Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1271/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-10-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245  par. 3,  art. 246  par. 2  pkt 2,  art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o. o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 17 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za sierpień 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

Skarżąca spółka, prowadząca działalność w branży gier losowych i zakładów wzajemnych, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 156 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że sytuacja prawna po wejściu z dniem 1 stycznia 2010 r. ustawy o grach hazardowych zmieniła całkowicie warunki prowadzenia tej działalności. Obecnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na uzyskanie nowych zezwoleń na działalność w zakresie automatów o niskich wygranych, obecnie można ją kontynuować w oparciu o zezwolenia uzyskane przed 1 stycznia 2010 r. Jeśli zaś nie nastąpi zmiana przepisów, działalność Spółki zakończy się najpóźniej w 2015 r.

Strona wskazała, że powyższa zmiana przepisów doprowadziła przedsiębiorstwo do zapaści finansowej z powodu poniesienia znacznych nakładów na rozwój działalności i krótkiego trybu wprowadzenia nowelizacji w życie. Natomiast brak w ustawie zapisu o działalności na automatach o niskich wygranych spowodował, że posiadane przez spółkę automaty, które nabyła w znacznej ilości, stały się bezwartościowe. W rezultacie przychody skarżącego, w stosunku do lat 2009 i 2010, znacząco zmalały. Drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, że środki wpływające do spółki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Strona eksploatuje obecnie 200 automatów, to jest 7% automatów funkcjonujących do 31 grudnia 2009 r. W konsekwencji, brak jest środków na bieżącą działalność. Łączna kwota miesięcznych wydatków przekracza znacznie wartość środków na rachunku bankowym. Natomiast środki trwałe to głównie ww. automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się zbyć w Polsce ani za granicą.

Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego lub środków finansowych Spółki wynosi 2.500.000,00 zł, wartość środków trwałych – 4.657.599,66 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) – 888.485,30 zł. Stan kont na dwóch rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Oba rachunki są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości 6.523.878,31 zł.

Na wezwanie referendarza sądowego, przedłożone zostały dokumenty potwierdzające liczne zobowiązania w postępowaniach egzekucyjnych w administracji i komorniczych oraz wydruki z dwóch rachunków bankowych za maj, czerwiec i lipiec 2013 r. Na wydrukach odnotowane są opłaty za prowadzenie rachunku, wpłaty z NZOZ z tytułu "zapłat", przelewy na rzecz komornika oraz uznania z rachunków Spółki, które nie zostały ujawnione na urzędowym formularzu, Zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami, są to rachunki techniczne. Ponadto przedłożono sprawozdania finansów za rok 2012 i za okres od stycznia do lipca 2013 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2012 r. Wynika z nich że, za 2012 r. przychody netto Spółki wyniosły 148.552.424,18 zł, strata – 1.289.183,82 zł. Do 31 lipca 2013 r. strona odnotowała przychód w kwocie 60.730.160,08 zł i zysk netto 280.366,67 zł. Fundusz własny wynosi 2.407.011,06 zł, zobowiązania krótkoterminowe 4.344.872,09 zł, a należności krótkoterminowe – 5.523.803,16 zł.

Postanowieniem z dnia 24 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie strona podniosła, że wielomilionowe obroty spółki w ostatnim okresie działalności, wykazane przy wniosku o przyznanie prawa pomocy, mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym, a w żadnym razie nie w realnym wymiarze wpływów. Wskazana kwota stanowi bowiem sumę wszystkich wpłat do automatów gier eksploatowanych przez stronę w całym kraju. Kwocie tej odpowiada natomiast, również wyłącznie księgowa, zbliżona, wielomilionowa wartość wygranych wypłaconych z owych automatów. Wysokie obroty są zatem wyrazem polityki rachunkowości, wymuszonej przez administrację podatkową i przerysowują obraz rzeczywistego rozmiaru działalności prowadzonej przez spółkę. Wartość wpływów do spółki skorygowana musi zostać dodatkowo o podatek od gier. Uwzględnić także należy koszty związane bezpośrednio z eksploatacją urządzeń do gier, w tym czynsze najmu powierzchni pod urządzenia oraz kosztów bieżącego serwisowania i obsługi automatów oraz bieżącą obsługą administracyjną. Pozostała po odliczeniach kwota podlega zajęciu związanemu z zabezpieczeniami dokonanym na rachunkach bankowych.

Wobec powyższego spółka funkcjonuje obecnie w sytuacji, gdy nie jest w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych, albowiem uniemożliwia to istniejące zabezpieczenie rachunków bankowych. Każda nadwyżka finansowa podlega bowiem zajęciu z tego tytułu. Strona nie jest zatem w stanie zgromadzić łącznie kwoty znacznie przekraczającej 100.000,00 zł tytułem wpisów sądowych żądanych od niej w więcej niż kilkudziesięciu sprawach prowadzonych równolegle w sądach administracyjnych na terenie całego kraju.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: u.p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Mając powyższe na uwadze, Sąd rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych.

W myśl art. 245 § 3 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Prawo pomocy, według art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać to prawo jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Ponadto osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r. , II OZ 318/08, LEX nr 479111).

Istotne jest również zastrzeżenie, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097).

Nie bez przyczyny instytucja przyznania prawa pomocy w literaturze określana jest prawem ubogich i ma zapewnić dostęp do sądu tym podmiotom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (co odnosi się do osób fizycznych) bądź wykażą, że nie mają żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (co odnosi się do osób prawnych).

Wedle przekonania Sądu, skarżąca nie przedstawiła okoliczności pozwalających na przyjęcie, że nie jest w stanie ponieść opłat sądowych. Należy także zaznaczyć, że na tym etapie postępowania jedynym wymaganym kosztem sądowym jest wpis od skargi. Przy ocenie możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienie kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. Zdaniem Sądu, poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu takiej konieczności jednocześnie w dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawach, nie wpłynie na działalność skarżącej.

Przede wszystkim wskazać należy, że do chwili obecnej strona prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów. Skarżąca w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości ponad 148.000.000,00 zł, ponosząc stratę, która nie wyniosła nawet 1% wartości przychodu. Natomiast do końca lipca 2013 r. przychód ukształtował się na poziomie ponad 60.000.000,00 zł, przy czym Spółka odnotowała dochód w kwocie 280.000,00 zł.

Należy zauważyć, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej (zob. postanowienia NSA z 5 września 2013 r., II OZ 707/13; postanowienie NSA z 25 września 2012 r., I GZ 228/12).

Nie bez znaczenia jest również fakt, że spółka, mimo trudnej sytuacji finansowej, na którą się powołuje, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Nawet jednak, gdyby zaistniała sytuacja zagrożenia istnienia spółki, to od zarządu należałoby oczekiwać podjęcia stosownych kroków celem poprawy jej kondycji finansowej np. decyzji o dopłatach, a więc wyczerpania wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków. Nie można natomiast w takich sytuacjach pozostawać bezczynnym i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych.

Skarżąca dysponuje, zgodnie z bilansem sporządzonym na 31 lipca 2013 r., rezerwami na zobowiązania krótkoterminowe w kwocie 4.321.311,27 zł i posiada środki w postaci inwestycji w krótkoterminowe aktywa finansowe w wysokości 1.762.229,69 zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 333.904,62 zł. Nieprawdziwe są więc twierdzenia skarżącej, iż nie jest w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych, albowiem uniemożliwia to istniejące zabezpieczenie rachunków bankowych.

Ze sprawozdania finansowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 lipca 2013 r. nie wynika, że na skutek zmian w prawie lub na skutek zdarzeń gospodarczych, w chwili obecnej spółka ma problemy z płynnością finansową, a zobowiązania krótkoterminowe, które na dzień 31 lipca 2013 r. wynosiły 4.344.872,09 zł – nie są regulowane.

Na marginesie należy dodać, że niekorzystna dla spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej (zob. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2011 r., II FZ 436/11).

Mając powyższe na względzie należy uznać, że wpisy od skarg wynikające ze wszystkich zawisłych w tut. Sądzie spraw, które są zwykle najwyższym kosztem w postępowaniu sądowoadministracyjnym, są więc dla strony kwotą znikomą i oczywiście możliwą do uiszczenia.

Strona nie udowodniła, że ponosi koszty wynikające ze spraw w innych sądach. Jednak nawet podana przez skarżącą kwota 100.000 zł, w ocenie Sądu, jest możliwa do uiszczenia ze środków posiadanych przez Spółkę w gotówce lub możliwa do uzyskania w drodze kredytu bankowego. Skarżąca ponadto nie wykazała, że nie posiada zdolności kredytowej.

W istocie rzeczy prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też postanowienie z 9 marca 2009 r. WSA we Wrocławiu sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148).

Wyjaśnić należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane z tą działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych. Zatem koszty sądowe winny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (postanowienie NSA z 21 marca 2006 r., II FZ 196/06). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13).

Zdaniem Sądu, ocena sytuacji skarżącej w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie daje podstaw do uznania, że skarżąca spełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.