Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2472/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4, art. 13k ust. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 470
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
article: zał. nr 1
journal: Dz.U. 2011 nr 80 poz 433
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę  elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej
article: art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2019 poz 2140
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
article: art. 2 pkt 33, art. 2 pkt 54
journal: Dz.U. 2018 poz 1990
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn.
article: art. 189a § 2 pkt 1, art. 189d, art. 189f § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 145 § 3, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (spr.) Sędzia WSA Joanna Wegner Pr, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2020 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego R. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

R. G. (dalej jako "skarżący" lub "strona") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego ("GITD" lub "organ") z [...] czerwca 2020 r., mocą której organ utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2020 r. nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1 500 złotych.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano: art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., zwanej dalej "kpa"), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 470, zwanej dalej "udp") oraz załącznika nr 1 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 890), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2140, zwanej dalej "utd").

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:

W dniu 9 sierpnia 2019 r. zarejestrowano przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] przez urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy o numerze identyfikacyjnym [...] o godzinie 19:47:15, na odcinku drogi krajowej nr [...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - węzeł [...].

Przejazd zostały udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy zbudowanej w pasie drogowym.

Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat oraz informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że ww. pojazd samochodowy nie został wyposażony w urządzenie, o który m mowa w art. 13i ust. 3 udp, gdy jego dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 tony, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej przez właściciela pojazdu, którym jest skarżący. Odcinek drogi ekspresowej [...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - węzeł [...], po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu 9 sierpnia 2019 r., został wyszczególniony w zał. 1 pkt 12 lit. g do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Pismem z 18 października 2019 r. GITD zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 kpa. Decyzją z [...] marca 2020 r. organ nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1 500 zł.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniosła o anulowanie nałożonych kar pieniężnych, ponieważ posiada aktywną umowę z Viatoll nr [...], zawartą 26 lipca 2013 r., do której przypisane są trzy urządzenia viabox do trzech pojazdów. Do pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w momencie przejazdu przypisane było urządzenie viabox nr [...], które uległo awarii (świeciło, ale nie wydawało sygnałów dźwiękowych). Urządzenie zostało wymienione i stąd najprawdopodobniej zaistniał błąd odczytu na niektórych bramownicach. Pojazd nigdy nie poruszał się bez przypisanego urządzenia, a na koncie nigdy nie brakowało środków. Urządzenie jest zainstalowane w widocznym miejscu.

Ponownie rozpoznając sprawę, GITD decyzją z [...] czerwca 2020 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2020 r. Organ ustalił, że z danych zawartych w CEPiK wynika, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...] i pojazd o numerze rejestracyjnym [...] to ten sam pojazd marki [...] o dmc wynoszącej 15000 kg oraz numerze VIN: [...].

Organ ustalił, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 9 sierpnia 2019 r. o opisanej godzinie i urządzeniu kontrolnym po płatnym odcinku dróg krajowych nie została uiszczona. Wygenerowano zapisy ewidencyjne o treści: "Brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana". Organ ustalił, że pojazd został zarejestrowany w systemie z numerem rejestracyjnym [...]. W momencie wykonywania przejazdu 9 sierpnia 2019 r. na koncie umowy użytkownika znajdowały się środki pieniężne. Mimo to, z wykazu opłat załączonego do akt sprawy wynika, że 9 sierpnia 2019 r. nie zarejestrowano żadnej transakcji poboru opłaty elektronicznej dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Organ ustalił, że dla tego pojazdu odnotowano dwie transakcje poboru opłaty elektronicznej 3 lipca 2018 r. o godzinie 16:11:43 oraz o godzinie 16:13:07. Ponadto ustalono, że użytkownik 14 sierpnia 2019 r. o godzinie 16:21:38 wymienił urządzenie pokładowe viabox o numerze [...] na nowe. Przy wymianie urządzenie nr [...] zostało sklasyfikowane jako niefunkcjonalne (wyczerpana bateria). Po jego wymianie, nowe urządzenie viabox nawiązywało komunikację z bramownicami, co potwierdza wykaz opłat załączony do akt sprawy.

Organ uznał odpowiedzialność administracyjną skarżącego na mocy art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, który kształtuje obowiązek dla korzystającego z dróg publicznych do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1990, ze zm.), za które uważa się także zespól pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Obowiązek dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 Prawa o ruchu drogowym dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze.

Naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, jak wskazał organ, wiąże się z karą pieniężną, stosownie do art. 13k ust. 1 udp, który uzależnia jej wysokość od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona oplata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości:

- 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;

- 1.500 zł - w pozostałych przypadkach.

Na podstawie danych zawartych w CEPiK ustalono, że pojazd o ww. numerze rejestracyjnym został zarejestrowany jako samochód ciężarowy i dlatego stronie została wymierzona kara na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 tj. w wysokości 1.500 zł. Zgodnie z treścią art. 13k ust. 6 udp na podmiot, o którym mowa w art. 13k ust. 4 udp, nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenia wymienione w art. 13k ust. 1 lub ust. 2 pkt 2 udp, dotyczące danego pojazdu samochodowego.

Zdaniem organu, wysokość kary pieniężnej przepis określa w sposób sztywny i dlatego regulacja wynikająca z art. 189d kpa, na mocy art. 189a § 2 pkt 1 nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie.

GITD stwierdził, ponownie rozpoznając sprawę, ze prawidłowo ustalono stan faktyczny. Pojazd o ww. numerze rejestracyjnym poruszał się w ww. dniu po drodze krajowej wymienionej w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej i za ww. przejazd, stwierdzony w czasie kontroli stacjonarnej, nie została uiszczona oplata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.

Organ uznał, że zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na zawarcie umowy z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną na poddany kontroli pojazd przez korzystającego z dróg publicznych.

Organ zarzucił, że przedsiębiorca nie zgłosił prawidłowego, nowego numeru rejestracyjnego pojazdu. System wygenerował zapisy ewidencyjne o treści "Brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana". Jednocześnie GITD wyjaśnił, że wpływ na prawidłową komunikację urządzenia viabox z bramownicami może mieć wiele czynników m.in. czynniki atmosferyczne, urządzenia emitujące fale radiowe znajdujące się w pojeździe w momencie przejazdu, niski poziom naładowania baterii w urządzeniu viabox, nieprawidłowa instalacja urządzenia viabox w pojeździe, jak również brak takiego urządzenia w pojeździe w momencie przejazdu, a także zainstalowanie przez użytkownika w pojeździe urządzenia viabox z innego pojazdu.

Organ wskazał, że w przypadku wygenerowania przez system zapisu ewidencyjnego o treści "Brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana" nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy dodatni stan salda konta użytkownika, bowiem przy braku komunikacji system nie może pobrać należnej za przejazd opłaty elektronicznej. W przypadku wystąpienia braku komunikacji podczas przejazdu pod bramownicą kontrolną, urządzenie viabox milczy, tzn. nie wydaje sygnałów dźwiękowych i świetlnych. Organ uznał zatem, że to użytkownik, spostrzegając brak emisji sygnałów świetlnych lub dźwiękowych, powinien niezwłocznie udać się do najbliższego punktu dystrybucji urządzeń w celu dokonania sprawdzenia posiadanego viabox. Organ wskazał, że wyczerpywanie baterii zasilającej urządzenie viabox jest procesem etapowym. W sytuacji, kiedy moc baterii ulega obniżeniu do poziomu zbliżającego się do zera, w urządzeniu zawieszone zostają poszczególne funkcje w odpowiedniej kolejności. Pierwszym objawem wyczerpywania się baterii jest zaprzestanie emitowania przez viabox sygnałów świetlnych. Drugim objawem jest brak emisji przez urządzenie viabox sygnałów dźwiękowych podczas przejazdów pod punktami poboru opłat (bramownicami). Etap "milczenia" urządzenia viabox trwa aż do całkowitego wyczerpania baterii. Urządzenie to, od momentu wyłączenia pierwszej funkcjonalności tj. emisji sygnałów świetlnych, aż do całkowitego wyczerpania się baterii cały czas komunikuje się z urządzeniami w systemie elektronicznego poboru opłat, zapewniając właściwy pobór opłaty. Taki sposób działania urządzenia viabox, przy wyczerpującej się baterii, ma na celu zapewnienie użytkownikowi czasu na dokonanie wymiany urządzenia bez ujemnych dla niego konsekwencji prawnych.

Zdaniem organu, z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, iż naruszenie powstało w wyniku wykonywania przez stronę przejazdu pojazdem, w którym znajdowało się urządzenie viabox nr [...] o niskim poziomie naładowania baterii i dlatego podczas przejazdu nie zawsze nawiązywało komunikację z urządzeniem kontrolnym znajdującym się na bramownicy.

Dodatkowo GITD wskazał, że wymiana urządzenia viabox miała miejsce w dniu 14 sierpnia 2019 r. o godzinie 16:21:38, chociaż zgodnie z § 5 pkt 4 Ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym, użytkownik zobowiązany jest niezwłocznie zgłosić GITD fakt niefunkcjonalności viaBOX w odniesieniu do zapisów Instrukcji obsługi viaBOX, odwiedzając dowolne MOK. Skarżący nie dopełnił także obowiązku wynikającego z § 3 ust. 2 Ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym. zgodnie z którym wszelka zmiana danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym Pojazdu/Pojazdów, w zakresie danych zawartych w Umowie, wymaga natychmiastowej zmiany Umowy w dowolnym MOK, przed skorzystaniem z Drogi Płatnej, co należy potwierdzić podpisaniem aneksu do Umowy lub Umowy z nowymi danymi wprowadzonymi do Systemu.

Zdaniem organu, materiał dowodowy nie wskazuje, by ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. Wskazane przez stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają bowiem przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których mowa w art. 189e kpa i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Nie można mówić o znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 kpa. Jedyna możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wynika z przepisów kpa. Jednakże w przedmiotowej sprawie organ nie może zastosować instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu opisanej w art. 189f § 1 pkt 1 kpa, ponieważ strona uchybiła podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej, jakimi jest sprawdzenie przed przejazdem, czy urządzenie viabox znajdujące się w pojeździe jest sprawne.

Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, względnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 kpa poprzez niezastosowanie zasady, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

- art. 8 kpa poprzez niezastosowanie zasady, że organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli;

- art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa poprzez niezastosowanie zasady, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a także dowolną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, a tym samym nie uczynienie zadość obowiązkowi dążenia do prawdy obiektywnej;

- art. 107 § 3 kpa poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wydanej decyzji do wszystkich twierdzeń podniesionych przez skarżącego, w szczególności brak wskazanie faktów oraz dowodów dotyczących sprawności sprzętu viabox;

- art. 189f § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż naruszenie prawa przez skarżącego nie było znikome.

W uzasadnieniu skargi podnosił, że na odcinku [...] nie została pobrana stosowna opłata elektroniczna z uwagi na fakt wystąpienia nierozpoznanej awarii - urządzenie zainstalowane było w widocznym miejscu oraz wydawało się funkcjonować należycie - wydawało między innymi sygnały świetlne oraz wyświetlało stan konta po kliknięciu. Było też urządzeniem nowym, wymienionym, z uwagi na fakt wyczerpania baterii w poprzednim. Jak wskazał sam organ - wymienione urządzenie viabox zamontowane było prawidłowo i nawiązywało komunikację z bramownicami. Skarżący zawarł umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną. Powołał się do ustaleń organu, że "wpływ na prawidłową komunikację urządzenia viabox z bramownicami może mieć wiele czynników m.in. czynniki atmosferyczne, urządzenia emitujące fale radiowe znajdujące się w pojeździe w momencie przejazdu, niski poziom naładowania baterii w urządzeniu viabox, nieprawidłowa instalacja urządzenia viabox w pojeździe [...]". W przypadku wystąpienia braku komunikacji podczas przejazdu pod bramownicą kontrolną urządzenie viabox nie wydaje sygnałów dźwiękowych. Prawdą jest, że stan salda konta skarżącego był dodatni. Organ sam zauważył, że skarżący zawsze posiada środki na koncie przeznaczonym do płatności w systemie elektronicznym i nigdy wcześniej nie dopuścił do takich sytuacji, z uwagi na przeprowadzane kontrole sprzętu.

Skarżący zakwestionował twierdzenie organu, że urządzenie viabox nie uległo awarii z powodów atmosferycznych, czy z powodów fal radiowych, zakwestionował kategoryczne przyjęcie, że bateria urządzenia osiągnęła niski poziom, bowiem sam podkreślił, że "pierwszym objawem wyczerpywania się baterii jest zaprzestanie emitowania przez viabox sygnałów świetlnych". Skarżący wielokrotnie wskazywał, że urządzenie to emitowało sygnały świetlne. Dopiero drugim krokiem (co także potwierdza organ) wyczerpywania się baterii jest brak emisji przez viabox sygnałów dźwiękowych podczas przejazdów. Skarżący uznał za niezrozumiałe wnioskowanie, iż skoro prawidłowy proces wyczerpywania się baterii następuje poprzez brak emitowania sygnałów świetlnych, a dopiero następnie dźwiękowych, to za wyczerpywanie się baterii można uznać sytuację, gdy sygnały świetlne się pojawiają, a sygnały dźwiękowe ustają.

Skarżący odwoływał się do ustaleń organu, że "urządzenie od momentu wyłączenia pierwszej funkcjonalności, tj. emisji sygnałów świetlnych, aż do całkowitego wyczerpania się baterii cały czas komunikuje się z urządzeniami w systemie elektronicznego poboru opłat, zapewniając właściwy pobór opłaty". Tymczasem, zdaniem strony, ponownie zachodzi tutaj wewnętrzna sprzeczność. Skoro urządzenie, pomimo wyczerpującej się baterii zapewnia, aż do wyłączenia się, prawidłowy pobór opłat, to niejasnym jest, na jakiej podstawie organ uznał, że przyczyną niepobrania opłaty elektronicznej jest niski poziom baterii urządzenia viabox, skoro urządzenie to - pomimo wyczerpującej się baterii - gwarantuje pobór opłat elektronicznych. Skarżący podkreślił, że oprócz sygnałów świetlnych - urządzenie wskazywało dodatnią wysokość środków pieniężnych na koncie.

Skarżący nie zgodził się z organem, że podniesione przez niego okoliczności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Wskazywał, że urządzenie komunikowało sygnały świetlne oraz wyświetlało kwotę na koncie, do czego organ nie odniósł się. Gdyby faktycznie dochodziło do wyczerpywania się baterii, sygnały świetlne nie byłyby komunikowane, tym bardziej nie byłaby wyświetlana kwota na koncie - pomijając już fakt, że urządzenie działać powinno do wyczerpania całkowitego sprawnie funkcjonować i uiszczać opłaty.

Skarżący wskazał, że awaria viaboxa trwała od 15 czerwca 2019 r., na skutek czego nastąpiło nałożenie aż 3 kar administracyjnych po 1500 zł każda decyzjami GITD:

1) decyzja [...] z dnia [...] lutego 2020 r. dotycząca przejazdu drogą [...]-, Węzeł [...], na kwotę 1.500,00 zł

2) decyzja [...] z dnia [...] lutego 2020 r. dotycząca przejazdu drogą [...], węzeł [...] na kwotę 1.500,00 zł.

3) decyzja [...] z dnia [...] lutego 2020 r. dotycząca przejazdu drogą [...] - Węzeł [...] południe na kwotę 1.500,00 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, formułując argumentację analogiczną do tej, którą zamieszczono w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 27 października 2016 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1859) kontrola prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej jest przeprowadzana jako kontrola stacjonarna lub kontrola mobilna i polega na sprawdzeniu, czy kontrolowany nie naruszył obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

W niniejszej sprawie organ uzyskał informacje od operatora systemu przy piśmie z 29 listopada 2019 r., ale wadliwie ją ocenił.

Art. 13 ust. 1 pkt 3 udp kształtuje obowiązek dla korzystającego z dróg publicznych do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1990, ze zm.), za które uważa się także zespól pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Obowiązek ów dotyczy zatem pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 Prawa o ruchu drogowym dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze.

Naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej wiąże się z karą pieniężną, stosownie do art. 13k ust. 1 udp, który uzależnia jej wysokość od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona oplata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości:

- 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;

- 1.500 zł - w pozostałych przypadkach.

W Polsce w systemie elektronicznego poboru opłat wykorzystywana jest technologia mikrofalowa DSRC (Dedicated Short Rangę Communication - dedykowana komunikacja krótkiego zasięgu). Technologia DSRC działa w oparciu o dwa rodzaje współpracujących urządzeń: czujniki rejestrujące fale, umieszczone na bramownicach wzniesionych nad drogą objętą obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz transponder (tzw. viaBox) wysyłający dane o pojeździe do czujników. W chwili, gdy kierujący pojazdem przejeżdża pod bramownicą lub do pojazdu zbliży się Mobilna Jednostka Kontrolna Inspekcji Transportu Drogowego, nawiązywana jest łączność między bramownicą (lub Mobilną Jednostką Kontrolną), a jednostką pokładową (viaBox) zainstalowaną w pojeździe. Dane o pojeździe przekazywane są do operatora, a następnie centrum rozliczeniowego. Na bramownicach zainstalowane są również urządzenia pozwalające na ujawnienie oraz rejestrację pojazdów, które nie uiściły opłaty elektronicznej.

Na gruncie niniejszej sprawy, wyniki kontroli i informacja operatora systemu wykluczają się wzajemnie, uniemożliwiając nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za brak uiszczenia opłaty elektronicznej, mimo że sam płatny przejazd skarżącego w dniu 8 sierpnia 2019 r. nie jest kwestionowany.

Zdaniem Sądu bowiem, zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o wadliwie oceniony stan faktyczny, a w konsekwencji organ wadliwie zastosował podstawę prawa materialnego stanowiąca o odpowiedzialności administracyjnej skarżącego, a wymierzona kara pieniężna odpowiada nie prawu, bowiem skarżący, posiadając na aktywnym koncie dodatnie środki pieniężne pozwalające na opłacenie przejazdu w momencie przejazdu, naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej z przyczyn leżących po stronie operatora systemu.

Tymczasem kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest okoliczność podawana w skardze, że skarżący, posiadając na aktywnym koncie środki pieniężne, naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej z przyczyn leżących po stronie operatora systemu.

Wbrew ocenie organu, materiał dowodowy wskazuje wprost, że ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo z Biura Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat GIDT z 29 listopada 2019 r. Na jego podstawie organ ustalił, że nie została uiszczona opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w u 9 sierpnia 2019 r.

Wprawdzie organ zarzucił skarżącemu niedopełnienie obowiązku wynikającego z § 3 ust. 2 ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym, zgodnie z którym wszelka zmiana danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym pojazdu/pojazdów, w zakresie danych zawartych w umowie, wymaga natychmiastowej zmiany umowy w dowolnym MOK, przed skorzystaniem z drogi płatnej, co należy potwierdzić podpisaniem aneksu do umowy lub umowy z nowymi danymi wprowadzonymi do systemu, ale ta okoliczność nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż jest to ten sam pojazd, tylko o nowym numerze rejestracyjnym (poprzedni numer [...], nowy numer [...]). Brak zgłoszenia nowej rejestracji pojazdu nie był bowiem powodem, dla którego z konta użytkownika system nie ściągnął należności – ta okoliczność ani nie wynika z akt sprawy, ani nie była podnoszona przez organ. Przeciwnie, z pisma Biura Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat z 29 listopada 2019 r., które stanowi odpowiedź na pismo GDDKiA z [...] listopada 2019 r., wynika, że Biuro to zidentyfikowało tożsamość pojazdu o tych numerach rejestracyjnych. Podkreślić przy tym należy, że na koncie umowy użytkownika znajdowały się środki pieniężne w dniu 9 sierpnia 2019 r.

Kwestia wygenerowanych zapisów ewidencyjnych o treści: "Brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana" ma o tyle znaczenie, że organ wadliwie ocenił okoliczność wynikającą z załączonego pisma z 29 listopada 2019 r. , na które się powołuje, iż z wykazu opłat załączonego do pisma wynika, że 9 sierpnia 2019 r. nie zarejestrowano żadnej transakcji poboru opłaty elektronicznej dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...].

Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, na którą zresztą powołuje się skarżący w skardze, że urządzenie zamontowane w przedmiotowym pojeździe nie działało poprawnie od czerwca 2019 r.

Skarżący wskazał bowiem, że awaria tego viaboxa trwała od 15 do 18 czerwca 2019 r., na skutek czego nastąpiło nałożenie aż 3 kar administracyjnych po 1500 zł każda decyzjami GITD:

1) decyzja [...] z dnia [...] lutego 2020 r. dotycząca przejazdu drogą [...], Węzeł [...], na kwotę 1.500,00 zł

2) decyzja [...] z dnia [...] lutego 2020 r. dotycząca przejazdu drogą [...], węzeł [...] na kwotę 1.500,00 zł.

3) decyzja [...] z dnia [...] lutego 2020 r. dotycząca przejazdu drogą [...] południe na kwotę 1.500,00 zł.

Decyzje te dotyczyły wykonywanych przejazdów pojazdem nr rej. [...] w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r.

Sądowi z urzędu znany jest fakt, że wszystkie powyższe decyzje zostały prawomocnie uchylone oraz zostały umorzone postępowania administracyjne w tych sprawach wyrokami tutejszego Sądu z 4 listopada 2020 r. sygn. VI SA/Wa 988/20, VI SA/Wa 989/20 i VI SA/Wa 990/20.

W uzasadnieniu tych prawomocnych wyroków tutejszy Sąd powołał się m.in. na fakt, że "użytkownik dopiero 14 sierpnia 2019 r. o godzinie 16:21:38 wymienił urządzenie pokładowe viabox o numerze [...] na nowe, a przy jego wymianie zostało sklasyfikowane, jako niefunkcjonalne (wyczerpana bateria). Po jego wymianie, nowe urządzenie viabox nawiązywało komunikację z bramownicami, co potwierdza wykaz opłat załączony do ww. pisma. Powyższe oznacza, że skoro viabox na kontrolowanym pojeździe pobierał środki w dniu 3 lipca 2019 r. i były one na koncie przedpłaconym, to tym bardziej urządzenie to powinno je pobierać w dniach kontroli 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. w trakcie przejazdu drogą [...] , Węzeł [...].

Powyższe oznacza, że rację ma skarżący kwalifikując brak pobrania opłat elektronicznych od 15 do 18 czerwca 2019 r. na skutek awarii viaboxa, która trwała nie dając sygnałów, które uzasadniałyby wymianę tego urządzenia. Świadczy o tym pobranie opłat przy następnym przejeździe 3 lipca 2019 r., kiedy to nadal środki były na koncie przedpłaconym".

Tutejszy Sąd uznał za wiarygodne zatem twierdzenie skarżącego w każdej ze spraw, że urządzenie viabox, mimo posiadanych środków na koncie nie pobierało opłat na opisanych odcinkach drogi ekspresowej [...] i nie zaprzestało emitowania sygnałów świetlnych. Skarżący wielokrotnie podnosił, że viabox emitował sygnały świetlne i dźwiękowe i nie było podstaw do przyjęcia niskiego stanu baterii viabox, uzasadniając jego natychmiastowa wymianę. Zatem to z powodu wadliwego działania elementów systemu poboru opłat, nie zostały one ściągnięte w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. mimo posiadanych środków na koncie, a w konsekwencji tego nastąpiło nałożenie na skarżącego aż 3 kar administracyjnych po 1500 zł każda.

WSA w Warszawie w powyżej przytoczonych wyrokach za niezasadne także uznał zarzuty organu wobec skarżącego niedopełnienia obowiązku wynikającego z § 3 ust. 2 ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym, zgodnie z którym wszelka zmiana danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym pojazdu/pojazdów, w zakresie danych zawartych w umowie, wymaga natychmiastowej zmiany umowy w dowolnym MOK, przed skorzystaniem z drogi płatnej, co należy potwierdzić podpisaniem aneksu do umowy lub umowy z nowymi danymi wprowadzonymi do systemu. Zdaniem tutejszego Sądu w powoływanych wyrokach ta okoliczność nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż jest to ten sam pojazd, tylko o nowym numerze rejestracyjnym.

Analogiczne ustalenia Sąd tutejszy przyjął dla danej sprawy.

Ze spraw oraz z materiału dowodowego w tych sprawach wynika bowiem, że wiarygodne są twierdzenia strony odnośnie wadliwego działania viaboxa w jego pojeździe. Ten sam viabox został uznany prawomocnie przez tutejszy Sąd za działający wadliwie w sprawach sygn. VI SA/Wa 988/20, VI SA/Wa 989/20 i VI SA/Wa 990/20 dotyczących przejazdów w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. Następnie, jak widać z zestawienia Biura Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat GIDT z 29 listopada 2019 r., viabox działał, bo ściągano należności z konta za przejazdy 18 czerwca 2019 r. i 8 lipca 2019 r. Kolejne należności ściągnięte są dopiero 14 sierpnia 2019 r. po wymianie viaboxa przez skarżącego jako rozładowanego, czego nie kwestionuje organ. Kwestionowany przejazd zaś miał miejsce 9 sierpnia 2019 r. tj. pięć dni przed wymianą wadliwego viaboxa.

W tych okolicznościach sprawy uznać należy, że skoro viabox na kontrolowanym pojeździe pobierał środki w dniu 8 lipca 2019 r. i były one także na koncie przedpłaconym w dniu przejazdu, to tym bardziej urządzenie (o ile prawidłowo działało) to powinno je pobierać w dniu kontroli 9 sierpnia 2019 r. w trakcie przejazdu drogą [...] - Węzeł [...].

Powyższe oznacza, że rację ma skarżący, kwalifikując brak pobrania opłat elektronicznych na skutek awarii tego samego viaboxa, który był przedmiotem orzekania tutejszego Sądu w sprawach o sygn. VI SA/Wa 988/20, VI SA/Wa 989/20 i VI SA/Wa 990/20 dotyczących przejazdów w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. Awaria ta trwała, nie dając sygnałów, które uzasadniałyby wymianę tego urządzenia. Świadczy o tym pobranie opłat przy przejazdach 18 czerwca i 8 lipca 2019 r., kiedy to nadal środki były na koncie przedpłaconym, czyli pomiędzy dwoma okresami wadliwego działania viaboxa.

Tutejszy Sąd uznaje tym samym za wiarygodne twierdzenie skarżącego także w tej sprawie, że urządzenie viabox, mimo posiadanych środków na koncie nie pobierało opłat na opisanych odcinkach drogi ekspresowej [...] i nie zaprzestało emitowania sygnałów świetlnych. Skarżący wielokrotnie podnosił, że viabox emitował sygnały świetlne i dźwiękowe i nie było podstaw do przyjęcia niskiego stanu baterii viabox, uzasadniając jego natychmiastowa wymianę. Zatem to z powodu wadliwego działania elementów systemu poboru opłat, nie zostały one ściągnięte w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r., a następnie 9 sierpnia 2019 r., mimo posiadanych środków na koncie, a w konsekwencji tego nastąpiło nałożenie na skarżącego co najmniej 4 kar administracyjnych po 1500 zł każda.

Nawet jednak jeśli przyjąć za zasadne twierdzenia organu o wyczerpaniu baterii i konieczności niezwłocznej w związku z tym wymiany viaboxa, to Sąd podkreśla, że do tej wymiany doszło 14 sierpnia, czyli 5 dni po przedmiotowym przejeździe. Zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy, biorąc także pod uwagę okres urlopowy, te 5 dni uznać można za spełnienie warunku niezwłocznej wymiany viaboxa.

Zdaniem Sądu, powyższe oznacza, że organ naruszył także prawo materialne poprzez przyjęcie, że do niniejszej sprawy regulacja wynikająca z art. 189d kpa, na mocy art. 189a § 2 pkt 1 nie ma zastosowania. Art. 189a § 2 pkt 1 kpa stanowi, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej - przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.

Tymczasem przepisy szczególne odnoszące się do kary administracyjnej za brak opłaty elektronicznej nie regulują przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej w żadnym zakresie przewidzianym w dyrektywach wymiaru administracyjnej kary pieniężnej określonych w art 189d kpa. Przepis ten przewiduje wprost, że wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę:

1) wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia;

2) częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara;

3) uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe;

4) stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa;

5) działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;

6) wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła;

7) w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana.

Oznacza to, że art. 189d kpa, wbrew twierdzeniu organu, bierze on pod uwagę z urzędu.

Zdaniem Sadu, ma rację skarżący, że organ naruszył także prawo materialne poprzez niezastosowanie art. 189f § 1 pkt 2 kpa. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

Tymczasem, jak wskazano wyżej, odmiennie ocenione przez Sąd okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazują na znikomość naruszenia prawa przez skarżącego.

Oba powołane przepisy mają w niniejszej sprawie zastosowanie, bowiem organ, wskutek błędnej oceny stanu faktycznego, czyli mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 80 kpa, czego skutkiem jest nieuzasadnione obciążenie skarżącego odpowiedzialnością karno-administracyjna w postaci kary pieniężnej w wysokości 1500 zł. Ma bowiem rację skarżący, że w każdej ze spraw dokonana przez organ materiału dowodowego zawierała wewnętrzną sprzeczność. Sprzeczność ta była potwierdzona wspomnianymi prawomocnymi wyrokami tutejszego Sądu dotyczącymi tego samego pojazdu zaopatrzonego w ten sam wadliwy viabox. Skoro urządzenie, jak twierdzi organ, pomimo wyczerpującej się baterii zapewnia, aż do wyłączenia się, prawidłowy pobór opłat, to niejasnym jest przyjęcie, na jakiej podstawie organ uznał, że przyczyną niepobrania opłaty elektronicznej był niski poziom baterii urządzenia viabox, skoro urządzenie to - pomimo wyczerpującej się baterii - gwarantowało pobór opłat elektronicznych, co potwierdzają przejazdy 18 czerwca 2019 r. i 9 lipca 2019 r. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w stanowisku skarżącego, który podkreślił, że oprócz sygnałów świetlnych - urządzenie wskazywało wysokość środków pieniężnych na koncie.

Z powyższych względów Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że podniesione przez niego okoliczności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia ww. kary pieniężnej. Przeciwnie, skoro urządzenie komunikowało sygnały świetlne oraz wyświetlało kwotę na koncie, a do tego w istocie organ nie odniósł się, to nie można przyjąć wyczerpywania się baterii, skoro działała prawidłowo 18 czerwca i 8 lipca 2019 r. Gdyby faktycznie dochodziło do wyczerpywania się baterii, nie tylko sygnały świetlne nie byłyby komunikowane, ale tym bardziej nie byłaby wyświetlana kwota na koncie - pomijając już fakt, że urządzenie działać powinno do wyczerpania całkowitego sprawnie funkcjonować i uiszczać opłaty.

Powyższe okoliczności, wbrew ocenie organu, uzasadniają odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 kpa, bowiem w okolicznościach odmiennie ocenionego stanu faktycznego należało uznać, że waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa już 14 sierpnia 2019 r., co wynikało z dołączonego wykazu poboru opłat elektronicznych omawianego pojazdu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd w niniejszym składzie orzekającym uznał, że mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego i materialnego uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji tego organu oraz umorzenie postępowania administracyjnego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 oraz art. 145 § 3 P.p.s.a.

Rozstrzygnięcie w kwestii kosztów postępowania w wysokości 100 zł zostało oparte o art. 200 P.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003, Nr 221, poz. 2193 ze zm.).

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.