Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 944/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: 37a ust. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Wojewody z dnia 2 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za przejętą nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 1 kwietnia 2011 r., nr [...]; 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego K, Ż, kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 czerwca 2009 r., Nr [...], Wojewoda, działając w oparciu o art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), orzekł o nabyciu z mocy prawa przez Skarb Państwa, prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej [...] N. W. W.-G., położonego w G., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,6334 ha, obręb W. K. wpisanego do księgi wieczystej KW Nr [...], będącego własnością K. Ż. oraz potwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa, przez "P. K. P." Spółkę Akcyjną z siedzibą w W., prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawo własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na ww. gruncie.

Pismami z dnia 19 czerwca 2007 r., z dnia 31 grudnia 2007 r. oraz z dnia 10 lipca 2009 r., K. Ż. reprezentowany przez radcę prawnego M. S. złożył wniosek do Prezydenta Miasta o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zgodnie z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Decyzją z dnia 16 czerwca 2010 r. Nr [...] Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie przyznania odszkodowania na rzecz K. Ż. za nieruchomość położoną w G., stanowiącą działkę o nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż przejęcie działki nastąpiło w czasie poprzedzającym 30 letni okres, o którym mowa w art. 37 a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego ,,Polskie Koleje Państwowe", bowiem wskazuje na to data budowy wielu obiektów należących do infrastruktury kolejowej znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości (np. peronów i torów głównych zasadniczych wybudowanych w 1928 r.).

Rozpoznając odwołanie K. Ż. decyzją z dnia 15 września 2011 r., nr [...], Wojewoda uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma aspekt samoistności posiadania działki nr [...]. Ponadto, zdaniem Wojewody organ I instancji nie poczynił stosownych ustaleń faktycznych w celu dokładnego wyjaśnienia tej okoliczności.

Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, po ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, decyzją z dnia 1 kwietnia 2011 r., nr [...], orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania. W uzasadnieniu ww. decyzji powołano się na zapis art. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu" spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe- Gdynia z odnogą Siemkowice-Częstochowa do eksploatacji oraz udzieleniu poręki państwowej, według którego "Nieruchomości, wchodzące obecnie w skład wymienionych w art. 1 linii kolejowych, pozostają własnością Państwa, nieruchomości zaś, które koncesjonariusz nabędzie w celu budowy lub eksploatacji tych linii kolejowych, stają się z chwilą ich nabycia własnością Państwa". W art. 1 powyższej ustawy wymieniona została m.in. linia kolejowa N. W. W. - G. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości ex lege z momentem wejścia w życie cytowanej ustawy. W związku z powyższym, według organu I stopnia, zastosowanie w zaprezentowanym stanie faktycznym art. 37 a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", nie może mieć miejsca, gdyż przepis ten stosuje się jedynie do gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA., nie stanowiących własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. Ż. sformułował zarzut naruszenia zasady związania organu administracji inną prawomocną decyzją ( art. 16 i art. 110 K.p.a.), naruszenia art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, naruszenie art. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Zarzucił nadto błędną ocenę wpisu w dziale III księgi wieczystej KW nr [...], nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, błędne ustalenie, że Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości ex lege z momentem wejścia w życie ustawy z 27.04.1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice - Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej.

Rozpoznając przedmiotowe odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 2 listopada 2011 r., Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda wyjaśnił, że jego decyzja z dnia 19 czerwca 2009 r. wydana na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie dotyczyła wywłaszczenia bez odszkodowania, lecz była rozstrzygnięciem co do prawa własności nieruchomości gruntowej wraz ze znajdującymi się na niej elementami infrastruktury kolejowej. Była ona jedynie potwierdzeniem stanu faktycznego, który trwał nieprzerwanie od lat dwudziestych XX wieku. Powołując się na dyspozycję art. 37 a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" organ odwoławczy wyjaśnił, że odszkodowanie za grunty, wchodzące w skład linii kolejowych, które w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowały się we władaniu PKP S.A. i jednocześnie nie stanowiły własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A., nie przysługuje ich dotychczasowemu właścicielowi jeżeli zostały spełnione kumulatywnie trzy następujące przesłanki:

1. fakt pozostawania gruntu wchodzącego w skład linii kolejowych do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym, PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych,

2. okres pozostawania w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych przez co najmniej 30 lat,

3. nieprzerwalność posiadania samoistnego.

W odniesieniu do okoliczności przedmiotowej sprawy organ wyjaśnił, że parcele należące do poprzedników prawnych K. Ż. o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] (w skład których wchodzi obecna działka [...]) były objęte zamiarem wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa Polskiego (Zarządu Kolei). Okoliczność ta została potwierdzona w zapisku urzędowym dokumentującym dokonanie w dniu 22 października 1930 r. wpisu ostrzeżenia w dziale III księgi wieczystej. W niniejszej sprawie wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie zostało potwierdzone żadnym dokumentem. Należy zauważyć, iż wpis w dziale III ww. księgi wieczystej nie stanowi dowodu wywłaszczenia tej nieruchomości a jest jedynie ostrzeżeniem o wywłaszczeniu, do którego wcale nie musiało dojść i nie doszło.

Za bezsporny uznano fakt, iż obecna działka [...] już pod koniec lat dwudziestych XX wieku wchodziła w skład nowopowstałej linii kolejowej N. W. W. - G. Wynika to z wykazu budynków, budowli i urządzeń załączonego do decyzji Wojewody z dnia 19 czerwca 2009 r., jak również z wyjaśnień złożonych przez pełnomocników w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 15 grudnia 2009 r. przed organem I instancji oraz z ustaleń poczynionych w trakcie wizji lokalnej.

Według Wojewody jednak kluczowe znaczenie dla rozpoznania żądań K. Ż. są przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r., o oddaniu, Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice - Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej". (Dz. U. z 1931 r., Nr 40, poz. 350 ze zm.). Wedle jej przepisów Skarb Państwa jako właściciel oddał koncesjonariuszowi - "Francusko - Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolej państwową od stacji Herby Nowe do stacji Inowrocław i od stacji Nowa Wieś Wielka do stacji Gdynia do dokończenia jej budowy i eksploatacji oraz odnogi tej kolei od stacji Siemkowice do węzła kolejowego w Częstochowie do budowy i eksploatacji na warunkach koncesyjnych, ustalonych w porozumieniu ze wspomnianą Spółką dnia 30 marca 1931 r.

W ocenie Wojewody zastosowanie w tym stanie faktycznym art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie mogło mieć miejsca, z uwagi na fakt, iż przepis ten stosuje się jedynie do gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., nie stanowiących własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A.

Skargę na powyższą decyzję złożył K. Ż. zarzucając naruszenie przepisu art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że wywłaszczenie może być dokonane bez słusznego odszkodowania. Zarzucono również naruszenie przepisów prawa proceduralnego, w szczególności: kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niezastosowanie się do ogólnej reguły działania organów administracji zgodnie z prawem, art. 8 K.p.a., poprzez niezastosowanie się do ogólnej zasady działania organów administracji w sposób pogłębiający zaufanie obywateli, naruszenie zasady związania organu administracji inną prawomocną decyzją (art. 16 i art. 110 K.p.a), poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie art. 37 a ustawy z dnia 8.09.2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" nie znajduje zastosowania i Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości ex lege z momentem wejścia w życie ustawy z 27.04.1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice –Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej pomimo wydania w dniu 19 czerwca 2009 r. przez Wojewodę prawomocnej decyzji potwierdzającej nabycie z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa, przez Skarb Państwa prawa własności ww. nieruchomości oraz nabycie z określoną wyżej datą przez "Polskie Koleje Państwowe" S.A. z/s w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego wyżej i prawa własności posadowionych na nim budynków, budowli i urządzeń.

Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, poprzez przyjęcie wbrew wpisom w księdze wieczystej, prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, ujawniającym poprzedników prawnych skarżącego K. Ż. i jego samego jako jej właścicieli w okresie międzywojennym i do dnia 1 czerwca 2003 r., (tj. przed datą wynikającą z decyzji Wojewody Pomorskiego z 19.06.2009 r.), iż Skarb Państwa stał się właścicielem ww. nieruchomość w roku 1931; naruszenie art. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez przyjęcie wbrew ww. przepisowi, iż domniemanie wynikające z posiadania jest "silniejsze" niż wpis w księdze wieczystej, błędną ocenę wpisu w dziale III księgi wieczystej Kw nr [...] (aktualne oznaczenie - Kw nr [...]) prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości o ostrzeżeniu w zakresie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa (Zarządu Kolei) poprzez pominięcie faktu, że wpis jest jedynie "ostrzeżeniem" o zamiarze wywłaszczenia, wpis widnieje w dziale III, w którym wpisuje się jedynie roszczenia, ograniczenia i ostrzeżenia, a nie prawo własności, gdyby doszło do wywłaszczenia wpis o tej treści nie znalazłby się w dziale III księgi wieczystej jako "ostrzeżenie", ale w jej dziale II ujawniającym właściciela, wpis jako podstawę wskazuje ustawę o wywłaszczaniu z 11.06,1874 r., a nie powołaną przez powoda ustawę z 27.04.1931 r., wpis został dokonany 22.10.1930 r., a więc ponad 6 miesięcy przed datą uchwalenia ustawy z 27.04.1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu" Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe-Gdynia z odnogą Siemkowice-Częstochowa do eksploatacji oraz udzieleniu poręki państwowej.

Skarżący zarzucił nadto nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. w sytuacji nieprzedstawienia przez stronę przeciwną ("A" S.A.) decyzji wywłaszczeniowej i decyzji co do odszkodowania (koniecznych w ustawodawstwie międzywojennym do wywołania skutków prawnych nabycia z mocy prawa własności przez Skarb Państwa), błędne przyjęcie, że zostało obalone domniemanie art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, iż prawo własności przysługujące skarżącemu K. Ż. i jego poprzednikom prawnym jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, oraz błędne ustalenie, że Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości ex lege z momentem wejścia w życie ustawy z 27.04.1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice - Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej w sytuacji nie wywołania przez ww. ustawę skutku prawnego w okresie jej obowiązywania (brak wpisu Skarbu Państwa jako właściciela w dziale II Księgi wieczystej) i w sytuacji niemożności powoływania się na tę ustawę w chwili obecnej z uwagi na fakt utraty jej mocy na podstawie art. 46 pkt 6 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. nr 54, poz. 311).

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2012 r. skarżący powtórzył najważniejsze argumenty skargi oraz wskazał na niekonsekwencję Wojewody, który w skarżonej decyzji formułuje twierdzenie o niemożności zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", a następnie w innych sprawach dotyczących tej samej linii kolejowej [...] N. W. W. – G. orzeka decyzjami z dnia 29 czerwca 2011 r. i 4 sierpnia 2011 r. na podstawie tego przepisu o nabyciu przez Skarb Państwa własności z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Przedmiotem kontroli legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 2 listopada 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 1 kwietnia 2011 r. umarzającą postępowanie w sprawie odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa z dniem 1 czerwca 2003 r. w trybie art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Dokonując kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, a stwierdzone przez Sąd naruszenia dotyczą zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Zaskarżona decyzja dotyczy przyznania odszkodowania na podstawie art. 37a ustawy. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA, stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Zgodnie z tym ustępem odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Należy podkreślić, że wskazana w art. 37a ustawy instytucja przyznania odszkodowania za przejście na własność Skarbu Państwa gruntów wchodzących w skład linii kolejowych ma charakter administracyjnoprawny. Została uregulowana wyczerpująco w przepisach prawa administracyjnego, ustawodawca nie odsyła do innych gałęzi prawa, np. prawa cywilnego, wskazując natomiast, że zasady i tryb ustalenia i wypłaty odszkodowania regulują przepisy o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest ciążący na organie administracji prowadzącym postępowanie obowiązek ustalenia, czy zaistniały warunki przyznania odszkodowania oraz czy nie zachodzą okoliczności wyłączające przyznanie odszkodowania.

Postępowanie w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wszczęte wnioskiem K. Ż. jest konsekwencją prawną rozstrzygnięcia wydanego w trybie art. 37a ust. 1 ustawy, z mocy którego w niniejszej sprawie Wojewoda decyzją z dnia 19 czerwca 2009 r., Nr [...], stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej N. W. W. – G., położonego w G., oznaczonego jako działka nr [...], obr. W. K., wpisanego do księgi wieczystej Kw Nr [...], stanowiącego własność K. Ż. ujawnionego w księdze wieczystej. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odszkodowania jest nierozerwalnie związane z orzeczeniem deklaratoryjnym wydanym z oparciu o art. 37a ust. 1 ustawy. Bez wydania decyzji w tym trybie przez Wojewodę nie byłoby możliwe rozstrzyganie wniosku o odszkodowanie. Konsekwentnie również, bez jej wzruszenia w trybie nadzwyczajnym nie jest prawnie możliwe czynienie ustaleń przeciwnych tym, które stanowiły podstawę wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności gruntu przez Skarb Państwa. Sprzeciwiałoby się to bowiem zasadzie trwałości decyzji administracyjnych ostatecznych wyrażonej w art. 16 K.p.a.

Wobec powyższego argumentacja sformułowana przez organy obu instancji w przedmiotowej sprawie jest błędna i doprowadziła do podjęcia rozstrzygnięć niezgodnych z prawem. Jeśli bowiem potwierdziłyby się ustalenia organów, że działka nr [...] zajęta pod linię kolejową na trasie N. W. W. – G. stanowiła własność Skarbu Państwa w związku z treścią ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice - Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej (Dz. U. Nr 40, poz. 350 ze zm.), czyli daleko przed wejściem z życie ustawy, to wówczas brak byłoby podstaw do zastosowania art. 37a ustawy, co winno skutkować ewentualnym wszczęciem postępowania nadzwyczajnego w stosunku do wydanej decyzji Wojewody z dnia 19 czerwca 2009 r. i zawieszeniem postępowania w sprawie o odszkodowanie. Ocena taka jest zgodna ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w odpowiedzi na pytanie prawne postawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 504/08, w postanowieniu z dnia 24 maja 2010 r., sygn. akt P 13/09. Trybunał stwierdził, że postanowienia art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. nie pozostawiają wątpliwości co do faktu, że nieruchomości wchodzące w skład przedmiotowej linii kolejowej już wówczas były własnością Skarbu Państwa ex lege. Tym samym Trybunał poddał w wątpliwość, czy podstawą postępowania o ustalenie i przyznanie odszkodowania winien być art. 37a ust. 7 ustawy. Sąd w tym miejscy wyraża stanowisko, że dokonana przez skarżącego w piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2012 r. (k. 27-32) wykładnia art. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r., w istocie kwestionująca stanowisko wyrażone prze Trybunał Konstytucyjny w opisanym wyżej postanowieniu (w sprawie sygn. akt II SA/Gd 504/08 w takich samych okolicznościach) nie zasługuje na uwzględnienie. Treść przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nieruchomości wchodzące w skład linii kolejowych wymienionych w art. 1 (kolej państwowa od stacji Herby Nowe do stacji Inowrocław i od stacji Nowawieś Wielka do stacji Gdynia oraz odnoga tej kolei od stacji Siemkowice do węzła kolejowego w Częstochowie) stają się własnością Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie tej ustawy, natomiast te, które koncesjonariusz nabędzie w celu ich budowy i eksploatacji staną się własnością Państwa z chwilą ich nabycia. Przepis ten (w zdaniu pierwszym) nie daje podstaw do interpretacji, że dotyczy tylko tych nieruchomości, które już stały się własnością Skarbu Państwa, w szczególności na skutek wywłaszczenia dokonanego w związku z budową kolei na podstawie ustawy z dnia 23 czerwca 1925 r. o budowie kolei Bydgoszcz – Gdynia (Dz. U. RP Nr 74, poz. 513), uchylonej w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. (art. 12 ust. 2). W okolicznościach niniejszej sprawy pozostaje zaś bezsporne, że ostrzeżenie o wywłaszczeniu zawarte w dziale III księgi wieczystej Kw Nr [...] (obecnie Kw Nr [...]), wszczęte na podstawie ustawy o wywłaszczeniu z dnia 11 czerwca 1874 r., nie wywołało dalszych skutków, to jest do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone. Trzeba przy tym nadmienić, co także jest okolicznością niekwestionowaną przez strony, że infrastruktura kolejowa znajdująca się na działce obecnie nr [...], wchodząca bezspornie w skład linii kolejowej nr [...] N. W. W. – G. wybudowana, została w latach 1928 – 1930, a więc wówczas, gdy obowiązywała wspomniana ustawa z dnia 23 czerwca 1925 r. o budowie kolei Bydgoszcz – Gdynia, niezawierająca zapisu analogicznego do treści art. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. Oznacza to, że wywłaszczenie dla potrzeb kolei na podstawie tej ustawy odbywało się po myśli Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 października 1925 r. o wywłaszczaniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa do budowy kolei państwowej Bydgoszcz – Gdynia (Dz. U. Nr 106, poz. 743), odwołującego się dalej do ustawy z dnia 11 czerwca 1874 r. o wywłaszczaniu nieruchomości. Zatem w sytuacji, gdy nie doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na podstawie wskazanych wyżej przepisów o wywłaszczeniu, mogłaby się ona stać własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe - Gdynia z odnogą Siemkowice - Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej.

Dopóki jednak orzeczenie Wojewody pozostaje w obrocie prawnym i nie zostanie skutecznie wzruszone w odpowiednim trybie, dopóty wniosek K. Ż. będzie wymagał merytorycznego rozstrzygnięcia w świetle przesłanek przyznania odszkodowania z art. 37a ust. 7 ustawy, czemu organy obu instancji uchybiły.

Niezbędną przesłanką dla ustalenia odszkodowania za przejście na własność Skarbu Państwa jest pozostawanie gruntów w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA. Wyrażona w art. 37a ustawy o PKP zasada przyznania odszkodowania doznała z woli ustawodawcy dwóch wyjątków. Pierwszy stanowi cezurę czasową - roszczenie przysługuje tylko na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu złożony pomiędzy dniem 1 czerwca 2003 r., a dniem 31 grudnia 2007 r., drugi natomiast dotyczy sytuacji, gdy grunt pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych przez okres co najmniej 30 lat.

Z punktu widzenia treści art. 37a ust. 7 ustawy wyjaśnienia w niniejszej sprawie wymagało, czy przedmiotowy grunt, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Okoliczność ta wyłącza bowiem prawo do żądania odszkodowania.

Organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczność czy PKP SA lub jej poprzednicy prawni byli w posiadaniu przedmiotowej działki przez okres 30 lat przed dniem 31 maja 2003 r., tym samym nie rozpoznał przedmiotowej sprawy co do istoty. Organ ten ograniczył się bowiem do dokonania ustaleń i ich oceny prawnej w zakresie prawa własności nieruchomości, do czego nie posiadał kognicji w przedmiotowym postępowaniu, związany ostateczną decyzją Wojewody z dnia 19 czerwca 2009 r. Stwierdzenie organu, iż przejście własności działki na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r., stoi w oczywistej sprzeczności z treścią art. 37a ust.1 ustawy, zgodnie z którym przesłanką powstania roszczenia o odszkodowanie, jest nabycie przez Skarb Państwa za odszkodowaniem, własności gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających we władaniu PKP SA w dniu 28 lutego 2003 r. oraz treścią decyzji Wojewody z dnia 19 czerwca 2009 r. Przeczy również stanowi prawnemu ujawnionemu z księdze wieczystej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (Kw nr [...]), zgodnie z którym właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji przez Wojewodę był K. Ż. W tej sytuacji, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych). Domniemanie to może zostać obalone dowodem przeciwnym albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2338/98, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (Baza orzeczeń LEX nr 47173). Pogląd ten zaprezentował również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27 grudnia 2007 r., II SA/Kr 1306/06 (Baza orzeczeń LEX nr 480121). W konsekwencji, jeśli w dacie złożenia wniosku o odszkodowanie wnioskodawca był ujawniony w księdze wieczystej, jako wyłączny właściciel przedmiotowej nieruchomości, to brak jest podstaw do przyjęcia, że nie był on legitymowany do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę należnego odszkodowania. Nie można zatem podzielić stanowiska organów co do bezprzedmiotowości postępowania, która uzasadniałaby podjęcie kwestionowanych rozstrzygnięć, to zaś oznacza, że organy naruszyły przepis art. 105 K.p.a. w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 21 lipca 2009 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Op 75/09, zgodnie z którym odszkodowanie powinno przysługiwać osobie wywłaszczonej, a zatem tej, która będąc w dniu 31 maja 2003 r. wpisana do księgi wieczystej w dziale II, rzeczywiście utraciła - na skutek przepisu ustawy - prawo własności. Tylko taka osoba, co do zasady, może być uznana za dotychczasowego właściciela w rozumieniu przepisu art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) i tylko ona posiada roszczenie o wypłatę odszkodowania (Legalis).

Tożsama sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie. K. Ż. jako ujawniony w księdze wieczystej właściciel nieruchomości w dacie stwierdzonej jako data przejęcia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa był podmiotem wyłącznie legitymowanym do wszczęcia postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania, którą organy administracji obu instancji winny były rozpoznać merytorycznie w świetle przesłanek z art. 37a ust. 7 ustawy.

Organ pierwszej instancji powinien zatem uzupełnić stan faktyczny sprawy o dokonanie ustaleń w przedmiocie samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez PKP S.A. i jej poprzedników prawnych do dnia 31 maja 2003 r. nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Takie ustalenie wykluczyłoby bowiem możliwość ustalenia odszkodowania. Natomiast o ile organ dokona szczegółowych ustaleń i oceny prawnej, które wykażą, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa jeszcze przed wejściem w życie art. 37a ustawy, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "Francusko – Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu", Spółce Akcyjnej w Paryżu, kolei Herby Nowe – Gdynia z odnogą Siemkowice – Częstochowa do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej, to brak będzie podstaw do zastosowania art. 37a ustawy, jednakże takie ustalenie winno skutkować ewentualnym wszczęciem postępowania nadzwyczajnego w stosunku do decyzji Wojewody z dnia 19 czerwca 2009 r. i zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie (podobne stanowisko wyrażone zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w prawomocnym wyroku z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 198/10, dostępnym w Internecie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny uwzględnić wskazania Sądu, oraz dokonaną w uzasadnieniu wyroku ocenę prawną obowiązujących przepisów.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżone do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia nadają się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżone do sądu administracyjnego postanowienie nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania postanowienia w trybie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd zasądził od Wojewody na rzecz K. Ż. kwotę 440 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania.