Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 604/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Maria Werpachowska (spr.), Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2018 r. sprawy ze skargi D.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes [...] Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "Prezes [...] " lub "organ"), decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku D.W. (dalej jako "skarżący" lub "wnioskodawca") z dnia [...] grudnia 2017 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 – dalej jako "ustawa emerytalna") odmówił przyznania świadczenia.

Wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy emerytalnej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Jak wynika z powyższego przepisu przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Prezes [...] podał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że w wieku 42 lat wnioskodawca stał się całkowicie niezdolny do pracy. Na przestrzeni 43 lat życia udokumentował 15 lat, 8 miesięcy i 13 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawca udokumentował 1 rok, 11 miesięcy i 13 dni okresów składkowych.

W ocenie organu, nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1992-1994, 2006-2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń łub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona dopiero od [...] lipca 2016 r. Z dokumentacji rentowej wynika, że wnioskodawca podejmował prace bez ubezpieczenia, a co za tym idzie, nie dopatrzono się szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym w tym stanie faktycznym, Prezes [...] nie znalazł podstaw do przyznania D. W. świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ww. ustawy.

D. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżył decyzję Prezesa [...] Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r. w całości, wskazując na naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi podał, że znalazł się w szczególnych okolicznościach z uwagi na poważne trudności zdrowotne. Stan zdrowia skarżącego jest na tyle poważny, że nie może on podjąć pracy, jest całkowicie niezdolny do pracy i posiada znaczny stopień niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Prezes [...] Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej: P.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga D.W. zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa [...] z dnia [...] lutego 2018 r. narusza prawo.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

W myśl przepisu art. 124 ustawy emerytalnej, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes [...] podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W niniejszej sprawie Prezes [...] uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przede wszystkim wskazania wymaga, że rozstrzygając w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes [...] w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do tego, iż D.W. w okresie od [...] października 2015 r. do [...] września 2017 r. pozostawał w ubezpieczeniu, co wynika z karty przebiegu zatrudnienia znajdującej się w aktach administracyjnych organu (osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą- raport z analizy konta). Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] października 2017 r. ustalił, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] lipca 2016 r. Orzeczenie to zostało wydane po dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej w tym kart informacyjnych z leczenia szpitalnego w okresie 2016 r., 2017 r. W treści uzasadnienia lekarz orzecznik ZUS wskazał, że 43 latek orzekany zaocznie na podstawie dokumentacji, po incydentach mózgowych w 2016 i 2017 r. z niedowładem prawostronnym pp uszkodzeniem wątroby na tle zza, z dużą torbielą trzustki, obecnie jest całkowicie niezdolny do pracy. Do akt administracyjnych nie została dołączona dokumentacja medyczna ani karty informacyjne z leczenia szpitalnego. Jednakże faktem oczywistym jest, że choroba skarżącego (prawdopodobnie nagła choroba) powstała w okresie zatrudnienia i spowodowała całkowitą niezdolność do pracy. Okoliczności tej Prezes [...] nie zauważył w stanie faktycznym sprawy i nie ocenił w świetle przesłanki szczególnych okoliczności. Zatem jak wynika z materiału sprawy zatrudnienie zostało przerwane przez chorobę, która spowodowała całkowitą niezdolność do pracy, co w konsekwencji doprowadziło do wyeliminowania skarżącego z rynku pracy. Choroba taka, stanowi okoliczność nieprzewidywalną, zatem w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowi ona szczególną okoliczność, która uniemożliwiła kontynuowanie przez skarżącego zatrudnienia.

Sąd dostrzega okoliczność podniesioną przez organ - iż wcześniejsze okresy zatrudnienia D. W. (łącznie 15 lat, 8 miesięcy i 13 dni) przeplatały się z długimi przerwami w zatrudnieniu, o łącznej długości blisko 12 lat. Jednakże zauważać w niniejszej sprawie należy także i to, że gdyby nie nagła choroba ubezpieczonego, to okoliczność znacznej przerwy w ubezpieczeniu nie miałaby w sprawie żadnego znaczenia, albowiem zatrudnienie lub prowadzenie innej działalności popartej opłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe byłoby kontynuowane. Do 65 roku życia – osiągnięcia wieku emerytalnego - skarżącemu brakowało 23 lata. W zaistniałym stanie faktycznym wymieniony mógł zatem przypuszczać, że jego sytuacja zawodowa się ustabilizuje i na przestrzeni kolejnych 30 kilku lat wypracuje wymagany okres składowy do uzyskania świadczenia emerytalnego.

Powyższe okoliczności są o tyle istotne, iż całkowita niezdolność do pracy 42 letniego mężczyzny była konsekwencją ciężkiej nagłej choroby, której nie mógł on przewidzieć. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego oraz pozostawanie w ubezpieczeniu, (prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej) to oczywistym jest, że gdyby nie ciężka choroba, to skarżący mógłby nadal pracować. Ten zaś aspekt sprawy nie był przez organ rozważany, co czyni decyzję odmowną co najmniej przedwczesną.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

Chorobę powodującą w krótkim czasie całkowitą niezdolność do pracy u osoby pozostającej w zatrudnieniu należy zakwalifikować jako szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona właściwej oceny przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku i wyrażonej w art. 153 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.