Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1092/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 5, art. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 365 § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA del. Janusz Furmanek Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1272/12 w sprawie ze skargi A. Z., J. Z. i J. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz A. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia

2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1272/12 oddalił skargę A. Z., J. Z. i J. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP.

Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że decyzją z [...] lutego 2012 r., nr [...] Wojewoda [...] orzekł na podstawie art. 5 ust. 1, ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 i art. 8 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) o potwierdzeniu A. Z., J.Z., J. Z. i M.Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. i H. Z. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w Z. oraz odmówił wyżej wymienionym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. Z. nieruchomości w postaci sklepu i części kamienicy położonych w Z. przy ul. [...]. Podstawą odmowy było przyjęcie, że wnioskujący złożyli nowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty po upływie terminu określonego w wyżej wskazanej ustawie.

Od decyzji Wojewody [...] odwołanie wniósł A.Z. działający z upoważnienia J.Z. i J. Z.. Strony odwołujące się wniosły o zmianę decyzji Wojewody [...] poprzez przyznanie prawa do rekompensaty za część kamienicy ze sklepem położonych przy ulicy [...] w Z.. Ponadto wystąpiły o zwiększenie kwoty przyznanej rekompensaty poprzez uznanie dowodów z dokumentów, które określają budowlane przeznaczenie działek pozostawionych w Z. oraz korektę wysokości rekompensaty poprzez zwiększenie wartości "budynku gospodarczego" w oparciu

o dane dotyczące jego wielkości, wyposażenia i przeznaczenia.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Z. w województwie [...], byli J. Z. i H. Z.. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony przez jednego ze spadkobierców – K. Z. w dniu 28 grudnia 1992 r. do Urzędu Rejonowego w Krakowie. Do wniosku został dołączony opis nieruchomości – oświadczenie dwóch świadków Z. B. oraz T. T. złożone 17 grudnia 1992 r. przed notariuszem, w którym wskazano, że J. i H. Z. posiadali: pensjonat "[...]" położony przy ul. [...]; zlokalizowany obok pensjonatu stary parterowy dom i parterowy budynek przemysłowy; dom parterowy przy ul. [...] z ogrodem, parcelę przy ul. [...] o powierzchni ok. [...] ha użytkowaną jako sad morelowy i winnicę, parcelę przy przedłużeniu ul. [...] o powierzchni ok. [...] ha, użytkowaną jako sad mieszany i winnica; parcelę przy ul. [...] o powierzchni ok. [...]m2 użytkowaną jako sad mieszany; parcelę przy ul. [...] użytkowaną jako sad jabłoniowy; pole orne o powierzchni [...] ha (lub morgów) w B..

Pismem z 21 listopada 2005 r. A. Z. oraz pismem z 6 grudnia 2005 r. J.Z. doprecyzowali zakres wniosku dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wskazali, że ubiegają się o przyznanie rekompensaty za: dwa domy o łącznej kubaturze [...] m3, "działkę-sad" o powierzchni [...]a, o której mowa w wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 stycznia 2004 r., sygn. akt I C [...] – należące do H. Z. oraz 5 "działek-sadów" o łącznej powierzchni [...]a i [...] m2, budynek (pensjonat) o kubaturze [...] m3, a także rolę uprawną o powierzchni [...] ha [...] m2 – stanowiące własność J. Z..

W dniu 4 kwietnia 2007 r. J. Z. oraz M. Z. złożyły do Wojewody [...] wnioski o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. Z. i H. Z. w Z. w województwie [...] w postaci: gruntów rolnych o powierzchni [...] ha [...] m2, budynku (pensjonatu) o kubaturze [...] m3,

"6 parcel, sadów" o powierzchni [...] arów, zabudowanych budynkiem gospodarczym – należących do J. Z. oraz nieruchomości o powierzchni [...]a zabudowanej 2 domami – należącej do H. Z..

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] Wojewoda [...] potwierdził A.Z., J.Z., J. Z. i M.Z. prawo do rekompensaty rozliczając wcześniejszą częściową realizację prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.Z. pensjonatu "[...]" w Z. oraz pola uprawnego o powierzchni [...] ha [...] m2 w miejscowości B.

Minister wyjaśnił, że dnia 9 lutego 2009 r. do Wojewody [...] wpłynęła kserokopia kontraktu kupna sprzedaży z 26 sierpnia 1926 r., sporządzonego przed Sądem Powiatowym w Z., z którego wynika, że J. i H. Z. nabyli prawo własności: ciała hipotecznego Iwh. [...] gm. kat. Z. miasto, obejmującego pb. Ikat. [...] – ogród; ciała hipotecznego Iwh. [...] gm. kat. Z. miasto, obejmującego pb. Ikat. [...] i pb. Ikat. [...]– ogród; [...] niewydzielonych części whl [...] gm. kat. Z. miasto, obejmującego pb. Ikat. [...]; whl [...] powyższej ks. gr., obejmującego pb. Ikat. [...], wraz ze znajdującymi się na wyżej wymienionych parcelach realnościami, a to pod nr [...] i [...]. Z przedłożonego dokumentu wynika, że z tytułu prawa własności niewydzielonych [...] części whl [...], J. i H. Z.posiadali sklep.

Do akt sprawy strona przedłożyła także oświadczenie K. G. z 8 lipca 2009 r., zgodnie z którym J. i H. Z. posiadali w Z. dom mieszkalny, pensjonat, parcele budowlane obsadzone drzewami owocowymi i winoroślami, a także część dużej piętrowej kamienicy, w której prowadzili sklep o powierzchni ok. [...] m2.

W dniu 9 lipca 2009 r. do Wojewody [...] wpłynęło pismo A. Z., w którym wniósł o potwierdzenie prawa do rekompensaty z uwzględnieniem wszystkich przedłożonych dokumentów. Natomiast 7 listopada 2011 r. do Wojewody [...] wpłynęły pisma M.Z., J. Z. i J. Z., w których uprawnieni wskazali, że ubiegają się również o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H.Z. nieruchomości w postaci sklepu i części kamienicy w Z..

W piśmie z 3 sierpnia 2010 r. A. Z. wniósł o uzupełnienie postanowienia Wojewody [...] z [...] października 2008 r., nr [...], poprzez dopuszczenie wszystkich dokumentów jako dowodów w sprawie.

Minister stwierdził, że A.Z. w pismach z dnia 9 lutego 2009 r. i z dnia 9 lipca 2009 r., a M. Z., J.Z. i J.Z. w pismach z dnia 7 listopada 2011 r. dokonali rozszerzenia treści złożonych wcześniej wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty wskazując, iż J. i H. Z. byli także właścicielami nieruchomości w postaci części kamienicy i sklepu. A. Z. w piśmie z dnia 9 lipca 2009 r. stwierdził, że nowe dokumenty zostały odnalezione po śmierci W. Z., a późna data odnalezienia dokumentów uniemożliwia wniesienie apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2004 r., sygn. akt I C [...].

Minister uznał, że organ wojewódzki zasadnie przyjął, iż strony rozszerzyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty o nowe nieruchomości nie zawarte we wcześniejszych wnioskach oraz nie wyszczególnione w postanowieniu z dnia [...] października 2008 r., w którym Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełniania ustawowych wymogów koniecznych do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i H. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu rozszerzenie wniosku o nowe nieruchomości należy traktować jako nowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Minister Skarbu Państwa wskazał, że na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do 31 grudnia 2008 r. Dlatego organ wojewódzki zasadnie wskazał, że wnioski złożone w 2009 r. stanowią nowe wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, gdyż dotyczą innego majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Ministra, skoro strony złożyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty po dniu 31 grudnia 2008 r., wojewoda zasadnie w zakresie dotyczącym tego wniosku odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Odnosząc się natomiast do kwestii dotyczących uznania pozostawionych działek jako budowlane oraz określenia wartości "budynku gospodarczego" Minister stwierdził, że organ wojewódzki zasadnie ustalając składniki majątku pozostawionego oparł się na wyroku ustalającym Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 stycznia 2004 r. Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 stycznia 2004 r., sygn. akt I C [...], wydany został w oparciu o przedstawione przez strony dokumenty, zeznania świadków oraz samych powodów i jednoznacznie określił rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych przez J. i H. Z.. Ponadto wyrok ten nie został zakwestionowany w przepisanym terminie przez wnioskodawców. Biorąc zatem pod uwagę powyższe, Minister zgodził się z organem I instancji, że wyrok ten jest podstawowym dokumentem, w oparciu o który należy ustalić rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych przez J. i H. Z., gdyż w nim określono po przeprowadzeniu postępowania rodzaj i składniki nieruchomości.

Odnosząc się do kwestii prawidłowości operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionych, Minister wskazał, że do akt sprawy po kilkukrotnej weryfikacji ostatecznie został przedłożony operat szacunkowy z 26 kwietnia 2011 r. wraz z aneksem z 11 lipca 2011 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J. Z., określający wartość nieruchomości pozostawionej przez J.Z. i H. Z. w Z. w województwie [...] na kwotę [...] zł. Organ odwoławczy podkreślił, że operat szacunkowy sporządzony dla potrzeb postępowania administracyjnego jest jednym z dowodów w sprawie, i tak jak każdy dowód podlega ocenie przez organ administracji stosownie do art. 77 i 80 kpa.

Minister stwierdził, że jeżeli strona kwestionowała poprawność sporządzonego przez rzeczoznawcę operatu szacunkowego, uwzględniającego uwagi organu wojewódzkiego, mogła wystąpić do organizacji rzeczoznawców majątkowych w celu jego weryfikacji zgodnie z przepisami ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli A. Z. działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik rodzeństwa – J. Z. i J.Z..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd wskazał, że rozpoznawanej sprawie rodzaj pozostawionego mienia przez małżonków J. i H. Z. został ustalony wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 stycznia 2004 r. w sprawie sygn. I C [...]. Wyrok ten jest prawomocny. Przytaczając treść art. 365 § 1 kpc Sąd podkreślił, że organy są związane faktem wydania prawomocnego orzeczenia sądu i jego treścią, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Żaden organ wskazany w powołanym przepisie nie może swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym lub w części odmiennym niż wskazane w prawomocnym orzeczeniu sądu. W ocenie Sądu prawidłowo organy w niniejszym postępowaniu przyjęły do ustalenia prawa rekompensaty, że J. i H. Z.pozostawili mienie wskazane w wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 stycznia 2004 r. w sprawie sygn. I C [...]. Inne ustalenia co do rodzaju pozostawienia mienia, w ocenie Sądu, stanowiłoby rażące naruszenie przepisu art. 365 § 1 kpc.

Sąd podniósł, że postępowanie w sprawie przed Sądem Okręgowym w Krakowie toczyło się z powództwa dzieci byłych właścicieli i na podstawie dowodów przez nich przedstawionych. Wprawdzie moc wiążącą na podstawie art. 365 § 1 kpc ma sentencja orzeczenia, niemniej jednak w niektórych przypadkach ze względu na ogólność rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji orzeczenia okoliczności objęte uzasadnieniem mogą służyć do sprecyzowania zakresu mocy wiążącej tego rozstrzygnięcia, czyli granic jego prawomocności materialnej. Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie nie wynika, aby małżonkowie Z. pozostawili jakąkolwiek nieruchomość budynkową przy ul. [...], w której mieściłby się sklep. Wbrew twierdzeniom skargi nie wynika to również z pisma małżonków Z. z dnia 12 marca 1946 r. i załączonego do niego opisu nieruchomości nr [...]. W ocenie Sądu z przyczyn powyżej omówionych organy administracji nie mogły wbrew wyrokowi Sądu Okręgowego w Krakowie przyjąć, że byli właściciele pozostawili w związku z wojną, oprócz mienia wskazanego w tym wyroku, także inne mienie. Dlatego zarzuty skargi w tym zakresie (również zarzut nie uwzględnienia przez organy kontraktów kupna-sprzedaży z lat 20-tych ubiegłego wieku) Sąd uznał za nieuzasadnione. Z powyższych przyczyn także zarzuty dotyczące modyfikacji wniosku co do kamienicy i sklepu przy ul. [...] i twierdzenia skarżących, że nie był to nowy wniosek złożony po terminie, nie mają -zdaniem Sądu - dla niniejszej sprawy znaczenia.

Ponadto Sąd stwierdził, że wobec treści przepisu art. 5 ust. 1 ustawy wskazującego termin złożenia wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, modyfikacja wniosku po 31 grudnia 2008 r., poprzez wskazywanie kolejnych składników pozostawionego mienia, stanowi już nowy wniosek. Odmienne rozumowanie prowadziłoby do obejścia tego przepisu. W tej sytuacji niezasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 5 ust.1 ustawy.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących operatów szacunkowych i kwalifikacji działek Sąd uznał, że wadliwe były operat i aneks do tego operatu sporządzone przez rzeczoznawcę A. K., który wycenił sady jako parcele budowlane. Z wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie nie wynikało, aby małżonkowie pozostawili parcele budowlane. W sentencji powyższego wyroku w sposób nie budzący wątpliwości wskazano sady jako jedne z nieruchomości pozostawionych w związku z wojną. Prawidłowo więc organ I instancji nie mógł uwzględnić tego operatu jako dowodu, który stanowiłby podstawę rozstrzygnięcia w sprawie i uwzględnił – sporządzone zgodnie z przepisami prawa – operat wraz z aneksem autorstwa rzeczoznawcy J. Z..

Niezasadny jest również, zdaniem Sądu, zarzut skargi dotyczący wadliwej wyceny budynku gospodarczego. Wobec zastrzeżeń skarżącego odnośnie wyceny tego budynku przez rzeczoznawcę J. Z. zawartych w piśmie z 30 września 2011 r. organ I instancji zwrócił się do rzeczoznawcy o ustosunkowanie się do pisma skarżącego. Rzeczoznawca w piśmie z 20 grudnia 2011 r. wyjaśnił, że wobec znikomego i niespójnego materiału dowodowego nie można ustalić jednoznacznie parametrów tego budynku. W dalszej treści pisma rzeczoznawca wyjaśnił swoje stanowisko. Kolejne pismo skarżącego w tej kwestii – z dnia 10 stycznia 2012 r.- było polemiką ze stanowiskiem rzeczoznawcy nie mającą odzwierciedlenia w dowodach zebranych w sprawie. Sąd nie podzielił zarzutów skargi, że organ I instancji naruszył przepis art. 10 kpa poprzez nieuwzględnienie uwag strony co do prawidłowości operatu szacunkowego, tym bardziej, że szczegółowo organ w uzasadnieniu decyzji omówił sporządzone w sprawie operaty, przekonująco wyjaśniając, dlaczego nie uwzględnił operatu rzeczoznawcy A. K..

W ocenie Sądu niezasadne są zatem zarzuty skargi odnośnie naruszenia przez organy przepisów art. 7, 77 i 107 kpa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. Z., wskazując jako podstawy kasacyjne naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie i naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący kasacyjnie podniósł następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 5 ust 1 ustawy z 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez błędne przyjęcie, że doszło w niniejszej sprawie do przekroczenia wskazanego tam terminu do złożenia wniosku o rekompensatę oraz że rozszerzenie podstawy faktycznej wniosku należy traktować jako nowy wniosek,

2. art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez błędne przyjęcie, że wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie wraz z jego uzasadnieniem wiąże organy administracji w takim zakresie, że uniemożliwia przyjęcie w postępowaniu administracyjnym wykazanych ponad wszelką wątpliwość okoliczności o pozostawieniu poza granicami Polski przez poprzedników prawnych skarżącego gruntów o charakterze budowlanym oraz części kamienicy przeznaczonej na sklep,

3. art. 7, art.8, art. 12 i art. 77 § 1 k.p.a. przez zaakceptowanie przez Sąd braku dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie wartości majątku pozostawionego przez poprzednika prawnego skarżących poza granicami Polski, a w szczególności jego składników w postaci budynku określonego jako gospodarczy oraz nieruchomości gruntowych.

Mając powyższe na uwadze, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I oraz przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zaskarżony wyrok jest wadliwy z trzech powodów: błędnej interpretacji art.5 ust.1 ustawy z 2005 r. w kontekście oceny przekroczenia terminu do złożenia wniosku, nieprawidłowej interpretacji wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2004 r. oraz prowadzenia postępowania wbrew podstawowym zasadom procedury administracyjnej w zakresie rzetelności oceny materiału dowodowego i wnikliwości procedowania.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów wskazanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, skarżący kasacyjnie stwierdził, że stanowisko Sądu I instancji w zakresie związania organów administracji wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie sprowadza się do uznania, że zapobiegliwość i świadomość prawna skarżącego uzyskującego orzeczenie sądu cywilnego powoduje dla niego negatywne konsekwencje w postępowaniu administracyjnym, w którym dysponuje on już wszelkimi koniecznymi dowodami dla poparcia wniosku.

Co do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, skarżący kasacyjnie wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny powiela uchybienia organu pierwszej instancji odnośnie wyceny parcel, nie stosując art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie pominięcia załączników zawartych w dostarczonym organowi operacie szacunkowym z dnia 28 listopada 2008 r. Nieuwzględnienie tych przepisów doprowadziło do przedstawienia wszystkich gruntów jako terenów zielonych w operacie szacunkowym z 26 kwietnia 2011 r., mimo że na tych gruntach znajdowały się udokumentowane wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2004 r. trzy budynki mieszkalne, budynek gospodarczy i inne zabudowania. Skarżący kasacyjnie wywodził, że decyzja Wojewody [...] opiera się jedynie na mylnym nazewnictwie parcel w wyroku z dnia 30 stycznia 2004 r., a nie na ich rzeczywistym charakterze. W wyroku tym Sąd stwierdził, że na parcelach znajdowały się trzy budynki mieszkalne, budynek gospodarczy i inne zabudowania. Stwierdza to także notarialnie uwierzytelnione oświadczenie dwóch świadków z 17 grudnia 1992 r. i uwierzytelnione notarialnie oświadczenie świadka z 22 lipca 2003 r. wiersze 24 - 30. Kolejne dowody to kontrakt kupna sprzedaży z 26 sierpnia 1926 r. oraz wskazane wyżej załączniki do operatu szacunkowego wraz z aneksami oraz dostępne plany Z. z czasów przed II wojną światową.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd jednostronnie z naruszeniem procedury administracyjnej odmówił uwzględnienia jako składnik pozostawionego majątku część kamienicy ze sklepem. Decyzja Wojewody [...] wykazała brak starań o wyjaśnienie tego problemu mimo licznych merytorycznych wystąpień skarżącego. W skardze kasacyjnej wyjaśniono, że powodowie w czasie postępowania przed Sądem Okręgowym w Krakowie w 2004 r. nie byli pewni czy sklep (wymieniony jako jeden z domów matki skarżącego w dokumencie "Opis mienia pozostawionego przez H. Z.", wystawiony przez Komisję Mieszaną do Spraw Ewakuacji w Czortkowie) był jej własnością, czy też był tylko wynajmowany. Jest to powód tego, że wyrok nie określa tego drugiego budynku. Kontrakt kupna-sprzedaży z dnia 26 sierpnia 1926 r. precyzyjnie lokalizuje i opisuje dwa domy matki skarżącego oraz wskazuje na jakich parcelach się znajdowały. Wyjaśnienie, że drugi dom matki był w istocie częścią kamienicy ze sklepem zgłoszono organowi pierwszej instancji ustnie w listopadzie i grudniu 2008 r., a następnie pismem z 27 stycznia 2009 r. Kwestia ta była też przedmiotem ugody z Dyrekcją Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 9 lutego 2009 r.

W ocenie skarżącego kasacyjnie organy administracji publicznej nie przeprowadziły wnikliwego i kompletnego postępowania odnośnie tzw. "budynku gospodarczego". Strona wykazała bowiem, że był to duży, dwupoziomowy, nowocześnie wyposażony wielofunkcyjny pawilon wykorzystywany przez firmę "[...]". W czasie sezonu letniskowego budynek służył do obsługi letników w zakresie gastronomicznym i rekreacyjnym, a pozostałych okresach był wykorzystywany w innych celach. W dolnej kondygnacji znajdowała się wytwórnia wina i sytnia miodu oraz pomieszczenia handlowe do dystrybucji tych produktów. Budynek ten został jednak wyceniony przez rzeczoznawcę majątkowego na znikomą wartość.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej podniesione mogą być uwzględnione.

W pierwszej kolejności wymaga rozważenia zarzut naruszenia art. 5 ust 1 ustawy z 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez błędne przyjęcie, że doszło w niniejszej sprawie do przekroczenia wskazanego w tym przepisie terminu do złożenia wniosku o rekompensatę, a rozszerzenie podstawy faktycznej wniosku należy traktować jako nowy wniosek.

Z treści art.5 ust.1 wymienionej ustawy w sposób jednoznaczny wynika, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Ugruntowane jest także w orzecznictwie stanowisko, że jest to termin prawa materialnego, zawity i jako taki nieprzywracalny. W każdej sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty organ administracji bada przede wszystkim zachowanie wskazanego terminu przez ubiegającego się o rekompensatę.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że postępowanie o przyznanie prawa do rekompensaty zostało wszczęte wnioskiem K.Z. z dnia 22 grudnia 1992 r., który wystąpił w imieniu własnym oraz rodzeństwa: A.Z., J. Zi., W. Z., J.Z. i M.Z.. Żądanie wniosku dotyczyło: " przyznania odszkodowania za pozostawione mienie nieruchome przez rodziców J.Z. i H. Z.". Wniosek K.Z. nie określał w sposób szczegółowy rodzaju pozostawionego mienia. Wniosek ten Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. przekazał Wojewodzie [...]. W miejsce K. Z. po jego śmierci wstąpiło rodzeństwo, jako jego spadkobiercy, z tym że jak wynika z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] i z akt sprawy postępowanie wszczęte zostało wnioskiem K. Z. z 1992 r. i zgodnie z art.27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 2005 r. prowadzone było według przepisów tej nowej ustawy. Zatem wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty został złożony w terminie. Okoliczność, że spadkobiercy w pismach z 2007 r. przedstawili wykaz określonych nieruchomości, którym nie objęli wszystkich składników pozostawionego mienia nie może skutkować przyjęciem, że odnośnie składników mienia udokumentowanych po zakreślonym przez ustawodawcę terminie wniosek nie został złożony. W art.5 ust.1 ustawy z 2005 r. ustawodawca zakreślił jedynie termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie nakładając obowiązku wyszczególnienia już we wniosku wszystkich składników mienia, gdyż ustalenie wszystkich składników mienia następuje w ciągu całego dalszego postępowania. Tym samym błędnie przyjęły organy orzekające w sprawie i Sąd pierwszej instancji, że co do mienia wskazanego w piśmie strony wnioskującej wniesionym już po dniu 31 grudnia 2008 r., został złożony nowy wniosek. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w dniu 28 listopada 2008 r., a zatem w terminie określonym w art.5 ust.1 ustawy, strona wnioskująca złożyła operat szacunkowy wraz z odnalezionymi kontraktami kupna – sprzedaży nieruchomości, na które powoływała się następnie w piśmie złożonym już po 31 grudnia 2008 r.

Odnośnie do drugiego z podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów, tj. zarzutu naruszenia art.365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego wskazać należy, że słusznie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na skutki prawne mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu cywilnego i trafnie też przyjął, że organy związane są faktem wydania prawomocnego orzeczenia sądu i jego treścią. Zwrócić należy jednak uwagę, że związanie prawomocnym orzeczeniem wyrażone w art. 365 § 1 k.p.c. zawiera w sobie zakaz ponownego prowadzenia sporu, ale co do tych samych okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zakończonego już sporu sądowego. Związanie prawomocnym wyrokiem oznacza, że organ obowiązany jest uznać, że kwestia która była przedmiotem oceny Sądu kształtuje się tak, jak to wyraził Sąd w rozstrzygnięciu. Zatem prawomocny wyrok wiąże co do tego co w nim ustalono. Jeśli natomiast po wydaniu tego wyroku pojawią się nowe istotne okoliczności, to do tych nowych okoliczności nie ma zastosowania zakaz wynikający z art.365 § 1 k.p.c. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt V CSK 433/13, publ. Lex nr 1514746).

W rozpoznawanej sprawie taką nową okolicznością, nie będącą przedmiotem ustaleń w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2004 r. sygn. akt I C [...], a wskazaną przez skarżących już po wydaniu wyroku, była umowa kupna – sprzedaży z dnia 26 sierpnia 1926 r., z której - według wnioskujących - wynika, że w skład mienia po J. i H. małżonkach Z. wchodził udział w nieruchomości – kamienicy, w której był prowadzony sklep.

Nie można natomiast podzielić prezentowanego w skardze kasacyjnej stanowiska, że organ nie był związany wskazanym wyrokiem Sądu Okręgowego co charakteru gruntów i ich przeznaczenia, które zostały w tym wyroku wymienione, a zarazem opisane w jego uzasadnieniu. W świetle wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 30 stycznia 2004 r. : I."J. Z. pozostawił na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej następujące nieruchomości:

- budynek gospodarczy, parterowy, murowany,

- sad o pow. [...] m2 wieloowocowy i z winoroślami,

- sad o pow. [...] m2 z drzewami moreli,

- sad o pow. [...] m2 wieloowocowy,

- sad o pow. [...] a z drzewami jabłoni,

- działkę o pow. [...] przeznaczoną pod zabudowania i sad o pow. [...] arów."

II. H. Z. pozostawiła następujące nieruchomości:

" - działkę o pow. [...] a wraz z sadem z drzewami wieloowocowymi i budynkiem mieszkalnym, parterowym, murowanym, krytym blachą o kubaturze [...] m3,

- budynek mieszkalny parterowy, murowany, kryty blacha o kubaturze [...] m2."

Jak zatem wynika z samej sentencji wyroku Sąd Okręgowy w sposób wyraźny określił przeznaczenie gruntów, przy czym odnośnie do gruntów zabudowanych lub pod zabudowę w sposób jednoznaczny to wskazał (działka o pow. [...] a oraz nieruchomości, które pozostawiła H. Z.).

W skardze kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania podniesiono również, że została zaniżona wartość budynku gospodarczego. Według strony skarżącej był to duży, dwupoziomowy, nowocześnie wyposażony wielofunkcyjny pawilon wykorzystywany przez firmę "[...]". W tej kwestii Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z dnia 30 stycznia 2004 r. ustalił, że J. Z. pozostawił budynek gospodarczy, parterowy, murowany, zaś z uzasadnienia wyroku wynika, że budynek ten służył do obsługi pensjonatu "[...]", do którego przyjeżdżali letnicy. To ustalenie Sądu Okręgowego jest wiążące dla organu i rzeczoznawca wyceniający musiał je także mieć na względzie. Biegły zwrócił uwagę, że w zebranym materiale dowodowym jest mowa o budynku parterowym, zaś A.Z. twierdzi, że budynek był dwukondygnacyjny. Odnosząc się do powyższego należy przyjąć zgodnie z wyżej wskazanym wyrokiem Sądu Okręgowego, że J. Z. pozostawił budynek gospodarczy, parterowy, murowany służący do obsługi pensjonatu "[...]". Jednakże trudno uznać za prawidłową wycenę opisanego budynku skoro brak podstawowych parametrów, jak chociażby powierzchnia budynku. Jak wynika też z wyjaśnień rzeczoznawcy J. Z. wyrażonych w piśmie z dnia 20 grudnia 2011 r. na wycenę budynku gospodarczego wpłynęło to, że opis tego budynku jest znikomy i niespójny. W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska, że wycena budynku gospodarczego jest rzetelna. Co do tej okoliczności zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 7, art. 8, art. 12 i art. 77 § 1 k.p.a. okazały się uzasadnione. W toku ponownego postępowania należy rozważyć, czy zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy ( np. zeznania świadków, wyjaśnienia strony) pozwala na bardziej precyzyjne określenie parametrów tego budynku, nie pozostające w sprzeczności z ustaleniami zawartymi w wyroku sądu cywilnego.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.185 §1 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.203 pkt 1 p.p.s.a. W przedmiocie przyznania zwrotu kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu za obie instancje orzeknie zgodnie z kompetencjami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.