Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1252/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 8 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Daniela Kozłowska WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi H. O., L. Ż., G. S., S. S., Ł. S., J. D., K. S., L. S. i B. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu po rozpatrzeniu wniosku H. O., L. Ż., J. D., Ł. S., G. S., B. G., K. S., L S. i S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] marca 1954 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2, położonej w S., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność spadkobierców J. S. - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury podał, że orzeczeniem z dnia [...] marca 1954 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w S. o powierzchni [...] ha [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej Nr [...], oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej własność s-ców J. S.

Pismem z dnia [...] czerwca 2006 r. H. O., L. Ż., J. D., L. S., G. S., B. G., K. S., Ł. S. i S. S. wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] marca 1954 r., a decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

Po rozpoznaniu wniosku H. O., L. Ż., J. D., L. S., G. S., B. G., K. S., Ł. S. i S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym odwołujący się zarzucili sprzeczność ustaleń z treścią materiału dowodowego przez uznanie, że spadkobiercy J. S. do dnia zakończenia postępowania nie byli ujawnieni w księdze wieczystej KW nr [...] (dawny Nr [...]) jako właściciele działki nr [...], Minister Infrastruktury stwierdził, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), na wniosek [...] Przedsiębiorstwa [...]. Zezwoleniem z dnia [...] lipca 1953 r. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolił [...] Przedsiębiorstwu [...], jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na nabycie pod budowę [...], nieruchomości położonych w S., i zezwolił na dokonanie zbiorowego wezwania wszystkich właścicieli zgodnie z Zarządzeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] listopada 1949 r. (Mon. Polski [...], poz. [...]) i z 1950 r. (Mon. Polski [...], poz. [...]).

Pismem bez daty, nr [...], [...] Przedsiębiorstwo [...]wystąpiło do B. K., powołując się na zezwolenie Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lipca 1953 r. oraz na § 4 ust. 5 Zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] listopada 1949 r. - z prośbą o przybycie do biura Przedsiębiorstwa w dniu [...] lipca 1953 r. "w celu ostatecznego uzgodnienia sprawy dotyczącej gruntu działki Nr [...] stanowiącej własność wdowy po J. S. ob. K. B., a potrzebnego dla tut. Przedsiębiorstwa dla wykonania planu gospodarczego ".

Pismo to zostało odebrane osobiście przez B. K. w dniu [...] sierpnia 1953 r., o czym świadczy własnoręczny podpis na ww. piśmie, jednakże, jak wynika z adnotacji znajdującej się na piśmie, B. K. nie stawiła się w Przedsiębiorstwie w dniu [...] lipca 1953 r.

Minister Infrastruktury stwierdził, mając na uwadze treść § 4 ust. 5 Zarządzenia Przewodniczącego PKPG, iż ww. pismo było wezwaniem do odstąpienia nieruchomości.

Minister Infrastruktury stwierdził, że w przypadku nie zawarcia umowy sprzedaży albo zamiany lub umowy przedwstępnej w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla jego realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia (art. 8 ust. 4 dekretu), a zgodnie z art. 17 dekretu, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, w którym należało wskazać, m. in. nieruchomość, której wniosek dotyczył, jej powierzchnię, właściciela, wskazać, na czym miało polegać wywłaszczenie oraz wskazać w sposób ogólny cel wywłaszczenia.

Minister Infrastruktury podał, że jak wynika z wniosku [...] Przedsiębiorstwa [...] z dnia [...] listopada 1953 r. wszystkie powyższe wymogi zostały spełnione; z wykazu załączników wynika, że do wniosku zostało dołączone m. in. zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lipca 1953 r., zaświadczenie z Sądu Powiatowego w S. Oddział Ksiąg Wieczystych nr [...] z dnia [...] października 1952 r., plan sytuacyjny zatwierdzony przez Państwową Komisję Planowania Gospodarczego w W., protokoły wezwań właścicieli i operaty szacunkowe, a zatem, zdaniem Ministra Infrastruktury, wymogi formalne wniosku o wywłaszczenie zostały spełnione.

Minister Infrastruktury podał, że zawiadomieniem z dnia [...] listopada 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego obejmującego przedmiotową nieruchomość, a zawiadomienie to spełniało wszystkie wymagania określone w art. 17 dekretu. Z adnotacji na zawiadomieniu z dnia [...] listopada 1953 r. wynika, że było ono wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. w dniach od [...] listopada 1953 r. do dnia [...] grudnia 1953 r.

Minister Infrastruktury stwierdził również, że zgodnie z art. 2 i art. 18 dekretu, w przypadku, gdy postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogły być dokonane za pomocą obwieszczeń wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych, w tym samym trybie zawiadomiony miał być właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane.

Zgodnie z art. 21 ust. 2 dekretu, orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1954 r. zawierało ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia oraz wskazano, na czyją rzecz dokonano wywłaszczenia.

Minister Infrastruktury odnosząc się do zarzutu skarżących, iż postępowanie wywłaszczeniowe było prowadzone bez udziału spadkobierców J. S. wskazał, iż zgodnie z zaświadczeniem z Sądu Powiatowego w S. Oddział Ksiąg Wieczystych Nr [...] z dnia [...] października 1952 r. jako właściciel nieruchomości ozn. jako działka nr [...] figurował J. S.

Ponadto Minister Infrastruktury stwierdził, że z odpisu protokołu spisanego w dniu [...] listopada 1952 r. wynika, że B. K. - wdowa po J. S. - posługiwała się testamentem z dnia [...] stycznia 1943 r., zgodnie z którym była jedyną spadkobierczynią po zmarłym właścicielu. Testament ten został unieważniony przez Sąd Powiatowy w S. dopiero w dniu [...] grudnia 1952 r.

Zdaniem Ministra Infrastruktury, ponieważ w toku całego postępowania wywłaszczeniowego spadkobiercy J. S., tj. L. S., C. S., J. S. i H. S. nie zgłosili się do udziału w postępowaniu w charakterze strony, a B. K. nie poinformowała organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe, że zostało wydane prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego w S. z dnia [...] grudnia 1952 r. (przesłane do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Urząd Spraw Wewnętrznych dopiero przy piśmie z dnia [...] maja 1962 r.), tym samym w postępowaniu wywłaszczeniowym brała udział jedynie B. K. Brak udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym spadkobierców J. S. nie stanowi, zdaniem organu, podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, lecz może być przesłanką do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: L. Ż., G. S., S. S., Ł. S., J. D., K. S., L. S., B. G. i H. O.; zarzucając w obszernej skardze, że zaskarżona decyzja narusza interes prawny i materialny skarżących, podjęta została w oparciu o weryfikację tylko niektórych dokumentów dotyczących wywłaszczenia, które zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

2. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje ma uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy prawa.

3. Zaskarżoną decyzją Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] marca 1954 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2, położonej w S., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność spadkobierców J. S.

4. Sąd nie podziela stanowiska organu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

5. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, jest formą nadzoru. Celem tego postępowania jest zbadanie, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Podstawą materialnoprawną orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] marca 1954 r. o wywłaszczeniu nieruchomości były przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), a zatem obowiązkiem organu nadzoru było wyjaśnienie, czy decyzja wywłaszczeniowa została wydana z naruszeniem przepisów dekretu, a w szczególności, czy zachowany został właściwy tryb postępowania.

6. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że orzeczeniem o wywłaszczeniu z dnia [...] marca 1954 r. wywłaszczono "spadkobierców J. S.", a orzeczenie skierowane zostało do B. K., która, jak twierdzi organ, legitymowała się testamentem właściciela nieruchomości.

J. S. zmarł w 1947 r., a dnia [...] grudnia 1952 r. Sąd Rejonowy w S. wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po J. S., zgodnie z którym, spadek po J. S. nabyły dzieci: L. S., C. S., J. S. i H. S. po [...] części, natomiast [...] części na dożywocie nabyła wdowa B. K.; w punkcie 2 tego postanowienia Sąd stwierdził, że testament z dnia [...] stycznia 1943 r. otwarty i ogłoszony [...] października 1952 r. jest nieważny.

7. Prawomocne postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku ma moc powszechnie obowiązującą, tak jak wyrok sądowy. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. S., wydanego dnia [...] grudnia 1952 r. na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 listopada 1946 r. o postępowaniu spadkowym (Dz. U. Nr 63, poz. 346), w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynika, że zarówno w dniu wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, tj. w dniu [...] listopada 1953 r. jak również w dniu wydania orzeczenia o wywłaszczeniu, tj. w dniu [...] marca 1954 r. wywłaszczona nieruchomość nie była własnością bliżej nieokreślonych spadkobierców J. S., jak stwierdzono w decyzji administracyjnej, lecz na mocy prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku z 1952 r. stanowiła własność czworga spadkobierców ustawowych J. S. - jego dzieci.

Organ administracji nie miał żadnych podstaw prawnych do tego, aby decyzję wywłaszczeniową doręczyć osobie, na rzecz której testament został sporządzony czyli spadkobiercy testamentowemu, ponieważ niezależnie od spadkobierców testamentowych są spadkobiercy ustawowi, a kto spadek dziedziczy - stwierdza sąd wydając postanowienie o nabyciu spadku. Dlatego też organ powinien był zażądać postanowienia spadkowego po nieżyjącym J. S. - właścicielu nieruchomości, a gdyby takiego postanowienia nie było, należałoby wystąpić do sądu o nabycie spadku; postanowienie o nabyciu spadku wskazałoby w sposób jednoznaczny właścicieli nieruchomości, co umożliwiłoby przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego bez rażącego naruszania przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych nakładał na wykonawcę narodowego planu gospodarczego zainteresowanego wywłaszczeniem, obowiązek wezwania właściciela nieruchomości, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę określoną na podstawie stosownych przepisów i zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Właścicielami tej nieruchomości byli: L. S., C. S., J. S. i H. S., jednakże nie zostali wezwani, stosownie do tego przepisu, do odstąpienia tej nieruchomości.

Zdaniem Sądu nie można uznać, że zawiadomienie osoby będącej spadkobiercą testamentowym, który to testament w dodatku został unieważniony przez sąd jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, oznacza spełnienie wymogu z art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Ponadto należy również zauważyć, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że przedsiębiorstwo, na którego rzecz miało nastąpić wywłaszczenie, w dniu [...] sierpnia 1953 r. wezwało osobę legitymującą się nieważnym testamentem do stawienia się osobiście do biura w dniu [...] lipca 1953 r. - celem ostatecznego uzgodnienia sprawy tego gruntu, co nie było możliwe.

Wywłaszczenie właściciela nieruchomości bez uprzedniego wezwania, zgodnie z art. 8 ust. 1 i 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, do odstąpienia nieruchomości za określoną cenę stanowiło rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż w jego wyniku powstały skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2000 r. I SA 1184/99).

Należy również podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 kwietnia 2002 r. I SA 1159/00 stwierdził, że o wszczęciu postępowania w sprawie wywłaszczenia powinien być zawiadomiony właściciel nieruchomości za dowodem doręczenia, względnie osoby, którym służyły na nieruchomości prawa rzeczowe. Ograniczenie się do wywieszenia zawiadomienia za pomocą obwieszczenia bez wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, rażąco narusza prawo.

7. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.