Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt SA/Gd 1655/95
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 1995-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Hasła tematyczne: Powszechny obowiązek obrony
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 grudnia 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 196 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: par. 5 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b"
journal: Dz.U. 1992 nr 57 poz. 278
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.
Teza: Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich powołanych na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./ rozstrzygające o związku chorób i ułomności żołnierzy oraz śmierci ze służbą wojskową, jak również o stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej lub choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami tej służby, wydane na podstawie par. 5 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b" rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach /Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./ są decyzjami administracyjnymi podlegającymi zaskarżeniu do sądu administracyjnego /art. 196 par. 1 Kpa/.

TEZY

Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich powołanych na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./ rozstrzygające o związku chorób i ułomności żołnierzy oraz śmierci ze służbą wojskową, jak również o stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej lub choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami tej służby, wydane na podstawie par. 5 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b" rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach /Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./ są decyzjami administracyjnymi podlegającymi zaskarżeniu do sądu administracyjnego /art. 196 par. 1 Kpa/.


SENTENCJA

oddala skargę na decyzję Okręgowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w przedmiocie związku schorzenia ze służbą wojskową.


UZASADNIENIE

Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. orzeczeniem z 23 lutego 1994 r. uznała szeregowego Ireneusza A. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny - kategoria E. Orzeczenie, wydane na podstawie badań lekarsko-specjalistycznych, wykazało, że Ireneusz A. ma liczne schorzenia.

Kwalifikując stwierdzone schorzenia do odpowiednich paragrafów wykazu chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej, stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach /Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./, organ I instancji uznał, że suma schorzeń, a w szczególności rozpoznana depresja endogenna, czynią tego żołnierza niezdolnym do służby wojskowej w czasie pokoju i w czasie wojny. Jednocześnie RWKL w W. orzekła, że opisane wyżej schorzenia nie pozostają w związku ze służbą wojskową.

W odwołaniu od tego orzeczenia Ireneusz A. zarzucił, iż jest ono błędne w części orzekającej o braku związku stwierdzonych u niego schorzeń ze służbą wojskową. Odwołujący się wskazał, że podczas przeszkolenia wojskowego w SPR przy Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Rakietowych i Artylerii w T. został w kwietniu 1981 r. zdegradowany, a następnie służył jako żołnierz służby zasadniczej do 23 marca 1982 r. W ostatnim roku służby był leczony w poradni zdrowia psychicznego, co potwierdzają załączone przez niego świadectwa wojskowo-lekarskie, a czego nie uwzględniła RWKL w W.

Powołując się na inne, załączone do akt sprawy zaświadczenia lekarskie, Ireneusz A. domagał się uznania, że ujawnione w okresie odbywania służby wojskowej schorzenia mają związek ze szczególnymi właściwościami i warunkami służby wojskowej.

Orzeczeniem z 6 marca 1995 r. Okręgowa Wojskowa Komisja Lekarska w B., nie uwzględniając powyższego odwołania, utrzymała w mocy orzeczenie RWKL w W.

Organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw do zmiany ustaleń zawartych w kwestionowanym orzeczeniu, przy uwzględnieniu przepisów zarządzenia nr 5 Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 stycznia 1973 r. w sprawie ustalenia wykazu chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia rentowe i odszkodowawcze /M.P. nr 4 poz. 29/. Zarządzenie to zawiera wykaz schorzeń, które ujawniają się wskutek istotnego pogorszenia stanów chorobowych w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej. Ponadto przepisy zarządzenia zawierają istotne uwagi dotyczące warunków i okresu pełnienia służby wojskowej.

Określając związek przyczynowy rozpoznanych schorzeń ze służbą wojskową komisje wojskowe zobowiązane są do stosowania przepisów tego zarządzenia.

Schorzenia, które rozpoznano u odwołującego się, powstały wskutek uwarunkowań wewnątrzustrojowych i z tego względu nie zostały zamieszczone w tym wykazie. Depresja endogenna została rozpoznana u Ireneusza A. przez psychiatrę w Poradni Zdrowia Psychicznego w 107 Szpitalu Wojskowym, który uwzględnił przedstawione podczas badań zaświadczenie Wojewódzkiej Przychodni Zdrowia Psychicznego w P.

Organ odwoławczy wyraził ponadto pogląd, że w odniesieniu do Ireneusza A., który pełnił służbę wojskową w latach 1981-82, nie mogą mieć zastosowania obowiązujące aktualnie przepisy zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalenia wykazu chorób i schorzeń pozostających w związku ze służbą wojskową /M.P. nr 66 poz. 591/.

Ireneusz A. wniósł skargę da sądu administracyjnego, w której - ponawiając zarzuty odwołania - kwestionował orzeczenie w części ustalającej, że rozpoznana u niego depresja endogenna jest schorzeniem wewnątrzustrojowym, a nie związanym ze szczególnymi warunkami służby wojskowej. Skarżący powoływał się w szczególności na to, że w okresie służby wojskowej był leczony z powodu nerwicy wegetatywnej, co potwierdza świadectwo lekarskie nr 5860.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej odrzucenie oraz alternatywnie o jej oddalenie w przypadku nieuwzględnienia pierwszego wniosku. Wniosek o odrzucenie skargi Okręgowa Wojskowa Komisja Lekarska uzasadniła tym, że decyzje wydane w sprawach, w których orzekano o związku chorób i ułomności żołnierzy oraz ich śmierci ze służbą wojskową /par. 5 ust. 2 pkt 1 i 3 rozporządzenia MON z dnia 10 czerwca 1992 r./, są wprawdzie ostateczne po wydaniu orzeczenia w postępowaniu odwoławczym /par. 33 cyt. rozporządzenia/ to jednak nie kończą one postępowania w sprawie, albowiem są one częścią /etapem/ toczącego się lub mogącego się toczy w przyszłości postępowania przed właściwymi organami.

W przypadku:

1/ związku schorzeń ze służbą wojskową mających wpływ na wysokość świadczenia rentowego odbywa się to w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin /Dz.U. 1983 nr 13 poz. 68 ze zm./,

2/ ustalenia uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku lub choroby pozostającej w związku ze służbą wojskową, następuje to w ramach postępowania w sprawie o jednorazowe odszkodowanie określonego w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową /Dz.U. nr 53 poz. 342 ze zm./.

Istotą orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach jest wyłącznie określenie czy schorzenia skarżącego powstały w związku z odbywaniem służby wojskowej. Wiąże się to z roszczeniem o odszkodowanie z tego tytułu bądź ustaleniem wyższej renty inwalidzkiej. Rozstrzygnięcie tych kwestii należy do oddziału zakładu ubezpieczeń społecznych lub szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Od decyzji tych organów przysługuje zainteresowanym odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych /art. 476 par. 2 pkt 2 i 5 oraz par. 4 pkt 2 i art. 477 Kpc/.

W odwołaniach tych strona może kwestionować również ustalenia zawarte w orzeczeniach wojskowych komisji lekarskich. W konkluzji tych wywodów OWKL w B., uznając, że od orzeczeń dotyczących wyłącznie związku schorzeń ze służbą wojskową nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, wniosła o jej odrzucenie.

Organ odwoławczy wskazał dodatkowo, że powyższy pogląd znajduje uzasadnienie w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1993 r. I SA 211/93, w piśmie Dyrektora Biura Orzecznictwa NSA z dnia 20 października 1994 r. L.dz. BO 1041/94 oraz w postanowieniach NSA, który w sprawach SA/Gd 1278/95, 1654/95, 1694/95 odrzucił skargi.

Odnosząc się natomiast do meritum sprawy wskazano, że orzeczenia organów administracji oparte są na szczegółowych badaniach lekarskich przy uwzględnieniu pełnej dokumentacji lekarskiej - zarówno wojskowej, jak i cywilnej - i innych dokumentach mających znaczenie w sprawie.

Skarżący badany był między innymi przez lekarzy psychiatrów, którzy wchodzili w skład komisji lekarskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Problematyka dotycząca charakteru orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w części rozstrzygającej o związku chorób i ułomności żołnierzy oraz ich śmierci ze służbą wojskową wywołała, jak wynika to z przywołanych w odpowiedzi na skargę orzeczeń Sądu Najwyższego, rozbieżności w orzecznictwie.

Zachodzi zatem konieczność ustosunkowania się do zarzutu zawartego w odpowiedzi na skargę, oceny charakteru orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach oraz dopuszczalności skarg na orzeczenia, w których przedmiotem rozstrzygnięcia jest wyłącznie kwestia związku chorób i ułomności oraz śmierci ze służbą wojskową.

Po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 113 poz. 491/, określenie zdolności do czynnej służby wojskowej należy do właściwości rejonowych i wojewódzkich oraz wojskowych komisji lekarskich. Wynika to z art. 26 ust. 1 w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej /t.j. Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./.

Wywołujące początkowo rozbieżności w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie dotyczące charakteru tych komisji, powołanych przede wszystkim do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz tego czy ich orzeczenia są decyzjami administracyjnymi, rozstrzygnięte zostało między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 1992 r. SA/Wr 841/92, w którym przyjęto, że:

1/ rejonowe i wojewódzkie komisje lekarskie oraz wojskowe komisje lekarskie, powoływane na podstawie art. 26 ust. i w związku z art. 29 ust. 1 cyt. wyżej ustawy do określania zdolności poborowych do służby wojskowej, są w rozumieniu tych przepisów oraz przepisów Kpa organami administracji państwowej.

2/ Orzeczenia komisji o uznaniu poborowego za zdolnego do służby wojskowej i ustaleniu kategorii tej zdolności są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu art. 1 par. 1 pkt 1 i art. 196 par. 1 i 2 Kpa, podlegającymi zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Wyrok ten, wraz z glosą aprobującą Barbary Adamiak, opublikowany został w Orzecznictwie Sądów Polskich 1994 nr 9 poz. 163.

Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela w całości tezy zawarte w uzasadnieniu tego wyroku oraz w glosie.

Zagadnienie, jakie pojawia się w tej sprawie, wykracza jednak poza problematykę przesądzoną w tym wyroku, który ukształtował orzecznictwo uznając za dopuszczalne zaskarżenie do sądu administracyjnego orzeczeń rejonowych i wojewódzkich oraz wojskowych komisji lekarskich w części dotyczącej oceny zdolności do służby wojskowej.

Zasady określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwość i tryb postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach ustalone zostały w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. /Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./.

Rozporządzenie to wydane zostało również na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową /Dz.U. nr 53 poz. 342 ze zm./.

Przepis ten stanowi, że o stopniu uszczerbku na zdrowiu żołnierza wskutek wypadku, o którym mowa w art. 2, albo wskutek choroby określonej na podstawie art. 3 orzekają wojskowe komisje lekarskie. Komisje te ustalają również związek śmierci żołnierza ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby /art. 11 ust 1 i 2/. Natomiast Minister Obrony Narodowej upoważniony został do określenia w drodze rozporządzenia sposobu ustalania stopnia uszczerbku na zdrowiu żołnierzy oraz związku śmierci żołnierzy ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby /art. 11 ust. 3/.

Ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r., która weszła w życie w 1973 roku, była podstawą rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 marca 1973 r. w sprawie ustalenia stopnia trwałego uszczerbku na zdrowiu oraz związku śmierci żołnierzy ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby /Dz.U. nr 13 poz. 93 ze zm./.

Rozporządzenie to, wydane również na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r., określało zarówno właściwość komisji lekarskich, tryb postępowania przed nimi, sposób podejmowania orzeczeń, jak i tryb ich zaskarżania.

Rozporządzenie MON z dnia 10 czerwca 1992 r., które w sposób kompleksowy uregulowało właściwość i tryb postępowania wojskowych komisji lekarskich, w par. 39 wprowadziło istotne zmiany w obowiązującym dotychczas rozporządzeniu MON z dnia 26 marca 1973 r., nakazując skreślenie par. 1-5 oraz par. 9, 12, 13 i 15 tego ostatniego aktu prawnego.

Jednocześnie w przepisach nowego rozporządzenia wykonawczego z dnia 10 czerwca 1992 r. ustalony, że rejonowego wojskowe komisje lekarskie są właściwe również w sprawach dotyczących orzekania w stosunku do żołnierzy niezawodowych oraz żołnierzy zawodowych zajmujących stanowiska etatowe do stopnia wojskowego kapitana o związku ich chorób i ułomności oraz śmierci ze służbą wojskową i o stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej lub choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami tej służby /par. 5 ust. 2 pkt 1 lit. "a i b"/.

Z powyższego wynika, że do właściwości rejonowych i okręgowych wojskowych komisji lekarskich, o jakich mowa w par. 4 i par. 5 cyt. rozporządzenia, należy obecnie nie tylko orzekanie o zdolności do czynnej służby wojskowej, lecz również orzekanie o związku ich chorób i ułomności oraz śmierci ze służbą wojskową.

Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich najczęściej łączą ze sobą w jednym akcie obydwa te rozstrzygnięcia, t.j. dotyczące zdolności /niezdolności/ do służby wojskowej i ewentualnego związku schorzeń z tą służbą.

Akceptując utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że wojskowe komisje lekarskie są organami administracji państwowej w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz że orzeczenia tych komisji o uznaniu poborowego za zdolnego do służby wojskowej i ustaleniu kategorii tej zdolności są decyzjami administracyjnymi podlegającymi zaskarżeniu do sądu administracyjnego, rozważenia wymaga zatem jedynie kwestia, czy orzeczenia tych komisji o ustaleniu związku ujawnionego podczas badań schorzenia z warunkami służby wojskowej jest etapem na drodze do osiągnięcia innego skutku, jakim jest odszkodowanie, czy też wywołuje określone skutki prawne dla tego drugiego postępowania.

Przyjmując, że decyzja administracyjna jest zewnętrznym aktem władczym organu administracji państwowej skierowanym na wywołanie określonych skutków prawnych, określającym sytuację prawną konkretnie oznaczonego podmiotu prawa, to uznać należy, że orzeczenie wojskowych komisji lekarskich, również w części dotyczących związku schorzeń ze służbą wojskową, podlega tym samym rygorom, co orzeczenie tych komisji rozstrzygające o zdolności do czynnej służby wojskowej.

Przemawiają za tym ponadto następujące argumenty:

1. Przewidziane w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych (...) postępowanie o odszkodowanie przysługuje w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową jest postępowaniem dwuetapowym prowadzonym przez różne organy.

Pierwszym z tych etapów jest orzekanie wojskowej komisji lekarskiej o stopniu uszczerbku na zdrowiu żołnierza wskutek wypadku albo wskutek choroby pozostającej w związku ze służbą wojskową na podstawie przytoczonych wyżej przepisów prawa. Drugim natomiast etapem jest postępowanie w sprawie odszkodowania, które wszczyna się z urzędu lub na wniosek zainteresowanego, a które prowadzą właściwe organy wojskowe /art. 12 ust. 1 i 2 ustawy/.

Zagadnienie dotyczące postępowania o odszkodowanie w razie wypadku lub choroby pozostającej w związku ze służbą wojskową uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 października 1976 r. na podstawie delegacji zawartej w art. 2 ust. 2 i art. 14 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r.

Organami właściwymi do ustalenia prawa do odszkodowania i jego wysokości są szef wojewódzkiego sztabu wojskowego i dowódca okręgu wojskowego /par. 15 ust. 1/.

Konsekwencją przewidzianego w ustawie wszczynania z urzędu postępowania w sprawie odszkodowania jest przepis par. 13 cyt. wyżej rozporządzenia wykonawczego, nakładający na przewodniczącemu wojskowej komisji lekarskiej obowiązek przesłania orzeczenia w sprawie ustalenia związku choroby ze szczególnymi właściwościami luli warunkami służby wojskowej wojewódzkiemu sztabowi wojskowemu właściwemu do ustalenia prawa do odszkodowania.

2. Oznacza to, że rozstrzygnięcia zawarte w orzeczeniach wojskowych komisji lekarskich o związku chorób i ułomności żołnierza oraz jego śmierci ze służbą wojskową, określające jednocześnie stopień uszczerbku na zdrowiu, są wiążące dla organów właściwych do ustalenia prawa do odszkodowania.

3. Orzeczenia te wywołują dla zainteresowanego żołnierza określone skutki prawne, a zatem są decyzjami administracyjnymi, do kontroli legalności których, zgodnie z art. 196 par. 1 i par. 2 Kpa, powołany jest Naczelny Sąd Administracyjny.

Wszystko to, co wyżej powiedziano, prowadzić musi do konkluzji, że orzeczenia wojskowych komisji lekarskich powołanych na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej / Dz.U. 1992 nr 4 poz. 16 ze zm./ rozstrzygające o związku chorób i ułomności żołnierzy oraz śmierci ze służbą wojskową, jak również o stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej lub choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami tej służby, wydawane na podstawie par. 5 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b" rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach /Dz.U. nr 57 poz. 278 ze zm./ są decyzjami administracyjnymi podlegającymi zaskarżeniu do sądu administracyjnego /art. 196 par. 1 Kpa/.

Jak wyżej wskazano postępowanie o świadczenie odszkodowawcze prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. jest dwuetapowe a orzeczenia podejmują różne organy.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 tej ustawy postępowanie w sprawie odszkodowania oraz jego wysokość i prowadzą właściwe organy wojskowe. Od decyzji organu I-szej instancji przysługuje zainteresowanemu odwołanie do organu wojskowego II-giej instancji /art. 12 ust. 3/.

Stosownie natomiast do art. 12 ust. 4 ustawy od ostatecznej decyzji organu wojskowego przysługuje zainteresowanemu skarga do sądu ubezpieczeń społecznych.

Ten właśnie przepis prawa powołany został jako podstawa odrzucenia skarg w sprawach przywalanych w odpowiedzi na skargę, t.j. SA/Gd 1278/95, SA/Gd 1654/95 i dalszych, w których przedmiotem zaskarżenia były orzeczenia OWKL w B. rozstrzygające o braku związku schorzeń ustalonych przez wojskowe komisje lekarskie z warunkami służby wojskowej.

Odrzucając te skargi na posiedzeniu niejawnym postanowieniami, poszczególne składy Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrażały pogląd, że rozstrzygnięcia wojskowych komisji lekarskich w tym zakresie wiążą się z ewentualnym roszczeniem o odszkodowanie. Są one zatem etapem postępowania o odszkodowanie prowadzonego na podstawie art. 12 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r.

Kwestionowanie prawidłowości orzeczeń wojskowych komisji lekarskich możliwe jest dopiero w skardze do sądu ubezpieczeń społecznych na ostateczną decyzję organu wojskowego, wydaną w postępowaniu w sprawie odszkodowania /art. 12 ust. 4/.

Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie nie podziela tych poglądów, gdyż przepis art. 12 ust. 4 cyt. wyżej ustawy odnosi się wyłącznie do postępowania w sprawie odszkodowania oraz jego wysokości, w którym właściwe do jego ustalenia organy wojskowe są związane ostatecznymi orzeczeniami wojskowych komisji lekarskich dotyczącymi związku chorób i ułomności oraz śmierci żołnierzy ze służbą wojskową. Przyjęty pogląd pozbawia wreszcie żołnierzy prawa do skargi na ostateczne decyzje wojskowych komisji lekarskich, które rozstrzygają o ich prawach, pozbawiając ich praktycznie możliwości uzyskania świadczeń odszkodowawczych w postępowaniu przed właściwymi organami wojskowymi.

Rozpatrując podobną sytuację prawną na tle dopuszczalności zaskarżania do sądu administracyjnego decyzji organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przedmiocie istnienia lub nieistnienia choroby zawodowej, Sąd Najwyższy w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 16 czerwca 1994 r. II PZP 4/94 podjął następującą uchwałę:

1. Decyzja organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przedmiocie istnienia lub nieistnienia choroby zawodowej podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

2. Sąd powszechny, rozpoznający sprawę o świadczenie z tytułu choroby zawodowej, nie jest związany decyzją inspektora sanitarnego.

Wywody zawarte w uzasadnieniu tej uchwały mogą być w pełni wykorzystane w sprawie niniejszej, gdyż zarówno decyzja organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przedmiocie nieistnienia choroby zawodowej, jak i negatywne orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej o braku związku schorzeń ze służbą wojskową nie zamykają zainteresowanym osobom możliwości ostatecznego rozpatrzenia sporu przez sąd powszechny, który nie będzie związany decyzjami organów administracji państwowej.

Jednocześnie jednak osoby zainteresowane mają możliwość realizacji swoich praw przez zaskarżenie ostatecznych decyzji organów administracji do sądu administracyjnego, który zbada ich zgodność z prawem.

Uwzględnienie skargi na roszczenie wojskowych komisji lekarskich i pozytywne dla skarżącego rozstrzygnięcie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powoduje natychmiastowe wszczęcie postępowania odszkodowawczego, gdyż, jak wskazano wyżej, organy wojskowe właściwe do wydania decyzji w sprawie odszkodowania i jego wysokości są związane orzeczeniami wojskowych komisji lekarskich, które doręczane są im z urzędu.

Wskazać ponadto należy, iż skarga Ireneusza A. w niniejszej sprawie dotyczy wyłącznie zgodności z prawem orzeczeń rejonowej i okręgowej wojskowej komisji lekarskiej w części dotyczącej związku rozpoznanych u niego schorzeń ze służbą wojskową.

Skarga zatem nie jest związana z roszczeniami odszkodowawczymi, gdyż nie to zagadnienie było przedmiotem rozstrzygania organów administracji.

Z tych też przyczyn brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi.

Odnosząc się do zarzutów skargi Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do par. 18 ust. 1-4 rozporządzenia MON z 10 czerwca 1992 r. wojskowa komisja lekarska wydaje oznaczenie na podstawie badania lekarskiego oraz na podstawie dokumentacji lekarskiej i innych dokumentów mających znaczenie w sprawie, w szczególności dotyczących przebiegu i warunków pełnienia służby wojskowej.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że podczas szczegółowych badań lekarsko-specjalistycznych przeprowadzonych w dniach od 17 do 20 grudnia 1993 r. Ireneusz A. poddany został między innymi badaniom przez lekarza z Poradni Zdrowia Psychicznego 107 Szpitala Wojskowego, który rozpoznał u niego chorobę afektywną jednobiegunową /depresję endogenną/.

Z adnotacji na karcie badania wynika, że lekarz ten dysponował zaświadczeniami lekarskimi z poprzedniego leczenia, w tym świadectwem wojskowo-lekarskim Nr 5860 oraz zaświadczeniem z Wojewódzkiej Poradni Zdrowia Psychicznego w P.

Zgodnie z art. 196 par. 1 Kpa kontrola decyzji administracyjnych w postępowaniu przed sądem jest ograniczona do oceny ich zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd bada czy w postępowaniu przed wojskowymi komisjami lekarskimi zachowano wymagania określone w przepisach postępowania administracyjnego, tzn. czy badania te przeprowadzone zostały przez odpowiednich lekarzy specjalistów oraz na podstawie i przy uwzględnieniu dokumentacji lekarskiej i innych dokumentów mających znaczenie w sprawie.

Oceniając zaskarżone orzeczenie pod tym kątem Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia przepisów prawa. Schorzenia rozpoznane u skarżącego prawidłowo zakwalifikowane zostały do wskazanych w orzeczeniu RWKL w W. paragrafów wykazu chorób i ułomności, co prowadzić musiało do uznania Ireneusza A. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie wojny i pokoju.

Schorzenia te, a w szczególności depresja endogenna, powstała wskutek uwarunkowań wewnątrzustrojowych, nie mogły być uznane za pozostające w związku z warunkami służby wojskowej.

Warunkiem uznania, iż określone schorzenie bądź choroba mają związek ze Służbą Wojskową, jest umieszczenie ich w wykazie chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej, z tytułu których przysługują świadczenia, stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r. /M.P. nr 66 poz. 591/. Schorzenia rozpoznane u skarżącego nie zostały umieszczone w tym wykazie wydanym przez Ministra Obrony Narodowej na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych (...)

Przepisy tego zarządzenia, obowiązującego w czasie wydawania orzeczenia przez organ odwoławczy, wbrew poglądom wyrażonym w uzasadnieniu tego orzeczenia powinny być zastosowane przy rozpatrywaniu odwołania.

Orzeczenia komisji I i II instancji odpowiadają wymaganiom określonym w art. 107 par. 1 i par. 3 Kpa oraz w par. 19 cyt. wyżej rozporządzenia z 10 czerwca 1992 r. i wydane zostały przez wojskowe komisje lekarskie w składzie 3 oficerów lekarzy.

Z tych też przyczyn skarga na podstawie art. 207 par. 5 Kpa, podlegała oddaleniu.