Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3876/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.136
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.N., U.O. i W.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 431/18 w sprawie ze skargi J.N., U.O. i W.N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

I OSK 3876/18

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.N., U.O. i W.N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości wyrokiem z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 431/18 oddalił skargę.

Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 roku, znak: [...], utrzymująca w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. o odmowie zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] na rzecz Skarżących.

Sąd przedstawił następujący przebieg postępowania:

Uprzednia właścicielka przedmiotowej nieruchomości – E.N., pismem z dnia [...] stycznia 1987 r. zwróciła się do Urzędu Dzielnicowego [...] o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] ze względu na dewastację i zniszczenie nieruchomości spowodowane pracami budowlanymi przy wykonywaniu obiektów na tym terenie – kanalizacji dla Zakładów [...], magistrali [...] z odgałęzieniami do [...] sieci wysokiego napięcia. Fakt ten oraz pozbawienie dojazdu do nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. Nr [...] spowodowały niemożność korzystania z niej w dotychczasowy sposób.

Decyzją Kierownika Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] listopada 1988 r., znak [...], orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] b. gm. kat. [...] obr. [...] działki nr [...] obj. KW nr [...]. Jako podstawę prawną ww. decyzji powołano art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22 poz. 99, dalej "U.g.g.w.n."). Zgodnie z ustaleniami organu nieruchomość ta nie nadawała się do użytkowania na cele rolnicze, co zostało potwierdzone w opinii z [...] września 1988 r. sporządzonej na zlecenie Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Gospodarki Gruntami i Geodezji.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 1997 nr 115 poz. 741 ze zm., dalej "u.g.n.") poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle powołanego przepisu zasadniczymi dwoma przesłankami warunkującymi zwrot nieruchomości jest to, czy nieruchomość została wywłaszczona oraz czy wnioskodawcy, a w tym postępowaniu Skarżący, są uprawnieni do żądania zwrotu nieruchomości.

Sąd I instancji wskazał, że Skarżący jako spadkobiercy pierwotnego właściciela – E.N. – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydziału I Cywilnego z dnia [...] maja 1999 roku (sygn. akt [...]) są uprawnieni do domagania się zwrotu przedmiotowej nieruchomości w tym postępowaniu. Ponadto nieruchomość, której dotyczy niniejsze postępowania została wywłaszczona decyzją Kierownika Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] listopada 1988 r., znak [...] rzecz Skarbu Państwa, a podstawę prawną tej decyzji stanowił art. 75 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U Nr 22, poz. 99 ze zm., zwanej w skrócie u.g.g.w.n.). Przedmiotowa nieruchomość mieści się w pojęciu "nieruchomości wywłaszczonej" użytym w art. 136 u.g.n. i w konsekwencji podlega przepisom tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.

Odnosząc się do przesłanki zbędności wnioskowanej do zwrotu nieruchomości Sąd wskazał na art. 75 ust. 3 u.g.g.w.n. zgodnie z którym jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń uniemożliwia dalsze racjonalne korzystanie z nieruchomości przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie. Powołany przepis przewidywał szczególną samodzielną materialną podstawę dopuszczalności pozbawienia prawa własności nieruchomości w postaci niemożności dalszego racjonalnego korzystania z niej przez właściciela na dotychczasowe cele w związku z założeniem i przeprowadzeniem przewodów i urządzeń. Taka konstrukcja przepisu wskazuje, że odjęcie prawa własności w tym trybie stanowi jednocześnie sam cel wywłaszczenia, skonkretyzowany i uzasadniony stanem faktycznym zaistniałym na nieruchomości. Cel wywłaszczenia zostaje więc zrealizowany poprzez sam skutek prawny jaki wywołała decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości w postaci przeniesienia prawa własności na inny podmiot – tj. na rzecz Skarbu Państwa. Bezprzedmiotowe pozostaje zatem badanie cechy "zbędności na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej" w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. jako podstawowej przesłanki zwrotu nieruchomości. Sąd też podkreślił, że przedstawiona forma wywłaszczenia miała na celu ochronę dotychczasowego właściciela i mogła w zasadzie nastąpić wyłącznie na jego wniosek. Z powyższym koresponduje stan faktyczny niniejszej sprawy, albowiem o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa orzeczono na wniosek uprzedniego właściciela, E.N., złożony w piśmie z dnia [...] stycznia 1987 r. W uzasadnieniu tego żądania wskazano, że działka nr [...] uległa dewastacji i zniszczeniu w wyniku prac budowlanych przy wykonywaniu kolejnych obiektów na tym terenie – kanalizacji dla Zakładów [...], magistrali [...] z odgałęzieniami do [...] sieci wysokiego napięcia. Fakt ten oraz pozbawienie dojazdu do nieruchomości spowodowały niemożność korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób. Powyższe okoliczności potwierdzały wyniki opinii sporządzonej przez mgr inż. K.K. z dnia [...] września 1988 r., w której wyjaśniono, że cała powierzchnia gruntu działki [...] była przekopana, co spowodowało wydobycie na powierzchnię warstwy nieurodzajnej (martwica). W tym stanie nieruchomość nie nadawała się do użytkowania na cele rolnicze, a ewentualna rekultywacja gleby w tym przypadku byłaby bardzo kosztowna.

Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej z uwagi na brak możliwości dalszego racjonalnego korzystania z nieruchomości przez właściciela w dotychczasowy sposób. W konsekwencji powyższego, nie została spełniona przesłanka zwrotu nieruchomości w postaci jej zbędności na cel wywłaszczenia. Mając na uwadze powyższe, organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli J.N., W.N. i U.O.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut:

a) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a polegające na oddaleniu skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. znak [...], mimo iż winna ona zostać uwzględniona;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na zaaprobowaniu błędnego i niepełnego ustalenia przez organy stanu faktycznego, a w szczególności przyjęciu, ze cel wywłaszczenia został zrealizowany, a nieruchomość nie podlega zwrotowi;

b) naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. polegające na nieposzanowaniu konstytucyjnej zasady własności oraz zasady dopuszczalności wywłaszczenia jedynie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem;

- art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na braku orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, mimo ze nie została ona wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu;

- art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na nieuwzględnieniu, iż wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, albowiem mimo upływu terminów ustawowych nie rozpoczęto, ani nie zrealizowano prac określonych w decyzji o wywłaszczeniu;

- art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na nieuwzględnieniu, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany jedynie w odniesieniu do działki o obszarze [...] m2 wywłaszczonej nieruchomości;

- art. 50 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości polegające na nieuwzględnieniu, iż cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie jest objęty przepisem art. 50 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości;

- art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegający na nieuwzględnieniu, iż cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie jest objęty przepisem art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

- art. 53 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości polegający na niewykorzystaniu umownej drogi nabycia wywłaszczanej nieruchomości;

- art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegający na niewykorzystaniu umownej drogi nabycia wywłaszczanej nieruchomości;

- art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości polegający na nieuwzględnieniu tego, iż zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie nieruchomości nie jest możliwe gdy cel publiczny został zrealizowany przed wszczęciem postpowania wywłaszczeniowego;

- art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości polegające na niewskazaniu szczegółowego celu wywłaszczenia nieruchomości;

- art. 119 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na niewskazaniu szczegółowego celu wywłaszczenia nieruchomości;

- art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości polegające na niewskazaniu czy i jakie przewody i urządzeniu mają być prowadzone przez wywłaszczaną nieruchomość i jaki był dotychczasowy sposób użytkowania nieruchomości;

- art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 13 Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 roku polegające na naruszeniu konstytucyjnie chronionej własności prywatnej;

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o:

- zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] obj. KW nr [...] na rzecz: J.N., U.O. i W.N., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

- zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postepowania według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów podniesionych w podstawach skargi kasacyjnej.

Stopień skuteczności skargi kasacyjnej zależy od stopnia precyzji określenia jej zarzutów. Autor skargi kasacyjnej wyznacza bowiem zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy skargi kasacyjnej oraz jej uzasadnienie musi więc być precyzyjne, z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych, czy też ich uzasadnienia. Obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie, które przepisy prawa materialnego, i w jaki sposób, zostały naruszone, oraz które przepisy prawa procesowego zostały naruszone, i jaki to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest również powołany do uzupełniania ani interpretowania niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego nie spełniają w pełni wskazanych wyżej wymogów. Ponadto uzasadnienie skargi kasacyjnej w małym stopniu rozwija treść postawionych zarzutów.

W szczególności nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący kasacyjnie wiązał naruszenie przepisów postępowania z błędnym i niepełnym ustaleniem przez organy stanu faktycznego, przez przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a nieruchomość nie podlega zwrotowi. W skardze kasacyjnej w żadnej mierze nie wskazano jednak, by materiał dowodowy zgromadzono w sposób wadliwy. Przeciwnie, z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika jednoznacznie, że jej autor w ogóle nie kwestionuje ustaleń faktycznych dokonanych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd I instancji. Skarżący kasacyjnie zarzucił sądowi pominięcie okoliczności że od 1977 roku w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości były realizowane roboty infrastrukturalne, które doprowadziły do dewastacji nieruchomości, zatem cel publiczny na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany już przed rokiem 1988, a nie w dacie wywłaszczenia, co jest niezgodne z art. 54 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z powyższego stanowiska wynika jednakże, że skarżący kasacyjnie mylą brak ustaleń faktycznych z błędną oceną materiału dowodowego. Z akt sprawy, uzasadnienia decyzji organów obu instancji oraz uzasadnienia Sądu wynika, że zarówno organom, jak i sądowi znana była okoliczność realizacji robót przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. Nie mogła mieć ona jednak wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku. Przedmiotem sprawy ocenianej przez Sąd I instancji była możliwość zwrotu nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a zatem prawidłowość zastosowania art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie ocena decyzji wywłaszczeniowej. Tym samym należało przyjąć, że nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, należy wskazać, że w istocie Skarżący nie wskazali, czy zarzucają naruszenie przywołanych przepisów przez błędną wykładnię, czy też przez niewłaściwe zastosowanie. Stawiając zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie można też podważać prawidłowości ustaleń faktycznych. Ponadto podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 50, art. 112 ust. 3, art. 53 ust. 1 i 2, art. 54 ust. 1 i 2, art. 56 ust. 1, art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w związku z art. 13 Konstytucji oraz art. 112 ust. 3, 119 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami są całkowicie nieuzasadnione. Odnoszą się one do bowiem do decyzji Kierownika Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] listopada 1988 r., o wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej własność E.N. Powyższa decyzja nie była przedmiotem oceny zarówno organów administracji jak również Sądu I instancji.

W zarzutach naruszenia prawa materialnego, odnoszących się do przedmiotowej sprawy przywołane zostały przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.

W świetle powyższych przepisów poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. jednoznacznie wynika, że dla stosowania instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości istotny jest cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w razie jej niewykorzystania na cel wskazany jako podstawa wywłaszczenia uznawany jest w orzecznictwie i literaturze za zasadę rangi konstytucyjnej. W wyroku z 24 października 2001 r. SK 22/01 Trybunał Konstytucyjny stwierdził wprost, że " po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencję art. 21 ust. 2 Konstytucji, który - dopuszczając wywłaszczenie jedynie na cele publiczne - tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy." Należy też wspomnieć, że w przypadku zrealizowania celu wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., terminy określone w powołanym przepisie art. 137 u.g.n. nie znajdują zastosowania. Do dnia 1 stycznia 1998 r. problematyka zwrotu nieruchomości wywłaszczonych była unormowana w art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), w którego ust. 1 wskazano, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W ówcześnie obowiązującej ustawie nie określono jednak szczegółowych warunków uznawania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia. Dopiero w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r., uchylając z tym dniem ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami, w art. 137 ust. 1 zdefiniowane zostały przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia poprzez wskazanie, kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Na tym tle, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, istotne jest podkreślenie, że wywłaszczenie nieruchomości, której zwrotu domagają się skarżący nastąpiło na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń uniemożliwia dalsze racjonalne korzystanie z nieruchomości przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie. Wywłaszczenie w niniejszej sprawie nastąpiło na wniosek ówczesnej właścicielki nieruchomości z uwagi na to, że przeprowadzone, na podstawie art. 75 ust. 1 ww. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości prace polegające na ułożeniu urządzeń do przesyłania pary, gazu i energii elektrycznej spowodowały takie zmiany w strukturze gleby, że uniemożliwiły wnioskodawczyni dotychczasowe rolnicze korzystanie z nieruchomości.

Przepisy zawarte w art. 75 ust. 1 i 2 ustawy przewidywały ograniczenie w prawie do korzystania z własnego gruntu przez jego właściciela poprzez umożliwienie wykonawcy państwowemu wykonania prac związanych z budową urządzeń technicznych podziemnych i oraz urządzeń naziemnych niezbędnych do korzystania z linii przesyłowych. Dawały też prawo jednostkom odpowiedzialnym za eksploatację urządzeń do wejścia na grunt w celu ewentualnych napraw czy konserwacji. Art. 75 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości miał zatem charakter wyjątkowy. Wywłaszczenie gruntu zajętego pod instalacje przesyłowe miało miejsce już po realizacji zamierzenia inwestycyjnego, a nie jak w pozostałych przypadkach wywłaszczeń dokonywanych na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, przed rozpoczęciem inwestycji. Na następczy charakter wywłaszczenia wskazuje określona w art. 75 ust. 3 tej ustawy konieczność oceny skutków realizacji prac budowlanych. Dopiero bowiem w sytuacji gdy wykonane już roboty budowlane uniemożliwiały dalsze korzystanie przez właściciela z nieruchomości następowało wywłaszczenie danego gruntu.

Mając na uwadze powyższe zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ, jak wynika z ustaleń, wywłaszczono ją z uwagi na przeprowadzone prace budowlane, kanalizację dla zakładów mleczarskich, magistrali [...] z odgałęzieniami do [...] sieci wysokiego napięcia. Rezultatem tych prac było również pozbawienie dojazdu do działki skarżących. Cel wywłaszczenia został zatem osiągnięty przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną