Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 76/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2010-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 101
journal: Dz.U. 2007 nr 43 poz 277
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
article: art. 1 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1 i 2, art. 6 pkt 1 i 2, art. 37 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: § 4 pkt 5
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.
article: art. 1 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i e)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznej wysługi lat uwzględnianej przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego oraz łącznej wysługi lat uwzględnianej przy ustaleniu nagrody jubileuszowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia [...] maja 2008 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 listopada 2009r., sygn. akt I OSK 376/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2008r., sygn. akt II SA/Rz 524/08, który stwierdzał nieważność zaskarżonej decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] czerwca 2008r. Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] maja 2008r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznej wysługi lat uwzględnianej przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego oraz łącznej wysługi lat uwzględnianej przy ustaleniu nagrody jubileuszowej.

Orzeczenia te zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy:

Raportem z dnia 17 marca 2008r. M. H. zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji o wliczenie do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego oraz nagrody jubileuszowej okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika od 12 lipca 1995r. do 4 grudnia 1997r. oraz prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym od 4 grudnia 1997r. do 31 sierpnia 2003r. i od 1 lutego 2005r. do 4 sierpnia 2005r.

Rozkazem personalnym Nr [...] z dnia [...] maja 2008r. Komendant Powiatowy Policji ustalił w stosunku do M. H. - policjanta Referatu patrolowo-interwencyjnego Sekcji Prewencji i Ruchu Drogowego Komendy Powiatowej Policji na dzień przyjęcia do służby tj. 17 grudnia 2007r. łączną wysługę lat uwzględnianą przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego: 2 lata, 11 miesięcy oraz 20 dni oraz łączną wysługę lat uwzględnianą do nagrody jubileuszowej: 5 lat, 8 miesięcy oraz 15 dni. W pierwszym przypadku - mając na uwadze brzmienie § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz, U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) - uwzględniono następujące okresy: pracy w Zespole Szkół w P. od 1 września 2004r. do 31 stycznia 2005r. (5 miesięcy), prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym od 1 lutego 2005r. do 4 sierpnia 2005r. (6 miesięcy i 4 dni) i pracy w Straży Granicznej od 1 grudnia 2005r. do 16 grudnia 2007r. (2 lata i 16 dni). Natomiast opierając się na § 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 czerwca 2002r. w sprawie okresów wliczanych do okresu służby, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej oraz trybu jej obliczania i wypłacania policjantom (Dz. U. Nr 100, poz. 913), uwzględniono wymienione wyżej okresy zaliczone do wysługi lat do celów uposażeniowych w łącznym wymiarze 2 lat, 11 miesięcy oraz 20 dni oraz okres odbywania studiów wyższych licencjackich od 1 października 2000r. do 25 czerwca 2003r. (2 lata, 8 miesięcy i 25 dni).

Nie uwzględniając wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę okresów pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika oraz indywidualnego prowadzenia takiego gospodarstwa, organ I instancji wskazał na art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), wedle którego do pracowniczego stażu pracy można wliczyć okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego pod warunkiem, że okresy te nie pokrywają się z innymi okresami pracy, które również są wliczane do pracowniczego stażu pracy. Organ podniósł także, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek definicji domownika rolnika zawartej w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Organ zwrócił uwagę na fakt pobierania przez M. H. w okresie od 1994r. do 1999r. nauki w Technikum Rolniczym w P., okoliczność studiowania w trybie dziennym przez wyżej wymienionego od 2000r do 2003r. oraz jego pracy w charakterze nauczyciela. Następnie organ zaznaczył, iż brak jest dokumentów świadczących o tym, iż w okresach tych wyżej wymieniony był ubezpieczony jako domownik rolnika.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył M. H. podnosząc, że dla wliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika rolnika bez znaczenia pozostaje kwestia, czy za okresy te odprowadzane były składki na ubezpieczenie społeczne rolników. W jego ocenie świadczy o tym systematyka ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z której wynika, iż jej art. 7 ust. 1 stanowiący, kto podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu oraz macierzyńskiemu z mocy samej ustawy znajduje się w odrębnym rozdziale 2 zatytułowanym "Zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia" w pkt A noszącym tytuł: "Ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie". Zdaniem odwołującego, kwestia opłacania składek na powyższe ubezpieczenia ma jedynie wpływ na nabycie uprawnień do świadczeń z art. 9 tej ustawy. Składający odwołanie podkreślił, iż niewielka odległość pomiędzy gospodarstwem rolnym położonym w P. a miejscem nauki w P., wynosząca ok. 4 km, pozwalała na pogodzenie nauki z pracą w charakterze domownika w gospodarstwie rodziców.

M. H. zaznaczył również, że spełnia przesłankę zaliczenia do stażu pracy okresu prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy (...). Akt ten nie wymaga bowiem osobistej pracy prowadzącego gospodarstwo. Prowadzenie gospodarstwa oznacza bowiem samodzielną bądź przy pomocy innych osób (bliskich, pracowników najemnych), faktyczną pracę w gospodarstwie rolnym wykonywaną na własny rachunek w charakterze właściciela lub posiadacza w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. Składający odwołanie podniósł, że w okresie od 4 grudnia 1997r. do 31 sierpnia 2003r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz był płatnikiem podatku rolnego. Ponadto nadmienił, że nauka w szkole średniej jak i studia wyższe nie stanowią przeszkody doprowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. znak: [...] Komendant Wojewódzki Policji utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] maja 2008r., powołując w podstawie prawnej: art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), określanej następnie jako k.p.a., art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007r., Nr 43, poz. 277 ze zm.), § 4 i § 5 rozporządzenia MSWiA z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego oraz § 1 ust. 1 pkt 1 i § 4 ust. 4 rozporządzenia MSWiA z dnia 19 czerwca 2002r. w sprawie okresów wliczanych do okresu służby, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej oraz trybu jej obliczania i wypłacania policjantom.

W pierwszej kolejności organ stwierdził brak obarczenia kwestionowanej decyzji wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., tj. jej wydanie w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Wprawdzie Komendant Powiatowy Policji wydał już wcześniej decyzję z dnia [...] grudnia 2007r. Nr [...], jednakże zapadła ona w odmiennym stanie faktycznym, mianowicie w sytuacji nieprzedłożenia przez M. H. dokumentów potwierdzających okresy zaliczane do wysługi lat (zeznań świadków, oświadczenia, zaświadczenia organu meldunkowego i zaświadczenia organu podatkowego).

Zdaniem organu, nie można przyjąć, iż M. H. w okresie od 12 lipca 1995r. do 4 grudnia 1997r. był domownikiem rolnika.

W świetle bowiem art. 1 pkt 3 ustawy z 20.07.1990r. o wliczaniu okresów pracy (...) oraz art. 6 pkt 2 lit a-c ustawy z 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, okresem wliczanym do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika jest przypadający po 31 grudnia 1982r. okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, który po ukończeniu 16-tego roku życia pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym i stale pracował w tym gospodarstwie. W ocenie organu, nie została w niniejszym przypadku spełniona przesłanka stałej pracy w gospodarstwie. W okresie od 1994 do 1999r. M. H. był bowiem uczniem szkoły dziennej oddalonej od jego miejsca zamieszkania ok. 4 km. Codzienne zatem pokonywanie przez niego 8 km trasy, uczestniczenie w zajęciach lekcyjnych oraz dopełnianie wszystkich obowiązków wynikających z nauki w domu (poza zajęciami szkolnymi) nie mogło pozwalać na wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie. W aktach sprawy brak jest także dowodu, aby zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników M. H. podlegał w tym okresie ubezpieczeniu jako domownik rolnika.

Organ odwoławczy podważył także wiarygodność złożonych w sprawie zeznań świadków. Odnośnie zeznań B. C. organ stwierdził, iż zarówno w kwestii dotyczącej pracy zainteresowanego w gospodarstwie jako domownika rolnika oraz pracy w nim jako właściciel złożyła zeznania tej samej treści (M. H. "był rolnikiem wykonującym wszystkie prace polowe i inwentarskie w pełnym wymiarze czasu pracy"), mimo iż bez wątpienia zakres wykonywanych przez zainteresowanego czynności w tych różnych okresach czasu musiał być z przyczyn oczywistych odmienny. Mało wiarygodne są także zeznania świadka R. L., według którego M. H. jako małoletni uczęszczający do szkoły dziennej w pełnym zakresie wykonywał prace polowe i inwentarskie. W ocenie organu wątpliwości budzi też zbieżność terminologiczna zeznań tych świadków oraz to, że po upływie kilkunastu lat precyzyjnie wskazują daty pracy M. H. w gospodarstwie rolnym.

Organ drugiej instancji zakwestionował także zeznania Z. P. wobec faktu, iż ich treść sporządziła inna osoba, o czym świadczy inny charakter pisma składającego podpis pod powyższym oświadczeniem. Nadto treść tego zeznania jest zupełnie zbieżna (te same zwroty językowe) z zeznaniami B. C. i R. L. Organ podkreślił także, iż świadek Z. P. mieszka w innej miejscowości niż zainteresowany, co poddaje w wątpliwość możliwość obserwacji przez niego czynności gospodarskich M. H.

Również okresu od 4.12.1997r. do 31.08.2003r. nie można, w ocenie organu, uwzględnić jako czasu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zaświadczenie Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w J. z dnia 25.11.2005r. (Nr [...]) stwierdza jedynie okresy podlegania przez M. H. ubezpieczeniu społecznemu, nie może natomiast stanowić dowodu stałego wykonywania pracy w gospodarstwie. Sporne okresy pokrywają się z okresami pracy, które zostały już wliczone do stażu służby. Świadectwo pracy wskazuje, iż w okresie w którym jego praca rzekomo opierał się wyłącznie na prowadzeniu gospodarstwa (do 2005 r.), był on również zatrudniony jako nauczyciel w Zespole Szkół w P. (od 1.09.2003r. do 31.01.2005r.). Nadto organ zwrócił uwagę, iż ze wskazanego przez M. H. okresu wykonywania pracy w rolnictwie i podlegania obowiązkowi ubezpieczenia rolniczego w zestawieniu z zaświadczeniem Powiatowego Urzędu Pracy w J. z 30.11.2005r. wynika, iż czynił to w okresie posiadania statusu bezrobotnego, co stoi w sprzeczności z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.). Komendant Wojewódzki Policji zwrócił także uwagę, iż od 4.12.1997r. do 31.08.2003r M. H. był studentem, przy czym od 2000r. do 2003r. odbywał studia na Uniwersytecie [...] w systemie dziennym. Samodzielne prowadzenie gospodarstwa w tym okresie nie mogło zatem stanowić podstawowego zajęcia składającego odwołanie, skoro siedziba uczelni oddalona jest od tego gospodarstwa o ok. 100 km.

O wykonywaniu stałej pracy w gospodarstwie nie może także świadczyć zdaniem organu fakt uiszczania podatku rolnego, o obowiązku którego zapłaty przesądza sam fakt bycia właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa (art. 3 ustawy z dnia 15.11.1984r. o podatku rolnym, Dz. U. z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zm.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji M. H. wniósł o jej uchylenie, względnie stwierdzenie nieważności - wobec jej niezgodności z prawem. Skarżący zakwestionował pogląd organu o powiązaniu statusu domownika rolnika z kwestią opłacania składek do KRUS. Podniósł, że pogodzenie pracy w gospodarstwie rolnym z nauką w szkole ponadpodstawowej jest w warunkach wiejskich normalnym zjawiskiem. Zwrócił uwagę, iż gospodarstwo rolne posiadał od 4.12.1997r. do 4.08.2005r., natomiast ze statusu bezrobotnego korzystał od 1.09.2005r. do 31.11.2005r. Wskazał, że licencjat zdobył na Uniwersytecie [...], jednak faktycznie zajęcia odbywały się w Kolegium Nauczycielskim w T., z którego do P. jest ok. 67 km. Odnośnie podważenia przez organ zeznań świadków skarżący wskazał, iż były one spisywane przez tego samego urzędnika gminy, zatem zrozumiałe jest, że są do siebie podobne. Zdaniem skarżącego, nie jest zasadne także podważenie zeznania Z. P. bowiem istotnie ma on miejsce zamieszkania w innej miejscowości, jednak jest ono położone w odległości ok. 500m od domu skarżącego.

Stwierdzając - wyrokiem z dnia 26 listopada 2008r. - nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, iż rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie (ustalenie łącznej wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego i przyznawania nagrody jubileuszowej) nie należą do zagadnień załatwianych w formie decyzji administracyjnej, tym samym brak było podstawy prawnej do ich podjęcia. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając powyższy wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji stwierdził, iż dla działania organu Policji w przedmiotowym zakresie przewidziana jest jednak forma decyzji administracyjnej zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o Policji i § 5 ust. 4 rozporządzenia z 6.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów (...). W tym stanie rzeczy nakazał Sądowi pierwszoinstancyjnemu dokonanie merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i zawartą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna z uwagi na częściowo trafne zarzuty naruszenia przepisów prawa. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest wykładnia art. 101 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r o Policji Dz. U. z 2007r ner 43, poz. 277 / w zw. z art. 6 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz. U. z 2008r Nr 50, poz. 291 ze zm./ w zw. Z § 4 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 200Ir w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego /Dz. U. z 200Ir Nr 152, poz. 1732 ze zm./ oraz § 1 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 czerwca 2002r w sprawie okresów wliczanych do okresu służby, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, oraz trybu jej obliczania i wypłacania policjantom /Dz. U. Nr 100, poz. 913 ze zm./. Stosownie do powołanych wyżej przepisów rozporządzeń, do wysługi lat, a w konsekwencji do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej , zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy-służby. Tymi odrębnymi przepisami są przepisu ustawy z dnia 20 lipca 1990r o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz. U. Nr 54, poz. 310/. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 przywołanej wyżej ustawy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka, zaś zgodnie z pkt 3 tego przepisu, do stażu pracy wlicza się pracownikowi przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Z uwagi na to, że skarżący pismem z dnia 17 marca 2008r wnioskował zarówno o zaliczenie do okresów pracy prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 4 grudnia 1997r do 31 sierpnia 2003r oraz od 1 lutego 2005r do 4 sierpnia 2005r, jak i pracy w tym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w okresie od 12 lipca 1995r do dnia 4 grudnia 1997r, koniecznym jest rozważenie odrębnie tych kwestii.

Dla ustalenia zasadności skargi w kwestii prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego przywołać należy treść art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r o ubezpieczeniu społecznym rolników ,z którego wynika, że rolnikiem jest osoba fizyczna, prowadząca na własny rachunek działalność rolniczą jako posiadacz /samoistny albo zależny/ gospodarstwo rolne położone w granicach Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Dokonując wykładni tego przepisu Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2005r I UK 16/2005 /OSNP 2006/17-18, poz.278/ stwierdził, że prowadzenie działalności rolniczej oznacza prowadzenie na własny rachunek przez posiadacza gospodarstwa rolnego działalności zawodowej, związanej z tym gospodarstwem, stałej osobistej oraz mającej charakter wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z jego prowadzeniem. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano odwołując się do wcześniejszego orzecznictwa, że wykładnia określeń "rolnik" i "prowadzenie działalności rolniczej", zawarte w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wskazuje na zawodowy, stały, osobisty i realizujący interes danej osoby charakter tej działalności. Osobisty charakter działalności, jako cecha działalności rolniczej, oznacza, że rolnik osobiście prowadzi gospodarstwo robie , co wyraża się co najmniej tym, że do niego zwykle należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa. Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z kolei nastawienie działalności rolniczej na realizacje interesów rolnika wynika wprost z wymagania, aby działalność była prowadzona na własny rachunek co oznacza, że skutki majątkowe prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego są zarachowane na jego rzecz. Osobiste i na własny rachunek prowadzenia gospodarstwa oznacza jedynie osobiste zarządzanie, czyli decydowanie o rodzaju i rozmiarze produkcji rolnej, a także ponoszenie nakładów i czerpanie korzyści. Jak to przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 grudnia 2007r I UK 139/07 /OSNP 2009/1-2/24 / czynności prowadzące do wytworzenia produktów rolnych nie muszą być wykonywane osobiście przez rolnika, może on korzystać z członków rodziny lub pracowników najemnych. Przebywanie rolnika w gospodarstwie rolnym jest potrzebne z uwagi na konieczność wykonywania lub nadzorowania pracy, ponoszenia bieżących wydatków i reagowania w sprawach wymagających natychmiastowej decyzji. Potrzeba ta wynika ze specyfiki gospodarki rolnej , nie jest natomiast wymaganiem ustawowym. Organizacja pracy w gospodarstwie rolnym należy do rolnika i może on tak zorganizować prace, aby gospodarstwo funkcjonowało podczas jego nieobecności. Dlatego też posiadacz gospodarstwa rolnego nie przestaje być rolnikiem w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z powodu czasowej nieobecności w tym gospodarstwie, jeżeli nie utracił jego posiadania i nie doprowadził do zaprzestania działalności rolniczej w zakresie przez niego organizowanym. W świetle powyższego, nie znajduje uzasadnienia stanowisko orzekającego organu, że pobieranie nauki nawet w trybie dziennym w niezbyt oddalonej miejscowości wyklucza zastosowanie art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Za przyjęciem, że skarżący prowadził gospodarstwo rolne po myśli powołanego przepisu przemawia również podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu, podleganie systemowi podatkowemu a także dowody zgromadzone w sprawie w postaci protokołów z przesłuchania świadków. O utracie statusu rolnika nie może bowiem przesądzać czasowa i niezbyt długa nieobecność związana z nauką, a jak podnosi sam skarżący, dająca się pogodzić prowadzeniem gospodarstwa. W tym stanie sprawy, orzekający w sprawie organ winien ustalić, czy w podanym przez skarżącego okresie prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego był właścicielem i opłacał składkę ubezpieczeniową w KRUS podlegał innemu ubezpieczeniu. Odnosząc się do drugiej kwestii, będącej sporną w rozpoznawanej sprawie, a to zaliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów. Przepis art. 6 pkt.2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r o ubezpieczeniu społecznym rolników wyjaśnia, że przez określenie "domownik" należy rozumieć osobę bliską rolnikowi która ukończyła 16 lat /a/, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie tego gospodarstw rolnego albo w bliskim sąsiedztwie /b/, a także stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy Id. Natomiast art. 3 ust.1 pkt.3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie do pracowniczego stażu pracy stawia dodatkowy wymóg jakim jest przypadający po dniu 31 grudnia 1982 r. okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika , jednak w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Przepisy zaś ustawy z dnia 20 grudnia 1990r o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 1 ust. 1 i 2 przewidują ubezpieczenie społeczne rolników które obejmuje również domowników jednak w art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy wymaga aby z takim wnioskiem wystąpił rolnik lub osoba zainteresowana. Idąc dalej, wskazać należy treść art. 37 ust.1 powołanej wyżej ustawy, który to przepis obliguje rolnika, bez czekania na wezwanie do zgłaszania Kasie osoby podlegającej ubezpieczeniu w jego gospodarstwie rolnym oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Mając zatem na uwadze wymóg zgłoszenia przez rolnika osób do ubezpieczenia w charakterze domownika, organ rozpoznając ponownie sprawę, winien w oparciu o art. 7 kpa art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa dokonać sprawdzenia czy skarżący był w trybie art. 37 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zgłoszony jako podlegający ubezpieczeniu w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców. Nie są bowiem dostatecznym dowodem w tej sprawie zeznania świadków o braku ewidencji gospodarstwa, którzy mogą nie posiadać dostatecznej wiedzy w tym zakresie, a także niewyjaśnienie tej kwestii ostatecznie przez orzekający w sprawie organ.

Z przyczyn wyżej podniesionych, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi /Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm./, jako że zaskarżone decyzje wydane zostały zarówno z naruszeniem prawa materialnego, jak i przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji.