Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 599/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 104, art. 105 § 1, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1, art. 3 § 1 i 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151, art. 152, art. 153, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 25, art. 27 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: § 18 ust. 1 pkt 1c) i 2b)
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity
article: art. 39 ust. 1 i 2, art. 47 ust. 1, art. 48, art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 167 poz 1191
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 11 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2013 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2011r. [...] i [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżone decyzje, II. przyznaje adwokat J. G. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł ([...]) w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług), III. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Po 1227/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi J. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2011 r. (Nr [...] i Nr [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego i przyznał adwokat J. G. od Skarbu Państwa (budżet Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) kwotę [...] zł (w tym [...] zł jako zwrot podatku od towarów i usług) tytułem wynagrodzenia za świadczenie z urzędu pomocy prawnej.

Wyrok wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzjami z dnia [...] listopada 2009 r., wydanymi na podstawie art. 25 oraz 27 ust. 1-3, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm. – dalej jako "p.o.u.a.") a także art. 104 oraz 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. – dalej jako "k.p.a.") – Burmistrz Miasta Z. zobowiązał J. L., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz synów P. L. i P. L. w okresie od dnia [...] marca 2009 r. do dnia [...] września 2009 r., w łącznej kwocie 450 zł wraz z ustawowymi odsetkami, ustalonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 13,10 zł. oraz w łącznej kwocie 414,49 zł wraz z ustawowymi odsetkami ustalonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 16,20 zł. W uzasadnieniu obu powyższych decyzji wskazano, że na mocy decyzji wydanych w dniu [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] i Nr [...] wypłacono P. i P. L., we wspomnianym wyżej okresie, świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie po 1.050 zł na rzecz każdego z uprawnionych.

W następstwie wniesionych przez J. L. odwołań, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzjami z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] i Nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokami z dnia 20 października 2010 r. (sygn. akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10), po rozpatrzeniu skarg wniesionych przez J. L., uchylił obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. uznając, że ustanowione w art. 100 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz. U. Nr 90, poz. 594 z 2010 r. z późn. zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza definitywnego przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w tego rodzaju sprawach, a jedynie tymczasowe obciążenie nimi Skarbu Państwa, co jednak nie wyklucza możliwości ich egzekwowania od dłużnika. Z tego powodu Sąd uznał, iż zgodnym z prawem było potrącanie, z kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego, kosztów egzekucyjnych komornika, od uiszczenia których (zaliczka) zwolniony był, z mocy ustawy, sam wierzyciel i następie zaliczanie tych kwot na poczet należności, wypłaconych osobie uprawnionej z tytułu świadczeń. Pomimo bezzasadności zasadniczej części argumentacji zawartej w skardze, Sąd uznał, że decyzje Kolegium nie mogły się ostać, gdyż zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, decyzje organu II instancji nie zawierały bowiem uzasadnienia, które odpowiadałoby wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Jak wywodził Sąd, w decyzjach tych Kolegium przeprowadziło wprawdzie obliczenia, z których miały wynikać finalne kwoty, do zwrotu których zobowiązana była strona, jednak organ nie wskazał w sposób precyzyjny, skąd wzięły się kwoty stanowiące podstawę obliczeń, to jest kwoty świadczeń spełnionych przez skarżącego za pośrednictwem komornika sądowego, w okresie otrzymywania świadczeń przez osoby uprawnionych. Jak stwierdził Sąd, nawet pobieżna analiza akt sprawy wskazywała przy tym, iż kwoty przekazywane przez komornika na rachunek organu właściwego wierzyciela różniły się zarówno od kwot egzekwowanych przez komornika od J. L., jak i od kwot następnie zaliczanych na poczet należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwoty egzekwowane stanowiły według oświadczenia skarżącego po 300 zł miesięcznie na poczet alimentów przypadających obu synom. Kwoty wpłacane przez komornika na konto organu, poczynając od miesiąca maja 2009 r. wynosiły natomiast odpowiednio: 254,43 zł, 254,06 zł, 253,35 zł, 253,89 zł, 254,25 zł i 254,34 zł, zatem organ administracji rozliczał na poczet należności głównych i odsetek każdorazowo jedynie po 252 zł.

Ponadto Sąd uznał, że wskazana w art. 28 ust. 1 p.o.u.a. kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego, uprawnia wprawdzie komornika do potrącania kosztów egzekucyjnych, to jednak na organie administracji ciąży obowiązek zweryfikowania prawidłowości działań komornika, w szczególności poprzez ustalenie jakie kwoty i z jakich tytułów są przez komornika potrącane z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego i precyzyjnego uzewnętrznienia tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Strony postępowania nie mogą bowiem obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających na przykład na wadliwym potrącaniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a. Poczynienie powyższych ustaleń jest przy tym szczególnie istotne, gdyż strona kwestionuje zgodność z prawem potrąceń dokonywanych z wyegzekwowanych przez komornika od dłużnika kwot. Analogicznie w uzasadnieniu decyzji winno zostać wykazane, jakie z wyegzekwowanych kwot zostały na bieżąco zaliczone na poczet odsetek ustawowych od wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń i przy użyciu jakiej stopy procentowej odsetki te zostały naliczone. Podkreślić bowiem należy, iż choć zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a., prawidłowym jest zaspokajanie bieżących odsetek od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych sum, na co wskazuje użyte w tym przepisie określenie "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej", do których zgodnie z art. 27 ust. 1 zalicza się zarówno kwoty świadczeń wypłaconych jak i odsetki od tych świadczeń, to jednak powyższa okoliczność faktyczna winna zostać precyzyjnie ustalona i znaleźć swoje uzewnętrznienie w uzasadnieniu decyzji.

Z samego uzasadnienia decyzji organu II instancji, w którym użyto sformułowania "zapewne" odnośnie części kwot wyegzekwowanych od skarżącego przez komornika sądowego, wynika zaś, iż organ administracji nie poczynił w tym zakresie, to jest kwot potrącanych przez komornika i bieżąco naliczanych odsetek, jakichkolwiek pewnych ustaleń poprzestając na przypuszczeniach i domniemaniach, co stoi w rażącej sprzeczności z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą dochodzenia przez organ do prawdy obiektywnej oraz stanowi naruszenie stanowiącego doprecyzowanie tej zasady, a wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Należy podać nie tylko łączną wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji (zarówno wpłat jak i wypłat). Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich w uzasadnieniu decyzji pozwoli na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości oraz na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. W uzasadnieniu decyzji wydawanej na podstawie art. 27 ust. p.o.u.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane, a za niewystarczające uznać należy podanie jedynie globalnej wysokości odsetek.

Rozpoznając sprawę po raz kolejny, Burmistrz Miasta Z. decyzjami z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] i Nr [...] zobowiązał J. L. do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] marca 2009 r. do [...] września 2009 r.:

- w łącznej kwocie 444,35 zł na rzecz syna P. L. wraz z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, odstępując jednocześnie od zwrotu kwoty 444,35 zł oraz ustawowych odsetek – z na uwagi na spłatę zadłużenia w dniu 11 stycznia 2010 r.;

- w łącznej kwocie 444,35 zł na rzecz syna P. L. wraz z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, odstępując jednocześnie od zwrotu kwoty 444,35 zł oraz ustawowych odsetek – z na uwagi na spłatę zadłużenia w dniu 11 stycznia 2010 r.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez J. L., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., w zw. z art. 27 ust. 1-3 i art. 28 ustawy o p.o.u.a., decyzjami z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] oraz Nr [...] uchyliło powyższe decyzje Burmistrza Miasta Z. z dnia [...] listopada 2009 r. i umorzyło postępowania prowadzone przed organem I instancji.

W uzasadnieniach obu decyzji Kolegium przedstawiło, za organem I instancji, sposób rozliczenia świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego oraz wpłat dokonanych przez komornika sądowego w ramach egzekucji tych świadczeń. Podano, iż w okresie zasiłkowym osobom uprawnionym została wypłacona kwota po 1050 zł, a na spłatę tego zadłużenia została wpłacona za pośrednictwem komornika sądowego kwota 1425,96 zł oraz, zgodnie z art. 27 ust. 1-3 ustawy, odsetki ustawowe w kwocie 39,08 zł – w związku z wypłatą świadczeń dla każdego z uprawnionych. Odsetki w wysokości 13%, obliczone zostały od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego (24.04.2009 r.) do dnia spłaty (27.01.2010 r.). Wskazano, że komornik dokonał wpłat egzekwowanych należności łącznie na dwóch synów, potrącając opłaty egzekucyjne (15%) oraz koszty dokonywanych przelewów. Należność główna i odsetki, jaką dłużnik alimentacyjny zobowiązany był zwrócić na każdego z uprawnionych, to łączna kwota 1.089,08 zł. Wyegzekwowana przez komornika i przekazana MOPS kwota przewyższała tą kwotę o 336,63 zł (komornik wyegzekwował 1.425,70 zł – na każdego uprawnionego). Powstałą w ten sposób różnice organ I instancji zarachował na poczet kolejnego okresu świadczeniowego, którego przedmiotowe postępowania nie obejmują. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących kosztów postępowania egzekucyjnego Kolegium uznało je za bezpodstawne w świetle art. 49 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Podano, ze w świetle tego przepisu komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jednakże w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego lub wynagrodzenia za prace komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Nadto na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 tej ustawy komornikowi należy się zwrot wydatków gotówkowych poniesionych w toku egzekucji, m.in. zwrot kosztów doręczenia środków pieniężnych przez pocztę lub przelewem bankowym. Mając na uwadze, że należności wskazane w art. 1025 §1 pkt 1 k.p.c., powołanym w art. 28 u.p.o.u.a., to właśnie koszty egzekucyjne, Kolegium uwzględniając stan sprawy uznało, że komornik każdorazowo od egzekwowanej kwoty 300 zł prawidłowo odejmował opłatę stosunkową w wysokości 15% tej kwoty (45 zl) oraz wydatki poniesione na przelew bankowy (3 zł) i w konsekwencji przekazał organowi kwotę 552 (powinno być 252- zł (300 zł - 48 zł).

W uzasadnieniach decyzji organ odwoławczy wskazał, że na dzień wydania decyzji przez organ I instancji, dłużnik za pośrednictwem komornika zwrócił organowi należności w wysokości odpowiadającej całym świadczeniom wypłaconym z funduszu alimentacyjnego P. i P. L. na podstawie decyzji z [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] oraz Nr [...] łącznie z ustawowymi odsetkami. Zdaniem Kolegium, wydanie zatem w tych warunkach przez organ I instancji decyzji merytorycznej, rozstrzygającej w kwestii zwrotu należności, należało uznać za bezprzedmiotowe.

Poza tym, organ II instancji wskazał, iż bezzasadne były zarzuty J. L., dotyczące pobierania przez komornika od dłużnika opłaty stosunkowej oraz kwot, stanowiących równowartość wydatków gotówkowych poniesionych w toku egzekucji z poza tym dłużnik alimentacyjny był zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami.

Na wyżej przedstawione decyzje J. L. wniósł do tut. Sądu skargi, w których akcentował, iż według jego wiedzy komornik wpłacił na rachunek bankowy MOPS w Z. wyegzekwowaną w toku egzekucji kwotę 836,91, a nie kwotę 888,70 zł., a ponadto wskazywał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyrokach wydanych w dniu 20 października 2010 r. (sygn. akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10) przesądził, iż działania organu egzekucyjnego były bezprawne. Skarżący przedstawił przy tym własne wyliczenia, dotyczące jego zobowiązań alimentacyjnych i wpłat dokonywanych przez komornika na rachunek MOPS w Z., podkreślając, że w okresie od marca do września 2009 r. wypłacono jego synom P. i P. łączną kwotę 4.200 zł.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wnosiło o ich oddalenie, odwołując się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawę o sygn. akt II SA/Po 1228/11 do wspólnego rozpoznawania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. II SA/Po 1227/11.

Oddalając powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Po 1227/11) skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2011 r. (Nr [...] i Nr [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że okazały się one niezasadne. Na wstępie Sąd Wojewódzki przytoczył treść art. 27 ust. 1, 1a i 2 oraz art. 28 ust. 1 p.o.u.a. i stwierdził, że wbrew zarzutom skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawach o sygnaturach akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10 nie dostrzegł bezprawnych działań organu wierzyciela, na jakie wskazywał skarżący, a zapatrywania prawne, przedstawione w ww. sprawach, Sąd orzekający w pełni podzielał.

Sąd Wojewódzki zgodził się przy tym ze skarżącym, że prowadzący egzekucję komornik błędnie ustalił wysokość należnej mu opłaty. Obowiązujący bowiem w trakcie postępowania komorniczego art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz. U. Nr 167, poz. 1191 z 2006 r. z późn. zm.) stanowił, iż w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednakże w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Natomiast art. 47 ust. 1 tej samej ustawy stanowi, iż w sprawach o egzekucję świadczeń powtarzających się wartość egzekwowanego roszczenia, stanowiącą podstawę ustalenia opłaty stosunkowej w dniu wszczęcia egzekucji, stanowi suma świadczeń za jeden rok oraz suma świadczeń zaległych. Dalej Sąd wyjaśnił, iż w omawianym przypadku egzekucja prowadzona była z przysługującej J. L. renty z tytułu niezdolności do pracy, a więc skierowana była do świadczenia z ubezpieczenia społecznego a mimo to komornik, ustalając opłatę egzekucyjną, zastosował zamiast stawki 8 %, stawkę 15 %. Uznano, że Burmistrz Miasta Z. nie był w przedmiotowej sprawie organem egzekucyjnym, bowiem przysługiwał mu wyłącznie status organu wierzyciela. Zatem organ ten nie miał możliwości bezpośredniego wpływania na działania komornika sądowego, prowadzącego postępowanie egzekucyjne wobec J. L., w szczególności w zakresie: wysokości przekazywanych wierzycielom kwot, pobieranych przez komornika opłat egzekucyjnych oraz należności z tytułu wydatków poniesionych w toku egzekucji. Jak podkreślił Sąd – wierzycielowi, który kwestionował działania komornika, przysługiwała jedynie skarga wnoszona na podstawie art. 767 k.p.c. Takie samo prawo przysługiwało też dłużnikowi. Zdaniem Sądu, powyższe wnioski odnosiły się również do kwestii domniemanych nieprawidłowości w obliczeniu odsetek. W rezultacie Sąd Wojewódzki przyjął, że ewentualne błędy i naruszenia przepisów przez komornika sądowego, nie mogły obciążać organów administracji publicznej. Jednocześnie przyznano, że wprawdzie, na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela jest zobowiązany do wydania decyzji "w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego", a zatem wykładnia tego przepisu wskazuje, iż organ właściwy wierzyciela jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego bez względu na to, czy dłużnik alimentacyjny zwrócił już, czy też nie, należności wypłacone z funduszu alimentacyjnego. Uznając, iż wydanie w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia obu przedmiotowych postępowań przed organem I instancji naruszało treść art. 105 § 1 k.p.a., co jednakże nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż dłużnik alimentacyjny nie został zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wobec wcześniejszego wyegzekwowania tych należności.

J. L. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego, to jest:

- art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 27 ust 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. p.o.u.a. oraz art. 1 i 3 § 1 i § 2 ust 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię prawa i uznanie, iż skarżący był zobowiązany do zwrotu należności na rzecz organu w ustalonej przez organ kwocie,

- art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 1 i 3 § 1 i 2 ust. 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i zajęcie odmiennej oceny prawnej aniżeli wyrażone w wyrokach WSA w Poznaniu w sprawach II SA/PO 340/10 oraz II SA/PO 341/10 i przyjęcie, iż to skarżącego obciążają skutki bezprawnego działania komornika sądowego, pobierającego zawyżone opłaty egzekucyjne;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 153 p.p.s.a. poprzez zajęcie odmiennej oceny prawnej aniżeli wyrażone w wyrokach WSA w Poznaniu w sprawach II SA/PO 340/10 oraz II SA/PO 341/10 i przyjęcie, iż to skarżącego obciążają skutki bezprawnego działania komornika sądowego, pobierającego zawyżone opłaty egzekucyjne,

- art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 i 3 § 1 i 2 ust. 1 p.p.s.a. oraz art. 105 § 1 i art. 138 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie za prawidłową w zakresie formy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie umorzenia postępowania a nie utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej akcentowano, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę był z mocy art. 153 p.p.s.a zobligowany do zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej w sprawach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt II SA/PO 340/10 i II SA/PO 341/10. Podniesiono, że strony postępowania nie mogą obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających na przykład na wadliwym potrąceniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust 1 pkt 1 p.o.u.a." Pomimo zatem stwierdzenia, przez Sąd orzekający w sprawie, że w pełni podziela zapatrywania prawne wyrażone w sprawach II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10, skarżący podniósł, że w rzeczywistości do stanowiska tego się nie zastosował. Należało zatem stwierdzić, iż Sąd nie mógł przyjąć, że to skarżący był zobligowany do składania skarg na czynność komornika, a jeśli tego nie uczynił, to jego obciążają ujemne tego konsekwencje. Ponadto podniesiono, że organ II instancji winien przyjąć odwołanie skarżącego i orzec co do istoty sprawy. Rolą tego organu było bowiem rozstrzygnięcie, w jakiej wysokości skarżący był zobowiązany do zapłaty a następnie sprawdzenie, w jakiej części należności zostały wyegzekwowane. Jeśli organ odwoławczy stwierdziłby, iż skarżący jest zobowiązany w mniejszej wysokości aniżeli w punkcie I decyzji winien odpowiednio zmodyfikować zależny od punktu I punkt II decyzji organu I instancji. W takiej sytuacji, jak wywodził skarżący kasacyjnie, Kolegium nie mogło więc wydać decyzji umarzającej postępowanie. Okoliczność bowiem, iż wyegzekwowano od skarżącego należności, nie zwalniała organu II instancji od merytorycznego rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia o zasadności odwołania. Jeśli bowiem wyegzekwowano od dłużnika więcej, niż wynikać by to mogło z decyzji, po stronie organu powstał obowiązek zwrotu nadwyżki wyegzekwowanej kwoty. Umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, oznaczało zaś brak w obrocie prawnym decyzji I instancji, co było też równoznaczne z brakiem podstawy prawnej do pobrania w/w należności.

Zakwestionowano ponadto przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł obejmującej jedną sprawę, podczas gdy wynagrodzenie to winno być liczone od dwóch spraw.

Wyrokiem z dnia 19 kwietna 2013 r. sygn. akt I OSK 1810/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę tut. Sądowi. do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku podniesiono, iż zasadne okazały się zarzuty procesowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie skarga kasacyjna zarzucała Sądowi I instancji naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 i art. 138 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie za prawidłową (w zakresie formy) decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. o umorzeniu postępowania administracyjnego. Wskazano, iż umorzenie w przedmiotowej sprawie postępowania administracyjnego powoduje, że brak jest podstawy prawnej dla dokonanego przez dłużnika na rzecz organu zwrotu ww. świadczenia. Potencjalnie jest jednak możliwa sytuacja, że dłużnik będzie mógł wystąpić do organu z roszczeniem zwrotu dokonanego przysporzenia, jako świadczenia nienależnego, a zatem nie można odbierać dłużnikowi takiej możliwości.

Wskazując na przepis art. 153 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wobec prawomocnych wyroków wydanych w sprawach II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10 niedopuszczalne jest formułowanie odmiennych ocen prawnych w zakresie środków prawnych przysługujących dłużnikowi wobec działań komornika sądowego oraz możliwości weryfikowania tych działań w postepowaniu administracyjnym. Sąd wskazał, że strony postępowania nie mogą obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających przykładowo na wadliwym potrącaniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a."

Kończąc Sąd kasacyjny uznał za przedwczesne zarzuty prawnomaterialne, gdyż zaskarżone decyzje winny być najpierw ponownie poddane kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod kątem, czy w analizowanych sprawach Kolegium nie dopuściło się uchybienia procesowego mającego jednak istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego stanu rzeczy obligowałoby następnie Sąd Wojewódzki do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Za uzasadniony uznano zarzut dotyczący wadliwego ustalenia kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu, poprzez pominięcie faktu objęcia kontrolą sądu dwóch decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi okazały się zasadne.

Na wstępie dalszych rozważań należy podkreślić, iż Sąd rozstrzygnął sprawę mając na uwadze, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a.") przy ponownym rozpoznaniu sprawy jest związany wykładnią prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1810/12. Przeprowadzona kontrola zaskarżonych decyzji musi uwzględniać również treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym rozpoznając sprawy po wyrokach tut. Sądu z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt II SA/Po 340/10 i II SA/Po 341/10, organy administracji zobowiązane były zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażone w tych orzeczeniach sądu, które wiążą również ten sąd. Przeprowadzona w tak zakreślonych granicach kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, że naruszają one przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w skardze zauważyć należy, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 tej ustawy – organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji.

Decyzjami organu I instancji z dnia [...] maja 2011 r. zobowiązano skarżącego do zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. za okres [...] marca 2009 r. – [...] września 2009 r. oraz orzeczono o odstąpieniu od zwrotu tych kwot wraz z ustawowymi odsetkami z uwagi na spłatę zadłużenia w dniu 10 stycznia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniając tą okoliczność orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowań prowadzonych przez organ I instancji jako bezprzedmiotowych. Rozstrzygnięcia te w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy za wadliwe.

W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż w uzasadnieniach decyzji organu I instancji podano, jakie kwoty Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. przesłał na konto MOPS Z. na poczet zadłużenia wpłatami dokonanymi w dniach 17.06.2009 r., 13.07.2009 r., 6.08.2009 r. oraz 14.09.2009 r. oraz jakie były kwoty odsetek naliczonych przez Komornika. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dokumentacji dotyczącej tych wpłat, co sprawia, że w tym zakresie zawarte w decyzji wyliczenia wymykają się spod kontroli. Wobec zarzutów podniesionych w odwołaniu, na organie II instancji administracji ciążył obowiązek zgromadzenia stosownej dokumentacji, a następnie zweryfikowanie tych wyliczeń. Kontrolą organu II instancji objęta powinna zostać prawidłowość działań komornika, w szczególności poprzez ustalenie, jakie kwoty i z jakich tytułów były przez komornika potrącane z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego oraz zweryfikowanie tych potrąceń w oparciu o stosowne przepisy prawa materialnego.

Organ II instancji pomimo wskazanych braków materiału dowodowego w przekazanych Sądowi wraz ze skargą aktach, przeprowadził szczegółową analizę i wyliczenia Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać w tym miejscu należy, iż wiążący jest w niniejszej sprawie pogląd wyrażony w wyrokach tut. Sądu z dnia 20 października 2011 r., iż zgodnym z prawem było potrącanie, z kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego, kosztów egzekucyjnych komornika, od uiszczenia których (zaliczka) zwolniony był, z mocy ustawy, sam wierzyciel i następie zaliczanie tych kwot na poczet należności, wypłaconych osobie uprawnionej z tytułu świadczeń. Kwestią sporną jest wysokość potrąconych kosztów egzekucyjnych. Odnosząc się do tych zarzutów skargi Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż komornik był uprawniony do zastosowania opłaty stosunkowej w wysokości 15 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, zgodnie z przepisem art. 49 ustawy o komornikach i egzekucji w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 czerwca 2010 r. Wpłaty od komornika miały miejsce w 2009 roku, zatem nie budzi wątpliwości, że w tym zakresie działania komornika odpowiadały prawu. Prawidłowo również organ II instancji ocenił, że koszty przekazania spornych sum na konto wierzyciela, obciążały skarżącego, zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 6 tej ustawy. W konsekwencji zarzuty skargi w tym zakresie uznać należało za chybione.

W ocenie Sądu zbadania wymaga natomiast, czy w świetle załączonego do odwołania zaświadczenia z ZUS z dnia [...].05.2011 r. znak [...], w którym podano, że skarżący pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy i od [...] maja 2009 r. do [...] września 2009 r. na konto komornika sądowego były przekazywane alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie, zaświadczenie komornika sądowego z dnia [...] marca 2009 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych mogło stanowić podstawę do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzjami organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2009 r. W ocenie Sądu rozpatrującego obecnie sprawę kwestia ta powinna zostać zbadana i następnie rozważona, bowiem ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. będzie stanowiło podstawę do wznowienia postępowania w sprawie o zwrot wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za okres od [...] marca do [...] września 2009 r.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 299/1 (LEX nr 990243), że regulacja zawarta w art. 27 ust. 1-3 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odnosi się do zwrotu świadczeń faktycznie wypłaconych; błędne jest jednak stanowisko, że w tym postępowaniu obowiązkiem organu jest jedynie ustalenie, czy świadczenie zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej oraz w jakiej wysokości. W powołanym wyroku tym NSA stwierdził, że pozbawienie wykonalności prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty (brak tytułu wykonawczego) powoduje, że dłużnik nie jest już osobą, od której organ właściwy wierzyciela może żądać zwrotu kwot wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Z kolei w wyroku z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 793/11 (LEX nr 1149435) NSA stwierdził, że dopóki decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zdaniem tutejszego Sądu, podzielającego stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 23 listopada 2012 r. sygn./ akt II SA/Po 781/12 (dostępnym na stronach internetowych NSA w: Baza orzeczeń), takie rozumienie przepisów art. 27 ust. 1-3 powołanej ustawy pozwala na stosowanie tej instytucji zgodnie z celem ustawy, którym niewątpliwie jest uzyskanie regresu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, ale wyłącznie takich, których wypłata – oceniana w dniu rozstrzygania o zobowiązaniu dłużnika alimentacyjnego do zwrotu – była zasadna, a wypłacone świadczenie należne, i wyłącznie od takiego podmiotu, który jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 tej ustawy. W tym miejscu warto także wspomnieć, że nienależnie pobranym świadczeniem jest zgodnie z art. 2 pkt 7 powołanej ustawy świadczenie z funduszu alimentacyjnego: wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (lit. a); przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (lit. b); wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia (lit. c); wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (lit. d).

W świetle załączonego do odwołania zaświadczenia z ZUS organ zobowiązany był do wyjaśnienia, na jakie zadłużenie w istocie zaliczono comiesięcznie przekazywane komornikowi kwoty 300 zł oraz czy były podstawy do żądania zwrotu nienależnego świadczenia od matki, gdy równolegle otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 150 zł na każdego z synów. W postępowaniu dotyczącym zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy przeprowadzić ocenę okoliczności dotyczących pobierania świadczeń z funduszu i jednoczesnego otrzymywania alimentów od skarżącego w tym samym okresie, w wyniku prowadzonej w wniosku matki dzieci egzekucji. W ocenie Sądu nie można zaakceptować sytuacji, gdy za ten sam okres osoby uprawnione otrzymały alimenty z dwóch źródeł. Na uwadze należy mieć również regulacje prawne stanowiące o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z punktu widzenia skarżącego nie jest obojętne, czy i w jakiej wysokości kwoty będzie musiał zwrócić organowi z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy w okresie świadczeniowym skuteczna była egzekucja bieżących alimentów.

Umorzenie w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego uznać należało co najmniej za wadliwe. Ten rodzaj rozstrzygnięcia powoduje, że brak jest podstawy prawnej dla dokonanego przez dłużnika na rzecz organu zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Co prawda dłużnik alimentacyjny nie został zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, tym niemniej aktualnie jest potencjalnie możliwa sytuacja, że dłużnik będzie mógł wystąpić do organu z roszczeniem zwrotu dokonanego przysporzenia, jako świadczenia nienależnego.

Istotne jest bowiem, że umorzenie postępowania administracyjnego przez organ może doprowadzić do tego, że żądanie skarżącego, aby zweryfikować prawidłowość wyliczenia zobowiązań alimentacyjnych – nie zostanie w ogóle rozpoznane przez żaden organ administracji publicznej. Można by wówczas słusznie zarzucać, że zostały naruszone zasady konstytucyjne takie jak zasada urzeczywistniania sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy też zasada działania organów władzy na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP).

Rozpatrując ponownie sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zastosuje się do powyższych wskazań. W szczególności przeprowadzi dodatkowe postępowanie dowodowe nakierowane na ustalenie sposobu zaliczenia przez komornika wpłat otrzymywanych w okresie świadczeniowym z ZUS i rozstrzygnięcie, czy osoby uprawnione w tym okresie pobierały jednocześnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego i alimenty – przekazywane przez komornika w wyniku potrąceń z pobieranej przez skarżącego renty. Wynik tego postępowania, należycie oceniony i wszechstronnie rozważony, pozwoli na ustalenie stanu faktycznego, który następnie odniesiony zostanie do obowiązujących przepisów prawa. Dopiero wtedy możliwe będzie rozstrzygnięcie, czy należy zaliczyć wpłacone w okresie świadczeniowym przez ZUS na konto komornika kwoty na poczet bieżąco regulowanych należności, co będzie rzutowało na ocenę podstaw do wydania decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu świadczeń wypłaconych w tym okresie z funduszu alimentacyjnego, względnie na ocenę, czy wpłacone kwoty w tym okresie powinny być zaliczone na poczet należności, do których zwrotu zobowiązano go w zaskarżonych decyzjach I instancji, odstępując zarazem od nałożenia obowiązku ich zwrotu.

Ze względu na powyższe uznać należało, że sprawę rozpatrzono w trybie odwoławczym z uchybieniem przepisów prawa procesowego, mogącym mieć istotne znaczenie dla sprawy. Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o braku możliwości wykonania zaskarżonych decyzji (art. 152 p.p.s.a.).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c) i § 18 ust. 1 pkt 2 b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego przyznano łącznie kwotę [...] zł, na którą składa się kwota [...] zł za pierwszą instancję, kwota [...] zł za drugą instancję (jako sumy dwóch spraw) oraz kwota należnego podatku od towarów i usług w łącznej wysokości [...] zł.