Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1332/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 55
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 77
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech Grażyna Radzicka Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 146/09 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 146/09 oddalił skargę M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd podjął w oparciu o następujące ustalenia stanu faktycznego:

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS), decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. K. emerytury rolniczej i renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że decyzją z dnia 2 czerwca 2005 r. organ rentowy odmówił M. K. prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ nie posiadała ona wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku o to świadczenie. Z wymaganych 20 kwartałów zainteresowana nie udokumentowała żadnego kwartału tego ubezpieczenia, a ponadto całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu, jak również w ciągu 18 miesięcy od ustania tego ubezpieczenia. Na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej KRUS z dnia [...] maja 2005 r. M. K. została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od daty złożenia wniosku o rentę rolniczą tj. od dnia [...] grudnia 2004 r., zaś ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu podlegała do dnia [...] grudnia 1989 r. Ubezpieczona nie spełniła więc przesłanek z art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.).

W dniu [...] stycznia 2004 r. M. K. wniosła o przyznanie emerytury rolniczej. Organ rentowy decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. odmówił przyznania także tego świadczenia, bowiem zamiast wymaganych 120 kwartałów ubezpieczenia emerytalno - rentowego (zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy) wymieniona udokumentowała 91 kwartałów tego ubezpieczenia.

M. K. w dniu [...] lutego 2008 r. wystąpiła do Prezesa KRUS z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosła o uwzględnienie przy podejmowaniu decyzji okresu zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. oraz pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po 16 roku życia, a także okresu wychowywania dziecka.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prezes KRUS, na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń wobec niespełnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie.

Wnioskiem z dnia [...] września 2008 r. M. K. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Otrzymuje zasiłek stały z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i zasiłek pielęgnacyjny. Mąż i córka, z którymi zainteresowana nie utrzymuje żadnych kontaktów, nie są zobowiązani do alimentacji, bowiem prowadzą własne gospodarstwo domowe i mają także problemy finansowe. W razie przyznania emerytury lub renty rolniczej w drodze wyjątku odwołująca zobowiązała się do uregulowania zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Nie znajdując jednak podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego Prezes KRUS decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przepis art. 55 ust. 1 powołanej ustawy upoważnia Prezesa KRUS do przyznania rolniczego świadczenia emerytalnego lub rentowego w drodze wyjątku, mimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli osoba zainteresowana nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Powyższą decyzję poprzedzono postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego ustalono, że wnioskodawczyni ukończyła 57 lat (ur. [...] marca 1951 r.). Ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegała w okresie od [...] lipca 1977 r. do [...] grudnia 1989 r. Od [...] stycznia 1990 r. do chwili orzekania zainteresowana nie została objęta żadnym ubezpieczeniem społecznym. Z mężem F. K. (66 lat) zamieszkałym pod adresem stałego zameldowania wnioskodawczyni tj. ul. K., [...] G., od ok. 25 lat M. K. pozostaje w nieformalnej separacji i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Mąż wymienionej mieszka z córką M. J. oraz jej mężem A. J. i ich trojgiem małoletnich dzieci. Wnioskodawczyni nie utrzymuje ze swoją rodziną żadnego kontaktu. Gospodarstwo rolne o powierzchni 8,91 ha, którego zainteresowana była współwłaścicielką wraz z mężem, przekazała aktem notarialnym - umową darowizny z dnia [...] listopada 2003 r. swojej córce i jej mężowi w zamian za służebność osobistą polegającą na prawie do bezpłatnego i dożywotniego współkorzystania z budynku mieszkalnego. Odwołująca się mieszka z konkubentem w D., gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy. Konkubent pobiera rentę pracowniczą w wysokości 556,00 zł. Wnioskodawczyni natomiast od [...] kwietnia 1999 r. do chwili obecnej ma przyznany zasiłek stały w wysokości 444,00 zł miesięcznie wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. (zaświadczenie ww. ośrodka z dnia [...] lipca 2008 r.). Strona pozostaje pod stałą opieką poradni okulistycznej, ortopedycznej i psychiatrycznej. Ponosi koszty związane z zakupem leków w wysokości ok. 200,00 zł miesięcznie oraz zakupem energii elektrycznej w kwocie ok. 50,00 zł miesięcznie.

Analizując te ustalenia organ podkreślił, iż zainteresowana w okresie od [...] stycznia 1990 r., pomimo wówczas dobrego stanu zdrowia i młodego wieku (w 1990 r. miała 39 lat) nie podjęła żadnej działalności pozwalającej na objęcie ubezpieczeniem emerytalno - rentowym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy też Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co pozwoliłoby spełnić ustawowe warunki do uzyskania emerytury czy renty rolniczej. M. K. posiada źródło utrzymania w postaci zasiłku stałego i nie ma osób pozostających na jej utrzymaniu, zaś córka i mąż, w przypadku trudnej sytuacji finansowej zainteresowanej, zobowiązani są do alimentacji bez względu na to, czy zainteresowana utrzymuje z nimi kontakt, czy też nie.

Dodatkowo organ wskazał, że odwołująca się nie przedstawia żadnych nowych okoliczności w sprawie, które uzasadniałyby pozytywne załatwienie wniosku, zaś podane przez nią argumenty zostały wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku z dnia z dnia [...] lutego 2008 r.

M. K. na powyższą decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że nie zgadza się z negatywnymi dla niej decyzjami, albowiem zostały wydane przez Zastępcę Prezesa KRUS, a nie organ - Prezesa KRUS. To z kolei budzi wątpliwości, czy kwestionowane decyzje zostały wydane zgodnie z prawem.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi organ podniósł, iż jest on całkowicie chybiony, bowiem na podstawie art. 36 § 2 w zw. z art. 41a, 52 i 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS może upoważnić do wydawania decyzji pracowników KRUS oraz może postanowić, że określone decyzje będą wydawane z upoważnienia Prezesa KRUS przez pracowników Zakładu. Podejmując w imieniu Prezesa KRUS zaskarżone przez stronę decyzje, Zastępca Prezesa KRUS J. P. legitymowała się wymaganym upoważnieniem. Zatem wydanie i podpisanie decyzji przez wymienioną osobę nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wydane zaś w sprawie decyzje są oparte na całokształcie zebranego obszernego materiału dowodowego, którego wnikliwa ocena nie pozwalała na podjęcie korzystnej dla strony decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2009 r. oddalił skargę M. K.. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ prawidłowo orzekł, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, o braku podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z powołanym art. 55 ustawy Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Użyty przez ustawodawcę zwrot "może przyznać" wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została uznaniu organu administracji publicznej. Nie oznacza to jednak, że Prezes KRUS ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji zmierza do ustalenia i oceny, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Zgodnie z art. 55a wymienionej wyżej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w art. 55 stosuje się odpowiednio przepisy o przyznawaniu i wypłacie świadczeń z ubezpieczenia. Artykuł 52 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi zaś, że do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin. W sprawie znajduje zatem zastosowanie art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy k.p.a. chyba, że ustawa stanowi inaczej. Prezes KRUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

W ocenie Sądu I instancji w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiłyby spełnienie przez skarżącą warunków określonych w ustawie do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes KRUS wskazał, że od [...] stycznia 1990 r. skarżąca nie podejmowała żadnych działań zmierzających do zapewnienia sobie w przyszłości rolniczego świadczenia emerytalnego lub rentowego. Pomimo posiadania gospodarstwa rolnego i braku przeciwwskazań zdrowotnych, skarżąca od [...] stycznia 1990 r. zaprzestała wykonywania pracy w tym gospodarstwie, przez co przestała podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z materiału dokumentacyjnego wynika, że niemal przez cały ten okres skarżąca była współwłaścicielem gospodarstwa rolnego we wsi G., dopiero bowiem umową darowizny z dnia [...] listopada 2003 r. przekazała gospodarstwo swojej córce i jej mężowi w zamian za służebność osobistą polegającą na prawie do bezpłatnego i dożywotniego współkorzystania z budynku mieszkalnego. Natomiast za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym skarżąca została uznana orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS dopiero od [...] grudnia 2004 r. Zatem przez 14 lat M. K. nie podejmowała żadnych działań mających na celu uzupełnienie brakujących okresów składkowych do nabycia uprawnień ustawowych. Skarżąca nie wskazała na okoliczności, na które nie mogła mieć wpływu, a które w tym okresie uniemożliwiły jej opłacanie składek na KRUS. W ocenie Sądu, nie można więc przyjąć, że brak wymaganego okresu ubezpieczenia w KRUS nie został przez skarżącą zawiniony. Przeciwnie, wynika on z podjęcia przez zainteresowaną określonych wyborów życiowych. Nie stanowi także okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników fakt wychowywania dziecka, co strona podnosiła we wniosku o przyznanie świadczeń w drodze wyjątku. Okres zaś pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia (od dnia [...] marca 1967 r. do [...] maja 1971 r.), o co wnosiła skarżąca, został przez organ uwzględniony. Nie ma zatem podstaw, aby kwestionować liczbę ustalonych przez organ kwartałów, w których skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu, zważywszy, że kwestia ta była przedmiotem oceny Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T..

Sąd wskazał, że Prezes KRUS wnikliwie ustalił okoliczności sprawy, zbadał sytuację rodzinną i finansową skarżącej. W aktach sprawy znajduje się odnoszący się do tych okoliczności protokół z wizytacji w gospodarstwie skarżącej z dnia [...] lipca 2008 r.

W oparciu o powyższe Sąd nie stwierdził naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów w toku podejmowania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący wydania zaskarżonych decyzji przez osobę do tego nieuprawnioną. Z treści art. 36 ust. 2 powołanej ustawy wynika, iż Prezes KRUS może upoważniać do wydawania decyzji w sprawach, w których wydaje decyzje, pracowników KRUS. Ponadto Prezes KRUS i Prezes Zakładu mogą postanowić, że określone decyzje będą wydawane, z upoważnienia Prezesa KRUS, przez pracowników Zakładu. W pkt 4 upoważnienia z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], wydanego na podstawie art. 36 ust. 2 oraz art. 59 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS umocował J. P. jako pracownika KRUS do wydawania w imieniu Prezesa decyzji i postanowień administracyjnych w sprawach dotyczących art. 55 ust. 1 ustawy, dotyczących emerytur, rent rolniczych z tytułu niezdolności do pracy oraz rent rodzinnych. nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości wydania zaskarżonych decyzji z tego powodu, że zostały podpisane przez ww. Zastępcę Prezesa KRUS.

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła M.K., reprezentowana przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji, ewentualnie stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników polegającą na błędnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności, niezbędna dla uzyskania przez skarżącą emerytury lub renty rolniczej w drodze wyjątku,

2) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 77 K.p.a. przez niezastosowanie wymienionego przepisu, a w konsekwencji nieuchylenie wadliwej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, mimo naruszenia art. 77 K.p.a., przez niedokładne rozpatrzenie przez organ wszystkich okoliczności sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał błędnej wykładni art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez błędne uznanie, że M. K. nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie, niezbędnych do uzyskania renty lub emerytury w drodze wyjątku. Tymczasem M. K., szczególnie ze względu na swój wiek 57 lat, a przede wszystkim ze względu na niezdolność do pracy stwierdzoną orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia [...] maja 2005r. została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od daty złożenia wniosku o rentę rolniczą tj. od dnia [...] grudnia 2004 r. Dodatkowo przesłankę tę uzupełnia brak niezbędnych środków utrzymania. Ubezpieczona od kwietnia 1999 r. pobiera zasiłek stały, który obecnie wynosi 444,00 zł., z tego połowa zasiłku (ze względu na stan zdrowia skarżącej) jest przeznaczana na zakup leków. Wobec powyższego w rozpoznawanej sprawie organ nieprawidłowo uznał, że skarżąca nie spełnia wszystkich wymogów przewidzianych w powołanym przepisie.

Sąd I instancji naruszył również przepisy prawa procesowego, które miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia przez niezastosowanie ww. przepisu, a w konsekwencji nieuchylenie wadliwej decyzji Prezesa KRUS, pomimo naruszenia art. 77 K.p.a. przez niedokładne rozpatrzenie przez Prezesa KRUS wszystkich okoliczności. W przypadku każdego wniosku o świadczenie wyjątkowe Prezes KRUS powinien przeanalizować sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy oraz jego najbliższej rodziny, a także podane okoliczności, które uniemożliwiły przyznanie ustawowego świadczenia emerytalno-rentowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ nie dość wnikliwie ocenił szczególną jej sytuację rodzinną, która miała wpływ na niespełnienie przez nią warunków do nabycia prawa do emerytury lub renty ustawowej. Organ stwierdził także, że córka i mąż w przypadku trudnej sytuacji finansowej skarżącej zobowiązani są do alimentacji, jednakże nie zbadał już sytuacji materialnej wskazanych wyżej osób, by stwierdzić, czy posiadają one możliwości finansowe do alimentacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach określonych w art. 174 P.p.s.a. zarzucając naruszenie zarówno prawa materialnego jak i prawa procesowego.

W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut odnoszący się do naruszenia przepisów postępowania; bowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania prawidłowości subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.

Naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. polega - zdaniem pełnomocnika skarżącej - na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS, pomimo uchybienia przez ten organ przepisowi art. 77 K.p.a. przez niedokładne rozpatrzenie wszystkich okoliczności sprawy. Okoliczności, które - zdaniem pełnomocnika - Prezes KRUS nie dość wnikliwie zbadał, to szczególna sytuacja rodzinna skarżącej, która miała wpływ na niespełnienie przez nią warunków do nabycia prawa do emerytury lub renty ustawowej, jak również brak zbadania, czy córka i mąż skarżącej posiadają możliwości finansowe alimentacji skarżącej.

Powyższy zarzut jest niezasadny. Już samego obszernego opisu działań organu w przedmiotowej sprawie, zawartego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wynika, że zarzut powierzchowności analizy sytuacji materialnej i życiowej wnioskującej M. K., jest nieuzasadniony. Prezes KRUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające, które dostarczyło wystarczających informacji niezbędnych do stwierdzenia, czy w przypadku M. K. spełnione zostały ustawowe przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia emerytalnego w drodze wyjątku. Prawidłowa jest też ocena wyprowadzona na podstawie analizy dokonanych ustaleń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując sądowej kontroli zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS nie pominął żadnej z okoliczności mogącej mieć wpływ na spełnienie ustawowych warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wzięto pod uwagę, że zainteresowana zaprzestała kontynuowania rolniczego ubezpieczenia społecznego od [...] stycznia 1990 r., mimo iż pozostawała współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,91 ha do 2003 roku, tj. do czasu przekazania gospodarstwa córce i zięciowi. Ustalono także sytuację rodzinną i osobistą wnioskującej, z której wynika, że od wielu lat nie zamieszkuje ona z rodziną, tj. mężem i posiadającą własną rodzinę córką, w domu, w którym z mocy umowy darowizny gospodarstwa ma zapewnioną służebność osobistą dożywotniego współkorzystania. Nie utrzymuje z rodziną kontaktów; zamieszkuje natomiast z konkubentem w innej miejscowości. Ustalono także, iż bezspornie M. K. jest niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym, co stwierdzone zostało stosownym orzeczeniem lekarskim. Analizowano również sytuację materialną skarżącej ustalając, iż wypłacany jest jej od [...] kwietnia 1999 r. zasiłek stały z pomocy społecznej. Zarzut nierozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy jest w tej sytuacji pozbawiony uzasadnienia.

Rozważanie natomiast, z jakich przyczyn zaistniała opisana wyżej sytuacja rodzinna skarżącej, jak również badanie, czy córka i mąż skarżącej posiadają finansowe możliwości jej ewentualnego alimentowania, nie należy do przedmiotu sprawy, którym jest przyznanie świadczenia rentowego w drodze wyjątku. Tym samym okoliczności te pozostają poza zakresem ustaleń niezbędnych w sprawie. Pełnomocnik skarżącej podnosząc ten zarzut nie wskazał zresztą, jaki mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji nie dostrzegł uchybienia przez organ orzekający obowiązkom określonym w art. 77 K.p.a., skutkiem czego nie doszło do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Zarzut uchybienia przepisom postępowania okazał się więc nietrafny.

Niezasadny jest także zarzut odnoszący się do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W nader zwięzłym uzasadnieniu zarzutu autor skargi kasacyjnej nie precyzuje, na czym polega błędna - jego zdaniem - wykładnia art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez Sąd I instancji. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej natomiast można przyjąć, że chodzi o niewłaściwe zastosowanie powołanego przepisu w rozpoznawanej sprawie. Ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić.

Przepis art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Z przytoczonego brzmienia wynika, że wymienione w nim przesłanki muszą wystąpić łącznie, tym samym więc niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Trafnie ocenił Sąd I instancji, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W pierwszej kolejności nie zaistniała przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły spełnienie przez skarżącą warunków określonych w ustawie do uzyskania świadczenia. Jak bezspornie ustalono, M. K. będąc współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, przez kilkanaście lat nie podejmowała działań zmierzających do zapewnienia sobie rolniczego świadczenia emerytalnego lub rentowego na ogólnych zasadach. Za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym została uznana dopiero w 2005 roku. Nie można zatem przyjąć, że brak wymaganego okresu ubezpieczenia w KRUS jest rezultatem szczególnych okoliczności, na które skarżąca nie mogła mieć wpływu. Nie stanowi także okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników fakt, że skarżąca posiada taką, a nie inną sytuacją rodzinną i osobistą. Wynika ona z podjęcia przez zainteresowaną określonych wyborów życiowych. M. K. nie jest też pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Przysługuje jej prawo współkorzystania z domu mieszkalnego; natomiast ze względu na brak możliwości zarobkowania z powodu złego stanu zdrowia została objęta publiczną pomocą finansową w postaci zasiłku stałego, który stanowi niezbędne minimum w zakresie środków utrzymania.

W takim stanie rzeczy należy zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że nie było wystarczających przesłanek do zastosowania wobec M. K. art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez przyznanie jej świadczenia rentowego w drodze wyjątku.

Zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu podniesiony w skardze kasacyjnej nie mógł być więc uwzględniony.

Mając na uwadze powyższe i uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 P.p.s.a.