Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 326/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  pkt  7
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2016 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Prezydent Miasta G przyznał S.J. świadczenia rodzinne w postaci zasiłków rodzinnych na D. i A J. w kwocie po 106 zł miesięcznie na każde dziecko za okres od 1 grudnia 2014 r. do 31 października 2015 r. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 po 100 zł na dziecko jednorazowo.

Następnie wymieniony organ, po zawiadomieniu strony o wszczęciu z urzędu postępowania, decyzją z dnia [...]r. nr [...]uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego na dzieci D. J. w kwocie 742 zł i A.J. w kwocie 742 zł za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 października 2015 r. oraz dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2015/2016 po 100 zł na każde z dzieci za okres od/do 1 września 2015 r. - w łącznej kwocie 1 684 zł ; ustalił wysokość ustawowych odsetek od nienależnie pobranych świadczeń na dzień wydania decyzji na kwotę 53,06 zł oraz orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami oraz dalszymi odsetkami naliczanymi do dnia zapłaty na podany rachunek bankowy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 – zwanej dalej "u.ś.r."), za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Następnie organ ustalił, że S. J. z dniem 2 lutego 2015 r. podjął zatrudnienie na umowę o pracę, a dochód z tego tytułu za miesiąc marzec wyniósł 2274,81 zł. Po przeliczeniu dochodu z uwzględnieniem dochodu uzyskanego miesięczny dochód rodziny wyniósł 2274,81 zł, a na osobę w rodzinie 758,27 zł i przekroczył kryterium dochodowe w wysokości 574 zł o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek wynoszący 77 zł. Natomiast osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu.

Na tej podstawie organ uznał, że świadczenia wypłacone za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 października 2015 r. są nienależnie pobrane i zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 8 u.ś.r. podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. J. zarzucił naruszenie przepisów postępowania i wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że zgodnie z obowiązującym prawem nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, w skrócie "k.p.a."),utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji i zarzuty odwołania. Następnie ustalił, że strona w dniu 16 listopada 2015 r. dostarczyła zaświadczenie z zakładu pracy A sp. j. w G. o podjęciu w dniu 2 lutego 2015 r. zatrudnienia na czas określony – praca tymczasowa od dnia 2 lutego 2015 r. do dnia 15 stycznia 2016 r. oraz o wysokości dochodu uzyskanego za miesiąc następujący po miesiącu rozpoczęcia pracy, tj. marzec 2015 r. W związku z tym po przeliczeniu dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodu uzyskanego za miesiąc marzec w wysokości 2 274,81 zł netto podzielonego przez 3 członków rodziny dochód rodziny wyniósł 758,27 zł i przekroczył kryterium ustawowe o kwotę wyższą niż kwota odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu.

Następnie Kolegium w całości przytoczyło treść przepisów art. 30 ust. 2 pkt 1-4 u.ś.r. określających przesłanki uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, które zgodnie z art. 30 ust. 1 oraz ust. 8 tej ustawy podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Dalej Kolegium zważyło, że strona na etapie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami została pouczona, iż w przypadku wystąpienia w rodzinie zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający świadczenia rodzinne.

Mając na względzie stan faktyczny i prawny Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest poprawna i zasługuje na utrzymanie w mocy. Natomiast odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 5 u.ś.r. ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje w drodze jednej decyzji, na co wyraźnie przepis ten wskazuje.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach S. J. zarzucił wydanie powyższej decyzji Kolegium z naruszeniem prawa i wniósł o uchylenie obu zapadłych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do organu pierwszej instancji w celu ponownego jej rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w związku z utratą zatrudnienia w połowie grudnia 2014 r. wystąpił do MOPS o zasiłek z funduszu alimentacyjnego i zasiłek rodzinny na dwoje dzieci, które samotnie wychowuje. W decyzjach przyznających te świadczenia oprócz mnóstwa paragrafów i cytatów z przepisów (niezrozumiałych dla niego) a także wyliczeń dochodów (również dla niego niezrozumiałych) było wytłuszczone pouczenie o obowiązku zgłaszania zmian adresu, natomiast drobnym drukiem napisano, że inne zmiany też należy zgłaszać, ale wtedy jak to czytał, to nie miało to zastosowania w jego sytuacji. Następnie wskazał, że od lutego do września pracował i jednocześnie pobierał świadczenia bez świadomości, że mu się nie należą, był bowiem przekonany, że decyzja została wydana na cały okres zasiłkowy.

Dalej skarżący podniósł, że nie ma wykształcenia prawniczego, swoją wiedzę czerpie głównie z artykułów znajdujących się w Internecie. W powyższej sprawie według jego wiedzy wystąpiło wiele nieprawidłowości. Wskazał, że pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być jasne i czytelne oraz zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach i nie może odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenie zamieszczone standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma jedynie możliwość zapoznania się w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach sprawy, lub pouczenia zawarte w decyzjach lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez jakiejkolwiek próby ich wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nieposiadających wykształcenia prawniczego nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. wyrok SN z 17 lutego 2005 r. sygn. akt II UK 440/03).

Zdaniem skarżącego nie poinformowano go w dostatecznym stopniu przy odbieraniu decyzji o możliwości jej unieważnienia w każdej chwili. Myślał, że jak decyzja jest na pewien okres, to w tym okresie obowiązuje, takie miał wcześniejsze doświadczenie przy uzyskaniu pomocy finansowej z OPS. Nie poinformowano go o obowiązku zgłoszenia podjęcia pracy, wszystko było załatwiane szybko. Przyznał, że wprawdzie w pouczeniu znajduje się taki zapis, ale jest on napisany drobnym drukiem, wśród gąszczu innych zapisów, paragrafów i cytatów. Nie miał świadomości, że świadczenie mu się nie należy do czasu otrzymania decyzji o konieczności ich zwrotu. W jego ocenie zaistniały także nieprawidłowości w zakresie realizacji obowiązku zapewnienia mu czynnego udziału w sprawie zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nieobecność urzędniczki i niekompetencję osoby ją zastępującej, gdy zgłosił się w związku z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania.

Ponadto powołując się na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 620/10 ponownie, tak jak w odwołaniu, wywodził, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Tymczasem w jego sprawie w jednej decyzji organ orzekł o nienależnie pobranych świadczeniach oraz o ich zwrocie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.). Ponadto zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji z dnia 12 lutego 2016 r. stanowiło stwierdzenie, że wypłacone na rzecz skarżącego kwoty zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 października 2015 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, o których mowa w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 – zwanej jak dotychczas "u.ś.r."),

W myśl wskazanych uregulowań osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. (art. 30 ust. 1). Natomiast za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1).

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 22 grudnia 2014 r. przyznano skarżącemu zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dwoje dzieci na okres od 01 grudnia 2014 r. do 31 października 2015 r. W roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. w 2013 r. miesięczny dochód rodziny wynosił 0 zł. Dalej z akt wynika, że skarżący w dniu 2 lutego 2015 r. został zatrudniony na czas określony od dnia 2 lutego 2015 r. do dnia 15 stycznia 2016 r. zaś dochód netto uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu rozpoczęcia pracy, tj. marzec 2015 r. wyniósł 2 274,81 zł. O tych okolicznościach skarżący powiadomił organ w dniu 16 listopada 2015 r. przedkładając zaświadczenie z zakładu pracy. Przeliczając tak uzyskany dochód przez 3 członków rodziny dochód rodziny wyniósł 758,27 zł

Rozstrzygając kwestię, czy w okolicznościach sprawy pobrane przez skarżącego we wskazanym w decyzji okresie i kwotach świadczenia rodzinne są świadczeniami "nienależnie pobranymi" należy przychylić się do stanowiska orzekających w sprawie organów, które uznały, iż w sprawie wystąpiła sytuacja określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Otóż ustanie prawa do świadczeń może mieć miejsce jedynie w takiej sytuacji, kiedy przysługują one wnioskodawcy i zostały mu zgodnie z wymogami ustawy przyznane, a w okresie świadczeniowym nastąpiła zmiana powodująca ustanie lub wstrzymanie prawa do tych świadczeń. Okolicznością wykluczającą, zdaniem organów, możliwość pobierania przez skarżącego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku był fakt uzyskania dochodu, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń.

W tym zakresie należy wskazać, że stosownie do art. 5 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 u.ś.r., czyli: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 574 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 2 dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny. Natomiast po myśli art. 3 ust. 2a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b.

W świetle powyższych unormowań nie budzi wątpliwości, że - co do zasady -przesłanką warunkującą uzyskanie prawa do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jest, aby średnia miesięczna z sumy dochodów w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. uzyskanych przez wszystkich członków rodziny w ciągu roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, podzielona przez liczbę osób wchodzących w skład rodziny, nie przekraczała kryterium dochodowego ustalonego stosownie do art. 5 ust. 1 u.ś.r.

Przyjdzie jednocześnie zaznaczyć, że ustawodawca przewidział możliwość modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych na wypadek, gdyby w sytuacji dochodowej danej rodziny nastąpiły zmiany polegające na pomniejszeniu lub zwiększeniu kwoty pozyskiwanych środków pieniężnych. W tym celu ustanowiona została instytucja utraty dochodu - umożliwiająca ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o dochód utracony (art. 5 ust. 4 u.ś.r.) i odpowiednio instytucja uzyskania dochodu - obligująca organy orzekające w tej kwestii do ustalenia rzeczonego prawa na podstawie dochodu rodziny powiększonego o dochód uzyskany (art. 5 ust. 4b u.ś.r.). Z uzyskaniem dochodu mamy natomiast do czynienia, jeśli stanowi ono efekt jednej z okoliczności wyraźnie wskazanych w art. 3 pkt 24 u.ś.r., wśród których pod lit. c) wymieniono uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez co należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie m.in. stosunku pracy (art. 2 pkt 21 u.ś.r.).Ponadto po myśli art. 24 ust. 7u.ś.r. w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.

W sprawie jest bezsporne i jednocześnie znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, że dochód rodziny skarżącego powiększony o dochód uzyskany z marca 2015 r., a więc z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 574 zł na osobę w rodzinie i to o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek wynoszący 77 zł.

W konsekwencji, przekroczenie kryterium dochodowego spowodowało, że uprawnienie do pobierania świadczeń od kwietnia 2015 r. nie przysługiwało. Nie budzi zatem wątpliwości, że we wskazanym miesiącu nastąpiła utrata prawa do świadczeń rodzinnych.

Jednocześnie wskazać należy, że art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. formułuje definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Na pojęcie to składa się nie tylko element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale także element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne, że uprawnienie do pobierania świadczenia ustało. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine u.ś.r. jako warunek uznania świadczeń za nienależnie pobrane wymienia bowiem pouczenie osoby pobierającej o braku prawa do ich pobierania. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i obowiązek ich zwrotu zgodnie z art. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. uzależnione jest zatem od tego, czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązków związanych z nienależnie pobranym świadczeniem decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, której podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania (por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012r., sygn. akt I OSK 2290/11 orzeczenia.nsa.gov.pl.). Dlatego w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie świadczeń rodzinnych organ obciążony został obowiązkiem pouczenia strony postępowania o obowiązku niezwłocznego powiadamiania o wszelkich okolicznościach, które mogłyby mieć wpływ na to uprawnienie, w szczególności o zmianach w sytuacji rodzinnej czy finansowej oraz o skutkach wynikających z nienależnego pobrania świadczenia.

Uznać więc trzeba, że na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia rodzinne o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Przy czym nie ulega wątpliwości, że pouczenie winno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Istotne w niniejszej sprawie było zatem to czy skarżący został prawidłowo pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia rodzinnego oraz o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zaistnieniu takich okoliczności.

Zdaniem Sądu w okolicznościach faktycznych tej sprawy spełniony został warunek dotyczący pouczenia osoby pobierającej świadczenie o obowiązku powiadomienia organu w sytuacji uzyskania dochodu oraz o możliwych skutkach jego zaniechania. Prawidłowe było uznanie przez organ odwoławczy, że skarżący na etapie składania wniosku był pouczony o obowiązku powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do pobierania świadczeń. We wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w części VII znajduje się oświadczenie, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności (...) uzyskania dochodu, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu." Ponadto we wniosku w części "Pouczenie" m.in. wskazano, że w przypadku uzyskania dochodu związanego m.in. z uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, osoba jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie, a nadto wskazano na skutki niepoinformowania o wskazanych w pouczeniu zmianach (vide wniosek k-1 akt administracyjnych). Pod powyższym oświadczeniem i pouczeniem skarżący złożył własnoręczny podpis. Jeżeli natomiast pouczenie to było dla niego niezrozumiałe skarżący nie powinien składać pod nim podpisu lecz domagać się szerszego wyjaśnienia. Złożenie podpisu pod pouczeniem stanowi natomiast dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. należy uznać za spełniony. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011r. sygn. akt I OSK 1325/11 publik. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy również podkreślić, że stosowne pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zostało zawarte w decyzji z dnia 22 grudnia 2014 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku. Zarówno pouczenie zawarte w formularzu wniosku, jak i w decyzji przyznającej świadczenie, zostały sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały i nie wymagały znajomości przepisów prawa. W pouczeniu skarżący został jednoznacznie poinformowany o jego obowiązkach w razie uzyskania dochodu. Pouczenie to zostało stronie doręczone, znajdowało się bowiem w samej decyzji przyznającej świadczenie. Skarżący nie był pozbawiony możliwości przeanalizowania treści pouczenia w każdym czasie, bowiem nie udzielono mu go jedynie we wniosku, który pozostał w aktach sprawy.

Pomimo, że w trakcie pobierania świadczeń skarżący uzyskał dochód nie wypełnił obowiązku powiadomienia o tym organu. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczeń, które nie należały się skarżącemu. Za taki stan rzeczy ponosił on winę ze względu na brak spełnienia obciążających go obowiązków, które przyjął do wiadomości.

W konsekwencji organy słusznie uznały, że świadczenia rodzinne rzeczywiście pobrane przez skarżącego w okresie od kwietnia do października 2015 r. na podstawie decyzji z dnia 22 grudnia 2014 r. o ich przyznaniu stały się świadczeniami nienależnie pobranymi. Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń stał się obowiązek ich zwrotu, co wynika z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Wprawdzie zaskarżona decyzja nie zawierała szczegółowych rozważań w powyższym zakresie, to jednak nie jest to uchybienie, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, skoro w świetle zabranego materiału dowodowego kwestia prawidłowości pouczenia skarżącego nie budzi wątpliwości.

Nie jest usprawiedliwiony podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., sprowadzający się do zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz braku powiadomienia skarżącego, przed wydaniem decyzji, o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w tym względzie. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym utrwalony jest pogląd, iż zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (np. złożenie dokumentu) oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 maja 2006 r. sygn. akt II OSK 831/05, publ. ONSAiWSA 2006 r., Nr 6, poz. 157; z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07 Lex nr 351055; wyrok NSA z 16 października 2007 r. sygn. akt I OSK 1192/06, publ. LEX nr 427561). Skarżący nie wykazał natomiast, by naruszenie art. 10 k.p.a. mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik postępowania.

Za bezzasadny Sąd uznał również zarzut wydania jednej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Otóż w dniu 18 września 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała dotychczasowy tryb postępowania. W poprzednim bowiem brzmieniu ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 30 stanowiła o "decyzji ustalającej" (ust. 3) i "decyzji o zwrocie" (ust. 5). W związku z tym na gruncie art. 30 u.ś.r., co było zgodne z linią orzeczniczą sądów administracyjnych (w tym m.in. w wyrokach przywołanych w skardze) wyodrębnione były dwa postępowania i dwie decyzje, tj. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i w przedmiocie zwrotu takich świadczeń. Zatem możliwość orzekania w sprawie zwrotu świadczenia ustalonego jako świadczenie nienależnie pobrane, powstała dopiero z chwilą ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie ustalenia, że świadczenie jest nienależnie pobrane. Byt decyzji wydanych w sprawie zwrotu takiego świadczenia był więc uzależniony od pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie.

Jednakowoż wyżej powołaną ustawą nowelizującą, która weszła w życie 18 września 2015 r. wykluczono to wyodrębnienie tworząc nowy rodzaj decyzji – "o ustaleniu i o zwrocie" nienależnie pobranych świadczeń (zmieniony art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r.). Jest to decyzja rozstrzygająca jedną sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że ustawa nowelizująca nie zawiera w tym względzie przepisów przejściowych, a zatem obowiązuje reguła intertemporalna natychmiastowego skutku działania nowej regulacji. W konsekwencji nie budzi wątpliwości prawidłowość i zgodność z obowiązującymi przepisami decyzji, które w niniejszej sprawie zostały wydane po wejściu w życie ustawy nowelizującej.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.