Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 814/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Komisja Orzekająca
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Wystąpiono z sygnalizacją
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 179 ust. 1-5, art. 173 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 17 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2014 roku sprawy ze skarg D. K. na decyzje Odwoławczej Komisji Stypendialnej "X" w P. z dnia [...] czerwca 2013 roku Nr [...] i z dnia [...] czerwca 2013 roku Nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżone decyzje, II. przyznaje radcy prawnemu T. O. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu łączną kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych 40/100), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych 40/100) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 9 lipca 2012 r. D. K. zwróciła się do Wydziałowej Komisji Stypendialnej "X" (dalej: "X") w P. o przyznanie stypendium socjalnego w semestrze zimowym w roku akademickim 2012/2013 r. We wniosku wskazała, że mieszka wspólnie z matką J. K., a ich dochód w roku poprzednim 2011 r. wyniósł [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie netto na jednego członka rodziny. Dodatkowo podała, że jedynym źródłem dochodu jej i jej matki są alimenty w kwocie [...] zł i przekazywana spłata zadłużenia alimentacyjnego przez komornika. Zważywszy, że czynsz wynosi ok. [...] zł, na utrzymanie pozostaje ok. [...] zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej rodzice nie rozwiedli się, ani nie są w separacji. Ojciec wnioskodawczyni po potrąceniach komorniczych utrzymuje się z niewielkiej renty ([...] zł). D. K. przedłożyła zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodach za 2011 r., ugodę zawartą przed Sądem Rejonowym w P. z dnia [...] października 2002 r. sygn. akt [...] w przedmiocie alimentów, zaświadczenie komornika sądowego w sprawie egzekucji zadłużenia alimentacyjnego od ojca wnioskodawczyni – Z. K. z okresu od stycznia do grudnia 2011 r., zaświadczenie komornika sądowego dotyczące sposobu rozliczenia wpłat dokonanych przez Z. K. na rzecz J. K. w 2011 r., PIT za rok 2011 r. oraz oświadczenie jej ojca Z. K. przedstawiające jego sytuację rodzinną i finansową.

Wydziałowa Komisja Stypendialna "X" w P. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., wydaną na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175, art. 177, art. 179, art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm., dalej: p.s.w.) i art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a. oraz w związku z § 11, § 12, § 13 i § 14 ust. 1 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów "X" w P. wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Rektora "X" w P. z dnia [...] września 2012 r., nie przyznała D. K. pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego w semestrze zimowym w roku akademickim 2012/2013.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 179 ust. 2 i 3 p.s.w., § 12 powołanego w sentencji decyzji Regulaminu i zarządzenia nr [...] Rektora "X" w P. z dnia [...] maja 2012 r., wysokość dochodu uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego nie może być wyższa niż [...] zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie. Jak ustalił organ przedstawione przez wnioskodawczynię dowody wykazują, że faktyczny dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi [...] zł dlatego należało odmówić przyznania pomocy.

D. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Wskazała, iż składając wniosek nie uwzględniła zmiany na niekorzyść swej sytuacji materialnej. Podała, jakie są koszty utrzymania mieszkania, zaznaczyła, że jej ojciec nie uczestniczy w wydatkach domowych, ponieważ jest inwalidą II grupy i po potrąceniach ma dochód w wysokości [...] zł. D. K. wyjaśniła, że komornik potrącał z renty ojca środki na spłatę zadłużenia alimentacyjnego i po zakończeniu tej czynności ściąga swoje należności komornicze przesyłając od 1 października 2012 r. alimenty w kwocie [...] zł na dwie osoby. Wskazała, że jej matka nie może podjąć pracy z powodu choroby kręgosłupa. Dodatkowo odwołująca podała, że z powodu niedożywienia, spowodowanego brakiem środków materialnych, zachorowała na anemię, co pociąga za sobą konieczność poniesienia kosztów leczenia. Ponadto lekarz odmówił jej wydania zaświadczenia o zdolności do pracy.

Odwoławcza Komisja Stypendialna "X" w P. decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując stanowisko organu I instancji.

Pismem z dnia [...] marca 2013 r. D. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem Rektora "X" w P. skargę na ostateczną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej "X" w P. z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego na semestr zimowy w roku akademickim 2012/2013.

Rektor "X" w P., nie przekazując sprawy według właściwości do jej adresata – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] na podstawie art. 177 ust. 5 i 6 p.s.w. uchylił decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] stycznia 2013 r.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. D. K. złożyła do Rektora "X" w P. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r.

Rektor "X" w P. decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] na podstawie art. 177 ust. 5 i 6 p.s.w. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...].

W wyniku tego Odwoławcza Komisja Stypendialna "X" w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy z odwołania D. K. od decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej "X" w P. z dnia [...] listopada 2012 r. o odmowie przyznania stypendium socjalnego w semestrze zimowym w roku akademickim 2012/2013, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając, organ wskazał, że zgodnie z art. 179 ust.2 i 3 p.s.w., § 2 ust. 1 pkt 2 oraz § 12 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnych dla studentów "X" w P. oraz zgodnie z Zarządzeniem Rektora nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. w sprawie ustalenia wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne i Zarządzeniem Rektora nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie podziału środków finansowych na pomoc materialną dla studentów w semestrze zimowym 2012/2013, wysokość dochodu uprawniająca do otrzymania stypendium socjalnego nie może być wyższa niż [...] zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie. Przedstawione zaś przez wnioskodawczynię dochody w sprawie wykazują, że faktyczny dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Zaznaczono, że przy wyliczeniu wysokości dochodu na jedną osobę w rodzinie Komisja przyjęła najkorzystniejszą dla wnioskodawczyni interpretację prawną, tj. nie wliczono ojca studentki do składu rodziny. Wyjaśniono, że Komisja była zobowiązana do uwzględnienia faktycznego dochodu w rodzinie wnioskodawczyni przy uwzględnieniu przedłożonych dokumentów, w tym w szczególności zaświadczenia pochodzącego od komornika. Komisja nie może orzekać w sprawie w oparciu o hipotetyczny dochód w rodzinie, w tym przypadku ustalany w oparciu o treść ugody sądowej określającej zakres zobowiązania alimentacyjnego. Komisja podkreśliła, iż uwzględniła wszelkie przedłożone przez stronę dokumenty, jak również informacje zawarte w składanych pismach.

Równocześnie z powyższym postępowaniem dotyczącym sprawy o przyznanie stypendium socjalnego na semestr zimowy roku akademickiego 2012/2013 D. K. w dniu [...] lutego 2013 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2012/2013, wskazując, że wszelkie dokumenty znajdują się w posiadaniu Odwoławczej Komisji Stypendialnej.

W dniu 25 kwietnia 2013 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna "X" w P. wydała decyzję, którą odmówiła D. K. przyznania pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego w semestrze letnim w roku akademickim 2012/2013, wskazując, że wnioskodawczyni posiadając dochód miesięczny na osobę w rodzinie w kwocie [...] zł przekroczyła kryterium dochodowe wynoszące [...] zł.

D. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując ustalenia organu w zakresie dochodu na członka w rodzinie odwołującej. Wskazała, że dochód po opłaceniu zobowiązań wynosi 200 zł na dwie osoby w rodzinie. Ponadto kwota alimentów otrzymywana po egzekucji komorniczej nie przekracza [...] zł na osobę w rodzinie. Odwołująca wyraziła wątpliwość, czy organ I instancji ustalając wysokość dochodu nie zaliczył do jego kwoty bezzasadnie również wyegzekwowanej w latach 2011-2012 kwot alimentów zaległych. Jej zdaniem w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się, że nie można uznać za dochód w danym roku alimentów zaległych, które zostały następnie ściągnięte w drodze egzekucji komorniczej albowiem w latach poprzednich nie były płacone. W okresie tym nie uzyskiwały z matką żadnych dochodów, jedynie zaś pomoc ze strony rodziny i przyjaciół.

Odwoławcza Komisja Stypendialna "X" w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, powołując się na art. 179 ust. 2 i 3 p.s.w., § 2 ust. 1 pkt 2 oraz § 12 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnych dla studentów "X" w P. i Zarządzenie Rektora nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. w sprawie ustalenia wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne, a także Zarządzenie Rektora nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie podziału środków finansowych na pomoc materialną dla studentów w semestrze zimowym 2012/2013, stwierdziła, że wysokość dochodu uprawniająca do otrzymania stypendium socjalnego nie może być wyższa niż [...] zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie, tymczasem zaś faktyczny dochód na członka w rodzinie odwołującej wynosi [...] zł.

Zarówno od decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej "X" w P. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o odmowie przyznania stypendium socjalnego w semestrze zimowym w roku akademickim 2012/2013, jak i decyzji tegoż organu z dnia [...] czerwca 2013 r. o odmowie przyznania stypendium socjalnego w semestrze letnim w tym samym roku akademickim D. K. wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniach obu skarg skarżąca podniosła, że od października 2012 r. dochód na członka jej rodziny wynosi [...] zł i pochodzi z tytułu alimentów otrzymywanych zgodnie z wyrokiem Sądu Rodzinnego w P. sygn. akt [...] z dnia [...] października 2002 r. Wyjaśniła, że alimenty w kwocie [...] zł wpływają, na skutek egzekucji komorniczej na konto. Dodała, że w poprzednich okresach, gdy jej ojciec Z. K. – zobowiązany do uiszczania alimentów nie płacił ich lub płacił z opóźnieniem powstała zaległość, którą komornik ściągnął w drodze egzekucji i dopłacał do bieżących alimentów w różnych kwotach w latach 2010-2012. Ta sama Komisja Stypendialna uznała uprzednio argumentację skarżącej o przyznała stypendium socjalne na okres 2011/2012 w kwocie [...] zł. Ponadto skarżąca podniosła argumentację powołaną uprzednio w odwołaniach. Wskazała też, że błędem organów było nieuwzględnienie do dochodów rodziny kwoty pozostałej ojcu renty.

Odwoławcza Komisja Stypendialna "X" w P. w odpowiedziach wniosła o oddalenie obu skarg, podtrzymując stanowiska zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Na skutek wniosku skarżącej Sąd postanowieniami z dnia 16 września 2013 r. sygn. akt II SA/Po 814/13 i II SA/Po 864/13 zwolnił D. K. od obowiązku uiszczania kosztów sądowych i ustanowił dla niej radcę prawnego z urzędu.

Następnie postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r. Sąd połączył obie sprawy o sygn. akt II SA/Po 814/13 i II SA/Po 862/13 i nakazał ich prowadzenie dalej pod sygn. akt II SA/Po 814/13.

W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2013 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu wskazał, iż podtrzymuje skargę, a ponadto zarzucił organom orzekającym naruszenie art. 3 i art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. N 139, poz. 992 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3) poprzez błędne uznanie, że dochód uzyskany przez skarżącą nie uprawnia jej do otrzymania stypendium socjalnego, kiedy w rzeczywistości wysokość dochodu skarżącej wyniosła kwotę [...] zł, która uprawniała ją do uzyskania stypendium socjalnego w semestrze zimowym i letnim roku akademickiego 2012/2013. Pełnomocnik skarżącej wniósł też o zwrot kosztów zastępstwa procesowego na jego rzecz wg norm przepisanych.

W piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2014 r. pełnomocnik organu podzielił stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę. W szczególności, powołując się na przepisy art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 oraz art. 3 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazano, że przy wyliczeniu dochodu winno się uwzględniać faktyczny, rzeczywisty dochód, w tym świadczenia alimentacyjne, a nie dochód należny. W rezultacie fakt uzyskania zaległych alimentów będzie miał wpływ na dochód rodziny w roku następnym, po roku uzyskania zaległych świadczeń alimentacyjnych. Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, za jaki okres były egzekwowane alimenty. Przepisy określają bowiem, że chodzi o dochód uzyskany w roku poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie, nie precyzując jednak w jakim okresie prawo do niego powstało.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem skarg wniesionych w niniejszej sprawie przez D. K. są decyzje Odwoławczej Komisji Stypendialnej "X" w P. o odmowie przyznania skarżącej stypendium socjalnego w semestrze zimowym w roku akademickim 2012/2013 (decyzja z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]) oraz w semestrze zimowym w tym samym roku akademickim (decyzja z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]).

Obie zaskarżonej decyzje administracyjne w ocenie Sądu nie mogą się ostać, bowiem przy ich wydaniu doszło do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, a także art. 80 k.p.a.

Kodeks postępowania administracyjnego zawiera szereg zasad, których przestrzeganie przesądza o prawidłowości prowadzonego postępowania. Przepisy te z jednej strony dają organowi uprawnienia do podjęcia czynności mających na celu takie wyjaśnienie stanu faktycznego, aby możliwe było podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia, natomiast z drugiej strony nakładają na organ obowiązek czuwania nad jego przebiegiem. Przepis art. 7 k.p.a., ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Emanacją tej zasady w postępowaniu dowodowym jest przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a następnie równie wyczerpującego jego rozpatrzenia, celem prawidłowego ustalenia podstawy faktycznej decyzji administracyjnej. Prawidłowa realizacja przywołanych norm prawnych ma zasadnicze znaczenie dla czynionych przez organ administracji ustaleń faktycznych. Całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego stanowi bowiem podstawę do przeprowadzenia przez ten organ oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, co zostało ujęte przez ustawodawcę w art. 80 K.p.a. W toku prowadzonego postępowania organ administracji publicznej podejmuje więc wszelkie kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do podjęcia rozstrzygnięcia, a nadto zobligowany jest do zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i do wnikliwego jego rozpatrzenia. Oznacza to, że organ ten jest obowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy oraz że organ powinien rozpatrzyć te dowody w ich wzajemnej łączności. Dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Inaczej rzecz ujmując, tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego.

Następnie, stosownie do zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.) organy w uzasadnieniu swych decyzji powinny wyjaśnić stronie zasadność przesłanek , którymi się kieruje przy załatwieniu sprawy i w tym celu, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., powinny w sposób w sposób rzetelny sporządzić uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, które powinny zawierać w szczególności wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Przystępując do realizacji powyższych obowiązków organ administracji winien mieć na względzie w pierwszym rzędzie przepisy prawa materialnego, które w jego ocenie znajdą zastosowanie w sprawie. Czynione przez organ ustalenia faktyczne powinny bowiem obejmować przede wszystkim takie okoliczności, które na gruncie tych przepisów mają istotny wpływ na treść podejmowanego w dalszej kolejności rozstrzygnięcia. Przepisy prawa materialnego wyznaczają zatem podstawowe granice przedmiotu postępowania dowodowego w danej sprawie. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich tego rodzaju okoliczności faktycznych stanowi takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaznaczyć należy, że Sąd w ramach sprawowanej kontroli nie jest uprawniony do dokonywania własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy. Ustaleń tych dokonują wyłącznie organy administracji publicznej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, natomiast Sąd ocenia jedynie, czy działania organów w tym zakresie były zgodne z przepisami obowiązującej je procedury. Stąd też niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych nie może być konwalidowane na etapie postępowania sądowego, a naruszenie, jakiego w tym zakresie dopuszczą się organy prowadzi do uchylenia decyzji. W tym kontekście bez znaczenia dla uznania prawidłowości wydania decyzji nie mogą mieć znaczenia wyjaśnienia organu złożone w odpowiedzi na skargę. Niedopuszczalne jest bowiem, by istotne uchybienia procesowe decyzji były konwalidowane po zakończeniu postępowania administracyjnego wyjaśnieniami decyzji złożonymi w odpowiedzi na skargę. To bowiem strona ma prawo, bez konieczności wnoszenia skargi, znać rzeczywiste motywy, jakimi kierował się organ przy wydaniu decyzji administracyjnej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy art. 173 ust. 1 w zw. z art. 179 ust. 1-5 p.s.w. Zgodnie z art. 173 ust. 1 p.s.w. student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Przepis art. 179 ust. 1 p.s.w. określa, że stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne (ust. 2). Zgodnie z art. 179 ust. 3 p.s.w. wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.), oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.). Przepis art. 179 ust. 4 p.s.w. określa, że przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane przez:

1) studenta;

2) małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek;

3) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek.

Miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się:

1) dochodów, o których mowa w ust. 4 pkt 3, jeżeli student jest samodzielny finansowo;

2) świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, otrzymywanych na podstawie przepisów ustawy;

3) stypendiów przyznawanych uczniom, studentom i doktorantom w ramach:

a) funduszy strukturalnych Unii Europejskiej,

b) niepodlegających zwrotowi środków pochodzących z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA),

c) umów międzynarodowych lub programów wykonawczych, sporządzanych do tych umów albo międzynarodowych programów stypendialnych;

4) świadczeń pomocy materialnej dla uczniów otrzymywanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty;

5) świadczeń, o których mowa w art. 173a, 173b, 199a i art. 200 ust. 1.

Niezbyt przejrzysta redakcja art. 179 ust. 4 i 5 p.s.w. wymaga wskazania, o jakie zasady ustawodawcy chodzi. Ustawodawca w ustawie o świadczeniach rodzinnych podał owe zasady, spośród których wymienić należy zdefiniowanie pojęć dochodu (art. 3 pkt 1), dochodu rodziny (art. 3 pkt 2), opiekuna faktycznego dziecka (art. 3 pkt 14), rodziny (art. 3 pkt 16). Bez wątpienia większość owych zasad będzie miała zastosowanie przy wyliczaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę rodzinie studenta, ale nie wszystkie, na co wskazują sformułowania zawarte w art. 179 ust. 5 p.s.w. "na zasadach (...), z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się (...)". Ustawodawca nie podał w przepisach Prawo o szkolnictwie wyższym expressis verbis znaczenia pojęcia rodzina studenta, ale pojęcie to da się wywieść z analizy treści art. 179 ust. 4 i ust. 5 p.s.w. Skoro bowiem w pierwszym z tych przepisów wymieniono zamknięty katalog członków rodziny, których dochody uwzględnia się "przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium (...), zaś w drugim z nich nakazano stosować określone zasady, ale z uwzględnieniem ust. 4, to uznać należy, że krąg członków rodziny uwzględniany przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta (art. 179 ust. 5 p.s.w.), jest tożsamy z kręgiem członków rodziny, o których mowa w art. 179 ust. 4 p.s.w. Gdyby przyjąć, że ustawodawca nakazuje rozumieć pojęcie rodzina studenta tak, jak przyjmuje to art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bądź art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, to zupełnie inne brzmienie miałyby przepisy art. 179 ust. 4 i 5 p.s.w. Przyjęcie powyższej tezy mogłoby spowodować paradoksalną i wręcz patologiczną sytuację, że osoba, która jest zaliczana do kręgu członków rodziny w rozumieniu innych niż p.s.w. przepisów i osiągająca dochody, których jednak nie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu na podstawie art. 179 ust. 4 p.s.w. (np. małżonek rodzica nie będący opiekunem faktycznym studenta, bądź osoba niespokrewniona ze studentem, ale pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie), byłaby brana pod uwagę przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta, z pominięciem dochodów, które osoba ta sama osiągnęła (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2013 r., II SA/Wa 579/13, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powołanych przepisów, jak również z istoty stypendium socjalnego wynika, że stypendium to przyznaje się studentom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Zasadniczym problemem, kluczowym z punktu widzenia niniejszej sprawy, była kwestia ustalenia, a następnie rzetelnego wyjaśnienia okoliczności, czy skarżąca rzeczywiście – jak przyjęły organy orzekające – nie kwalifikuje się do przyznania tegoż stypendium ze względu na zbyt wysokie dochody w jej rodzinie. W tym celu należało w pierwszej kolejności wyjaśnić, stosownie do art. 179 ust. 2 i n. p.s.w., jakie kryterium dochodowe zostało przyjęte w semestrach zimowym i letnim w roku akademickim 2012/2013 w "X" w P. i czy kryterium to mieści się w granicach ustawowych określonych w art. 179 ust. 3 p.s.w. Następnie obowiązkiem organów orzekających było ustalenie stanu faktycznego sprawy, w tym przede wszystkim sytuacji rodzinnej strony oraz wskazanie czyje dochody i dlaczego uwzględniono – zgodnie z art. 179 ust. 4 p.s.w. – ustalając, czy D. K. spełnia kryterium dochodowe. Kolejno na organach spoczywał obowiązek rzetelnego wyjaśnienia w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, w jaki sposób obliczyły miesięczne dochody na osobę w rodzinie wnioskodawczyni.

W rozpoznawanej sprawie Odwoławcza Komisja Stypendialna "X" w P. nie uzasadniła swych decyzji, czym uchybiła wskazanym regułom postępowania i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Brak uzasadnienia powołanych decyzji powoduje, iż nie można stwierdzić, czy zastosowane kryteria przez Odwoławczą Komisję Stypendialną były właściwe, czy też nie, bowiem z decyzji nie wynika jakimi kryteriami organy się kierowały.

W ocenie Sądu Odwoławcza Komisja Stypendialna, pomimo, iż dysponowała zgromadzonym na etapie postępowania przed organem I instancji materiałem dowodowym (zasadniczo przedstawionym przez wnioskodawczynię) nie pokusiła się o wyczerpującą jego ocenę, a w szczególności w jaki sposób i na jakiej podstawie uznała, że dochód w rodzinie skarżącej na osobę miesięcznie wynosi [...] zł i przekracza przyjęte kryterium dochodowe. W obu decyzjach organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzje Wydziałowej Komisji Stypendialnej "X" w P. (z dnia [...] listopada 2012 r. – dotycząca semestru zimowego oraz z dnia [...] kwietnia 2013 r. dotycząca semestru letniego), uzasadniając zasadność odmowy przyznania skarżącej stypendium socjalnego ograniczył się do wskazania, że zgodnie z przepisami art. 179 ust. 2 i 3 p.s.w., § 2 ust. 1 pkt 2 oraz § 12 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów "X" w P. oraz Zarządzenia Rektora nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie podziału środków finansowych na pomoc materialną dla studentów w semestrze zimowym (w decyzji dotyczącej stypendium socjalnego na semestr letni – Zarządzenia Rektora nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. w sprawie ustalenia wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne w semestrze letnim 2012/2013), wysokość dochodu uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego nie może być wyższa niż [...] zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie. W kontekście tego Komisja stwierdziła, że przedstawione przez wnioskodawczynię dowody w sprawie wykazują, że faktyczny dochód na jedną osobę w jej rodzinie wynosi [...] zł, przy czym w decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. organ wskazał nadto, że przy ustaleniu wysokości dochodu na jedną osobę w rodzinie przyjęto najkorzystniejszą dla strony interpretację prawną i nie wliczono ojca D. K. do składu rodziny. Dodano, że należało uwzględnić faktyczny dochód w rodzinie wnioskodawczyni, w szczególności wynikający z zaświadczenia komornika sądowego, nie zaś dochód hipotetyczny, ustalany w oparciu o treść ugody sądowej określającej zakres zobowiązana alimentacyjnego.

W obu zaskarżonych decyzjach po pierwsze zabrakło oceny, dlaczego przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studentkę do ubiegania się o stypendium socjalne nie uwzględniono dochodu jej ojca, pomimo, iż przepis art. 179 ust. 4 pkt 3 p.s.w. wyraźnie stanowi, iż powinno się uwzględnić dochód rodziców. W tym miejscu wyjaśnić należy raz jeszcze w kontekście argumentacji przedstawionej przez strony w złożonych pismach procesowych, że powołany przepis art. 179 ust. 4 p.s.w. jako lex specialis znajduje pierwszeństwo zastosowania przed przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych regulującymi zasadach ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, albowiem przepis art. 179 ust. 5 p.s.w. nakazuje przy ustalaniu wysokości dochodu uwzględniać uregulowania zawarte w art. 179 ust. 4 (chyba, że student jest samodzielny finansowo), w tym okoliczność, że przy ustalaniu wysokości dochodu studenta wlicza się dochody m.in. jego rodziców (ust. 4 pkt 3). W tym zakresie, stosując na mocy art. 179 ust. 5 p.s.w. definicję dochodu określoną w art. 3 pkt 1) ustawy o świadczeniach rodzinnych, definicję dochodzie rodziny (art. 3 pkt 2 tej ustawy) oraz dochodu członka rodziny (art. 3 pkt 2a tej ustawy) powinno się uwzględniać, że kwestię, czyje dochody należy uwzględniać przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne normuje jako przepis szczególny art. 179 ust. 4 p.s.w.

W związku uznać należy, że niedopuszczalne było, jak stwierdził organ II instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r., iż przy wyliczeniu mającym na celu ustalenie wysokości dochodu na jedną osobę w rodzinie przyjęto najkorzystniejszą dla strony interpretację prawną i nie uwzględniono do składu rodziny ojca strony (jego dochodów). Przepisy prawa administracyjnego, w tym w szczególności art. 179 p.s.w., mają charakter bezwzględnie obowiązujący ius cogens, a organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP). Tym samym ich zastosowanie nie może być wyłączone, czy to wolą organu, czy strony.

Po wtóre w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji zabrakło wyjaśnienia sposobu wyliczenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej. Organ, bez przywołania stosownych źródeł – zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ograniczył się do lakonicznego i arbitralnego stwierdzenia, że dochód ten wynosi [...] zł. Ponadto Odwoławcza Komisja Stypendialna nie ustosunkowała się do zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniach, w szczególności odnoszących się do sposobu wyliczenia dochodu. Przypomnieć należy, że w odwołaniach od decyzji organu I instancji skarżąca podniosła okoliczności związane ze uzyskaniem w 2011 r., a w więc w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 179 ust. 5 p.s.w. w zw. z art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych) dochodu związanego ze spłatą zaległego zadłużenia alimentacyjnego pochodzącego od ojca Z. K., przy czym zaznaczyła, iż jej zdaniem dochód ten nie powinien zostać uwzględniony przy wyliczeniu rzeczywistego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, albowiem stanowił on spłatę zaległości. Dodała, że rzeczywiste miesięczne dochody jej rodziny stanowi kwota [...] zł uzyskiwana z tytułu alimentów od ojca. Ponadto organ nie wyjaśnił stronie, dlaczego przy wyliczeniu dochodu nie uwzględnił kosztów codziennego życia ponoszonych przez D. K. i jej matkę. W tym, jak i w pozostałym zakresie zabrakło uzasadnienia prawnego. Organ jedynie powołał, i to szczątkowo, numerację przepisów, które miały zastosowanie w sprawie, zarówno nie podając ich treści, jak i dokonanej ich wykładni w świetle ustalonego stanu faktycznego. Uzasadnienie prawne decyzji nie może zaś polegać tylko na powołaniu, przez organ wydający ową decyzję, artykułu czy paragrafu przepisu prawa, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 47/13, publ. Lex nr 1310534).

Reasumując Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonych decyzji organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Zważywszy na wykazane uchybienia natury procesowej i brak wskazania w motywach zaskarżonych decyzji w oparciu o jakie przesłanki uznano, że dochód skarżącej na osobę w rodzinie wynosi [...] miesięcznie, Sąd uznał za przedwczesne ustosunkowanie się do argumentacji pełnomocników strony skarżącej i strony przeciwnej odnoszącej się do zasadności lub jej braku przyznania skarżącej stypendium socjalnego za objęte postępowaniami okresy.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w skardze wskazać jedynie należy, iż o ile kryterium dochodowe przyjęte w "X" w P. mieści się w granicach ustawowych określonych w art. 179 ust. 3 p.s.w., to nie mogą być uznane za zasadne te zarzuty skarżącej, które sprowadzają się kwestionowania jego wysokości jako nie odpowiadającej rzeczywistości rynkowej. Z art. 179 ust. 2 p.s.w. wynika bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, iż ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne w granicach określonych w ust. 3 tego samego artykułu jest uznaniową kompetencją rektora działającego w porozumieniu z organem samorządu studenckiego. Co za tym idzie nie może ono w tym zakresie podlegać kognicji sądu administracyjnego, który kontroluje działalność administracji publicznej pod względem legalności (zgodności z prawem), a nie pod względem słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Rozpoznając ponownie sprawy przyznania D. K. stypendium socjalnego w semestrach zimowym i letnim 2012/2013 Odwoławcza Komisja Stypendialna "X" w P. uwzględni powyższe wskazania co do dalszego postępowania oraz ocenę prawną, w szczególności odnoszącą się do ustalania wysokości dochodu strony.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.; 490) Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w dwóch połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach łączną kwotę 590,40 zł, w tym 110,40 zł tytułem podatku od towarów i usług.

Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji.