Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1391/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 oraz ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7 i art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska,, Bożena Pindel (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. M. (M.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.: dalej K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121; dalej: u.s.u.s.) – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. nr [...]dotyczącą odmowy umorzenia J.M. (dalej: wnioskodawca, skarżący) należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości 159.618,37 zł, w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres 08/2004-12/2014 (składki – 68.081,34 zł, odsetki na dzień 6 maja 2015 r. – 39.999 zł),

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2004-12/2014 (składki – 27.238,84 zł, odsetki na dzień 6 maja 2015 r. – 15.389 zł),

- Fundusz Pracy za okres 08/2004-12/2014 (składki – 5.642,73 zł, odsetki na dzień 6 maja 2015 r. – 3.175 zł).

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...]r. ZUS po rozpoznaniu wniosku J. M. z dnia 2 maja 2015 r. (data wpływu 6 maja 2015 r.) odmówił umorzenia należności z tytułu ww. nieopłaconych składek oraz odsetek za zwłokę.

Organ uznał, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał, że z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, zaakcentował, że nie posiada żadnego majątku, co wielokrotnie zostało stwierdzone przez organy egzekucyjne. Ponadto podkreślił, że ZUS w 2005 r. umorzył mu składki w kwocie 44. 000 zł. Od 2000 r. nie osiąga żadnego dochódu; utrzymuje się ze zbiorki makulatury i złomu, lecz zarobek ten nie przekracza 5-10 zł dziennie. Nie korzysta z opieki zdrowotnej, bo nie stać go na wykupienie leków. Zatrudnienie w Miejskim Domu Kultury, początkowo w wymiarze [...] etatu a następnie na podstawie umowy zlecenia (polegające na nauce dzieci gry w szachy) zostało przerwane z uwagi na dokonane zajęcia wynagrodzenia.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca dołączył następujące dokumenty:

- trzy kserokopie postanowień Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (w tym postanowienie o bezskutecznej egzekucji prowadzonej w celu ściągnięcia składek ZUS),

- kserokopię zawiadomienia Dyrektora Oddziału ZUS w C. z dnia 20.01.2015 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej;

- kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia 31 grudnia 2013 r.;

- kserokopię rozliczenia podatkowego PIT-36 za 2014 r.;

- kserokopię potwierdzenia przyjęcia w dniu 3 sierpnia 2015 r. wniosku o wykreślenie wpisu w CEIDG;

- kserokopię zaświadczenia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia 17 marca 2014 r. o wysokości dochodów uzyskanych w latach 2005-2013;

-kserokopię kartoteki finansowej w KZGM K. z dnia 22 stycznia 2015 r.;

- kserokopię decyzji ZUS z dnia [...]r. o umorzeniu należności z tytułu składek za okres 02/2000-07/2004;

- kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia [...]r. o umorzeniu kosztów sądowych.

ZUS, jako organ II instancji, decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a u.s.u.s., przyznając zarazem, iż wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ww. ustawy z uwagi na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (postanowienie z dnia [...]r.). Zdaniem organu II należało jednak odmówić umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ wnioskodawca zakończył działalność gospodarczą w dniu 3 sierpnia 2015 r. i umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne, tym bardziej, że wobec należności z tytułu składek w dniach 20 stycznia, 9 marca i 19 sierpnia 2015 r. ponownie wdrożono postępowanie egzekucyjne.

W ocenie organów wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną, spłata należności w dłuższym lub późniejszym okresie czasu, wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Nie przedstawił on bowiem nowych oraz innych okoliczności niż wynikające ze złożonego wniosku, a które przemawiałyby za pozytywnym załatwieniem sprawy. Przede nie wykazał, że brak umorzenia należności z tytułu składek może zagrozić jego egzystencji i spowodować konieczność sięgnięcia do środków z pomocy społecznej. Uznano, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Końcowo organ stwierdził, że złożony wniosek stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń zdrowotnych szerokiej rzeszy obywateli. Środki na realizację tych świadczeń pochodzą z wpływów na poczet bieżących i zaległych składek. Powołując się na uznanie administracyjne organ II instancji zauważył, że nie jest zobligowany do umarzania należności. Natomiast zastosowanie omawianej instytucji może uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w sprawie nie zostało wykazane. Uznał, że skutki finansowe prowadzonej działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną w imieniu własnym i na własne ryzyko i nie można z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

W skardze pełnomocnik wnioskodawcy (radca prawny) zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie:

- art. 7. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz załatwienie sprawy z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także błędnej oceny materiału dowodowego polegającej na całkowitym pominięciu dowodów przedłożonych przez stronę uzasadniających, że ze względu na sytuację materialną i rodzinną uregulowanie należności wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych,

- art. 8 K.p.a. (zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa) poprzez wydanie całkowicie przeciwstawnej decyzji niż wydania przez ten sam organ w dniu [...]r. nr [...]pomimo, ze stan faktyczny i prawny jest tożsamy,

- art. 28 ust. 3, 5 i 6 u.s.u.s. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wobec wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność składek,

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wobec wnioskodawcy nie zachodzą uzasadnione przesłanki pozwalające na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wniósł o uchylenie obu decyzji ZUS oraz przeprowadzenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy toczącej się przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pod sygn. akt II SA/Wa 2140/14 na okoliczność nakazu opuszczenia przez skarżącego miejsca zamieszkania (wskazanego w skardze) bez prawa do lokalu socjalnego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę i podkreślił, że zaległości powstały z uwagi na uzyskiwanie z prowadzonej działalności niskich dochodów. Odnośnie egzekucji wynagrodzenia uzyskanego w Miejskim Domu Kultury podał, że były to kwoty wynikające z umowy zlecenia za prowadzenie szkółki szachowej dla dzieci, za co otrzymywał początkowo 600 zł, a następnie 300 zł miesięcznie. Dodał, że jest po zawale serca, którego skutkiem jest uszkodzenie lewej komory serca oraz gromadzenia się wody w płucach, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.

Okazał decyzję z dnia [...]r., którą MOPS w K. potwierdził jego prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres od 31 marca do 28 czerwca 2016 r.

Wyjaśnił ponadto, że wskazane w dokumencie dochody osiągane w latach 2005-2013 obejmowały jego dochód z działalności gospodarczej oraz umowy o pracę w wymiarze [...] etatu. Podkreślił, że pomimo licznych postępowań egzekucyjnych organy nie wyegzekwowały od niego żadnych kwot za wyjątkiem 200 zł z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Kontroli Sądu – w ramach art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja, którą ZUS utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Stan faktyczny sprawy na podstawie, którego została wydana decyzja został wyżej przedstawiony i będzie powtarzany w dalszej części uzasadnienia tylko w zakresie niezbędnym dla oceny prawidłowości procesu stosowania prawa, który przywiódł organ do wydania kwestionowanego przez skarżącego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do stanu prawnego sprawy wskazać trzeba, że zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, wydanego na podstawie wskazanej delegacji ustawowej, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stosownie do art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z cytowanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ZUS wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie ZUS orzeka w granicach uznania administracyjnego.

Zasadą jest, że ZUS może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zachodzi przesłanka całkowitej ich nieściągalności. Natomiast w sprawie z wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi jedna z dwóch ustawowych przesłanek umorzenia: 1) przesłanka całkowitej nieściągalności składek lub 2) przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Organ słusznie zauważył, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a u.s.u.s.; jednocześnie przyznał, że zachodzą przesłanki wymienione w pkt 3, 5 i 6 wymienionego przepisu. Dalej uznał jednak, że umorzenie byłoby przedwczesne, bowiem ponownie wdrożono przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne w 2015 r., którego przedmiotem są zaległe składki. Nie negował przy tym wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (postanowienie z dnia [...]. r.).

Sąd jednak zauważa, że w sytuacji gdy naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.), to ZUS nie mógł podważać tych ustaleń, gdyż kwestia ta z woli ustawodawcy została pozostawiona do wyłącznej kompetencji naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Skarżący składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawił dokumenty (wymienione wyżej), z których wynika bezskuteczne prowadzenie egzekucji nie tylko w zakresie składek ZUS, ale także dotyczących grzywien i innych świadczeń pieniężnych. Przedłożył także postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. umarzające mu koszty sądowe.

Skoro postanowieniem z dnia [...]r. organ egzekucyjny prowadzący egzekucję składek ZUS umarza to postępowanie z uwagi na jej bezskuteczność, to złożenie wniosku o ponowne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w 2015 r., aczkolwiek dozwolone, winno zostać poprzedzone ustaleniem, że zaszła istotna zmiana w sytuacji materialnej skarżącego pozwalająca na skuteczne prowadzenie dalszej egzekucji. Samo wdrożenie kolejnego postępowania egzekucyjnego bez poczynienia stosownych ustaleń dotyczących bieżącej sytuacji materialnej skarżącego nie pozwala na zaakceptowanie stwierdzenia organu, co do przedwczesności umorzenia należności. Pomimo, że skarżący podał we wniosku, że od 1 stycznia 2015 r. nie uzyskuje żadnego dochodu organ bez poczynienia jakichkolwiek ustaleń wszczyna kolejne postępowania egzekucyjne nie dające nawet w przybliżeniu pewności co do jego skuteczności. Ma to szczególne znaczenie w kontekście przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

W rozpoznawanej sprawie ZUS nie poczynił żadnych własnych ustaleń, decyzje wydał tylko i wyłącznie na podstawie dokumentów złożonych przez skarżącego, do których odniósł się lakonicznie nie podejmując polemiki w zakresie poczynionych w nich ustaleń. Nie zareagował na podniesione przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności dotyczące jego stanu zdrowia a także tego, że obecnie utrzymuje się on ze zbiórki makulatury i złomu, co pozwala mu zebrać kwotę 5-10 zł dziennie. Organ nie wzywał skarżącego o wyjaśnienia, które miałyby znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dowody, jakimi strona okoliczności te może wykazać. Zgodnie z art. 86 K.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Ustawodawca umożliwia organowi realizację w ten sposób zasady prawdy obiektywnej. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że organ nie wzywał skarżącego do złożenia wyjaśnień w sprawie; wysłał jedynie zawiadomienie o prawach strony w postępowaniu administracyjnym.

Organ stwierdza także, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie nie podważa przedłożonych przez skarżącego dokumentów (karta 5 i 6 akt administracyjnych), z których wynika, że jego roczne dochody w latach 2005-2014 wynosiły od 0 zł (2006 r.) do 3.861,99 zł (2009 r.).

Organ winien zweryfikować, czy skarżący posiada obecnie jakiekolwiek dochody wystarczające na pokrycie bieżących potrzeb. Winien ustalić w jakim zakresie skarżący korzysta z pomocy społecznej a także poczynić ustalenia dotyczące jego stanu zdrowia a co za tym idzie możliwości podjęcia zatrudnienia. W okolicznościach przedstawionych przez skarżącego nie można bowiem zasadnie twierdzić, że skarżący nie spełnia przesłanek, określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W szczególności organ winien zbadać aktualną sytuację mieszkaniową skarżącego w kontekście wymienionego wyżej wyroku WSA w Warszawie nakazującego opuszczenie przez skarżącego miejsca zamieszkania.

Organ winien więc ponownie rozważyć, czy skarżący ze względu na stan majątkowy i obecny stan zdrowia jest w stanie opłacić należne składki i czy nie spowoduje to dla niego zbyt ciężkich skutków. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem ZUS w zakresie prawidłowości przeprowadzenia przez organ postępowania administracyjnego. Przytoczony przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie wymaga bowiem, aby ocena zasadności umorzenia należności z tytułu składek została dokonana po zbadaniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej strony. Taka ocena została w rozpoznawanej sprawie dokonana w sposób niepełny. Sąd podkreśla, że taki sposób prowadzenia postępowania administracyjnego, szczególnie w sytuacji gdy zmierza ono do wydania decyzji o charakterze uznaniowym, stoi w sprzeczności z wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. tj. podstawowymi zasadami prowadzenia postępowania dowodowego.

Organ administracji, podejmując decyzję na podstawie uznania administracyjnego, ma obowiązek zgodnie z art. 7 K.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, że zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2011 r. o sygn. akt II GSK 99/10; wszystkie wymienione w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Oceniając zasadność umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych należy ważyć zarówno ważny interes zobowiązanego jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych. (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2869/14). Przez ważny interes dłużnika należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2211/04; Lex nr 154626). Należy również podkreślić, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują obiektywne okoliczności ustalone przez organ na podstawie dowodów zebranych w sprawie.

W tym względzie, w wymiarze praktycznym, istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, iż z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, zasadnicze znaczenie mają nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuacja finansowa wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/12). Z powyższym koresponduje stanowisko, że w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności, to organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany jest należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Sytuacja zaś, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna nie dość z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest zgodna z interesem publicznym. Argumentacja podniesiona przez ZUS skutkowałby tym, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, nie mogłaby znaleźć w praktyce żadnego zastosowania, co byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej. (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GPS 1502/14).

W przekonaniu Sądu, organ wydający decyzję administracyjną o charakterze uznaniowym musi uwzględniać szereg reguł ogólnych, rządzących funkcjonowaniem struktur władzy publicznej, a zwłaszcza zasady demokratycznego państwa prawnego i wynikającej z niej zasady proporcjonalności oraz dokonać m.in. oceny relacji interesu społecznego i interesu indywidualnego zainteresowanego w sprawie. Prawidłowe zastosowanie tych zasad może (w niektórych stanach faktycznych) doprowadzić do tego, że zakres swobodnego uznania organu zostanie ograniczony. To rzetelnie zebrany (przez organ) materiał dowodowy umożliwia organowi taką ocenę sytuacji zainteresowanego, która – w świetle art. 7 K.p.a. – stanowi podstawę do przyjęcia, czy w świetle kodeksowej zasady proporcjonalności należy skorzystać z przypisanej organowi kompetencji.

Wobec powyższego stwierdzono, że zaskarżona decyzja narusza art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. z uwagi na brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego pozwalającego na wyważenie interesu zobowiązanego i interesu publicznego. Poza ogólnikowymi stwierdzeniami, co do uznania administracyjnego skutków umorzenia spornych należności i przyczyn ich powstania, organ nie uzasadnił dlaczego w badanej sprawie interes publiczny przeważa nad interesem zobowiązanego.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uzupełni materiał dowodowy we wskazanym wyżej kierunku i odniesie się do dokumentów złożonych przez stronę oraz dokona ich ponownej oceny przy uwzględnieniu poczynionych wyżej wywodów.

Z podanych wyżej powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.