Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1072/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 235 (1) i (2)
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...]r., nr [...], odmówił stwierdzenia u Z. N. (dalej w skrócie: "skarżąca") choroby zawodowej: przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEVI) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 1367, dalej w skrócie: "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"), w oparciu o przeprowadzone postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe na czynniki o działaniu drażniącym i alergizującym oraz orzeczenia lekarskie Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z dnia [...] r., nr [...], oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]r., nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, bowiem jej zdaniem, to szkodliwe odczynniki chemiczne występujące podczas jej zatrudnienia w latach 2006-2013, jak też 38-letni staż pracy zniszczyły jej zdrowie. Akcentowała, że nigdy nie paliła papierosów a nieobiektywne badania lekarskie, przeprowadzone przez ten sam zespół lekarzy, są niewiarygodne.

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] r. Za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej organ odwoławczy przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określoną w art. 235¹ ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p."), która stanowi, iż "za chorobą zawodową uważa się chorobą, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W sprawie zostało przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne, które wykazało, że skarżąca pracowała w latach:

- 1975-1978 w Firmie "A" S.A. na stanowisku: konfekcjoner wyrobów z gumy, 1978-1979 w Zakładach "B" w Z. Rejon Eksploatacji Kamienia R. jako laborant kruszyw, w narażeniu na substancje chemiczne;

- 1983-1986 i 1988-2005 w "C" w Z. na stanowiskach: brakarz, starszy laborant, kierownik Laboratorium Chemiczno-Mikrobiologicznego, gdzie pobierając próbki produktów mleczarskich i oznaczając w nich parametry tłuszczu i wody miała kontakt z stężonym kwasem siarkowym i podchlorynem;

- 2006-2013 w "D" Sp. z o.o. w G. na stanowiskach laboranta chemicznego i specjalisty ds. jakości, gdzie miała kontakt z butylohydroksycyjanianem, dimetylopolisiloksanem, kwasem octowym lodowatym, chloroformem, alkoholem etylowym i eterem. W tym okresie, w latach 2006-2007 pracę wykonywała w pomieszczeniach produkcyjnych, polegającą na: przygotowaniu naważek BHA (butylohydroksyanizol) i DMPS (dimetylopolisiloksan nazwa handlowa DAKISIL 100), pobranie woskowatych płatków za pomocą łopatki (przygotowanie naważek), wlanie do przygotowanych naważek podgrzanego oleju palmowego, mieszanie do całkowitego rozpuszczenia przy pomocy miksera (praca wykonywana 1-2 razy w tygodniu 2 godziny na zmianę roboczą). Pozostały czas pracy: prace biurowe oraz prace porządkowe w pomieszczeniach biurowych. Następnie w latach 2007-2013 praca wykonywana była przez skarżącą w laboratorium: oznaczanie nadtlenków, liczby kwasowej produktów oraz inne prace laboratoryjne. Podczas wykonywanej pracy kontakt z kwasem octowym lodowatym, chloroformem, alkoholem etylowym, eterem, wykonywanie analiz średnio 1 godzinę na zmianę roboczą, natomiast pozostały czas pracy: archiwizacja próbek, wypisywanie atestów, badanie organoleptyczne margaryn, prace biurowe oraz prace porządkowe w pomieszczeniach biurowych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że ostatni zakład pracy skarżącej, tj. "D" Sp. z o.o. w G. nie przeprowadzał pomiarów środowiskowych na zajmowanych przez nią stanowiskach pracy. Również podczas zatrudnienia w okresach: 07.07.1975 r. - 31.07.1978 r. oraz 15.08.1978 r. - 28.04.1979 r., brak jest oceny narażenia ze względu na brak pomiarów środowiskowych na stanowiskach pracy zajmowanych przez skarżącą (k. 25 i 26 akt administracyjnych). Dodatkowo, analiza narażenia zawodowego przekazana przez Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. oraz Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. nie wykazała przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłów lub gazów drażniących w co najmniej 30% przypadków, w ostatnich 10 latach.

Skarżąca była badana w Poradni Chorób Zawodowych w S. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (dalej w skrócie: "PChZ WOMP", orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...]), gdzie lekarze specjaliści na podstawie przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych w postaci - przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEVI) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy o przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. Z uwagi na konieczność przeprowadzenia szczegółowej diagnostyki alergologicznej lekarze specjaliści PChZ WOMP w S. skierowali skarżącą do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (dalej w skrócie: "IMPiZŚ"). W trakcie hospitalizacji stwierdzono osłuchowo nad polami płucnymi furczenia i świsty oraz dyskretne trzeszczenia z przewagą zmian osłuchowych po stronie prawej, oraz nie obserwowano napadów duszności typu astmatycznego. Wykonane badania czynności układu oddechowego wykazały obturację w stopniu ciężkim i bardzo ciężkim, w kolejnych badaniach spirometrycznych uzyskano następujące wartości FEV1: 34,06%, 34%, 42%, 34%, 37%, 41% wartości należnej. Na podstawie przeprowadzonej diagnostyki u skarżącej lekarze orzecznicy stwierdzili trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc, wyrażone obniżeniem, natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej FEVI poniżej 60%, jednak biorąc pod uwagę dane o narażeniu zawodowym - brak przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń dla pyłów i gazów drażniących co najmniej w 30 % przypadków w ostatnich 10 latach pracy - w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawnych lekarze orzecznicy nie znaleźli podstaw do rozpoznania u skarżącej przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego.

W Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. lekarze specjaliści również nie rozpoznali przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego. W trakcie obserwacji klinicznej skarżącej stwierdzono nad całymi polami płucnymi osłuchowo furczenia i świsty oraz dyskretne trzeszczenia z przewagą zmian osłuchowych po stronie prawej. Skarżąca nie zgłaszała napadów duszności typu astmatycznego. W badaniu spirometrycznym stwierdzono obturację w stopniu ciężkim, w badaniu bodypletyzmograficznym nie ujawniono restrykcji. Wykonano próby rozkurczowe - próba z salbutamolem wypada dodatnio (odnotowano rozkurcz oskrzeli jednak bez odwrócenia obturacji), próba z bromkiem ipratropium wypadała ujemnie. Badanie gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie ujawniło cech niewydolności oddechowej. Prawidłowa była zdolność dyfuzji gazów w płucach, ale utrzymuje się w surowicy podwyższony poziom IgE całkowitej. Przeprowadzana w poprzedniej hospitalizacji diagnostyka alergologiczna wykazała w punktowych testach skórnych dodatnie odczyny z roztoczami kurzu domowego, słabo dodatnie z mieszanka pleśni II i pyłkami drzew I, pozostałe wyniki wypadły ujemnie. Wykonany wtedy test śródskórny z pyralginą wypadł dodatnio. W surowicy krwi potwierdzono obecność alergenowoswoistej IgE dla roztoczy. Ze względu na całokształt obrazu klinicznego u skarżącej rozpoznano zespół nakładania przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i astmy oskrzelowej o podłożu mieszanym (astma atopowa i aspirynowa).

W dalszej części uzasadnienia decyzji organu odwoławczego przytoczono w całości treść orzeczenia IMPiZŚ również w zakresie braku podstaw do rozpoznania u skarżącej astmy pochodzenia zawodowego i nadwrażliwości na kwas acetylosalicylowy. Dodatkowo, u skarżącej stwierdzono obecność puszkowej małżowiny nosowej po stronie lewej (w ostatnim TK zatok również po prawej), które to schorzenie sprzyja nawracającym i przewlekłym zapaleniom zatok. Z tego powodu objawy astmy utrzymywały się, a obecnie obturacja jest utrwalona, co przy istnieniu wieloletnich objawów zespołu zatokowo-oskrzelowego daje podstawę do rozpoznania u skarżącej zespołu nakładania się astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Zdaniem lekarzy orzeczników IMPiZŚ, czynniki chemiczne występujące w środowisku pracy mogły jedynie nasilać objawy chorobowe, których pierwotne przyczyny nie są związane z warunkami pracy zawodowej. Biorąc pod uwagę powyższe, lekarze podtrzymali opinię o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. U skarżącej spełnione jest bowiem kryterium spirometryczne dotyczące trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc, jednak ze względu na brak potwierdzenia przekroczeń normatywów higienicznych dla pyłów i czynników drażniących drogi oddechowe w miejscu pracy w latach 1985-2013 brak jest podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii schorzenia i do rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego. W ocenie organu odwoławczego orzeczenia lekarskie kompetentnych placówek medycznych I i II stopnia (PChZ WOMP i IMPiZŚ), wydane w oparciu o szczegółową diagnostykę, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami diagnostyczno-orzeczniczymi są wyczerpujące, spójne i pozwalają wydać rozstrzygnięcie. Skarżąca została poinformowana pismem z dnia [...]r., w trybie art. 10 k.p.a. o prawie do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji. W odpowiedzi, w treści pisma z dnia [...] r. podkreśliła, iż największym dowodem w sprawie jest jej stan zdrowia, który utrudnia normalne funkcjonowanie. Dodatkowo podniosła, że lekarz prowadzący z Kliniki Pulmonologicznej w Z. oraz Ordynator Oddziału Pulmonologii w szpitalu w U. po przeprowadzonym wywiadzie zasugerowali, iż główną przyczyną jej chorób jest praca zawodowa.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podkreślił, zgodnie z ustaleniami upowszechnionego orzecznictwa sądów administracyjnych (wyrok WSA w Łodzi z dnia 27.07.2016 r. o sygn. akt III SA/Łd 1097/15, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"), wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Z tego powodu, organ odwoławczy po przeanalizowaniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego nie znalazł podstaw by kwestionować przywołane i wyżej zacytowane orzeczenia lekarskie, wydane przez upoważnione jednostki medyczne, które zostały oparte na specjalistycznych badaniach.

W skardze skarżąca nie zgodziła się z wydanymi orzeczeniami lekarskimi uważając, że są dla niej bardzo krzywdzące i niesprawiedliwe oraz z tym, że ten sam lekarz występował w I i II instancji w charakterze biegłego i nie był to pulmonolog. W jej odczuciu lekarze pomylili się nie przyznając jej choroby zawodowej wobec występujących u niej objawów chorobowych. Podniosła, że podejmując zatrudnienie u ostatniego pracodawcy była osobą zdrową, jednak w czasie pracy miała do czynienia z lotnymi substancjami pylącymi o bardzo intensywnych zapachach i różnymi odczynnikami, a pod ich wpływem zaczęła kaszleć, co doprowadziło do uszkodzenia drzewa oskrzelowego i niedotlenienia organizmu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W toku rozprawy, która miała miejsce w dniu 15 lutego 2017 r., skarżąca podtrzymała w całości zarzuty osobistej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wywieść, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej zwanej w skrócie: "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, jednocześnie z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżona decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji z dnia [...] r. odmówiły stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych, w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe na czynniki szkodliwe w środowisku pracy oraz przywołane orzeczenia lekarskie: Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradnia Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] r.(PChZ WOMP) i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. (IMPiZŚ).

Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania tej konkretnej choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym określono na 1 rok.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w wyniku przeprowadzonych badań u skarżącej stwierdzono zespół nakładania się przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POCHP) i astmy oskrzelowej o podłożu mieszanym (astma atopowa i aspirynowa), których pierwotne przyczyny nie są związane z warunkami pracy zawodowej, a czynniki chemiczne występujące w środowisku pracy mogły jedynie nasilać objawy chorobowe.

Zdaniem składu orzekającego, rozpatrywana sprawa nie została należycie wyjaśniona pod kątem jednej z koniecznych przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej, jaką jest określone w art. 235¹ k.p. "narażenie zawodowe".

Organ odwoławczy trafnie wskazał, że jest związany treścią orzeczenia lekarskiego, niemniej jednak to związanie nie ma charakteru bezwzględnego. Inspektor sanitarny jest związany orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej, polegającej na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych (por: uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r., publ. ONSA 2003/1, poz. 4 i CBOSA). Natomiast ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję, do czego upoważnia § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych (podobnie w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 602/09, CBOSA).

Powtórzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oceny zawartej w orzeczeniu lekarskim nie stanowi o wypełnieniu obowiązku przewidzianego w art. 80 k.p.a. Przepis ten przewiduje, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Orzeczenie lekarskie jest tylko jednym z dowodów, który powinien zostać oceniony w tym postępowaniu, zgodnie z regułami postępowania przewidzianymi w szczególności w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Tymczasem z motywów zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy odstąpił od dokonania samodzielnych ustaleń uznając, że nierozpoznanie choroby zawodowej stanowi ku temu formalną przesłankę. Jest to pogląd nieuprawniony w sytuacji, gdy placówki diagnostyczne w istocie rozpoznały schorzenie opisane w poz. 5 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a jedynie nie uznały związku przyczynowo-skutkowego między tym schorzeniem a warunkami pracy skarżącej.

Zdaniem lekarzy orzeczników IMPiZŚ, czynniki chemiczne występujące w środowisku pracy skarżącej mogły jedynie nasilać objawy chorobowe, których pierwotne przyczyny nie są związane z warunkami pracy zawodowej mimo, iż spełnione jest kryterium spirometryczne, dotyczące trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc, jednak ze względu na brak potwierdzenia przekroczeń normatywów higienicznych dla pyłów i czynników drażniących drogi oddechowe w miejscu pracy w latach 1985-2013, brak jest podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii schorzenia i do rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego.

Zauważyć należy przy tym, że organ odwoławczy wyraźnie wskazał, iż nie kwestionuje istnienia narażenia skarżącej na pyły i gazy drażniące oraz czasu trwania tego narażenia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że ostatni zakład pracy skarżącej, tj. "D" Sp. z o.o. w G. nie przeprowadzał pomiarów środowiskowych na zajmowanych przez nią stanowiskach pracy. Również podczas zatrudnienia w okresach: 07.07.1975 r. - 31.07.1978 r. oraz 15.08.1978 r. - 28.04.1979 r., brak jest oceny narażenia ze względu na brak pomiarów środowiskowych na stanowiskach pracy zajmowanych przez skarżącą (k. 25 i 26 akt administracyjnych). Dodatkowo, analiza narażenia zawodowego przekazana przez Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. oraz Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. nie wykazała przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłów lub gazów drażniących w co najmniej 30% przypadków, w ostatnich 10 latach.

Tymczasem, przy obowiązującym domniemaniu istnienia takiego związku przyczynowo-skutkowego okoliczności te przeważają za dokonaniem korzystnych dla skarżącej ustaleń. Jak już wskazano organ sanitarny nie mógł poprzestać na ogólnikowym powołaniu się na stanowisko uprawnionych jednostek orzeczniczych, bez poddania ich wymaganej ocenie, zwłaszcza wobec braku pomiarów środowiskowych na stanowiskach pracy zajmowanych przez skarżącą i niekwestionowanego narażenia na pyły i gazy drażniące, wymienione w kartach narażenia zawodowego i kartach charakterystyki preparatu chemicznego.

Przechodząc do dalszych rozważań wskazać należy, iż choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 235¹ k.p. Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Użyta w dyspozycji art. 235¹ k.p. alternatywa rozłączna: "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem", wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, nieoznaczającą jednak jakiejkolwiek dowolności. W konkretnym przypadku bowiem stwierdzenie przez organ z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia czynnika szkodliwego w miejscu pracy, skutkującego postaniem choroby zawodowej, niekoniecznie oznacza, że okoliczność ta musi być potwierdzona bezspornym dowodem.

W wyroku z dnia 15 czerwca 2012 r. o sygn. akt II OSK 748/12 (CBOSA) NSA stwierdził, że z punktu widzenia art. 235¹ k.p. "nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia, a stwierdzoną dolegliwością.". Pogląd ten należy w pełni podzielić. Istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest zatem ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik lub były pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie tej choroby.

Dla uznania rozpoznanego schorzenia za chorobę zawodową istotne jest każdorazowe dokładne zbadanie warunków, w jakich pracownik lub były pracownik wykonywał pracę i ustalenie występowania na jego stanowisku pracy narażenia na określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. Pomimo bowiem tego, że w warunkach narażenia zawodowego nie u każdego choroba zawodowa musi wystąpić, to przyjąć należy, iż o jej powstaniu w konkretnym przypadku decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (zob. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2007 r. o sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r. o sygn. akt II OSK 388/06, CBOSA). Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku, nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że z przepisu art. 235¹ k.p. nie wynika konieczność ustalenia przez organy na jakim etapie drogi zawodowej wystąpił czynnik szkodliwy mogący spowodować określone schorzenie. Istotne jest jedynie ustalenie, że czynnik szkodliwy istniał w zakładzie bez względu na to, czy dotyczyło to ostatniego miejsca zatrudnienia czy miejsc poprzednich. Oczywiście należy powiązać występowanie tego czynnika szkodliwego ze stwierdzonym schorzeniem (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2015 r. o sygn. akt II OSK 1549/1, CBOSA).

Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego, co wynika z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Dodatkowo zauważyć należy, iż w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Podkreślić należy, iż zarówno organy inspekcji sanitarnej, jak i sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. Organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest zatem uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani też dokonywania w tym zakresie własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, zwłaszcza z zebranego w sprawie materiału dowodowego (orzeczenia lekarskie wydane przez lekarzy zatrudnionych w wyspecjalizowanych w diagnozowaniu chorób zawodowych jednostkach orzeczniczych, dokumentacja medyczna przeprowadzonych badań, ocena narażenia zawodowego, oświadczenia zakładów pracy i organów sanitarnych oraz protokoły przesłuchania skarżącej) wykluczenie etiologii zawodowej schorzenia nastąpić może jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie pozazawodowa przyczyna choroby, bądź wykazane zostanie w sposób niebudzący wątpliwości, że wykonywana praca nie mogła wywołać stwierdzonej u skarżącej choroby (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2007 r. o sygn. akt II OSK 740/07, CBOSA).

W kontrolowanej sprawie stwierdzenie przez medyczne jednostki orzecznicze braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej było przede wszystkim wynikiem braku dokumentacji w zakresie danych umożliwiających obiektywną ocenę poziomu narażenia w miejscu pracy w okresie zatrudnienia, a więc w latach 1985-2013 oraz potwierdzenia przekroczeń normatywów higienicznych dla pyłów i czynników drażniących drogi oddechowe.

Wskazać w tym miejscu przyjdzie, że za brak tej dokumentacji nie może ponosić odpowiedzialności pracownik lub były pracownik. Przepisy prawa pracy nakładały i nakładają na pracodawcę obowiązek przeprowadzania okresowych badań i pomiarów. Skoro w okresie zatrudnienia, jak i w ciągu roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym pracodawca nie prowadził pomiarów w zakresie danych o narażeniu, to nie sposób przerzucać ujemnych skutków z tego tytułu na samego pracownika (skarżącej).

Podkreślić przyjdzie, że o ile stwierdzona u pracownika choroba została wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Wystarczające jest samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Zatem organ odwoławczy winien był wykazać, że upośledzenie w funkcjonowaniu układu oddechowego skarżącej, nie jest związane z warunkami wykonywanej przez nią pracy.

Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść skarżącej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej jedynie z powodu braku dokumentacji, którą obowiązany był prowadzić pracodawca i za który to brak nie ponosi odpowiedzialności pracownik, pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wyrażoną w art. 66 ust. 1 Konstytucji RP.

Organy inspekcji sanitarnej nie mają co prawda obowiązku dokonywać ustaleń w zakresie pozazawodowych przyczyn choroby, niemniej jednak w realiach niniejszej sprawy wykluczenie etiologii zawodowej schorzenia nastąpić może jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie pozazawodowa przyczyna choroby, bądź wykazane zostanie w sposób niebudzący wątpliwości, że wykonywana praca nie mogła wywołać stwierdzonej u skarżącej choroby (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2007r. o sygn. akt II OSK 740/07, CBOSA).

Wyjaśnienie sprawy w tym zakresie musi nastąpić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, gdyż materiał dotychczasowego postępowania administracyjnego nie pozwala na potwierdzenie prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.