Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 477/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 par. 1, art. 81, art. 107 par. 3, art. 127 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 1-7,
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 207 ust. 1 i ust. 2, art. 190 ust. 1 i ust. 3,
journal: Dz.U. 2016 poz 1842
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 477/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 9 stycznia 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , sędzia WSA Ewa Kamieniecka, , Sędziowie, sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), asesor WSA Wojciech Śnieżyński, , , Protokolant, starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r., sprawy ze skargi G. M., na decyzję Rektora Uniwersytetu W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie skreślenia z listy studentów, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 kwietnia 2017 r., zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz skarżącego kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, sądowoadministracyjnego., , ,


UZASADNIENIE

Dyrektor A Uniwersytetu B (dalej zwany Dyrektorem A) ostateczną decyzją z dnia [...] 2012 r., Nr [...], na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, późniejszy tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm., dalej w skrócie u.p.s.w.) oraz uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu B (dalej nazwa uczelni w skrócie U[...]) z dnia [...] 2006 r., skreślił G. M. (dalej zwanego stroną lub skarżącym) z listy studentów 2 roku stacjonarnych studiów II- stopnia na kierunku [...] z dniem [...] 2012 r. w roku akademickim 2011/2012 z powodu niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego. W uzasadnieniu wskazano, że "zgodnie z par. 40 ust. 1 pkt 3 zarządzenia nr [...] Rektora U[...] zostaje Pan skreślony z listy studentów, zachowując prawo do złożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego do 30.09.2014r."

Strona pismem z dnia 14 lutego 2017 r. wystąpiła do Prorektora ds. Nauczania U[...] (dalej zwany Prorektorem) z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji ostatecznej z dnia [...] 2012 r. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Strona podawała, iż stan faktyczny i podstawa prawna decyzji nie budziły wątpliwości, gdyż po uzyskaniu zaliczenia ostatniego przedmiotu w semestrze zimowych roku akademickiego 2011/2012 na kierunku [...] (moduł praca magisterska), a w sytuacji braku złożenia pracy dyplomowej, na podstawie Regulaminu Studiów U[...], wydano decyzję o skreśleniu jej z listy studentów U[...]. Strona zauważyła jednakże, iż jednocześnie decyzja wyznaczała prawo do złożeniu pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego do 30 września 2014 r., gdy tymczasem zgodnie z § 44 ust. 5 Regulaminu Studiów U[...] (uchwała Nr [...] Senatu U[...] z dnia [...] 2006r.), termin ten powinien wynosić dwa lata od uzyskania ostatniego zaliczenia. Tym samym, zdaniem strony, Dyrektor A rażąco naruszył warunki wznowienia w prawach studenta określone w obowiązującym Regulaminie Studiów U[...], gdyż wyznaczony przez niego termin na wznowienie w celu złożenia pracy dyplomowej wynosił dwa lata i 7 miesięcy, lub 5 semestrów akademickich. W ocenie strony nie budzi żadnych wątpliwości, iż nastąpiło przez to rażące wystąpienie przeciwko art. 160 ust. 1 oraz 162 ust. 6 pkt c) i pkt f) u.p.s.w., gdyż zapisy te wymagają, by organy uczelniane w zakresie ustalenia praw i obowiązków studenta oraz warunków ukończenia studiów zawarły w formie zapisów Regulaminu Studiów U.[...].

Skarżący zwrócił ponadto uwagę, iż istnieje silny związek przyczynowo-skutkowy między wadą przedmiotowej decyzji a utratą przez niego możliwości ukończenia studiów na kierunku [...], gdyż wyznaczona data zbiegła się z datą uchwalenia likwidacji specjalności [...].

Prorektor pismem z dnia 16 marca 2017 r. zawiadomił skarżącego o wyznaczeniu terminu rozpatrzenia sprawy do dnia 28 kwietnia 2017 r. ze względu na konieczność wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w toku prowadzonego postępowania administracyjnego oraz jego szczegółowej analizy w związku ze złożonym charakterem sprawy, po czym pismem z dnia 20 kwietnia 2017r. wezwał skarżącego, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., w celu zapoznania się z całością materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, w terminie 3 dni od daty otrzymania tego pisma (przesyłka awizowana 26 kwietnia 2017r.).

Prorektor decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora A z dnia [...] 2012 r. uznając, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 156 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu tej decyzji przytoczono brzmienie § 44 ust. 6 Regulaminu Studiów U[...] przewidujące możliwość wznowienia studiów w terminie dwóch lat od daty skreślenia z listy studentów w celu złożenia pracy dyplomowej i/lub egzaminu dyplomowego. Zdaniem Prorektora, biorąc pod uwagę tą regulację prawną (dwa lata od daty skreślenia) i datę końcową wyznaczoną w decyzji przez Dyrektora A (30.09.2014 r.), skarżącemu dano dodatkowo ponad 6 miesięcy na ukończenie studiów II stopnia podjętych w roku akademickim 2008/2009. W ocenie organu zestawienie treści decyzji z treścią § 44 ust. 6 Regulaminu Studiów U[...] wskazuje, że umożliwienie złożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego w przedłużonym terminie nie miało wpływu na ważność decyzji z dnia [...] 2012 r., gdyż jej podstawą nie był fakt niezłożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego w terminie dwóch lat od skreślenia z listy studentów, lecz niezachowanie terminu przedłużonego.

Skarżący pismem z dnia 14 maja 2017 r. wystąpił do Rektora U[...] (dalej zwanego Rektorem) z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora A z dnia [...] 2012r. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) motywując go koniecznością uwzględnienia dodatkowego materiału dowodowego i dokładnego zbadanie sprawy w oparciu o obowiązujące procedury prawne. Zdaniem skarżącego nie istnieje konieczność unieważnienia decyzji w całości, bowiem wszystkie podniesione zarzuty dotyczyły jedynie części decyzji dotyczącej warunków ukończenia studiów. Dlatego też w jego przekonaniu nie ma przeszkód prawnych, by unieważnić decyzję w tej części. Jednocześnie skarżący zwrócił uwagę, iż w dotychczas wydanej decyzji zabrakło jednoznacznego stwierdzenia, czy decyzja odpowiada prawu w całości. Dalej podniesiono, że "kwestionowana decyzja nie budzi zastrzeżeń w zakresie rozstrzygnięcia, czyli aktu skreślenia z listy studentów, i z pewnością odpowiada w tym zakresie porządkowi prawnemu. Natomiast jest całkowicie błędna w pozostałej części, tj. dotyczącej ustalenia warunków ukończenia studiów".

Skarżący zaznaczył także, iż dotychczas sformułowany zarzut (tj. nieprawidłowy termin możliwości ukończenia studiów bez konieczności uzupełniania różnic programowych) nie jest jedynym, jaki należy w tej sytuacji podnieść. Drugim błędnym rozstrzygnięciem jest wyznaczenie daty w odniesieniu do daty kalendarzowej 30 września 2014 r., ponieważ powszechnie stosowaną interpretacją terminów wynikających z Regulaminu Studiów U[...] jest rok akademicki. Powtórzono następnie kwestię związku przyczynowo- skutkowego, do jakiego doszło wskutek nieprawidłowości w decyzji z dnia [...] 2012 r. a utratą możliwości ukończenia studiów na studiach magisterskich na kierunku [...]. Zdaniem skarżącego kwestia ta powinna zostać poddana szczegółowym rozważaniom, gdyż zaistnienie istotnych skutków społeczno-gospodarczych stanowi drugą, konieczną przesłankę unieważnienia decyzji administracyjnej. Ponadto należy rozważyć, czy kwestionowana decyzja odpowiada prawu, czy odmowa jej unieważnienia jest podyktowana innymi przesłankami (a zatem czy nie zachodzą przesłanki odmowy unieważnienia decyzji pomimo jej wadliwości prawnej).

Rektor decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 u.p.s.w. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Dyrektora A z dnia [...] 2012 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Rektor powtórzył w znacznej części argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji Prorektora z dnia [...] 2017 r. dotyczącą uzyskania przez skarżącego dodatkowo ponad 6 miesięcy na ukończenie studiów II stopnia podjętych w roku akademickim 2008/2009, dodając przy tym, że "końcowa data wskazana w przedmiotowej decyzji (30.09.2014 r.), wbrew temu co podnosi Wnioskujący, nie jest datą kalendarzową, lecz datą zakończenia roku akademickiego. Stosownie bowiem do § 7 ust. 1 obowiązującego w dniu wydania przedmiotowej decyzji Regulaminu Studiów U[...] (Uchwała Nr [...] Senatu U[...]) - "Rok akademicki trwa od 1 października do 30 września następnego roku i obejmuje dwa semestry studiów - zimowy oraz letni.""

Wskazano także, iż w ocenie organu odwoławczego podnoszone przez skarżącego "zaistnienie istotnych skutków społeczno-gospodarczych", jako koniecznej przesłanki do unieważnienia decyzji Nr [...], nie zasługuje na uwzględnienie, o czym miała świadczyć zgromadzona w sprawie dokumentacja przebiegu studiów skarżącego, która jednoznacznie pokazuje, że Uniwersytet B stwarzał szereg możliwości, aby nie został zaprzepaszczone uzyskane przez skarżącego w trakcie studiów osiągnięcia.

Na koniec wytłuszczono, iż istotą podjętej decyzji Dyrektora A z dnia [...] 2012 r. skreślającej skarżącego z listy studentów było niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego, zaś wyznaczenie dłuższego terminu do złożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego, niż to wynikało z Regulaminu Studiów U[...], nie jest przesłanką do uznania przedmiotowej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W skardze do tut. Sądu strona, wnosząc o uchylenie decyzji I i II instancji w całości i nakazanie organowi I stopnia podjęcia decyzji o unieważnieniu decyzji Dyrektora A we wskazanej części, zarzuciła naruszenie przepisów u.p.s.w., k.p.a. oraz Regulaminu Studiów U[...], a także brak słuszności merytorycznej, dające podstawę do wznowienia postępowania w tej sprawie. Skarżący sformułował siedem zarzutów sprowadzających się to twierdzenia, iż skarżona decyzja jest wadliwa, dlatego powinna zostać uchylona, a postępowanie nie zostało przeprowadzone poprawnie, gdyż:

po pierwsze- doszło do naruszenia art. 158 § 1 k.p.a., skoro Rektor nie uchylił decyzji niezgodnej z prawem, zaś w uzasadnieniu decyzji nie rozstrzygnął explicite o istnieniu naruszenia prawa lub jego braku, co stanowi rażące naruszenie zasad postępowania o stwierdzenie nieważności;

po drugie- uchybiono art. 162 pkt 6 lit. c u.p.s.w. w zw. z § 44 ust. 4 Regulaminu Studiów U[...] i z art. 158 § 1 k.p.a., gdyż doszło do naruszenia regulacji dotyczących wznawiania studiów, jednakże w pozostałej części (na podstawie art. 190 u.p.s.w.) decyzja odpowiadała prawu;

po trzecie- naruszono art. 7, art. 77 oraz art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ nie rozpatrzono zgłoszonych dowodów tj. zarządzenia Rektora o likwidacji profilu kształcenia skarżącego, decyzji o odmowie wznowienia w prawach studenta oraz opinii Prodziekana Wydziału C, w sytuacji gdy wzięcie pod uwagę zwłaszcza faktu likwidacji z dniem 1 października 2014 r. profilu kształcenia skarżącego oraz decyzji ze stycznia 2016 r. o odmowie wznowienia w prawach studenta jest kluczowe dla oceny sprawy, podobnie jak określenie skutków społeczno-gospodarczych decyzji;

po czwarte- wydano pierwotną decyzję na podstawie błędnego stanu prawnego, gdyż organ ja wydający nie wziął pod uwagę zmian w regulaminie studiów, jakie uchwalił Senat U[...] w dniu 30 marca 2011 r. (Uchwała nr [...]);

po piąte- naruszono art. 6, art. 11 i art. 140 k.p.a., albowiem obydwa organy prowadzące postępowanie, nie udzieliły informacji na temat przyczyn podejmowanych przez siebie decyzji, obowiązującego stanu prawnego, formułując uzasadnienia nie odpowiadają na tezy i zapytania strony, posługują się ogólnikowymi i lakonicznymi stwierdzeniami, zaś przy ponownym rozpoznaniu sprawy jedynie powtórzono tezy pierwotnego rozstrzygnięcia;

po szóste- w stopniu znacznym naruszono, przewidziane w art. 10 § 3 oraz art. 81 k.p.a., prawa strony do udziału w postępowaniu;

po siódme- organ wyższej instancji, dokonując kontroli nadzwyczajnej, nie usunął skutków społecznych wad decyzyjnych, pomimo możności wskazania, iż osoby z przekroczonym terminem dwuletnim również mogą wznowić ("reaktywować") studia, tylko, że w innym trybie, zgodnie z § 44 ust. 3 i ust. 5 Regulaminu Studiów U[...].

Rektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wskazał, iż wbrew stanowisku skarżącego podczas rozpatrywania jego odwołania zostały wzięte pod uwagę wszystkie przedstawione przez niego dokumenty, jak również cała dokumentacja zgromadzona w tej sprawie. Analiza przeprowadzona przez organ doprowadziła do konkluzji, zgodnie z którą należy stwierdzić bez wątpienia, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Dyrektora A z dnia [...] 2012 r., której istotą było niezłożenie w terminie egzaminu dyplomowego. Wyraźnie podkreślono, iż nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na rażące naruszenie prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest w istocie sytuacja, kiedy wydana decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W tej sytuacji okoliczność tego rodzaju nie nastąpiła, stąd też zarzut nr 1 dotyczący nieodniesienia się do rzekomego rażącego naruszenia prawa należy uznać za całkowicie chybiony. Odnosząc się do kwestii określenia w decyzji skreślającej skarżącego z listy studentów najpóźniejszego możliwego terminu do złożenia pracy i zdania egzaminu podniesiono, iż zgodnie z obowiązującymi w dacie wydawania tejże decyzji przepisami Regulaminu Studiów U[...] (Uchwała Senatu U[...] nr [...] z dnia [...] 2011 r.) student, który nie złożył pracy dyplomowej w terminie uzgodnionym z promotorem, nie później niż do końca ostatniego semestru studiów lub też w terminie przesuniętym o 3 miesiące przez Dziekana na wniosek promotora (ze względu na chorobę bądź niemożność wykonania pracy dyplomowej z uzasadnionych przyczyn niezależnych od studenta) w terminie dwóch lat od daty skreślenia z listy studentów może wystąpić o wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i/lub egzaminu dyplomowego, zaś po upływie tego terminu wznowienie studiów może nastąpić w celu złożenia pracy dyplomowej i/lub egzaminu dyplomowego lub w trybie § 41 ust. 3 i ust. 4 regulaminu. Wskazano w tym kontekście, że nie ma przeszkód natury prawnej, by Dyrektor A wyznaczył skarżącemu dłuższy o ponad sześć miesięcy okres na złożenie pracy i zdanie egzaminu dyplomowego- motywowany przede wszystkim dotychczasowym przebiegiem studiów skarżącego i chęcią umożliwienia mu ukończenia studiów na dotychczas realizowanej specjalności. Zasadą bowiem w tym przypadku jest wyznaczenie terminu, który nie może być krótszy niż dwa lata; żadna jednak regulacja nie ogranicza Dziekana czy Dyrektora w ustaleniu terminu dłuższego poza regulaminową, nieskracalną podstawę. Z tego względu nie można uznać, że wydłużenie terminu do złożenia pracy stanowiło w istocie naruszenie prawa, ponieważ było ono dla skarżącego rozwiązaniem korzystniejszym, skoro poprzez wydłużenie terminu otrzymał on więcej czasu na przygotowanie i złożenie pracy dyplomowej. W żaden sposób nie naruszało to jego praw wynikających ze statusu studenta, dlatego też nie sposób zgodzić się z twierdzeniem skarżącego wyrażonym w zarzucie nr 3, według którego przedłużenie odbyło się na szkodę skarżącego i jednocześnie stało się przyczyną utraty możliwości ukończenia przez niego studiów. Wyznaczenie dłuższego, korzystniejszego dla skarżącego terminu przywrócenia na studia w ramach tej samej specjalności nie stanowiło meritum tej decyzji, nie miało także wpływu na jej ważność.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia 19 grudnia 2017 r. wniósł o rozszerzenie rozstrzygnięcia poprzez stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora A z dnia [...] 2012 r. w całości (a zatem także pozostałej części), gdyż decyzja ta nie tylko została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), ale także z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Skarżący zaznaczył, iż te zarzuty nie zostały podniesione w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, tym niemniej jednak, organ kasacyjny zobowiązany był badać z urzędu kwestionowane decyzje, zwłaszcza pod kątem dotknięcia wadami nieważności. Z możliwości tej jednak Rektor nie skorzystał, o czym świadczy brak wzmianki w uzasadnieniu decyzji o rozpatrzeniu ustawowych przesłanek nieważności. Wskazano również, iż organ I instancji otrzymał podniesione zarzuty w kolejnym wniosku o stwierdzenie nieważności, wystosowanym 10 października 2017 r., jednakże zawiesił on rozpatrywanie tamtego wniosku do czasu zamknięcia sprawy sądowoadministracyjnej, jednocześnie wskazując, by wszelkie uwagi i informacje o nowych okolicznościach kierować do tut. Sądu. Uzasadniając nowe zarzuty wskazano, że osoba wydająca decyzję z dnia [...] 2012 r. nie wskazała, by wydała ją z upoważnienia organu uczelni (dziekana), gdy tymczasem w momencie wydania tej decyzji obowiązywał Regulamin studiów uchwalony w 2006 r. (Uchwała nr [...] U[...]), wraz ze zmianami wprowadzonymi w 2010 (Uchwała nr [...]) oraz 2011 r. (Uchwała nr [...]). Zgodnie z § 40 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów U[...] dziekan skreśla studenta z powodu niezłożenia w terminie pracy dyplomowej, w sytuacji gdy pod decyzją podpisał się natomiast organ tytułujący się "dyrektor A Uniwersytetu B". Tym samym organ podpisany pod decyzją nie tylko nie nosi tytułu dziekańskiego, ale też, jak sama nazwa wskazuje nie kieruje jednostką w randze wydziału, ale studium międzywydziałowego. Ponieważ Senat U[...] nie uprawnił Dyrektora A do podejmowania decyzji w sprawie skreślenia z listy studentów, a zatem decyzja została wydana przez organ nieuprawniony. Wiele wskazuje na to, że nie jest to tylko błąd formalny. W wielu punktach regulaminu studiów organ zatytułowany "kierownik jednostki dydaktycznej" jest wyszczególniony obok dziekana osobno (np. § 43 ust. 3, § 1 ust. 3). Wskazuje to dość jednoznacznie, iż senat nie miał zamiaru rozszerzać uprawnienia dziekana na dyrektora A w tej kwestii.

Zarzucono także, iż bez wątpienia skarżona decyzja jest aktem o bardzo niskiej jakości, gdyż nie zawiera wielu atrybutów decyzji administracyjnej, ani nawet jasnego podziału na sentencję i uzasadnienie. Do najważniejszych wad decyzji z dnia [...] 2012 r. zdaniem skarżącego należą:

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji. Wprawdzie decyzja zawiera część, którą organ zatytułował "uzasadnienie", jednakże nie spełnia ona kryterium uzasadnienia faktycznego, gdyż nie zawiera informacji o przesłankach, jakimi się kierował organ przy podejmowaniu decyzji, oraz dowodach, na których się oparł;

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uzasadnienie prawne. W części nazwanej "uzasadnienie" organ powołuje się na Zarządzenie Rektora nr [...]. Jest to jednak kompletnie błędne, gdyż wspomniane zarządzenie nie zawiera punktu, na który powołuje się organ. Brak w nim jakiejkolwiek zawartości, którą możnaby odnieść do procedury skreślenia z listy studentów;

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 3 oraz art. 160 ust. 1 u.p.s.w. oraz uchwały nr [...] Senatu U[...] poprzez sprzeczność między różnymi fragmentami osnowy decyzji, oraz sprzeczność między motywami podjęcia decyzji a procedurami Regulaminu Studiów U[...]. Organ wydający decyzję nie może się zdecydować, czy powodem skreślenia jest brak złożenia egzaminu dyplomowego, czy "pracy" (zapewne chodzi o pracę magisterską);

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez rozstrzyganie o uprawnieniach strony nie tylko w sentencji, ale również w uzasadnieniu decyzji, gdy tymczasem w orzecznictwie wyrażono pogląd, iż stan taki narusza uprawnienia adresatów decyzji i stanowi rażące naruszenie prawa (sygn. akt III SA/Gd 376/07).

Odpowiedź Rektora na powyższe pismo została przedstawiona Sądowi po zamknięciu rozprawy w dniu 9 stycznia 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając w granicach przyznanych kompetencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, Sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Należy też dodać, że, w myśl art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie u.p.p.s.a.) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma prawo, a nawet obowiązek, wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Z brzmienia art. 145 § 1 u.p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie, gdyż przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu administracyjnego była decyzja Rektora z dnia [...] 2017 r., odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Dyrektora A z dnia [...] 2012 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów 2 roku stacjonarnych studiów II- stopnia na kierunku [...] z dniem 7 marca 2012 r. w roku akademickim 2011/2012 z powodu niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego. Kontrolowana decyzja została wydana w trybie przewidzianym w art. 127 § 3 k.p.a., który miał zastosowanie w sprawie w myśl art. 207 ust. 1 i ust. 2 u.p.s.w., tj. w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Jednak do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. Z powyższego wynika, że organ rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ma obowiązek powtórnie wnikliwie i szczegółowo rozpoznać sprawę. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego, tak by dwukrotnie oceniono dowody, przeanalizowano wszystkie argumenty.

Równie istotnym jest to, iż zaskarżona decyzja została wydana w szczególnym trybie postępowania, tj. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie takie, prowadzone na podstawie art. 156 i następnych k.p.a., jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyjątek od zasady stabilności decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 k.p.a. Z tego względu ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności musi być niewątpliwe i oczywiste, co uzasadnia ścisłą interpretację przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Pewność obrotu prawnego wymaga, aby ostateczne decyzje administracyjne były stabilne i aby można je było wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i z ważnych powodów.

W związku z tym działanie organu administracyjnego w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga innego podejścia do sprawy niż w postępowaniu zwykłym – w pierwszej instancji lub przed organem odwoławczym. Organ ocenia bowiem kwestie czysto prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowanych przy kasacji. Z tego względu organ nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu zwykłym. Celem postępowania nadzorczego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest bowiem merytoryczne, ponowne rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Postępowanie to jest zatem ograniczone do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowane rozstrzygnięcie. Stąd, w ramach postępowania nieważnościowego organ nie może dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych ani przeprowadzać nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją ostateczną. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, mając na względzie, iż ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji.

Przypomnieć należy, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z 14 lutego 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora A z dnia [...] 2012 r., która została wydana w trybie zwykłym z powołaniem się w sentencji decyzji na art. 190 ust. 1 pkt 3 u.p.s.w. oraz uchwały nr [...] Senatu U[...] z dnia 10 maja 2006 r., zaś w uzasadnieniu na § 40 ust. 1 pkt 3 zarządzenia nr [...] Rektora U[...]. We wniosku tym skarżący jako podstawę żądania stwierdzenia nieważności wskazał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rażące naruszenie prawa materialnego, które w jego przekonaniu polegało na art. 160 ust. 1 oraz 162 ust. 6 pkt c) i pkt f) u.p.s.w. Skarżący argumentował, iż te zapisy ustawowe wymagają, by organy uczelniane w zakresie ustalenia praw i obowiązków studenta oraz warunków ukończenia studiów zawarły w formie zapisów regulaminu studiów. Przywoływał w tym kontekście, iż zgodnie z § 44 ust. 5 Regulaminu Studiów U[...] (uchwała Nr [...] Senatu U[...] z dnia 10 maja 2006r.) student, który nie złoży pracy dyplomowej do końca ostatniego semestru studiów (...) zostaje skreślony z listy studentów nie tracąc prawa do złożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego w ciągu dwóch lat od daty skreślenia. Tymczasem decyzja Dyrektora A wyznaczała prawo do złożeniu pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego do 30 września 2014 r., czym rażąco naruszono warunki wznowienia w prawach studenta określone w obowiązującym Regulaminie Studiów U[...], gdyż wyznaczony w tej decyzji termin na wznowienie w celu złożenia pracy dyplomowej wynosił dwa lata i 7 miesięcy lub 5 semestrów akademickich.

Zdaniem Sądu organ zarówno w kontrolowanej decyzji, jak też w decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] 2017 r., nie wywiązał się należycie z obowiązku wnikliwego zbadania i następnie wyczerpującego wyjaśnienia swojego stanowiska co do kwestii czy nie występuje kwalifikowana wada prawna, na którą powołuje się skarżący. Skoro przedmiotem postępowania było ustalenie, czy decyzja z dnia [...] 2012 r. posiada kwalifikowaną wadę prawną, to uzasadnienie powinno odnosić się właśnie do tej kwestii, tj. wykazania, że decyzja ta dotknięta jest taką wadą lub wady takiej nie posiada. Tymczasem organ w uzasadnieniu pierwszej decyzji wskazał na uregulowania dotyczące skreślenia z listy studentów, po czym przytoczył brzmienie § 44 ust. 6 Regulaminu Studiów U[...], na podstawie którego uznał następnie, iż biorąc pod uwagę tą regulację prawną (dwa lata od daty skreślenia) i datę końcową wyznaczoną w decyzji przez Dyrektora A (tj. 30 września 2014 r.), skarżącemu dano dodatkowo ponad 6 miesięcy na ukończenie studiów II stopnia podjętych w roku akademickim 2008/2009. Ostatecznie w ocenie organu zestawienie treści decyzji z treścią § 44 ust. 6 Regulaminu Studiów U[...] wskazuje, że umożliwienie złożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego w przedłużonym terminie nie miało wpływu na ważność decyzji z dnia [...] 2012 r., gdyż jej podstawą nie był fakt niezłożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego w terminie dwóch lat od skreślenia z listy studentów, lecz niezachowanie terminu przedłużonego.

Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyraźniej sformułował swoje stanowisko wskazując, iż nie istnieje konieczność unieważnienia decyzji w całości, bowiem wszystkie podniesione zarzuty dotyczyły jedynie części decyzji dotyczącej warunków ukończenia studiów. Skarżący nie omieszkał zwrócić uwagę, iż w dotychczas wydanej decyzji zabrakło jednoznacznego stwierdzenia, czy decyzja odpowiada prawu w całości. Zgadzając się z rozstrzygnięciem w zakresie skreślenia z listy studentów zakwestionował jedynie prawidłowość decyzji z dnia [...] 2012r. w pozostałej części, tj. dotyczącej ustalenia warunków ukończenia studiów. Podniósł także zarzut błędnego wyznaczenia daty w formacie daty kalendarzowej, tj dnia 30 września 2014 r., wskazując, iż powszechnie stosowaną interpretacją terminów wynikających z Regulaminu Studiów U[...] jest rok akademicki. Powtórzył także kwestię związku przyczynowo-skutkowego, do jakiego doszło w wyniku nieprawidłowości zawartych w decyzji z dnia [...] 2012 r. a utratą możliwości ukończenia studiów na studiach magisterskich na kierunku [...].

W drugiej decyzji z dnia [...] 2017 r. organ, poza wiernym powtórzeniem argumentacji z pierwszej decyzji, odniósł się jedynie do zarzutu dotyczącego nieodpowiedniej formy określenia końcowej daty 30 września 2014 r. podnosząc, iż nie jest ona datą kalendarzową ale datą zakończenia roku akademickiego, a także do kwestii "zaistnienia istotnych skutków społeczno-gospodarczych", jako koniecznej przesłanki do unieważnienia decyzji, wskazując, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, o czym miała świadczyć zgromadzona w sprawie dokumentacja przebiegu studiów skarżącego. W ostatnim zdaniu tego uzasadnienia wytłuszczono, iż istotą podjętej decyzji Dyrektora A z dnia [...] 2012 r., skreślającej skarżącego z listy studentów, było niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego, zaś wyznaczenie dłuższego terminu do złożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego, niż to wynikało z Regulaminu Studiów U[...], nie jest przesłanką do uznania przedmiotowej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Zdaniem Sądu prawidłowo zredagowane uzasadnienie odmowy stwierdzenia nieważności z powodu niestwierdzenia rażącego naruszenia prawa powinno zawierać w pierwszym rzędzie wyjaśnienie co należy rozumieć przez rażące naruszenie prawa, a następnie rzetelną weryfikację ostatecznej decyzji jedynie pod kątem czy jest ona dotknięta wadą kwalifikowaną wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., która, co oczywiste, winna odzwierciedlać logiczny ciąg rozumowania wykazujący dlaczego, zdaniem organu, decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności nie zawiera tej kwalifikowanej wady prawnej.

Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tym zakresie ograniczone zostało do hasłowego stwierdzenia, że "wyznaczenie dłuższego terminu do złożenia pracy i zdania egzaminu dyplomowego, niż to wynikało z Regulaminu Studiów U[...], nie jest przesłanką do uznania przedmiotowej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa", bez jakiejkolwiek argumentacji przemawiającej za prawdziwością tego stanowiska.

Przytoczony fragment uzasadnienia nie odzwierciedla ani tego, co było przedmiotem kontroli organu, ani też nie pozwala na poznanie toku rozumowania organu co do braku istnienia kwalifikowanych wad prawnych. Z tego też powodu nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej pod kątem prawidłowości oceny braku istnienia owych wad prawnych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji sporządzone zostało zatem z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Konieczność prawidłowego uzasadnienia wydanych w niniejszej sprawie decyzji wynika z art. 207 ust. 1 u.p.s.w., który przewiduje, jak to już wyżej Sąd podkreślił, że do decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Z tych też powodów warto przypomnieć, iż przepis art. 107 § 3 k.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powszechnie w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu, motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Niezrealizowanie zatem dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i brak właściwego uzasadnienia decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji.

Sąd dostrzegł również naruszenie przez organ w toku postępowania przepisu art. 10 § 1 k.p.a., w myśl którego organy administracji obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Powyższy przepis, gwarantujący udział strony w postępowaniu administracyjnym, ma przede wszystkim na celu zapewnienie należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy.

Z lektury akt niniejszej sprawy nie wynika bowiem, aby umożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji z dnia [...] 2017 r., skoro przesyłkę pocztową z pismem z dnia 20 kwietnia 2017 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i ewentualnego sformułowania wniosków w sprawie postępowania awizowano w dniu 26 kwietnia 2017 r., a zwrócono ją nadawcy dopiero w dniu 18 maja 2017 r., zaś przed wydaniem decyzji z dnia [...] 2017 r. w ogóle nie umożliwiono skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W orzecznictwie sądowym wskazuje się natomiast, że poprzez udział w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć udział stron w całym ciągu czynności tego postępowania. Przy tym, to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność, aby zapewnić dla siebie czynny udział w postępowaniu, lecz stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej.

Zawarte zaś w art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia, dotyczy to zarówno postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, co analogicznie, jak o tym była mowa wyżej, odnosić trzeba również do postępowania przeprowadzanego w trybie przewidzianym w art. 127 § 3 k.p.a.

Zważyć przy tym należy, że w orzecznictwie powszechnie zostało przyjęte, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Brak w aktach niniejszej sprawy końcowego oświadczenia skarżącego oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie skutecznie pouczył stronę o przysługującym mu prawie, uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył nie tylko obowiązek ustalony w art. 10 § 1 k.p.a., lecz także przepis art.81 k.p.a., w myśl którego, okoliczność faktyczna może być uznana zza udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Konsekwencją tego naruszenia jest spóźniona aktywność dowodowa skarżącego na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jak też wystąpienie do Prorektora z kolejnym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora A z dnia [...] 2012 r. opartego na nowych bądź zmodyfikowanych zarzutach istnienia kwalifikowanych wad tej decyzji.

Organ ponownie rozpoznając sprawę w trybie nadzwyczajnym weźmie pod uwagę wykładnię wskazaną w niniejszym wyroku, przy czym z urzędu zobowiązany jest badać prawidłowość decyzji Dyrektora A z dnia [...] 2012 r. pod kątem czy jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., nie zaś tylko tych wskazanych przez skarżącego w jego wnioskach.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 u.p.p.s.a.