwadze omówiony wyżej art. 190 ppsa, podzielić należało w całości stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 czerwca 2012 r. W konsekwencji więc zachodziły podstawy do uznania, że zaskarżone postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] października 2010 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

W sprawie pozostawało bezsporne, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. ZUS Oddział odmówił stwierdzenia nieważności swej decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. o objęciu ubezpieczeniami społecznymi T.Ś.. Decyzja z [...] kwietnia 2010 r., zawierająca pouczenie o możliwości odwołania się od niej w terminie 14 dni do Prezesa ZUS-u z pośrednictwem ZUS Oddział, została doręczona Prokuratorowi Okręgowemu dnia 22 kwietnia 2010 r., a więc ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 6 maja 2010 r. Zgodnie bowiem z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – powoływanej jako: Kpa), odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.

Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie ( nie było to zresztą sporne między stronami ), że odwołanie Prokuratora od decyzji organu I instancji za pośrednictwem ZUS Oddział, wpłynęło do organu w dniu 5 maja 2010 r. ( nadane 30 kwietnia ), a więc z zachowaniem obowiązującego 14-dniowego terminu. Należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 133 Kpa organ administracji publicznej, który wydał decyzję, obowiązany jest przesłać odwołanie wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie 7 dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, jeżeli w tym terminie nie wydał nowej decyzji (art. 132 Kpa), przy czym właściwym do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 2 Kpa). W myśl natomiast art. 17 pkt 3 Kpa, w stosunku do organów administracji publicznej innych niż określone w pkt 1 i 2 tego artykułu, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku – organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością.

Nie ulega wątpliwości, że to do organu, za pośrednictwem którego wniesiono odwołanie, należy ustalenie właściwego organu odwoławczego w konkretnej sprawie i przekazanie odwołania wraz z aktami celem jego rozpoznania. Sam fakt oznaczenia w odwołaniu przez odwołującego się organu odwoławczego nie zwalnia organu I instancji od obowiązku ustalenia właściwego organu odwoławczego, a więc organu, który na podstawie stosownej normy kompetencyjnej jest organem właściwym do rozpoznania odwołania.

W okolicznościach sprawy dla uznania zasadności skargi decydujące znaczenie zatem miała okoliczność, iż skarżący dochował zarówno terminu do złożenia odwołania jak obowiązującego trybu pośredniego jego wnoszenia, tj. za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną decyzję. Okoliczności te stały na przeszkodzie uznaniu, iż – jak to wadliwie uczynił Prezes ZUS-u w zaskarżonym akcie – doszło do uchybienia przez Prokuratora Okręgowego terminu w złożeniu odwołania od decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Kwestią odrębną natomiast pozostaje, iż w uchwale z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10 ( publik. Lex nr 738185 ), Sąd Najwyższy stwierdził, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji więc – jak okazało się to w świetle późniejszej uchwały Sądu Najwyższego - odwołanie Prokuratora Okręgowego zasadnie adresowane było do Sądu Okręgowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Jednakże w okolicznościach rozpoznawanej sprawy decydujące znaczenie dla trybu i organu właściwego dla rozpoznania odwołania od decyzji ma przepis art. 58 § 1 ppsa oraz fakt pozostawania w obrocie prawnym prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2010 r. w sprawie o sygn. akt [...] o przekazaniu sprawy do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu jej do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, iż zostało ono wydane na podstawie przepisu art. 464 § 1 Kpc. Ma charakter postanowienia kończącego postępowanie w sprawie w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Nie ma zatem do niego zastosowania przepis art. 359 § 1 Kpc, zgodnie z którym postanowienia nie kończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Z omówionych wyżej względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.