Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1507/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1507/06 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lipca 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Gach (spr), Sędziowie: WSA Beata Cieloch, Asesor: WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2007r., sprawy ze skargi "M." Sp. z o.o. w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 27 lipca 2006r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ([...] złotych).


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27.07.2006 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] odmawiające "M." Sp. z o.o., dalej zwanej "Spółką" umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że organ egzekucyjny I instancji, prowadząc postępowanie egzekucyjne wobec Spółki, na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe należne ZUS dokonał zajęcia z rachunków bankowych. W związku z zawarciem umowy o rozłożenie na raty części tych zaległości, postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. Następnie w dniu [...] czerwca 2006 r. zwolniono z egzekucji całość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym w Banku pod warunkiem przekazania ich na zaległe składki należne ZUS za miesiąc styczeń 2006 r. W końcu postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. organ egzekucyjny I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2006 r. Spółka zwróciła się o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł., co uzasadniła tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Uiszczenie przymusowe kosztów w tak znacznej wysokości może zaś spowodować konieczność zwolnienia części pracowników.

Organ egzekucyjny I instancji postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych, gdyż jego zdaniem nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy.

W złożonym zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie postanowienia tego organu i umorzenie tych kosztów. Spółka ponownie wskazała na swoją trudną sytuację finansową oraz fakt, iż zmuszona będzie zwolnić znaczną część zatrudnionych pracowników w razie wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Jej zdaniem prowadzone postępowanie egzekucyjne spowodowało, iż znaczna część zaległości składkowych należnych ZUS została uiszczona, a do pozostałej części tych zaległości została zawarta umowa o rozłożenie na raty.

Organ zażaleniowy powołując się na zapisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazał, że umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter fakultatywny, a odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa nawet wtedy, gdy wystąpiły przesłanki do ich umorzenia, albowiem postanowienie w tej sprawie oparte jest na uznaniu administracyjnym.

Organ ten podkreślił także, że Spółka sama przyczyniła się do powstania kosztów egzekucyjnych nie regulując w terminie składek należnych ZUS, co spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zastosowanie środków egzekucyjnych a w konsekwencji naliczenie kosztów egzekucyjnych. Faktu istnienia zaległości składkowych należnych ZUS Spółka nie kwestionuje. Nie stwierdzono również nieściągalności dochodzonego obowiązku, większość zaległości składkowych została w drodze postępowania egzekucyjnego wyegzekwowana. Podnoszenie przez zobowiązanego trudnej sytuacji finansowej i faktu zwolnienia części pracowników, również nie przemawia za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu zażaleniowego nie przemawia za umorzeniem także ważny interes publiczny. Nie regulowanie w terminie zaległości składkowych należnych ZUS, powoduje, iż naraża się firmę na dodatkowe obciążenia w postaci konieczności regulowania powstałych kosztów egzekucyjnych.

Organ zażaleniowy nie neguje faktu, iż sytuacja finansowa Spółki jest trudna, ma ona jednak charakter przejściowy, a umorzenie kosztów egzekucyjnych może nastąpić jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Stanowisko takie znalazło uzasadnienie w orzecznictwie administracyjnym (wyrok NSA z dnia 5 marca 1997 r. sygn. akt. SA/Łd 3131/95). Posiadane przez Spółkę aktywa w postaci zabezpieczonych przez ZUS ruchomości w wyniku ich sprzedaży mogą spowodować skuteczne wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych. Organ ten podkreślił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych stawiałoby zobowiązanego w sytuacji uprzywilejowanej wobec innych.

W skardze na powyższe postanowienie Spółka wniosła o uchylenie w całości postanowienia organu zażaleniowego oraz zmianę postanowienia organu I instancji przez umorzenie kosztów egzekucyjnych, względnie o uchylenie w całości postanowienia organu zażaleniowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazano, że gołosłowne są twierdzenia organu zażaleniowego odnośnie przejściowych problemów finansowych Spółki, gdyż firma od dłuższego czasu ma problemy finansowe. Fakt terminowego opłacania bieżących podatków czy też składek należnych ZUS odbywa się kosztem innych wierzytelności Spółki i wynika z troski o pracowników i zleceniobiorców. Spółka podkreśliła także, że nie wzięto pod uwagę faktu znacznego jej zadłużenia. Spółka podkreśliła, że nie kwestionuje faktu, iż zabezpieczone przez ZUS jej ruchomości wystarczą na zabezpieczenie wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych, jednakże zabezpieczenie to stanowią środki czyszczące i maszyny myjące. W przypadku ich egzekucyjnej sprzedaży Spółka straci część swych kontrahentów, a to zmusi ją do rozwiązania umów o pracę i umów zlecenia z częścią załogi. Sama ta okoliczność jest zdaniem skarżącej naruszeniem i zagrożeniem ważnego interesu społecznego jakim jest zapewnienie pracy i środków do życia tak znacznej liczbie ludzi. Ponadto wskazano, że żaden z organów egzekucyjnych w dotychczasowym postępowaniu nie wziął pod uwagę tego, iż tak naprawdę do spłaty zobowiązania (zaległości) przez skarżącą doszło dobrowolnie, gdyż z zajętych ruchomości i rachunków bankowych organy egzekucyjne nic fizycznie nie wyegzekwowały. Nie wzięto również pod uwagę, że Spółka nigdy nie uchylała się od obowiązku spłaty zaistniałego zadłużenia do powstania którego doszło zresztą nie tylko z jej winy. Spółka cały czas dążyła do zawarcia umowy z ZUS o rozłożenie zaległości składkowych na raty. W wyniku błędu ZUS okazało się, że kwota tej zaległości jest o [...] tys. wyższa. Zapłata nowej kwoty była nierealna w proponowanych dotychczas terminach co poskutkowało odmową zawarcia umowy o rozłożenie na raty i wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zostały naruszone przepisy postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (teks jednolity: Dz.U. 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) stanowi, że "§ 1. Organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.

§ 2. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

§ 3. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

§ 4. W przypadku częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych umarza się przede wszystkim opłaty za czynności egzekucyjne.

§ 4a. Organ egzekucyjny z urzędu umarza koszty z tytułu opłat, o których mowa w art. 64 § 1 i 6, jeżeli opłaty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i powstały w zgodnie z prawem wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący.

§ 5. Na postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych służy zażalenie zobowiązanemu i wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym".

Postanowienia organów podatkowych w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają charakter uznaniowy, są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organy mogą, ale nie muszą umorzyć koszty egzekucyjne, to jednak postanowienia wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Kontrola legalności postanowień wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w rozpoznawanej sprawie do stwierdzenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na to, że Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej zobowiązanego lub na to, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny w oparciu o przedłożone przez zobowiązanego dowody. Charakter tej sprawy wskazuje na to, że inicjatywa co do ustalenia faktów mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i dostarczenia dowodów w tym celu należy zasadniczo do Spółki. Swobodne uznanie nie może prowadzić do dowolności i musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i rozważenia powyższych przesłanek. Negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia kosztów egzekucyjnych, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że w toku postępowania organ egzekucyjny nie podjął wszystkich niezbędnych działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Z uzasadnienia postanowienia organu zażaleniowego nie wynika, aby dokonał on analizy przedstawionych przez Spółkę dokumentów min. bilansów i rachunków wyników za lata 2003 - 2005. Stąd też nie odniósł się do stanu zadłużenia Spółki, jak również faktu dobrowolnej spłaty przez skarżącą części zaległych składek ZUS, co w opinii Sądu nie może pozostawać bez wpływu na podjęcie postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy nie wskazuje na jakiej podstawie dokonał ustaleń, że trudności finansowe skarżącej mają charakter przejściowy. Nie odniósł się także do przedstawionego przez skarżącą pisma (k.103 akt administracyjnych), z którego wynikało, że z winy organu nie doszło wcześniej do zawarcia układu ratalnego, co poskutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Organy nie uwzględniły także wszystkich wskazanych przez zobowiązanego okoliczności dla uzasadnienia istnienia przesłanki umorzenia ze względu na "ważny interes publiczny". Przesłanka ta nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. Zdaniem Sądu pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Należy mieć także na uwadze wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Określenie "interes publiczny" ma charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie mogą kryć się pod tym pojęciem. "Interes publiczny", o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Spółka wskazuje, że wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych spowoduje utratę miejsc pracy przez wielu pracowników. Wskazuje, że zmusi to ich do korzystania z pomocy państwa. Jest to niewątpliwie okoliczność, która uzasadniałaby umorzenie kosztów egzekucyjnych w kontekście przesłanki ważnego interesu publicznego. Dokonana przez organy administracyjne przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocena tej przesłanki będzie musiała wskazywać na ile zapłata kosztów egzekucyjnych będzie miała wpływ na sytuację pracowników skarżącej Spółki.

Podsumowując należy stwierdzić, że zdaniem Sądu organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77§1 i art. 107§3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Z tego względu Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania postanowił zgodnie z art. 200 tej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.