Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1564/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 235  1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 8 ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) del. WSA Zbigniew Ślusarczyk Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 783/10 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 783/10, po rozpoznaniu skargi E. S., uchylił zaskarżoną decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [..] października 2010 r., nr 97/HP/Chz/10, w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Elżbieta S., pracując w Sądzie Rejonowym w Lubinie oraz w Spółdzielni Usługowej "[...]" w L., wykonywała pracę z wykorzystaniem siły nacisku powodującą znaczne obciążenie kończyn górnych. Wg oceny narażenia zawodowego praca w Sądzie Rejonowym w Lubinie "mogła stwarzać potencjalne prawdopodobieństwo w zakresie zainicjowania zmian w obrębie nadgarstka, zidentyfikowanych, jako zespół cieśni nadgarstka." Wg karty oceny narażenia zawodowego również praca w Spółdzielni Usługowej "[...]" w L. "stwarzała możliwość powstania choroby zawodowej."

Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w Lubinie wydał w dniu [...] lutego 2007 r. orzeczenie lekarskie, nr [...], znak: [...], o rozpoznaniu u E. S. choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1).

W oparciu o powyższe orzeczenie lekarskie oraz ocenę narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. wydał w dniu 9 marca 2007 r., decyzję Nr [...], znak: [...], o stwierdzeniu u E. S. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1).

Od powyższej decyzji odwołał się zakład pracy Spółdzielnia Usługowa "[...]" w L..

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu zwrócił się do Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w Lubinie o skierowanie E. S. na badanie lekarskie w trybie odwoławczym.

W dniu 19 maja 2008 r. do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrocławiu wpłynęło orzeczenie lekarskie z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1) u E. S..

Mając na uwadze dwa odmienne stanowiska placówek diagnostyczno-orzeczniczych, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu, pismem z dnia 26 maja 2008 r. zwrócił się do Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w Lubinie o skierowanie zainteresowanej na badanie lekarskie do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, którego opinia w ww. sprawie zostanie uznana za ostateczną.

Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w piśmie z dnia 3 lutego 2010 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni nadgarstka u E. S..

Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu biorąc pod uwagę fakt, że informacje zawarte w obu ww. oświadczeniach mogły mieć wpływ na wynik sprawy, zwrócił się do obu placówek badawczo-rozwojowych o wyrażenie opinii.

Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, w piśmie z dnia 30 sierpnia 2010 r. podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie z dnia 3 lutego 2010 r. i stwierdził, że zakres czynności opisywanych przez zainteresowaną był szeroki, różnorodny, lecz nie miał charakteru ruchów monotypowych o dużej powtarzalności w stawach nadgarstkowych.

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu także podtrzymał stanowisko o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu, decyzją z dnia [..] października 2010 r., nr [...], na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851, z późn. zm.), art. 2351 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm. dalej "k.p.") oraz § 8 ust. 1 i 4 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869, dalej "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"), jak również art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania zakładu pracy: Spółdzielni Usługowej "[...]", uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia [...] marca 2007 r. w całości i orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione łącznie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w art. 2351 k.p. oraz § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

W przypadku E. S. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w Lubinie dnia [...] lutego 2007 r. wydał orzeczenie lekarskie o stwierdzeniu choroby zawodowej, natomiast zarówno Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu w orzeczeniu lekarskim z dnia 7 kwietnia 2008 r. jak i Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w opinii z dnia 3 lutego 2010 r. wykluczyły możliwość rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20.1) u zainteresowanej. Jako główną przyczynę braku rozpoznania choroby zawodowej obie placówki badawczo-rozwojowe podały brak związku przyczynowego z wykonywaną pracą zawodową. Obie jednostki orzecznicze stwierdziły zgodnie, że wykonywane przez E. S. czynności nie były ruchami monotypowymi i obciążały głównie stawy barkowe i łokciowe, a nie nadgarstki. Nadto, występującą u zainteresowanej chorobę powiązały ze zmianami dyskopatycznymi w odcinku szyjnym kręgosłupa.

W orzeczeniu lekarskim Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w Lubinie podkreślano większe obciążenie podczas pracy kończyny górnej dominującej (prawej u osoby praworęcznej), co miało uzasadniać rozpoznanie u pacjentki zespołu cieśni nadgarstka po stronie prawej. Tymczasem w badaniu EMG wykonanym w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu stwierdzono zaburzenia przewodnictwa praktycznie w takim samym stopniu w zakresie obu nerwów pośrodkowych (w obu nadgarstkach), co dodatkowo przemawia przeciwko związkowi przyczynowo-skutkowemu z pracą zawodową.

E. S. w skardze na powyższą decyzję wniosła o jej uchylenie w całości. Skarżąca nie zgadzając się z rozstrzygnięciem o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka zakwestionowała analizę narażenia zawodowego przeprowadzoną w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu oraz w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi ze względu na uniemożliwienie skarżącej zademonstrowania wykonywanych przez nią czynności.

W odpowiedzi na skargę Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując argumentację faktyczną i prawną przestawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku zaznaczył, że "przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia rozważenia interesu prawnego pracodawcy do bycia stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej."

Dalej podniósł, że definicję strony postępowania administracyjnego zawiera przepis art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wyrażenie "interes prawny" użyte w treści tego artykułu, oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Sąd podkreślił, że kształt tego interesu jest zawsze wyznaczony przez prawo materialne, może on zatem być różny wobec różnych regulacji prawnych.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego istotną (relewantną) cechą "strony" w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest to, że jest ona podmiotem własnych praw (interesów prawnych) lub obowiązków, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 k.p.a., może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Interes prawny musi być przy tym "własny", a nie jak można go wywodzić wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki między nimi byłyby silne i nawet gdyby związki te miały charakter nie tylko faktyczny ale i prawny. Istnienie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym oznacza ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego mogącymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.

Sąd I instancji podzielił stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1676/07, w którym wskazano, że zakład pracy nie ma przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym choroby zawodowej osoby u niego zatrudnionej. Zdaniem Sądu trafnie wskazano, w powyższym orzeczeniu, że w poprzednim okresie interes prawny zakładów pracy w uczestniczeniu w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej wyrażał się w tym, że były one zobowiązane do wypłaty jednorazowych odszkodowań poszkodowanym pracownikom, niezależnie od świadczeń wypłacanych z tego tytułu przez Zakłady Ubezpieczeń Społecznych. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., sygn. P 5/01 orzekającego niezgodność z Konstytucją RP art. 32 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułów wypadków przy pracy i chorób zawodowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych został zobowiązany do wypłacania jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych pracownikom wszystkich zakładów pracy i członkom ich rodzin. Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego wszedł w życie - zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP - w dniu 19 czerwca 2002 r. Aktualnie zatem jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu pracownika albo śmierci pracownika wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego uregulowanym w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). W związku z tym, że zakład pracy nie jest już zobowiązany do wypłacenia pracownikowi jednorazowego świadczenia z tytułu choroby zawodowej, odpadła materialnoprawna podstawa do udziału zakładu pracy w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Brak podstawy materialnoprawnej, z którą ustawa wiązałoby powstanie po stronie zakładu pracy obowiązku lub przyznanie uprawnienie przesądza z kolei, że zakład nie ma interesu prawnego opartego na prawie lub chronionego przez prawo do bycia stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

Zdaniem Sądu Spółdzielnia Usługowa "[...]" w L., wnosząc odwołanie od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, nie legitymowała się własnym interesem prawnym do wniesienia powyższego środka. Spółdzielnia nie była stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, co z kolei przesądza o braku możliwości zaskarżania wydanych w tym postępowaniu orzeczeń.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego interes prawny do bycia stroną postępowania administracyjnego nie może być wyinterpretowany z § 8 ust. 3 pkt. 2 rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, w którym wskazano, że decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo jej braku organ przesyła pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika. Przepis ma charakter przepisu procesowego, z którego nie wynikają prawa lub obowiązki materialnoprawne dla pracodawcy. Nakłada bowiem na organy prowadzące postępowanie jedynie obowiązek doręczenia wydanego rozstrzygnięcia, nie przesądzając jednocześnie o jakichkolwiek uprawnieniach lub obowiązkach, które wiązałyby się z wydaną decyzją. Interes wynikający z § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia może być rozpatrywany jedynie w kategorii interesu faktycznego, nie zaś interesu prawnego, z którego można by interpretować określone prawa lub obowiązki zakładu pracy.

Sąd uznał, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym, pracodawca oraz były pracodawca osoby, względem której toczy się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, nie ma interesu prawnego do bycia stroną postępowania. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu, rozpoznając wniesione przez Spółdzielnię Usługową "[...]" w L. odwołanie od decyzji organu I instancji, dopuścił się naruszenia art. 28 oraz art. 138 § 1 k.p.a., a więc dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zobowiązany jest do uwzględnienia zawartej w wyroku oceny prawnej, a w konsekwencji rozważyć konieczność umorzenia postępowania odwoławczego, jako wniesionego przez podmiot nie mający przymiotu strony.

Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego:

- błędną wykładnię § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, polegającą na tym, że nie można uznać pracodawcy za stronę postępowania administracyjnego;

- błędną wykładnię art. 28 oraz art. 138 pkt 1 k.p.a. polegającą na przyjęciu, że Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu dopuścił się naruszenia przytoczonych przepisów rozpoznając wniesione przez Spółdzielnię "[...]" w L. odwołanie;

- niewłaściwe zastosowanie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy przez przyjęcie, że skoro zakład pracy nie jest już zobowiązany do świadczenia pracownikowi jednorazowego wynagrodzenia z tytułu choroby zawodowej, odpadła materialno-prawna podstawa do udziału zakładu pracy w charakterze strony.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że choć pracodawca nie ponosi bezpośrednich konsekwencji stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika w postaci wypłaty odszkodowania, to jednak inne przepisy prawa materialnego nakładają na pracodawcę szereg obowiązków.

Wskazano na art. 235 § 3 k.p., który zobowiązuje pracodawcę w razie rozpoznania u pracownika choroby zawodowej do ustalenia przyczyny powstania choroby zawodowej oraz charakteru i rozmiaru zagrożenia tą chorobą, a także obowiązek przystąpienia niezwłocznie do usunięcia czynników powodujących powstanie choroby zawodowej i zastosowania innych niezbędnych środków zapobiegawczych.

Ponadto ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ustala zasady różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (art. 1 ust. 3). Pracodawca zobowiązany jest art. 235 § 4 k.p. do prowadzenia rejestru obejmującego przypadki stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby. Na tej podstawie, zgodnie z art. 30 ust.2 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, obliczana jest kategoria ryzyka dla grupy działalności, która m.in. od wskaźnika częstości stwierdzonych chorób zawodowych. Zatem liczba stwierdzonych chorób zawodowych wpływa na wielkość składki uiszczanej przez pracodawców w danej grupie działalności.

Z tych względów trudno jest odmówić pracodawcy braku istnienia interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia choroby zawodowej.

Ponadto przyjmując za prawidłowy pogląd Sądu I instancji, doszłoby do naruszenia porządku prawnego. W sytuacji, kiedy organ I instancji wydałby decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej u pracownika, brak byłoby strony, która mogłaby wnieść odwołanie do organu II instancji. Jedyną uprawnioną do złożenia odwołania stroną byłby sam pracownik, a w sytuacji gdy decyzja rozstrzygałaby na jego korzyść, nie miałby on interesu w złożeniu odwołania. Zatem decyzja taka pozostałaby bez bezpośredniej kontroli organu II instancji w ramach postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w granicach określonych zarzutami skargi kasacyjnej.

Podstawą zaskarżonego wyroku było uznanie, że pracodawca osoby, względem której toczy się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, nie ma interesu prawnego do bycia stroną tego postępowania.

Zgodzić się należało z autorem skargi kasacyjnej, że Sąd Wojewódzki podejmując powyższą ocenę niewłaściwie założył, że sama okoliczność braku obowiązku pracodawcy do wypłaty pracownikowi jednorazowego świadczenia z tytułu choroby zawodowej sprawia, że odpadła materialnoprawna podstawa do udziału zakładu pracy w charakterze strony w przedmiotowym postępowaniu, podczas gdy inne przepisy prawa materialnego wskazują na potrzebę przyznania temu podmiotowi statusu strony.

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie jednolicie wiąże się kwestię uprawnienia do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony z koniecznością wykazania własnego interesu prawnego, wyznaczonego granicami wynikającymi nie tylko z przepisu art. 28 k.p.a., ale i z konkretnego przepisu prawa materialnego.

Wskazać należy, że stroną postępowania administracyjnego jest, zgodnie z art. 28 k.p.a., każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo każdy, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny wyraża się w możliwości zastosowania normy prawa administracyjnego materialnego w konkretnej sytuacji określonego podmiotu. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się w takim wypadku do ustalenia prawdopodobnego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa administracyjnego. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu.

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy podnieść należy, że zgodnie z art. 2351 k.p. "za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym"." Wynika z tego, że rozpoznanie choroby zawodowej ściśle powiązano z istnieniem narażenia zawodowego. W konsekwencji w postępowaniu dotyczącym zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych pracodawcy przypisano określone uprawnienia i obowiązki zarówno w Kodeksie pracy jak i w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Kodeks pracy w art. 212 pkt 3 zobowiązuje osobę kierującą pracownikami do organizowania, przygotowywania i prowadzenia prac w sposób uwzględniający zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy. W myśl z kolei art. 230 § 1 oraz art. 231 k.p. w razie stwierdzenia u pracownika objawów wskazujących na powstanie choroby zawodowej, pracodawca obowiązany jest przenieść pracownika do innej pracy, nienarażającej go na działanie czynnika, który wywołał te objawy. Zgodnie zaś z art. 230 § 2 k.p., jeżeli takie przeniesienie powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy. Ciężar ponoszenia powyższych obowiązków, w tym i finansowych, obciąża pracodawcę, który jest zobowiązany do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w zakładzie pracy niezależnie od tego, czy u pracownika nastąpi stwierdzenie choroby zawodowej, czy też nie.

Na podstawie art. 236 k.p. pracodawca jest obowiązany systematycznie analizować m. in przyczyny chorób zawodowych związanych z warunkami środowiska pracy i podejmować właściwe środki zapobiegawcze. Także przepisy art. 235 k.p. nakłada na pracodawcę określone obowiązki związane z niezwłocznym zgłoszeniem każdego przypadku podejrzenia choroby zawodowej (§ 1), dokonania określonych działań w związku z rozpoznaniem takiej choroby (§ 3), prowadzenia odpowiedniego rejestru (§ 4) oraz dokonywania odpowiednich zawiadomień (§ 5).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszym składzie, niezależnie od wskazanej powyżej regulacji prawnej, przepisem prawa materialnego przesądzającym o istnieniu po stronie zarówno obecnego jak i byłego pracodawcy interesu prawnego w rozstrzygnięciu zagadnień związanych ze stwierdzeniem choroby zawodowej u pracownika jest art. 30 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity Dz. U. Nr 167 poz. 1322 z 2009 r. ze zm.), zgodnie z którym stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe dla grupy działalności ustala się w zależności od kategorii ryzyka ustalonej dla tej grupy (ust. 1), przy czym kategorię ryzyka dla grupy działalności ustala się w zależności od ryzyka określonego między innymi wskaźnikiem częstości stwierdzonych chorób zawodowych oraz liczby osób zatrudnionych w warunkach zagrożenia (ust. 2). Skoro, zaś wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalana jest w zależności od kategorii ryzyka, wyznaczonej m.in. poprzez stwierdzone choroby zawodowe, przy tym kategoria ryzyka dla grup działalności ustalana jest na okres nie dłuższy niż na 3 lata składkowe (art. 30 ust. 5), to interes prawny Spółdzielni do wzięcia udziału w toczącym się postępowaniu wiąże się z możliwością zwiększenia ciężaru ekonomicznego ponoszonych kosztów jako płatnika składek w ramach systemu ubezpieczeń społecznych (art. 4 ust. 2 z związku z art. 15 ust. 2 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 w związku z art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych). Analogiczny pogląd prawny utrwalony jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 18 maja 2011 r., sygn. II OSK 11/11, z dnia 24 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1744/06 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zarówno były jak i aktualny pracodawca, będący płatnikiem składek w ramach systemu ubezpieczeń społecznych posiada przymiot strony w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie choroby zawodowej (art. 2351 k.p.) na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Z przyczyn wyżej przedstawionych Naczelny Sąd Administracyjny w składzie tu orzekającym nie podzielił stanowiska zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1676/07. Ograniczenie wywodów w stosunku do interesu prawnego pracodawcy, jedynie do kwestii ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty jednorazowego odszkodowania poszkodowanemu pracownikowi, bez równoczesnego uwzględnienia całokształtu powołanych wyżej unormowań nie pozwala na właściwą ocenę posiadania przez pracodawcę interesu prawnego w rozpoznawanej kategorii spraw. Wskazane zatem okoliczności stanowią o trafności zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 28 k.p.a.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje oparcie w art. 207 § 2 p.p.s.a.