Wyrok NSA, sygn. akt III SA 507/87
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1987-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Teza: 1. Skutkiem przyznania orzeczeniem sądu wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego jednemu z rozwiedzionych małżonków jest wygaśnięcie prawa drugiego małżonka do tego lokalu, a więc i uprawnienia do przebywania w tym lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/.

2. Dopóki nie nastąpi podział wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, dopóty prawo to przysługuje obojgu rozwiedzionym małżonkom, a samo opuszczenie lokalu przez jednego z rozwiedzionych małżonków i nieprzebywanie w nim nie może być utożsamiane z utratą uprawnień do przebywania w lokalu.

TEZY

1. Skutkiem przyznania orzeczeniem sądu wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego jednemu z rozwiedzionych małżonków jest wygaśnięcie prawa drugiego małżonka do tego lokalu, a więc i uprawnienia do przebywania w tym lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/.

2. Dopóki nie nastąpi podział wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, dopóty prawo to przysługuje obojgu rozwiedzionym małżonkom, a samo opuszczenie lokalu przez jednego z rozwiedzionych małżonków i nieprzebywanie w nim nie może być utożsamiane z utratą uprawnień do przebywania w lokalu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Grzegorza K. na decyzję Dyrektora Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Skierniewicach z dnia 19 lutego 1987 r. w przedmiocie wymeldowania i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od tego organu kwotę złotych dwa tysiące tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 grudnia 1986 r., wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/, Kierownik Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miejskiego w Ż. orzekł o wymeldowaniu Grzegorza K. z pobytu stałego w lokalu nr 77 przy ul. R.P. nr 74 w Ż. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Grzegorz K. od stycznia 1984 r. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, a miejscem jego faktycznego pobytu jest lokal nr 8 przy ul. R. w S.

W odwołaniu od tej decyzji Grzegorz K. podniósł zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy, wskazując, że organ I instancji wydał decyzję o wymeldowaniu mimo braku przesłanek przewidzianych w tym przepisie. W szczególności wskazał na brak przesłanki "utraty uprawnień" do przebywania w lokalu, gdyż w dalszym ciągu jest on właścicielem mieszkania, z którego został wymeldowany. Zakwestionował również ustalenia organu I instancji co do faktu dobrowolnego opuszczenia lokalu, wskazując, że była żona uniemożliwiła mu wstęp do lokalu przez wymianę zamków w drzwiach.

Decyzją z dnia 19 lutego 1987 nr SA II 6219/7/87 Dyrektor Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Skierniewicach utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, wskazując w jej uzasadnieniu, iż "z uwagi na fakt, że Grzegorz K. opuścił lokal i faktycznie w nim nie przebywa od trzech lat i nie dokonał obowiązku wymeldowania się z miejsca dotychczasowego pobytu stałego, utracił on uprawnienie do przebywania w lokalu".

W skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze Grzegorza K. wnosił o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając, że wydane zostały z naruszeniem art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, gdyż nie utracił on uprawnienia do przebywania w lokalu, opuszczenie zaś lokalu nastąpiło na skutek przeszkód w korzystaniu z niego, stworzonych przez byłą żonę.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Wojewódzkiego w Skierniewicach wnosił o jej oddalenie, wskazując, że w sprawie niniejszej występowały przesłanki do wymeldowania na podstawie cytowanego przepisu, gdyż skarżący opuścił w styczniu 1984 r. lokal bez wymeldowania się, w lokalu tym nie przebywał i nadal nie przebywa, w związku z czym utracił uprawnienie do przebywania w tym lokalu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/ nakłada na osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, obowiązek wymeldowania się w terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca oraz obowiązek wskazania nowego miejsca i adresu pobytu.

Niewykonanie tego obowiązku upoważnia organy administracji do wykorzystania dostępnych im środków egzekucyjnych, w celu przymuszenia do wykonania obowiązku meldunkowego, bądź do wymeldowania osoby na wniosek lub z urzędu, jeśli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 15 ust. 2 tej ustawy.

Przepis ten określa dwa odrębne stany faktyczne, w których organy administracji państwowej zobowiązane są do wydania z urzędu lub na wniosek decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Pierwszy stan faktyczny ma miejsce wówczas, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 ustawy i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Drugi stan faktyczny zachodzi wówczas, gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.

Jest bezsporne, że w sprawie niniejszej nie było podstaw do wymeldowania skarżącego na zasadzie tego drugiego stanu faktycznego, gdyż nowe miejsce pobytu skarżącego było znane. Natomiast organy administracji państwowej obu instancji ustaliły, że w sprawie niniejszej wystąpił stan faktyczny przewidziany w części pierwszej art. 15 ust. 2 omawianej ustawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że stosownie do treści art. 15 ust. 2 ustawy do wymeldowania w takim wypadku jest niezbędne kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: utrata uprawnień do przebywania w lokalu, niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, faktyczne opuszczenie lokalu.

Kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, stwierdzić należy, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, polegającym na ocenie, że skarżący utracił uprawnienie do przebywania w spornym lokalu, gdyż lokal ten opuścił bez wymeldowania.

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 26 kwietnia 1984 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. nr 26 poz. 132/, wprowadzając nieznane dotychczas pojęcie "uprawnienie do przebywania w lokalu" nie wyjaśnia, co należy rozumieć przez to uprawnienie. Pojęcie takie nie występuje przy tym w przepisach prawa lokalowego i cywilnego.

Odpowiedź na pytanie, czy stronie przysługuje uprawnienie do przebywania w lokalu lub czy utraciła ona to uprawnienie, wymaga uwzględnienia różnych rodzajów praw podmiotowych, uzasadniających - w świetle prawa lokalowego bądź cywilnego - korzystanie z mieszkań przez osoby bezpośrednio uprawnione do tego korzystania lub przez osoby z nimi związane. W zależności od charakteru tych uprawnień rozróżnić można uprawnienia samoistne /najemca, właściciel/ i uprawnienia pochodne /podnajemca, osoba bliska najemcy/.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie niniejszej wynika, że skarżący legitymuje się samoistnym uprawnieniem do przebywania w spornym lokalu, gdyż jako członek spółdzielni mieszkaniowej ma on własnościowe prawo do lokalu. Jednym z podstawowych atrybutów spółdzielczego prawa do lokalu /tak własnościowego, jak i lokatorskiego/ jest uprawnienie do korzystania z przydzielonego lokalu, a więc uprawnienie do przebywania w nim.

Jak wynika z dołączonej do akt administracyjnych notatki urzędowej z dnia 16 lutego 1987 r. sporny lokal został nabyty przez Grzegorza K. na własność w dniu 27 maja 1982 r. w czasie trwania jego związku małżeńskiego z Janiną K. Stosownie do art. 215 par. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze /Dz.U. nr 40 poz. 210/, spółdzielcze prawo do lokalu przydzielonego obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa, dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, należy wspólnie do obojga małżonków bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe.

Z wyjaśnień skarżącego i zainteresowanej Janiny K. wynika, że małżeństwo ich zostało rozwiązane wskutek orzeczenia rozwodu, lecz dotychczas sąd nie orzekł o podziale wspólnego mieszkania do używania, sprawa zaś o podział majątku wspólnego jest w toku. W tej sytuacji stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący utracił uprawnienia do lokalu.

Po ustaniu małżeństwa wskutek rozwoju małżonkowie są obowiązani w terminie jednego roku zawiadomić spółdzielnię, któremu z nich przypadło spółdzielcze prawo do lokalu, bądź wszcząć postępowanie sądowe o przydział tego prawa /art. 216 par. 1 prawa spółdzielczego/. Do czasu podziału tego prawa bądź podjęcia przez spółdzielnię uchwały o wygaśnięciu prawa do lokalu /art. 216 par. 2 prawa spółdzielczego/ spółdzielcze prawo do lokalu przysługuje obojgu rozwiedzionym małżonkom, niezależnie od tego, czy sąd w trybie art. 58 par. 2 zdanie pierwsze kodeksu rodzinnego i opiekuńczego orzekł o sposobie korzystania z lokalu, normując tymczasowo wzajemne stosunki rozwiedzionych małżonków w zakresie korzystania z mieszkania na czas ich wspólnego zamieszkiwania.

Skoro w sprawie niniejszej sąd nie orzekł o sposobie korzystania przez rozwiedzionych małżonków ze wspólnego mieszkania, a sprawa o podział majątku wspólnego, obejmującego spółdzielcze prawo do lokalu, nie została zakończona, brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący utracił uprawnienie do przebywania we wspólnym mieszkaniu.

Dopóki nie nastąpi podział wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, dopóty prawo to przysługuje obojgu rozwiedzionym małżonkom, a samo opuszczenie lokalu przez jednego z rozwiedzionych małżonków i nieprzebywanie w nim nie może być utożsamiane z utratą uprawnień do przebywania w lokalu. Skutkiem przyznania wspólnego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego jednemu z rozwiedzionych małżonków jest wygaśnięcie prawa drugiego małżonka do tego lokalu, a więc i uprawnienia do przebywania w tym lokalu.

Wprawdzie w kilku orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że dobrowolne opuszczenie lokalu przez osobę nie mającą samoistnych uprawnień do lokalu /na przykład przez osobę bliską najemcy/ oznacza rezygnację z uprawnień do lokalu /SA/Gd 188/86, III SA 1044/85, III SA 1453/85/, pogląd ten jednak nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej, gdyż skarżący miał samoistne uprawnienie do spornego lokalu, wynikające ze wspólności spółdzielczego prawa do lokalu.

Zebrany w sprawie niniejszej materiał dowodowy nie dawał również podstaw do przyjęcia, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie. W aktach administracyjnych znajduje się pismo skarżącego z dnia 6 sierpnia 1986 r., skierowane do Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Ż. /przesłane również do wiadomości Prokuratorowi Rejonowemu w Ż., Sądowi Rejonowemu w Ż. i Wydziałowi Społeczno-Administracyjnemu Urzędu Miejskiego w Ż./, w którym domagał się pomocy w uzyskaniu dostępu do mieszkania, wskazując, że była żona pozbawiła go możliwości korzystania ze wspólnego lokalu przez wymianę zamku w drzwiach.

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego - art. 15 ust. 2 omawianej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - przez błędną jego wykładnię. Z tych względów na mocy art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżoną decyzję uchylił.

Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania wydano na podstawie art. 208 Kpa.