Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 761/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
article: art. 163
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2021 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta B. (dalej: "Prezydent") skierował B. D. poza kolejnością do Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...] (dalej: "DPS"), na czas nieokreślony, ustalając, że skierowany wymaga całodobowej opieki ze względu na wiek i stan zdrowia (vide: art. 54 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; Dz.U. 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej: "u.p.s."). Podopieczny rozpoczął pobyt w DPS dnia [...] stycznia 2020 r.

Następnie, wobec powzięcia w dniu [...] marca 2020 r. informacji o tym, że podopieczny, od chwili umieszczenia go w DPS nie przestrzega obowiązków mieszkańca określonych w pkt 2 ust. 1 i 2 Zakresu praw i obowiązków mieszkańca stanowiącego załącznik do Regulaminu Organizacyjnego DPS przyjętego Zarządzeniem Prezydenta Nr 1068/15 z dnia 7 grudnia 2015 r., (tj. obowiązku zachowania się zgodnie z zasadami współżycia społecznego, nie naruszając praw innych mieszkańców do bezpiecznego, godnego życia i praw personelu do realizacji obowiązków zawodowych), a także narusza § 1 pkt 8 i 9 Regulaminu Pobytu (dotyczących możliwości wyposażenia pokoju we własne meble i przedmioty oraz dokonywania w nim zmian technicznych jedynie po uzyskaniu zgody Dyrektora Domu), dnia [...] kwietnia 2020 r. Prezydent wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. o skierowaniu B. D. do DPS.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Prezydent uchylił, na podstawie art. 163 k.p.a. w zw. z art. 106 ust. 5 i art. 11 ust. 1-2 u.p.s., własną decyzję z dnia 20 grudnia 2019 r. o skierowaniu B. D. do DPS, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności na zasadzie art. 108 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że B. D. marnotrawi przyznane mu świadczenie pomocy społecznej, bowiem wedle poczynionych w sprawie ustaleń jest on osobą samodzielną i niewymagającą całodobowej opieki. Od dnia przyjęcia co DPS korzysta z usług wymienionych w § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. 2018, poz. 734; dalej: "rozporządzenie MPiPS") jedynie w zakresie potrzeb bytowych, tj. miejsca zamieszkania i wyżywienia. Nie szanuje on ani miejsca pobytu, ani współmieszkańców i personelu, dokonuje samowolnie zmian technicznych w pokoju mieszkalnym, jest arogancki, ordynarny, wulgarny, grozi zarówno współmieszkańcom jak i personelowi, wszczyna awantury, zachowuje się agresywnie i z pogardą wobec innych osób, prowadzone rozmowy nagrywa poniżając rozmówcę, kpiąc z niego i uwłaczając jego godności. Niejednokrotnie z jego powodu miały miejsce interwencje Policji. Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, że podopieczny jest dotknięty przewlekłą chorobą, jednakże nie wyraża on zgody na interesowanie się przez personel DPS jego stanem zdrowia, samodzielnie udaje się na wizyty lekarskie i mimo zakazów czyni to nawet w okresie epidemii - nie wyraża zgody na oferowany transport z DPS oraz możliwość zakupienia leków przez personel DPS. Ponadto kwestionuje on zalecaną dietę, jakość posiłków, ich gramaturę, jak również niejednokrotnie nie korzysta z zagwarantowanych w DPS posiłków domagając się zwrotu pieniędzy za nie. Z informacji Dyrektora DPS, Związków Zawodowych Pracowników Domu, Rady Mieszkańców, personelu DPS wynika, że podopieczny w obliczu epidemii stanowi realne zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców oraz personelu DPS, bowiem mimo stanu zagrożenia epidemicznego, nie przestrzega środków ostrożności, nie stosuje się do słownych i pisemnych zaleceń, w tym wychodzi przez okno, przeskakuje przez ogrodzenie, wraca po kilku godzinach.

Zdaniem organu, uchylenie decyzji o skierowaniu podopiecznego do DPS jest zasadne z uwagi na ważny interes społeczny (podopieczny naraża swoim zachowaniem na utratę zdrowia, a nawet życia personel DPS, a także jego mieszkańców; zwolni się miejsce osobie wymagającej całodobowej opieki i oczekującej na umieszczenie w domu pomocy społecznej – aktualnie oczekuje 58 osób, zapewni się spokój i bezpieczeństwo mieszkańcom DPS, ułatwi wykonywanie obowiązków służbowych personelowi), a także z uwagi na słuszny interes strony. B. D. będzie miał bowiem mógł stanowić o sobie i rozporządzać swoimi aktywami (od dnia [...] marca 2020 r. wysokość jego emerytury wynosi 1.758,20 zł miesięcznie) zgodnie z własnym uznaniem i oceną potrzeb. Z uwagi na istniejące zagrożenie zdrowia i życia mieszkańców DPS i personelu w związku ze stanem zagrożenia epidemicznego, decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., ww. decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] kwietnia 2020 r. uchylającą własną decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2019 r. w sprawie skierowania B. D. do DPS, wskazując, że w sprawie nie rozstrzygnięto oraz nie uzasadniono należycie, czy rzeczywiście wystąpiły okoliczności faktyczne spełniające cechę marnotrawienia, a jeżeli tak, to w jakim rozmiarze i czy uzasadniają one podjęcie rozstrzygnięcia uzasadniającego uchylenie decyzji kierującej podopiecznego do DPS. Zdaniem Kolegium w postępowaniu należało przekonująco udowodnić, które zdarzenia przesądzają o tym, że utrzymanie świadczenia rozminie się z funkcją przypisaną temu świadczeniu przez ustawodawcę, czego nie zrealizowano - bowiem stanowisko Prezydenta nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. Poza opisaniem nagannych zachowań podopiecznego oraz wskazaniem, że wynikają one z informacji Dyrektora DPS, Związków Zawodowych Pracowników Domu, Rady Mieszkańców i personelu DPS, w aktach sprawy w zasadzie nie ma pism pouczających, raportów personelu, notatek służbowych na okoliczność nagannego zachowania podopiecznego, czy też skarg wnoszonych przez mieszkańców domu. Zdaniem Kolegium, nie można też przyjąć na podstawie jednego udokumentowanego incydentu dotyczącego nieuzasadnionego wyjścia podopiecznego z DPS w dniu [...] kwietnia 2020 r., w trakcie którego została zawiadomiona Policja, że uporczywie i nagminnie łamie on Regulamin DPS. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 100 ust. 1 u.p.s., w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, co dotyczy osoby kierowanej i osób, które z nią zamieszkują, podczas gdy w sprawie niniejszej nie wykazano ponad wszelką wątpliwość, że dobro pozostałych mieszkańców DPS jest zagrożone. Kolegium wskazało przy tym, że trudno za nagminne narażanie życia i zdrowia mieszkańców, uznać incydent nieuzasadnionego wyjścia podopiecznego z DPS, skoro w trakcie przeprowadzonej przez pracownika DPD rozmowy telefonicznej z SOR ustalono, że [...] kwietnia 2020 r. był on na SOR i otrzymał skierowanie na badania. Wskazując na przedwczesność dokonanej oceny stanu zdrowia podopiecznego dokonanej przez organ I instancji, która miałaby uzasadniać brak wymogu całodobowej opieki i możliwość samodzielnego funkcjonowania, Kolegium uznało, że stwierdzenie to nie ma odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Podkreśliło jednocześnie, że pracownicy DPS oraz Dyrektor DPS nie posiadają kompetencji do oceny stanu zdrowia podopiecznego. Jedynym dokumentem potwierdzającym stan zdrowia strony jest zaświadczenie lekarskie z dnia [...] listopada 2019 r., w którym wskazano na potrzebę stałej opieki i wymóg skierowania do DPS.

W konsekwencji, w ocenie Kolegium, trudno jednoznacznie przesądzić o zasadności zastosowania przesłanki z art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.s., tj. marnotrawienia przyznanych przez Gminę świadczeń na pokrycie kosztu pobytu podopiecznego w DPS. Zdaniem organu odwoławczego, każde nieprzestrzeganie postanowień Regulaminu DPS (w tym nagminne i uporczywe), powinno być udokumentowane, natomiast o stanie zdrowia podopiecznego winien wypowiedzieć się lekarz, bowiem jest to kwestia wymagająca wiedzy specjalistycznej, której nie posiadają pracownicy DPS, tym bardziej, że z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, że skarżący odmawiał poddania się badaniom lekarskim. Każdorazowa odmowa współdziałania, polegająca np.: na braku zgody na konsultacje medyczne winna mieć natomiast odzwierciedlenie w materiale dowodowym, których to dowodów w sprawie nie zgromadzono.

Wyrokiem z dnia 29 lipca 2020 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 454/20 WSA w Białymstoku oddalił sprzeciw od ww. decyzji, wywiedziony przez B. D., podzielając argumentację Kolegium, przemawiającą za wydaniem decyzji kasatoryjnej. W szczególności sąd wskazał na brak materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji uchylającej decyzję ostateczną o skierowaniu do DPS, na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s. Sąd stwierdził, że oparcie się wyłącznie na informacjach o wystąpieniu przesłanek z art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s., stanowi o nieprzeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego co do istoty sprawy.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania uzupełniono materiał dowodowy o: kserokopie raportów personelu dyżurującego w DPS w okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. (k. 114 - 128 akt adm.), wykaz interwencji Policji spowodowanych zachowaniem B. D. (k. 129 akt adm.), kserokopie sześciu pouczeń skierowanych w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. przez Dyrektora DPS do B. D. oraz opatrzonych jego adnotacjami (k. 130 – 135 akt adm.), kserokopie notatek służbowych sporządzonych w okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. (k. 141-151 akt adm.), kserokopie dwóch pism Dyrektora DPS z dnia [...] marca 2020 r. i z dnia [...] kwietnia 2020 r. skierowanych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. (k. 136-140 akt adm.) w sprawie B. D..

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezydent uchylił, na zasadzie art. 163 k.p.a. i art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s., własną decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] dotyczącą skierowania B. D. poza kolejnością do DPS na czas nieokreślony. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na nagminne łamanie przez podopiecznego regulaminu DPS, nieprzestrzeganie norm społecznych, utrudnianie pobytu innym mieszkańcom DPS, utrudnianie pracownikom DPS wykonywania obowiązków służbowych przez wszczynanie awantur, a także głośne, prowokacyjne, prześmiewcze, poniżające i przemocowe zachowania. Organ ustalił przy tym, że B. D. nie szanował swojego miejsca pobytu, współmieszkańców i personelu, dokonywał samowolnie zmian technicznych w pokoju mieszkalnym bez zgody Dyrekcji DPS, był arogancki, ordynarny, wulgarny, niejednokrotnie groził zarówno współmieszkańcom jak i personelowi DPS, względem którego zachowywał się napastliwie - wyzywał przy użyciu obraźliwych słów, kpił, szydził, przezywał, przedrzeźniał, śmiał się szyderczo, krzyczał, nagrywał kamerą wykonywanie czynności służbowych, a także naruszał nietykalność cielesną. Organ ustalił ponadto, że w okresie przebywania podopiecznego w DPS miało miejsce [...] interwencji Policji, którą 8 razy wezwał sam podopieczny z uwagi na np.: kradzież porcji wędliny, brak uzyskania pozwolenia na opuszczenie budynku by wyjść na rower, czy kradzież konstrukcji, na której wieszał pranie.

W ocenie Prezydenta, materiał dowodowy potwierdza również, że B. D., pomimo przewlekłej choroby nie wyrażał zgody na interesowanie się jego stanem zdrowia ze strony personelu oraz samodzielnie udawał się na wizyty lekarskie, mimo zakazów, nawet w okresie epidemii. Nie wyrażał zgody na oferowany mu transport z DPS oraz możliwość zakupienia leków przez personel DPS. Kwestionował zalecaną mu przy chorobie cukrzycowej dietę, jakość posiłków, czy ich gramaturę. Niejednokrotnie nie korzystał z posiłków w DPS mimo, że miał je zagwarantowane, domagał się zwrotu pieniędzy za nie. W ocenie organu okoliczności te potwierdzają całkowitą samodzielność B. D. w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych i zdolność do samodzielnego funkcjonowania w środowisku, w tym do załatwiania spraw urzędowych - co zdaniem organu oznacza, że nie wymaga on całodobowej opieki. Wedle ustaleń organu, od dnia przyjęcia do DPS tj. od dnia [...] stycznia 2020 r. do chwili opuszczenia placówki w dniu [...] kwietnia 2020 r. podopieczny korzystał jedynie z usług w zakresie potrzeb bytowych tj. z zapewnienia miejsca zamieszkania i wyżywienia (sam to przyznając), co następowało z okresowymi przerwami. Jak ustalono bowiem, podopieczny, mimo kierowanych do niego imiennie pouczeń o zasadach stosowania środków ostrożności w okresie epidemii, nie przestrzegał ich - opuszczając DPS bez zezwolenia, w tym w sposób niedozwolony – tj. oknem oraz przeskakując przez ogrodzenie, którym to zachowaniem narażał zdrowie a nawet życie współmieszkańców i personelu.

Wymieniając ww. okoliczności Prezydent powołał się na poszczególne źródła dowodowe, na podstawie których okoliczności te stwierdzono uznając finalnie, że dowodzą one tego, że podopieczny dopuszczał się karygodnych, nagannych zachowań i nie korzystał z usług DPS. Utrzymanie przyznanego świadczenia B. D., w ocenie organu, rozmija się z funkcją przypisaną temu świadczeniu przez ustawodawcę, bowiem pobyt w domu pomocy społecznej to korzystanie z jego usług w pełnym wymiarze, (tj. usług bytowych, opiekuńczych, wspomagających), a nie tylko w zapewnieniu miejsca zamieszkania i wyżywienia jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto organ wskazał, że zajmowanie miejsca w DPS przez B. D., który nie korzysta z oferowanych przez DPS usług, nie leży w interesie społecznym, bowiem na pobyt oczekuje 41 osób pilnie wymagających opieki. Organ wskazał ponadto, że podopieczny zyska możliwość pełnego stanowienia o sobie i rozporządzania swoimi aktywami wedle własnego uznania i stosownie do swoich potrzeb. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania B. D. od ww. decyzji, utrzymało ją w mocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia Prezydenta, definiując uprzednio "usługi opiekuńcze" na podstawie § 5 rozporządzenia MPiPS oraz stwierdzając, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że B. D. w trakcie pobytu w DPS nie korzystał z nich w pełni oraz, że nie korzystał z usług wspomagających, terapii, bądź rehabilitacji. Pomimo tego, że jest osobą przewlekle chorą, nie wymaga on całodobowej opieki w stopniu wskazującym na niemożność samodzielnego poradzenia sobie z podstawowymi czynnościami życiowymi, bowiem jest on samodzielny we wszystkich czynnościach życiowych. Organ odwoławczy podzielił przy tym ustalenia Prezydenta, że podopieczny zakłócał spokój pozostałych mieszkańców DPS, naruszał regulamin placówki, utrudniał wykonywanie czynności służbowych pracownikom DPS, zachowywał się agresywnie i wulgarnie, pozostając przy tym w przeświadczeniu o bezkarności swoich zachowań. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym, Kolegium opisało zachowania B. D., których dopuścił się w trakcie pobytu w DPS, wskazując przy tym daty poszczególnych zachowań oraz materiał dowodowy potwierdzający opisane tam okoliczności. Uznając, że podopieczny marnotrawi przyznane mu świadczenie z pomocy społecznej, organ odwoławczy stwierdził zasadność uchylenia decyzji Prezydenta kierującej go do DPS, z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 11 ust. 1 u.p.s.

Skargę na ww. decyzję wywiódł do sądu administracyjnego B. D., zaskarżając ją w całości oraz zarzucając jej:

1. nieujawnienie wszystkich istotnych dla wydania decyzji zdarzeń, faktów i okoliczności,

2. nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji wszystkich kwestii związanych ze skarżącym,

3. niekompletność oraz zdawkowość materiału dowodowego, przedkładająca się na braki dowodowe wypaczające rzeczywistość,

4. niewłaściwość oceny dowodów i faktów,

5. niezasadne zajmowanie się nieistniejącą, wygaszoną już decyzją,

6. naruszenie procedury administracyjnej, tj. art. 6-14 k.p.a.,

7. nierzetelność Dyrektora DPS polegającą na zatajaniu kierowanych do niego przez skarżącego pism, co doprowadziło do wypaczenia faktycznych intencji.

W skardze skarżący nie zawarł wniosków, wskazując jedynie, że dowody, o które uzupełniono postępowanie zostały antydatowane oraz, że wykluczają się one z dowodami oraz argumentacją, przemawiającymi za skierowaniem skarżącego do DPS. Podał również, że zaniżono liczbę policyjnych interwencji, bowiem w rzeczywistości było ich 18 a nie 16 oraz, że powoływane w tym względzie przez organ I instancji okoliczności, wymagają szczegółowych wyjaśnień. Skarżący podał także, że nie umożliwiono mu zapoznanie się z materiałem dowodowym sprawy na etapie postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji

Pismem z dnia 1 kwietnia 2020 r. skarżący podtrzymał skargę, wskazał na potrzebę przeprowadzenia kontroli w DPS, a także zawarł w nim szereg inwektyw skierowanych do Dyrektora DPS, Prezydenta oraz Wojewody P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została rozpoznana przez sąd w dniu 18 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) w zw. z § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym.

Kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu podlega decyzja Kolegium z dnia [...] września 2020 r. utrzymująca w mocy wydaną przez Prezydenta decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. uchylającą własną decyzję Prezydenta z dnia [...] grudnia 2019 r., na mocy której skierowano skarżącego do DPS poza kolejnością. Materialnoprawną podstawę kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji, stanowił art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.s., wedle którego decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 u.p.s. Stosownie zaś do art. 11 ust. 1 u.p.s. w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych, może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Omawiane przepisy są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 163 k.p.a., wedle którego organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż te określone w rozdziale 13 k.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Na podstawie ww. przepisów możliwe jest zatem wydanie przez właściwy organ uznaniowej decyzji uchylającej decyzję, na mocy której uprawnionemu przyznano świadczenie z pomocy społecznej, niezależnie od tego, czy jest to świadczenie pieniężne, czy też niepieniężne.

Zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. o. u.p.s. pobyt i usługi w domu pomocy społecznej są świadczeniem niepieniężnym, do których prawo przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych (vide: art. 54 ust. 1 u.p.s.). Dom pomocy społecznej świadczy oprócz wspomnianych usług opiekuńczych - usługi bytowe, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób w nim przebywających, o czym stanowi art. 55 ust. 1 u.p.s. Organizacja domu pomocy społecznej, zakres i poziom usług świadczonych przez dom, uwzględnia w szczególności wolność, intymność, godność i poczucie bezpieczeństwa mieszkańców domu oraz stopień ich fizycznej i psychicznej sprawności (vide: art. 54 ust. 2 u.p.s.). Dom pomocy społecznej może przy tym określić zasady zgłaszania przez mieszkańców domu personelowi tego domu wyjść poza jego teren (vide: art. 54 ust. 21 u.p.s.). Art. 56 u.p.s. wskazuje na typy domów pomocy społecznej, wśród których wymienia dom dla osób przewlekle somatycznie chorych (pkt 2), do którego został skierowany skarżący. Sposób funkcjonowania określonych typów domów pomocy społecznej i obowiązujący standard podstawowych usług przez nie świadczonych, reguluje wspomniane uprzednio rozporządzenie MPiPS w sprawie domów pomocy społecznej (rozporządzenie MPiPS), którego § 5 ust. 1 doprecyzowuje rodzaje usług świadczonych przez dom pomocy społecznej, niezależnie od jego typu. Przepis ten stanowi, że w zakresie potrzeb bytowych dom taki zapewnia m.in.: miejsce zamieszkania oraz wyżywienie (pkt 1 lit. a. i b.), w zakresie usług opiekuńczych: udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacji i niezbędną pomoc w załatwianiu spraw osobistych (pkt 2 lit. a.-c.), zaś w zakresie usług wspomagających m.in. działania: umożliwiające udział w terapii zajęciowej, podnoszące sprawność i aktywizujące mieszkańców domu, w tym w zakresie komunikacji wspomagającej lub alternatywnej (w przypadku osób z problemami w komunikacji werbalnej), umożliwiające zaspokojenie potrzeb religijnych i kulturalnych, zapewnianiające warunki do rozwoju samorządności mieszkańców domu, stymulujące nawiązywanie, utrzymywanie i rozwijanie kontaktu z rodziną i społecznością lokalną oraz zmierzające do usamodzielnienia mieszkańca domu, w miarę jego możliwości (pkt 3 lit. a.-f.). Z kolei § 4 ust. 1 rozporządzenia MPiPS stanowi, że strukturę organizacyjną i szczegółowy zakres zadań poszczególnych typów domów określa opracowany przez dyrektora domu regulamin organizacyjny, przyjęty przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego, a w przypadku domu gminnego - przez wójta, burmistrza lub prezydenta. Na chwilę orzekania w niniejszej sprawie w DPS obowiązywał Regulamin organizacyjny przyjęty zarządzeniem Prezydenta z dnia 7 grudnia 2015 r. nr 1068/15 (dalej: "Regulamin"). Regulamin zawierał Załącznik nr 1, normujący zakres praw i obowiązków mieszkańców DPS, który w pkt 2 ust. 1 i 2 zobowiązywał ich do zachowania się zgodnie z zasadami współżycia społecznego, nie naruszania przy tym praw innych mieszkańców do bezpiecznego, godnego życia i praw personelu do realizacji obowiązków zawodowych oraz przestrzegania obowiązującego w DPS Regulaminu i zarządzeń.

Tymczasem, jak ustalono w niniejszej sprawie na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego, w postaci: kserokopii raportów personelu dyżurującego w DPS w okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r., wykazu interwencji Policji spowodowanych zachowaniem B. D., kserokopii sześciu pouczeń skierowanych w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. przez Dyrektora DPS do B. D. oraz opatrzonych jego adnotacjami, kserokopii notatek służbowych sporządzonych w okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. oraz kserokopii dwóch pism Dyrektora DPS z dnia [...] marca 2020 r. i z dnia [...] kwietnia 2020 r. skierowanych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., skarżący, pomimo tego, że cierpi na przewlekłą białaczkę limfatyczną, w istocie nie jest osobą wymagającą jakichkolwiek usług opiekuńczych, o których mowa w § 5 pkt 2 rozporządzenia MPiPS i z takich też usług nie korzystał w trakcie pobytu w DPS. Jak wynika z akt sprawy, jest on bowiem osobą sprawną ruchowo, organizującą sobie zajęcia we własnym zakresie, w pełni samodzielną – zarówno w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, jak i w załatwianiu swoich spraw, co sam skarżący kilkukrotnie podkreślał, domagając się przy tym, aby nie interesowano się jego stanem zdrowia. Skarżący nie korzystał z zajęć rehabilitacyjnych, utrzymywał sprawność ruchową jeżdżąc na rowerze, a także samodzielnie poruszał się po mieście korzystając z komunikacji miejskiej, rezygnując przy tym z transportu DPS.

Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący podczas pobytu w DPS kwestionował jadłospis i gramaturę niektórych produktów spożywczych, domagał się dodatkowych posiłków, większych porcji produktów mięsnych oraz zarzucał kradzież produktów spożywczych. Nie zaakceptował przy tym propozycji zwiększenia ilości warzyw do śniadania i kolacji, ani podawania mu dwa razy tygodniowo jogurtu naturalnego. Wielokrotnie rezygnował z posiłków w oferowanych w DPS lub korzystał z nich wybiórczo, domagając się przy tym zwrotu pieniędzy za posiłki, z których nie korzystał. Samodzielnie przygotowywał sobie dodatkowe posiłki oraz zaopatrywał się w produkty spożywcze. Oświadczył przy tym, że w lutym 2020 r. jadł obiady w barze położonym w sąsiedztwie DPS. Co więcej, dwukrotnie opuścił teren placówki mimo braku zgody Dyrektora DPS, przechodząc przez ogrodzenie, a także nie przestrzegał funkcjonujących na terenie DPS ograniczeń związanych z pandemią COVID-19. Pomimo obowiązującego stanu epidemii codziennie podejmował próby opuszczenia terenu DPS, zaś pięciokrotnie wobec nieudzielenia mu zgody na opuszczenie terenu placówki, spowodował interwencje Policji, którą wezwał ponadto dwukrotnie z powodu rzekomych kradzieży oraz w celu wejścia do DPS, który opuścił wcześniej w sposób samowolny (wychodząc przez okno). Interwencje Policji miały ponadto miejsce pięciokrotnie w związku z niesubordynacją skarżącego oraz jego agresywnym i awanturniczym zachowaniem. Z akt sprawy wynika, że skarżący naruszał godność osobistą personelu DPS oraz współmieszkańców kierując względem nich wulgaryzmy, krzycząc, wyszydzając, wyzywając i przedrzeźniając, a także naruszył nietykalność cielesną niektórych pracowników DPS. Ponadto zakłócał spokój i porządek mieszkańcom DPS, m.in. otwierając w swoim pokoju (trzyosobowym) okno w trakcie niskich temperatur, nie stosując się do ciszy nocnej, obnażając się na terenie placówki, nagrywając rozmowy, nie dopuszczając innych do głosu. Nie stosował się przy tym do zasad pobytu w DPS, dokonując zmiany technicznej w pokoju bez zgody Dyrektora DPS przez zamontowanie konstrukcji do suszenia i wietrzenia odzieży, które demontażu odmówił, mimo informowania go o miejscu, w którym tychże czynności może dokonywać. Nie stosował się również do kierowanych do niego przez Dyrektora DPS na piśmie pouczeń związanych z naruszaniem obowiązków mieszkańca DPS oraz narażaniem zdrowia i życia mieszkańców DPS przez brak ograniczenia aktywności poza terenem placówki w trakcie epidemii, co więcej formułując na ww. pouczeniach obraźliwe adnotacje.

Z powyższego wynika, że skarżący korzystał z przedmiotowej formy pomocy społecznej jedynie w zakresie niektórych potrzeb bytowych, tj. z miejsca zamieszkania oraz nieregularnie z wyżywienia. Nie potrzebował przy tym żadnych usług opiekuńczych, samodzielnie załatwiając wszystkie swoje sprawy, nie życzył sobie również aby interesowano się jego stanem zdrowia oraz odmówił korzystania z usług rehabilitacyjnych. W konsekwencji słusznie organy uznały, że przyznane mu decyzją Prezydenta z dnia [...] grudnia 2019 r. świadczenie oraz środki publiczne na nie przeznaczone są marnotrawione w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.s. Zgodnie zaś z orzecznictwem marnotrawienie przyznanego świadczenia stanowi podstawę do uchylenia decyzji je przyznającej (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 marca 2018 r., IV SA/Gl 1233/17, Lex nr 2464201). Zauważyć przy tym należy, że marnotrawienie świadczeń w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.s. może dotyczyć świadczeń usługowych, np. w postaci świadomego łamania regulaminu domu pomocy społecznej, czy niewykorzystywania przyznanych usług opiekuńczych (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2016 r., II SA/Bk 731/16, Lex nr 2188362). W konsekwencji o zaistnieniu w sprawie przesłanki uzasadniającej uchylenie decyzji kierującej skarżącego do DPS, świadczy poza ww. okolicznościami, również łamanie zasad pobytu w DPS, przejawiające się m.in. w agresywnym i nadpobudliwym zachowaniu, wulgarnym odnoszeniu do personelu DPS i jego mieszkańców, naruszaniu ich spokoju oraz ciszy nocnej, a także niesubordynacji względem zaleceń wydawanych przez Dyrektora DPS oraz personel. Jak wskazał przy tym NSA w tezie nr 2 do wyroku z dnia 13 grudnia 2017 r. (II OSK 1167/17, Lex nr 2426839): niewłaściwe zachowanie w stosunku do pracowników domu pomocy społecznej oraz innych współmieszkańców świadczy o marnotrawieniu przyznanych świadczeń i korzystaniu z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem.

Zauważyć przy tym należy, że udzielane świadczenia z pomocy społecznej powinny być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia bowiem jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Podkreślić przy tym należy, że wedle ustawowej definicji pomocy społecznej z art. 2 ust. 1 u.p.s., jest ona instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Udowodnione zaś w niniejszej sprawie okoliczności wskazują, że skarżący nie potrzebuje jakiegokolwiek wsparcia w zakresie usług opiekuńczych i wspomagających, a po części również bytowych (tj. w zakresie wyżywienia). Przyznana mu zatem pomoc społeczna w postaci umieszczenia w DPS, zapewniającego poza miejscem zamieszkania również wyżywienie, usługi opiekuńcze i wspomagające, jest nieadekwatna do potrzeb , a także oczekiwań skarżącego. Jak stanowi przy tym § 3.1. Statutu DPS (dostępny na stronie internetowej DPS: https://dps.bialystok.pl/images/Dokumenty/Statut_DPS.pdf) DPS zapewnia osobom niemogącym samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności całodobową opiekę na poziomie obowiązującego standardu. Tymczasem w niniejszej sprawie wykazano, że skarżący jest osobą, która nie tylko funkcjonuje w pełni samodzielnie, ale też nie życzy sobie jakiejkolwiek pomocy w tym funkcjonowaniu, a przy tym nie wymaga nie tylko całodobowej, ale jakiejkolwiek opieki – i to pomimo stwierdzonej u niego przewlekłej jednostki chorobowej. Nie tylko nie wymaga on jakichkolwiek świadczeń opiekuńczych, ale co więcej utrudnia ich wykonywanie personelowi DPS względem pozostałych mieszkańców, o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy pisma skierowane do Dyrektora DPS przez: Związek Zawodowy Pracowników DPS, w którym wyrażono prośbę o podjęcie działań ukierunkowanych na pozbawienie skarżącego prawa pobytu w placówce, z którego wynika również, że naruszył on trzykrotnie nietykalność cielesną pracowników DPS (k. 76 akt adm.); Zespół I Opiekuńczy, w którym wyrażono obawę o bezpieczeństwa członków tego zespołu wobec samowolnego opuszczania przez niego terenu placówki (k. 77 akt adm.); Radę Mieszkańców i zainteresowanych mieszkańców, w którym wskazano na narażanie przez skarżącego pozostałych mieszkańców zarażeniem koronawirusem COVID-19 oraz zakłócanie przez niego spokoju (k. 78 akt adm.). Opisane w nich okoliczności znajdują zaś pełne potwierdzenie w uzupełnionym materiale dowodowym, który zasadnie został uznany za wyczerpujący i wystarczający do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wynika z niego w sposób jednoznaczny, że skarżący korzysta z przyznanego mu świadczenia w sposób nieprawidłowy i nie dający się pogodzić z jego charakterem. Jego wroga i agresywna postawa w stosunku do personelu DPS oraz przebywających tam mieszkańców, powoduje, że nie da się pogodzić funkcjonowania tej jednostki z dalszym przebywaniem tam skarżącego. W konsekwencji sąd aprobuje stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka marnotrawienia świadczeń z art. 11 ust. 1 u.p.s., uzasadniała uchylenie decyzji Prezydenta z dnia [...] grudnia 2019 r.

Podkreślić przy tym wymaga, że skarżący w zasadzie podziela stanowisko organów co do ustaleń stanu faktycznego, nie godząc się jedynie z jego oceną. Jednocześnie jednak, zamiast merytorycznego uzasadnienia swojego stanowiska, podnosi szereg inwektyw kierowanych do Dyrektora DPS, Prezydenta oraz składu orzekającego organu odwoławczego, co nie może być odczytane inaczej, aniżeli potwierdzenie jego agresywnej postawy. Skarżący nie wskazuje przy tym jakich kwestii Kolegium orzekające w sprawie nie uwzględniło, jakich okoliczności nie wyjaśniło, z jakiego względu uważa zgromadzony w sprawie materiał dowodowy za zdawkowy oraz w jakim konkretnie działaniu Kolegium upatruje naruszenia procedury administracyjnej. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji (co więcej nie poparte żadnymi logicznymi argumentami lub dowodami), nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. W zasadniczej swej mierze zarzuty skarżącego koncentrują się na polemice z ustaleniami faktycznymi organów obu instancji oraz zmierzają do podważenia wynikających z nich wniosków. Tak sformułowane zarzuty, z racji swojej dowolności oraz co więcej - sprzeczności z materiałem dowodowym, nie mogły jednak wywrzeć oczekiwanego przez skarżącego skutku.

Reasumując należy wskazać, że organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny na podstawie uzupełnionego należycie i wyczerpująco materiału dowodowego, czym dopełniły zaleceń sądu zawartych w wyroku wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 454/20. Zaskarżona decyzja zawiera zaś prawidłową podstawę prawną, z której zasadnie wyeliminowano art. 11 ust. 2 u.p.s. oraz jej wyjaśnienie, zaś zaprezentowana w uzasadnieniu argumentacja, świadczy o szczegółowym rozważaniu przez Kolegium wszystkich istnych dla sprawy kwestii, co z kolei przemawia za należytym dochowaniem przez organ odwoławczy dyspozycji art. 15 k.p.a. Ponadto w uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy w sposób dostateczny wykazał, że w ramach przeprowadzonego postępowania podlegały ocenie wszystkie istotne okoliczności sprawy, a przytoczona tam argumentacja nakazuje uznać, że uzasadnienie to spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organem II instancji zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i zgodny m.in. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w szczególności zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniono w pełnym jego całokształcie oraz z zachowaniem swobodnej oceny dowodów. Z uwagi zaś na brak konieczności przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego na etapie postępowania odwoławczego, Kolegium nie było obowiązane zawiadomić skarżącego o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie przez rozpatrzeniem jego odwołania. Reasumując, sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy to procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, zaś wywiedzione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Z tych wszystkich względów sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r. poz. 2325 ze zm.).