Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 535/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 35 par. 3, art. 80, art. 107, art. 162 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr SKO.4114.160.2022 w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 21 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 3 marca 2022 r., którą zmieniono decyzję przyznającą K.R. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy organ pierwszej instancji wspomnianą decyzją z 3 marca 2022 r. (sprostowaną postanowieniami z 28 marca 2022 r. oraz 20 kwietnia 2022 r.) po pierwsze zmienił własną decyzję z 24 lutego 2017 r. zmienianą kolejnymi decyzjami: z 4 stycznia 2018 r., z 31 grudnia 2018 r., z 20 grudnia 2019 r., z 17 grudnia 2020 r., oraz z 24 listopada 2021 r. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w ten sposób, że orzekł o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką Z.R. w okresie od 1 września 2015 r. do 23 lutego 2022 r., po wtóre odmówił prawa do tego świadczenia w okresie od 24 lutego 2022 r.

W kolejnych okresach, zakreślonych wymienionymi decyzjami wysokość świadczenia była następująca:

- 1.200 zł miesięcznie w okresie od 1 września do 31 grudnia 2015 r.;

- 1.300 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r.;

- 1.406 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r.;

- 1.477 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 r.;

- 1.583 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 r.;

- 1.830 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 r.;

- 1.971 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2021 r.;

- 2.119 zł miesięcznie w okresie od 1 do 31 stycznia 2022 r.;

- 1.740,70 zł w okresie od 1 do 23 lutego 2022 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wyjaśniło, między innymi że K.R. 25 lutego 2022 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej zgłosił zgon matki. Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika natomiast, że Z.R. zmarła 23 lutego 2022 r.

Skarżący miał przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, począwszy od 1 września 2015 r. na czas nieokreślony. Wspomnianą decyzją z 24 listopada 2020 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił decyzję przyznająca świadczenie, w ten sposób, że orzekł o przyznaniu K.R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 2.119 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony. Tym samym w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie upłynął jeszcze okres na jaki stronie przyznano świadczenia rodzinne a decyzja pozostawała w obrocie prawnym. Mogła zatem podlegać zmianie w oparciu o art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 - "u.ś.r."). Organ odwoławczy wskazał ponadto, że ze względu na okoliczność, że matka skarżącego zmarła 23 lutego 2022 r., to świadczenie nie przysługuje od 24 lutego 2022 r. ze względu na zmianę sytuacji rodzinnej strony, której mowa w art. 32 ust. 1 u.ś.r., który stanowił samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji.

Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, odnoszące się do decyzji wydanych na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej uznało, że ma ono zastosowanie przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy. W konsekwencji uznało, iż na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. może być zmieniona lub uchylona z mocą wsteczną ostateczna decyzja administracyjna, na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Tym samym uznało, że stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe i Prezydent Miasta Łodzi miał prawo zmienić decyzję przyznającą stronie prawo do świadczeń rodzinnych, ponieważ z chwilą śmierci osoby nad którą sprawowana była opieka uległa zmianie sytuacja rodzinna skarżącego, mająca wpływ na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze K.R. zarzucił naruszenie:

- art. 32 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego zastosowanie i błędną ocenę, że Prezydent Miasta Łodzi miał prawo wydać zaskarżoną decyzję zmieniając wstecz kwoty wypłacanego świadczenia oraz okres na jaki świadczenie pielęgnacyjne zostało stronie przyznane pomimo, że po ustaniu opieki strona nie wnioskowała o ustalenie prawa do świadczenia, ani nie wyraziła zgody na działania organu pomocowego w tym kierunku, a Prezydent Miasta Łodzi miał pełną wiedzę, iż w roku 2022 świadczenie pielęgnacyjne wypłaca się w kwocie 2119 zł za każdy miesiąc oraz miał wiedzę o zgonie Z.R. i z tym związanym dopełnieniu, przez stronę, obowiązku niezwłocznego poinformowania organu pomocowego, o ustaniu opieki nad matką tj. zmianie stanu faktycznego mogącej mieć wpływ na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 32 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego zastosowanie i błędną ocenę, w sytuacji, gdy po zgonie Z.R. oraz dopełnieniu, przez stronę, obowiązku niezwłocznego poinformowania organu pomocowego o zmianie stanu faktycznego mogącej mieć wpływ na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i ewentualnemu powstaniu negatywnych skutków w przypadku niedopełnienia ww. obowiązku (powstanie nienależnie pobranych świadczeń i z tym związana konieczność ich zwrotu wraz z odsetkami), decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z 24 lutego 2017 r. o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zmieniana kolejnymi decyzjami, stała się bezprzedmiotowa (po ustaniu opieki od 24 lutego 2022 r.) i wyłącznie w kompetencji organu pomocowego było stwierdzenie jej wygaśnięcia, poprzez wydanie decyzji, co niewątpliwie leżało w interesie społecznym i słusznym interesie strony;

- art. 32 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego zastosowanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji zmieniającej wstecz (za okres 6 lat wstecz) ostateczną decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 24 lutego 2017 r. o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w ocenie Kolegium decyzja była w obrocie prawnym, podczas gdy nie upłynął okres na jaki przyznano stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie uwzględniło, że tą decyzją przyznane zostało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką Z.R.;

- art. 32 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego zastosowanie i błędne uznanie, że 3 marca 2022 tj. w dniu wydania decyzji Prezydenta Miasta Łodzi, pomimo ustania opieki w dniu 23 lutego 2022 r. (i dopełnieniu przez skarżącego, obowiązku niezwłocznego poinformowania organu pomocowego o zmianie stanu faktycznego, mogącej mieć wpływ na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i ewentualnemu powstaniu nienależnie pobranych świadczeń), skarżący był nadal beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 32 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że Prezydent Miasta Łodzi miał prawo wydać decyzję zmieniającą decyzję z 24 lutego 2017 r., gdyż w ocenie Kolegium nadal istniały podstawy do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że zaistniałe 23 lutego 2022 r. okoliczności (zgon Z.R.) spowodowały ustanie prawa do świadczenia, o czym zgodnie z przepisami i obowiązkiem strona skutecznie poinformowała organ pomocowy;

- art. 32 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że Prezydent Miasta Łodzi miał prawo wydać decyzję zmieniającą decyzję z 24 lutego 2017 r. i w konsekwencji pozbawić stronę z mocą wsteczną prawa do już zrealizowanego świadczenia pielęgnacyjnego od 24 lutego 2022 r. oraz pomniejszyć już zrealizowane świadczenie pielęgnacyjne za cały miesiąc luty 2022 r. po ustaniu opieki nad Z.R., w związku z jej zgonem;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7, w zw. z art. 80, art. 15, art. 107 § 3, art. 162 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, poprzez niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego, bowiem organy nie wyczerpały inicjatywy dowodowej i zbyt skąpo oceniły materiał dowodowy, brak prawidłowego uzasadnienia prawnego i brak rozważenia wygaśnięcia decyzji z roku 2017, co leżało w interesie społecznym oraz w słusznym interesie strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że zdaniem strony decyzje wydawane na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. są decyzjami konstytutywnymi i niezależnie od przyczyn, w oparciu o które są wydawane, kreują przyszłą sytuację prawną beneficjenta. Skarżący wskazał, że od 24 lutego 2022 nie jest beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zauważył, iż definicja rodziny zawarta w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych winna być znana organowi nadrzędnemu, więc organ ten nie może manipulować faktami i wskazywać w przepisie treści niezgodnych z faktami, że uległa zmianie sytuacja rodzinna. Skarżący stanowi bowiem od wielu lat z żoną oddzielną rodzinę w rozumieniu definicji rodziny widniejącej w ustawie, a zmarła matka, będąca wdową, stanowiła oddzielną rodzinę. Zamiast wskazywać, że uległa zmianie sytuacja rodzinna SKO w oparciu o art. 3 pkt. 16 u.ś.r. wykazać i wyjaśnić, czy wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń, mając na względzie, że taką okolicznością jest zgon osoby niepełnosprawnej nad która sprawowana była opieka. Strona nie godzi się również z faktem, by Kolegium dokonując wykładni przepisu art. 32 ust. 1 u.ś.r. posługiwało się poglądami wyrażonymi w zupełnie innych sprawach, związanych z wykładnią przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, która z niniejszą sprawą nie ma żadnego związku. W ocenie skarżącego wygaszenie decyzji winno nastąpić w interesie społecznym dlatego, że od wydania decyzji wygaszającej decyzję z roku 2017 leżałoby także w interesie strony nie narażając jej na ewentualne powstanie nienależnie pobranego świadczenia za okres po zgonie matki i ewentualnego jego zwrotu wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 29 sierpnia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 27 lipca 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżący nie potwierdził możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 29 sierpnia 2022 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 3 marca 2022 r., którą zmieniono decyzję przyznającą K.R. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 - "u.ś.r."). mając na uwadze treść skargi wyjaśnić należy, iż wskazany akt normatywny zawiera wprawdzie przede wszystkim przepisy z zakresu prawa materialnego, wskazujące w jakich okolicznościach jakie prawa i obowiązki przysługują zainteresowanym osobom, lecz jednocześnie ustawa ta w rozdziale 6 zatytułowanym "Postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych" zawiera także przepisy proceduralne, które powinny mieć pierwszeństwo w stosowaniu przed przepisami ogólnymi postępowania administracyjnego, w sytuacjach określonych w ustawie. Wskazać w konsekwencji trzeba, że artykuł 32 u.ś.r. stanowi autonomiczną podstawę prawną do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, a jego treść pozwala organom na zmianę lub uchylenie bez zgody strony ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Wspomniany przepis artykułu 32 ust. 1 u.ś.r. określa zatem nadzwyczajny tryb dopuszczający zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej, który stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji i w związku z tym winien być stosowany jedynie w ściśle w nim określonych sytuacjach. Wystąpienie przesłanek wskazanych w tej normie uprawnia właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej przyznane stronie świadczenia rodzinne, bądź też modyfikacji okresu, na jaki świadczenia te zostały przyznane. Innymi słowy przewidziany w tym przepisie tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej i ma zastosowanie do takiej sytuacji, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny stan sprawy", tj. stan z chwili ustalania prawa do świadczenia, powodujący konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Zaznaczyć przy tym należy, że przewidziany w art. 32 u.ś.r. tryb zmiany decyzji znajduje zastosowanie jedynie do decyzji ostatecznej wywołującej w dalszym ciągu skutki. Nie znajdzie zatem zastosowania do zrealizowanego okresu objętego decyzją zmienianą, czyli tego, którego skutki zostały już skonsumowane. Badanie tego, czy decyzja wywołuje jeszcze skutki prawne musi zostać przeprowadzone na moment wydania decyzji zmieniającej. Postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia rodzinne może zatem dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nieotrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. W sytuacji zatem, gdy przyznane uprawnienie zostało już zrealizowane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej to świadczenie.

Decyzja uchylająca lub zmieniająca decyzję ostateczną, o której mowa w art. 32 u.ś.r., ma bowiem charakter konstytutywny i działa (co do zasady) ex nunc, a więc z mocą od wydania decyzji uchylającej bądź zmieniającej decyzję ostateczną. Taki też skutek w odniesieniu jedynie do dalszego pobierania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego na matkę wywołała decyzja z 3 marca 2022 r. (po sprostowaniu) orzekająca o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką Z.R. w okresie od 1 września 2015 r. do 23 lutego 2022 r. (nadal przyznająca skonsumowane już świadczenie) oraz odmawiająca skarżącemu prawa do tego świadczenia w okresie od 24 lutego 2022 r. (czyli na przyszłość, tj. od dnia następnego po śmierci matki). Tym samym wbrew stanowisku przedstawionemu w skardze decyzja ta nie wywarła skutku wstecznego, za okres już w dacie jej wydania miniony. Nie zmienia tego także fakt wydania przez organ decyzji w terminie przewidzianym art. 35 § 3 k.p.a. Trudno bowiem oczekiwać by organ wydał stosowną decyzję już 25 lutego 2022 r. tj. w dniu zgłoszenia przez skarżącego zgonu matki. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła okoliczność, o której mowa w art. 32 u.ś.r., związana ze śmiercią osoby nad którą sprawowana był opieka, warunkująca zastosowanie owego przepisu, a okoliczność zgonu Z.R. bez wątpienia miała wpływ na prawo skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tylko tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że pomimo, iż decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są jak już wskazano - co do zasady - z mocą ex nunc to nie można pominąć okoliczności, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyroki NSA z: 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 993/12; 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1129/12; 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 980/13; 4 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2257/16; 22 lutego 2021r., sygn. akt I OSK 2508/20, z 8 lipca 2022 r., I OSK 1728/21).

Odnosząc się natomiast do postulowanej przez skarżącego konieczności wygaszenia decyzji przyznającej świadczenie na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. wyjaśnić należy, że jak wynika z treści tej regulacji wygaśnięcie decyzji jest możliwe w sytuacji, gdy zachodzą łącznie dwie przesłanki: pierwsza z nich to bezprzedmiotowość decyzji, a druga to przepis prawa nakazujący wygaszenie decyzji albo interes społeczny lub interes strony. Doktryna wyróżnia dwie normy wynikające z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Norma pierwsza pozwala na stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, jeżeli stała się ona bezprzedmiotowa i stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa. Norma druga wiąże się również z bezprzedmiotowością decyzji w przypadku, gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. W przypadku pierwszym uregulowanie prawne ma charakter odsyłający, natomiast w przypadku drugim powołany przepis stanowi samodzielną podstawę materialnoprawną do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Innymi słowy bezprzedmiotowość, to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01, Biul. Skarb. 2003, nr 6, poz. 25, LEX nr 82196, wyrok NSA z dnia 26 marca 1998 r., sygn. akt II SA 70/98, LEX nr 43205).

Zestawienie powyższych rozważań ze stanem faktycznym i prawnym niniejszej sprawy nie pozwala na przyjęcie, że decyzja przyznająca skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne była bezprzedmiotowa. Tym samym organy miały podstawę do wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wystąpienie innej okoliczności, przewidzianej treścią art. 32 u.ś.r., związanej ze śmiercią osoby nad którą sprawowana był opieka skutkowało koniecznością merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w odniesieniu do dalszego pobierania przez skarżącego przedmiotowego świadczenia. Zatem wbrew stanowisku skargi nie było możliwości stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w oparciu o art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., nawet przy wystąpieniu dalszych wymogów w postaci szczególnego przepisu prawa czy interesu społecznego lub interesu strony.

Końcowo wskazać należy, że zdaniem sądu, w niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a., organ odwoławczy uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

k.ż.