Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 342/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust.1 i 2, 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par.3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka, Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Tadeusz Piskozub (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 19 lipca 2012r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Ol 342/12

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy umorzenia J.S. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Łączna kwota zaległości za okres od 2004r. do 2011 r., wraz z odsetkami naliczonymi na 19 stycznia 2012r., wyniosła 95.325,41 zł.

Z akt sprawy wynika, co następuje:

W dniu 19.01.2012r. do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J.S. o umorzenie należności z tytułu składek za okres od 2004 roku do 2011r. W uzasadnieniu wniosku Zobowiązana podniosła, iż działalność handlową prowadzi od 1997r. Ponadto wyjaśniła , że problemy finansowe zaczęły się w 1998r., kiedy w pobliżu sklepu kosmetyczno-chemicznego utworzono market "[...]", obroty zmalały o połowę. Wnioskodawczyni podniosła, że w 2000r. mąż podjął pracę, "niestety długi, które zaciągnęła nie zmniejszały się, a codzienne utargi starczały na bieżące wydatki, więc nie rezygnowała z działalności, bała się bezrobocia". J. S. stwierdziła ponadto, iż w 2002r. zaczęła mieć problemy z opłatami za czynsz, grunt oraz ZUS. Dodała, że "żyła w stresie to z kolei doprowadziło ją do choroby (łysienie plackowate) i nie była w stanie płacić na bieżąco składek ZUS, ponadto leczyła się prywatnie.

Nadmieniła też, że w "[...]" został zabity jej "[...]" syn, w związku z czym jej stan zdrowia uległ pogorszeniu, ponieważ wpadła w depresję, która doprowadziła do całkowitej utraty włosów". Ponadto wyjaśniła też, iż wydatki na leczenie i protezy włosów pochłaniały większość zarobków. Dalej Zobowiązana wyjaśniła, że nie zrezygnowała z prowadzenia działalności, ponieważ nie chciała być ciężarem dla rodziny oraz że "tylko to dawało jej możliwość bycia między ludźmi". Poinformowała też, iż zmieniła branżę i zaczęła handlować odzieżą na większą skalę. Oświadczyła , iż w ubiegłym roku jej stan zdrowia poprawił się , ponadto że spłaciła wszystkie długi. Wnioskodawczyni wskazała , iż jest szansa na bieżące opłacanie przez nią składek, jednak spłata wcześniejszego zadłużenia jest poza jej możliwościami.

Do wniosku Zobowiązana dołączyła oświadczenie o stanie rodzinny i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, z którego wynika, iż nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury lub renty, nie pobiera zasiłków z urzędu pracy i pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Wskazała też, iż nie posiada nieruchomości oraz majątku ruchomego. Ponadto nie posiada zobowiązań pieniężnych ,posiada zaś wierzytelność z tytułu zwrotu kosztów związanych ze sprawą zabójstwa syna w kwocie 4000,00 zł. Z oświadczenia wynika, że Zobowiązana prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określiła na łączną kwotę 720,00 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Na podstawie zebranych dokumentów oraz zweryfikowanych danych, Zakład wydał w dniu "[...]" decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 03.04.2012r. Zobowiązana złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści wniosku wskazała , iż chce się odnieść do zarzutów dotyczących nie przedłożenia dokumentacji medycznej, dokumentów świadczących o sytuacji materialnej rodziny, a także nie uczestniczenia w postępowaniu dowodowym. Ponadto poinformowała, iż dołączyła do pisma wymaganą dokumentację. Przedłożyła też zaświadczenie lekarskie z 23.03.2012r. od lekarza psychiatry (gabinet prywatny) oraz zaświadczenie lekarskie z 23.03.2012r. od lekarza alergologa (gabinet prywatny) wraz z rachunkiem za wizytę na kwotę 90,00 zł. Ponadto dołączyła paragon za zakup lekarstw z dnia 24.03.2012r. na kwotę 89,08 zł. Wyjaśniła ponadto, iż nie posiada wcześniejszych zaświadczeń lekarskich, a lekarz psychiatra nie wystawił rachunku za wizytę, wskazała , iż pierwsza wizyta kosztowała 100,00 zł, druga 80,00 zł. W treści pisma do ZUS, wnioskodawczyni wyraziła żal, iż zarzuca się jej, że pomimo choroby nadal prowadzi działalność gospodarczą. Następnie wskazała , iż ponosi miesięcznie znaczne koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. za dzierżawę gruntu około 570,00 zł, wywóz śmieci około 40,00 zł, energia elektryczna około 300,00 zł. Do pisma dołączyła :

- kserokopię faktury V A T za dzierżawę gruntu na kwotę 569,45 zł.

- kserokopię faktury VAT za odbiór odpadów komunalnych na kwotę 41,34 zł,

- kserokopię faktury V A T za energię elektryczną na kwotę 902,49 zł,

- kserokopię faktury VAT za energię elektryczną na kwotę 481,80 zł,

- informację o wysokości opłat za mieszkanie z dnia 19. 01.2012r.,

- kserokopię faktury VAT za usługi telefoniczne na kwotę 133,91zł.

Podniosła ponadto, iż Zakład ustalił wysokość wynagrodzenia brutto męża w kwocie 3400,00 zł, natomiast wynagrodzenie otrzymywane na konto znacznie się od tej sumy różni. Na dowód tego przedłożyła wyciągi wypłat wynagrodzenia męża za 12.2011r., 01.2012r. i 02.2012r. Wskazała też, iż mąż posiada mieszkanie, które odziedziczył oraz samochód, który spłaca w ratach. Poza tym wyjaśniła , iż ,,(mąż) nie jest w stanie pomagać jej w spłacie zadłużenia ( ... ) zaciąga pożyczki w pracy żeby wspierać jej działalność".

W dniu 05.04.2012r. Zakład skierował do Zobowiązanej pismo informujące o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty, potwierdzające sytuację majątkową, rodzinną oraz zdrowotną oraz o przysługującym jej prawie do czynnego udziału w postępowaniu, możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Do pisma dołączono druk oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej.

W dniu 12.04.2012r. do ZUS wpłynęło oświadczenie Wnioskodawczyni o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, z którego wynika, iż nie jest zatrudniona, nie pobiera emerytury lub renty, nie pobiera zasiłków z urzędu pracy i pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Wskazała , iż nie posiada nieruchomości oraz majątku ruchomego, jak również zobowiązań pieniężnych. Z oświadczenia wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określiła na łączną kwotę 700,00 zł. Wskazała pozostałe wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej na łączną kwotę 910,00 zł miesięcznie. Ponadto zaznaczyła , iż zawarła z mężem umowę o wyłączenie wspólności majątkowej.

Następnie pismem z dnia 16.04.2012r. została poinformowana o zakończeniu postępowania dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w terminie 3 dni od otrzymania korespondencji.

Dokonując ponownej analizy sytuacji stwierdzono, iż wskazane przez nią w piśmie okoliczności nie stanowią dostatecznych przesłanek przemawiających za uchyleniem decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Zakład rozpatrując przedmiotowy wniosek odniósł się do zebranego we wcześniejszym postępowaniu materiału dowodowego. Zgodnie z informacją uzyskaną z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od 16.01.1997r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował, że nie znajduje się w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych z Ośrodka. Według informacji uzyskanej z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych nie jest właścicielem nieruchomości znajdujących się w zasobach tej ewidencji. Zgodnie z informacją uzyskaną z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, nie posiada pojazdu. Ponadto ustalono, że nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

Biorąc pod uwagę fakt, iż właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a także , że Skarżąca nie dokonała wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, co w konsekwencji oznacza, iż nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, Zakład przyjął, że w przypadku nie stwierdzenia wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Zakład dokonał również oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy. Stosownie do zapisów w/w przepisu prawnego, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z postanowieniami wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o. aktualnej, trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia.

ZUS podkreślił, iż w myśl § 3 ust. 2 rozporządzenia za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub nie spokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.

Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dokonał analizy sytuacji materialno-rodzinnej. W trakcie postępowania uwzględniono wyjaśnienia oraz dołączone dokumenty, a także wzięto pod uwagę zebrany przez Organ materiał dowodowy.

Ze zgromadzonej dokumentacji wynikało , iż Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości ok. 511,52 zł miesięcznie. Mąż jej jest zatrudniony i uzyskuje średniomiesięcznie wynagrodzenie w kwocie 3400,00 zł brutto. Jednak z przedstawionych wyciągów wypłat wynagrodzenia męża za 12.2011r., 01.2012r. i 02.2012r. wynika, iż płaca netto wynosi średniomiesięcznie około 1084,20 zł, ponieważ z wynagrodzenia zasadniczego realizowane są dodatkowe potrącenia na rzecz m. in. pożyczek zakładowych. Zobowiązana wykazała miesięczne stałe wydatki z tytułu utrzymania (czynsz, energia, gaz) w wysokości ok. 700,00 zł. Wskazała również koszty związane z zakupem lekarstw oraz wizytami u lekarzy specjalistów, poniesione w marcu 2012r. w łącznej kwocie około 180,00 zł. W przedłożonej dokumentacji zaznaczyła , iż "w ubiegłym roku jej stan zdrowia się poprawił, spłaciła wszystkie długi, towar w sklepie był już jej własny, jest szansa, że może na nowo podjąć płacenie składek utrzymywać się z handlu".

Z powyższego wynika, iż reguluje swoje zobowiązania, z pominięciem zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto do akt sprawy dołączyła zaświadczenie z dnia 14.02.2012r. o dokonaniu wpisu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Zakład zauważa, iż fakt posiadania zobowiązań w innych instytucjach nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu.

Organ dokonując ponownej analizy sytuacji materialno-bytowej nie stwierdził zaistnienia nowych okoliczności. Zakład rozumie trudną sytuację materialno-zdrowotną w jakiej się znajduje Zobowiązana, jednakże na podstawie aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego z urzędu oraz dostarczonych przez nią dokumentów i oświadczeń, nie można jednoznacznie stwierdzić, iż spłata zadłużenia mogłaby zagrażać egzystencji rodziny. Zakład wyjaśnił, iż nie kwestionuje trudności z jakimi się obecnie boryka. Należy jednak stwierdzić, iż sytuacja finansowa nie ma charakteru stałego, pogłębiającego i może ulec poprawie. Zatem w opinii Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dodatkowo Zakład wyjaśnił, iż w kontekście obowiązujących przepisów prawa zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec Zakładu nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności, bowiem opłacanie należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których niezaprzeczalnie wynika, że ZUS jako wierzyciel nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania swoich należności, ale również w przyszłości nie będzie miał takiej możliwości.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zobowiązana podniosła , iż fakt zamordowania syna w 2007r. nie był powodem nieopłacenia przez nią składek, ale wpłynął na radykalne pogorszenie zdrowia. Organ nie kwestionuje problemów związanych z trudną sytuacją rodzinną i zdrowotną.

Zakład podkreślił, iż tragiczna śmierć syna jest zdarzeniem szczególnie bolesnym,. Jednakże Organ dokonując oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia wyjaśnił, że wskazane przez nią okoliczności nie były bezpośrednią przyczyną powstania zadłużenia wobec Zakładu i nie pozostawały w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Wobec powyższego ZUS nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia.

Jednocześnie Zakład zauważył, iż Strona nie wykazała zaistnienia przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tzn. nie udowodniła , iż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład wyjaśnił, iż zgodnie z w/w przepisem prawnym, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zobowiązana podniosła , iż przedstawiła aktualne zaświadczenie o korzystaniu z porady lekarza psychiatry oraz lekarza alergologa. Ponadto wyjaśniła , że nie posiada wcześniejszych zaświadczeń lekarskich. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie z dnia 19.01.2012r. nadmieniła , iż od 2002r. choruje na łysienie plackowate. Dodała , że śmierć syna doprowadziła ją do załamania nerwowego i depresji, a ponadto do zaostrzenia objawów choroby. Stwierdziła , że w ubiegłym roku stan zdrowia się poprawił. Zobowiązana zauważyła, iż pomimo problemów zdrowotnych nadal prowadzi działalność gospodarczą, a zatem stan zdrowia nie umożliwia uzyskiwania przez nią dochodu. Wyjaśniła , iż nie zrezygnowała z prowadzenia działalności, ponieważ nie chciała być ciężarem dla rodziny oraz chciała być dzięki temu między ludźmi.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]", po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia "[...]" w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził brak wystąpienia przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r., a ponadto wyjaśnił, iż rozstrzygając w sprawie uwzględnił także zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Organ uznał, iż w przeciwieństwie do wierzyciela prywatnego występującego w stosunkach zobowiązaniowych o charakterze cywilnoprawnym, nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur. Powszechnie wiadomym jest, iż środków pochodzących ze składek brakuje na pokrycie tych wydatków. Zakład Ubezpieczeń Społecznych mimo tego, że otrzymuje duże dofinansowanie z budżetu państwa z trudem realizuje nałożone na niego obowiązki. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia zaległych składek, mimo trudnej sytuacji, w jakiej się znajduje. Ponadto umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Zdaniem Organu w powyższej sprawie został należycie wyważony, często niezgodny interes społeczny i słuszny interes obywatela. Organ w oparciu o zebrany i udostępniony przez nią materiał dowodowy dokonał jasnej i precyzyjnej oceny przesłanek umożliwiających umorzenie. Zatem podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy ZUS ma prawo umorzenia należności w pewnych określonych przepisami okolicznościach, lecz ustawodawca nie przewidział jednak żadnej okoliczności, w której ZUS miałby obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Odmowa umorzenia nie narusza więc prawa zarówno wtedy gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem jak i wtedy gdy nie miały one miejsca. W ocenie ZUS, zasada uwzględnienia interesu strony nakazuje Organowi działanie w zgodzie z dobrze pojętym interesem zobowiązanego, jednakże nie oznacza to obowiązku wydania rozstrzygnięcia zgodnie z oczekiwaniem osoby składającej wniosek o umorzenie.

ZUS podkreślił, iż umorzenie należności winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. ZUS rozważając zastosowanie instytucji umorzenia powinien uwzględnić interes społeczny, który przekłada się na interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych nie płacących składek. Zakład ma obowiązek ocenić istnienie przesłanki umorzenia ze względu na ważny interes publiczny, który nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia jego zobowiązań, tj. ocenić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Obowiązek opłacania składek wynika z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej i nie jest zależny od uzyskiwanych dochodów z tej działalności. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wynikające z niego konsekwencji nie mogą stanowić o umorzeniu zadłużenia, bowiem zobowiązany, w przypadku niepowodzeń finansowych winien samodzielnie poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji.

Zawarte w przepisach unormowania dotyczące instytucji umorzenia należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako funduszu celowego, tworzonego głównie ze

składek na ubezpieczenia społeczne, przede wszystkim w celu realizacji świadczeń wynikających z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego.

Ponadto organ stwierdził, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie takiego obowiązku. Generowanie długu oraz trudności finansowe płatnika składek nie mogą generalnie stanowić przesłanki obligującej Organ do umorzenia zaległości względem ZUS.

Dokonując ponownej analizy sytuacji, Organ stwierdził, iż okoliczności i dowody w sprawie nie przemawiały za uchyleniem decyzji o odmowie umorzenia należności.

J. S. zaskarżyła decyzję z dnia "[...]" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Skarżąca nie zgodziła się z decyzją ZUS, podnosząc, że jest ona krzywdząca dla niej oraz że organ, przy ocenie stany faktycznego, nie uwzględnił jej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,. - dalej jako "p.p.s.a..

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia 19 stycznia 2012 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okres od 2004 roku do 2011 roku.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek - pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) - mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W ocenie Sądu, organ orzekający w sprawie trafnie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Skarżąca jest właścicielem firmy handlowej osiągając od kilku lat nieznaczne dochody, opłaca na bieżąco należności z tytułu utrzymania mieszkania, sklepu i rodziny.

Biorąc pod uwagę te okoliczności oraz fakt, że zobowiązana osiągała dochód z tytułu działalności gospodarczej, Zakład zasadnie przyjął, że nie występują przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia, gdyż jest to sytuacja przejściowa.

W § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz.U.03.141.1365) z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, małżonek wnioskodawczyni zatrudniony osiąga stałe dochody, które w całości pokrywają bieżące koszty utrzymania i spłacania zaciągniętych kredytów. A zatem nie można uznać, że skarżąca jest w trudnej sytuacji. Nie można uznać, że skarżąca nie jest w stanie opłacić zaległych należności z tytułu składek. Nie można też uznać, że świetle przedstawionej sytuacji osobistej i majątkowej, spłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, z uwagi na posiadanie przez skarżącego ruchomości oraz osiągania dochodów, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.