Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 123/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA (delegowany) Anna Juszczyk - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2009r. sygn. akt I SA/Kr 648/09 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 stycznia 2009r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 27 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Kr 648/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał K. H. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w swoim wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trójką dzieci oraz konkubentem W. B. Ich miesięczny dochód wynosi 12.000 zł brutto i składa się na niego wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 3 500 zł (z czego miesięcznie 1226,27 zł potrącane jest przez urząd skarbowy - na utrzymanie pozostaje kwota 1100 zł) oraz wynagrodzenia za pracę konkubenta w wysokości 8 500 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie oraz 90 udziałów w wysokości 77 000 zł w firmie R., które zostały zajęte przez komornika. Ma na utrzymaniu trójkę dzieci w wieku 19, 18 i 7 lat. Na dwójkę starszych dzieci otrzymuje alimenty po 100 zł na każde. Ponadto jest właścicielem mieszkania, które jest wynajmowane, a uzyskiwany w ten sposób dochód przeznacza na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup tego mieszkania (kredyt 80.000 zł). Mieszkanie, które obecnie zajmuje wraz z rodziną wynajmowane jest przez W. B. i on też ponosi koszty jego wynajmu i utrzymania. Miesięczne obciążenia związane z prowadzeniem gospodarstwa domowe wynoszą: energia elektryczna - 230 zł, gaz - 230 zł, woda - 130 zł, TVP - 120 zł, telefon - 180 zł. Pozostałe wydatki (wyżywienie, ubranie, środki czystości, lekarstwa, wydatki szkolne) - około 3 000 zł. Wydatki w brakującej części pokrywa W. B.

Po przeanalizowaniu sytuacja finansowej skarżącej, WSA w Krakowie stwierdził, że nie daje ona podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Stałe miesięczne koszty utrzymania, wraz z kwotą potrącaną przez Urząd Skarbowy z jej wynagrodzenia, wynoszą około 5200 zł netto. Zatem skarżącej nadal pozostaje znaczna kwota, z której można poczynić oszczędności na poczet części kosztów procesu. W ocenie WSA sytuacja majątkowa skarżącej nie wskazuje na stan niedostatku, czy ubóstwa, a uiszczenie w części kosztów nie narazi skarżącej na uszczerbek dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Zwalniając skarżącą w części od kosztów sądowych Sąd wziął pod uwagę wysokość należnego wpisu, fakt że skarżąca ma na utrzymaniu 3 dzieci oraz fakt, że część jej wynagrodzenia w kwocie 1226,27 zł jest potrącana przez Urząd Skarbowy.

Na powyższe postanowienie strona K. H. złożyła zażalenie wnosząc o jego zmianę ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając zażalenie skarżąca podniosła, że obecnie zatrudniona jest na ¼ etatu przez co zarabia kwotę 500 zł. Ponadto, jedynie w ograniczonym zakresie może korzystać z pomocy finansowej W. B. Tym samym nieuprawnionym jest sumowanie jego dochodu z jej własnym i wyciąganie w tym zakresie wniosków co do kwot jakie pozostają do jej dyspozycji. Wskazała również, że nawet gdyby mogła uzyskać od W. B. dodatkowe kwoty, to i tak, biorąc pod uwagę koszty utrzymania całej rodziny, koszty wynajmu mieszkania i pozostałe konieczne koszty oraz wysokość netto zarobków jej własnych i konkubenta, to kwota jaka pozostawałaby do dyspozycji wynosiłaby około 1200 zł. Od kwoty tej należałoby równocześnie odjąć 700 zł, które W. B. łoży na utrzymanie swojej córki. W poniesieniu kosztów postępowania nie może pomóc majątek w postaci mieszkania oraz udziałów w spółce R. Pierwsze jest obciążone kredytem i ewentualna jego sprzedaż wiązałaby się z koniecznością spłaty zobowiązania, natomiast udziały w spółce zajęte są przez Urząd Skarbowy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym przepisie. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie.

W niniejszej sprawie WSA w Krakowie prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącej. Z jej oświadczenie zawartego we wniosku PPF oraz załączonych dokumentów wynika, że jest ona w stanie ponieść część kosztów postępowania. Dochód skarżącej (także ten po obniżeniu) oraz jej konkubenta przekracza wydatki związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Strona wskazała we wniosku, iż wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe z W. B. Wykazała również wysokość uzyskiwanych przychodów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że z W. B. ma 7 letnią córkę, co świadczy o tym że tworzą rodzinę. Z tego względu zasadnie Sąd pierwszej instancji zsumował dochód W. B. z dochodem skarżącej.

Stosunkowo wysokie koszty utrzymania rodziny wskazują, że jest ona w stanie poczynić w tym zakresie oszczędności. Nie jest przekonywującym argument skarżącej, że nie może ona liczyć na pomoc W. B. w pokryciu kosztów postępowania. Jak sama wskazała, W. B. pokrywa w całości brakującą część kosztów utrzymania a tym samym, możliwe jest przeznaczenie jej własnych dochodów na poniesienie opłat związanych z procesem sądowoadministracyjnym. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że od momentu złożenia skargi minął ponad rok co niewątpliwie mogło ułatwić skarżącej odpowiednie gospodarowanie majątkiem. Równocześnie, skarżąca nie przedstawiła poza samymi oświadczeniami, żadnych dowodów wskazujących, że wartość posiadanej przez nią nieruchomości jest równa lub niższa od wysokości obciążającego jej kredytu. Nie wykazała również, że po wydaniu postanowienia jej sytuacja finansowa pogorszyła się poprzez obniżenie wynagrodzenia. Na powyższą okoliczność nie przedłożyła dokumentów, ograniczając się do gołosłownych twierdzeń. Przy ocenie tej kwestii Sąd również wziął pod uwagę, że skarżąca zatrudniona jest jako prokurent w firmie, w której posiada udziały.

Jak wskazano wyżej, prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą wyłom od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o pomoc państwa winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, czy też nie istnieje inna możliwość zgromadzenia środków finansowych np. poprzez kredyt czy pożyczkę - może zwrócić się o pomoc państwa.

Skarżąca nie wykazała w powyższym kontekście, że nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Do powyższego skłania wysokość wpisu - określonego w sprawach, w których złożyła skargi dotyczące decyzji w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003, 2004 i 2005 rok - w łącznej wysokości 15.357 zł. Jednakże w odniesieniu do sytuacji majątkowej i rodzinnej uiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego w ½ części nie przekracza jej możliwości finansowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.