Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 838/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 4 lit. g
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 52 § 3 i art. 53 § 2, art. 183 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.) Henryk Ożóg Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 lutego 2007 r. sygn. akt IV SAB/Po 31/06 w sprawie ze skargi O. K. na bezczynność Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. w przedmiocie egzaminu maturalnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 1 lutego 2007 r. sygn. akt IV SAB/Po 31/06, po rozpoznaniu skargi O. K. na bezczynność Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P., w przedmiocie egzaminu maturalnego – zobowiązał Organ do udzielenia skarżącej pisemnej informacji o powodach unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego z języka angielskiego na poziomie podstawowym, ze wskazaniem na naruszenie przepisów dotyczących przeprowadzania egzaminów, bądź anulować unieważnienie ww. egzaminu i wystawić skarżącej ocenę.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Pismem datowanym na dzień 16 czerwca 2006 r., Dyrektor Zespołu Szkół Plastycznych im. [...] w K. poinformował O. K., uczennicę tego liceum, iż Dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej (dalej jako: OKE) w P., działając zgodnie z § 134 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu (dalej jako: MENiS) z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, unieważnił pisemny egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie podstawowym O. K. W uzasadnieniu podano jako przyczynę, brak samodzielności rozwiązywania zadań egzaminacyjnych.

Pismem skierowanym do Dyrektora OKE w P., datowanym na dzień 1 lipca 2006 r., O. K. wskazała, iż cytowany powyżej ust. 5 § 134 uchylony został rozporządzeniem MENiS z dnia 24 października 2005 r., a więc nie istnieje podstawa prawna do unieważnienia egzaminu z języka angielskiego. O. K. poinformowała ponadto, iż uzasadnienie tego unieważnienia również było błędne, ponieważ od 13 lat Strona uczy się języka angielskiego we własnym zakresie, a jej próbna matura została oceniona jako jedna z najlepszych w szkole. Skarżąca dodała, iż stwierdzenie braku samodzielności rozwiązywania zadań egzaminacyjnych jest pomyłką, a jej świadectwo maturalne, które otrzymała w dniu 11 lipca 2006 r. powinno zawierać ocenę z pisemnego egzaminu maturalnego z języka angielskiego.

Równocześnie pismem także datowanym na dzień 1 lipca 2006 r., O. K. odwołała się "od pisma OKE otrzymanego za pośrednictwem Zespołu Szkół Plastycznych w K., w sprawie unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego z języka angielskiego na poziomie podstawowym" do Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (dalej jako: CKE), wnosząc o umożliwienie jej ponownego pisania egzaminu z języka angielskiego na poziomie podstawowym, a tym samym sprawdzenie jej wiedzy w tym zakresie.

Pismem datowanym na dzień 7 lipca 2006 r. Dyrektor OKE poinformował, że prace zostaną udostępnione Stronie w dniu 12 lipca 2006 r. w godz. od 1400 do 1430, w siedzibie OKE.

Pismem datowanym na dzień 24 lipca 2006 r., Dyrektor CKE poinformował ją o tym, że decyzję o unieważnieniu pracy maturalnej, podjęto po konsultacji z CKE i bardzo dokładnym przeanalizowaniu przedstawionej dokumentacji dodając, iż w przypadku wykrycia niesamodzielności pracy, OKE unieważnia prace wszystkich zdających, nie ustalając, kto od kogo ściągał.

W skardze kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, O. K. zaskarżyła "decyzję" z dnia [...], zarzucając jej naruszenie normy § 96 pkt 2 rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów egzaminów w szkołach publicznych, poprzez uznanie informacji Dyrektora Zespołu Szkół Plastycznych w K., jako decyzji kształtującej prawa i obowiązki skarżącej oraz naruszenie art. 10 oraz art. 81 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu. Skarżąca zarzuciła Dyrektorowi OKE brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez niedopuszczenie dowodu z przesłuchania strony i tym samym naruszenie normy art. 7 k.p.a. i art. 86 k.p.a., a także nieuwzględnienie wniosku dowodowego skarżącej i tym samym naruszenie art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. oraz uniemożliwienie skarżącej porównania jej arkusza egzaminu z języka angielskiego z części pisemnej poziomu podstawowego z arkuszem egzaminacyjnym osoby, z którą rzekomo współpracowała i tym samym naruszeniem art. 73 § 1 k.p.a. Skarżąca wniosła o uchylenie dokonanej czynności i uznanie, iż złożyła ona egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie podstawowym z części pisemnej z ilością punktów wynikającą z arkusza egzaminacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem argumentacji wskazanej przez skarżącą w treści skargi.

Odpowiadając na powyższą skargę, Dyrektor OKE wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 ust. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) w związku z przepisem art. 52 § 3 tejże ustawy, wobec braku wezwania przez skarżącą Organu, tj. Dyrektora OKE do zaprzestania naruszenia prawa w ustawowym terminie, a z ostrożności procesowej, w przypadku uznania przez Sąd, iż pismo Skarżącej z dnia 1 lipca 2006 r. było wezwaniem do zaprzestania naruszenia prawa, o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 ust. 2 P.p.s.a. w związku z przepisem art. 53 § 2 tejże ustawy, z uwagi na udzielenie przez Dyrektora OKE odpowiedzi na takowe wezwanie i w konsekwencji, przekroczenie przez Skarżącą 30-dniowego terminu do wniesienia skargi. Z ostrożności procesowej, w przypadku uznania przez Sąd, że Dyrektor OKE winien wydać decyzję administracyjną, a jej nie wydał, wniesiono o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 ust. 6 P.p.s.a. w związku z przepisem art. 52 § 1 tejże ustawy i art. 37 k.p.a., wobec niewyczerpania przez Skarżącą środków zaskarżenia, i na podstawie art. 58 § 1 ust. 6 P.p.s.a. w związku z przepisem art. 52 § 3 tejże ustawy, wobec braku wezwania przez Skarżącą Organu, tj. Dyrektora OKE, do zaprzestania naruszenia prawa, tj. do wydania decyzji. Także z ostrożności procesowej, w przypadku uznania przez Sąd, że Dyrektor OKE winien wydać decyzję administracyjną i ją wydał, wniesiono o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 ust. 6 P.p.s.a. w związku z przepisem art. 52 § 1 tejże ustawy i art. 37 k.p.a., wobec niewyczerpania przez skarżącą środków zaskarżenia, i w końcu z ostrożności procesowej, w przypadku stwierdzenia przez Sąd braku podstaw do odrzucenia skargi, wniesiono o oddalenie skargi i uznanie, iż Dyrektor OKE nie ma uprawnienia i obowiązku wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego, ponieważ unieważnienie przez Dyrektora OKE takiego egzaminu jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., a czynność ta została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, iż treść złożonej skargi oraz materiał dowodowy sprawy, uzasadniały jej zakwalifikowanie jako skargi na bezczynność Dyrektora OKE w P. Po czym stwierdzono, iż OKE i jej dyrektor umiejscowione zostały w systemie podmiotów administracji publicznej, tj. takich podmiotów, które wykonują powierzone im ustawowo zadania z zakresu administracji publicznej. W tym przypadku chodzi o zadania polegające na przeprowadzaniu egzaminu maturalnego i ustalaniu jego wyników, a więc zadania noszące cechy imperium. Wyrazem tego jest świadectwo maturalne, będące dokumentem urzędowym, a więc dokumentem wydanym przez organy władzy państwowej, stanowiące urzędowe stwierdzenie w przepisanej formie i ustalonym trybie, z jednej strony faktu uczęszczania do określonej szkoły, a z drugiej strony uzyskania określonych ocen, promocji do wyższej klasy, tytułu zawodowego itp.

Jak wskazał Sąd I instancji w myśl Statutu OKE w P., nadanego zarządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 marca 1999 r. w sprawie nadania statutów okręgowym komisjom egzaminacyjnym (M. P. z 1999 r. Nr 12, poz. 169), OKE w P. jest państwową jednostką budżetową, którą, zgodnie z art. 9d ust. 2a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), kierują dyrektorzy. Zakres działania okręgowych komisji egzaminacyjnych określony został w art. 9c ust. 2 tej ustawy; zgodnie z jego pkt 3 do zadań tych komisji należy analizowanie wyników sprawdzianów i egzaminów, o których mowa w art. 9 ust. 1, oraz formułowanie wniosków. Tym samym, skoro OKE umiejscowione zostały w systemie organów właściwych do przeprowadzania egzaminu maturalnego, którego wynikiem jest świadectwo maturalne, uprawniające do ubiegania się o przyjęcie na studia, oraz – w zależności od wyniku – mogące przesądzić takie przyjęcie, to uznać należy, iż OKE realizują zadania polegające na wykonywaniu zwierzchniej władzy (imperium) przysługującej państwu, a więc posiadają cechę organów państwowych.

Kontynuując kwestię dopuszczalności, Sąd ocenił także, czy skarga została wniesiona po wyczerpaniu drogi administracyjnej i w przypisanym ustawą P.p.s.a. terminie. Zdaniem Sądu, Skarżąca wyczerpała, zgodnie z treścią art. 52 § 3 P.p.s.a., tryb postępowania, wzywając Dyrektora OKE do usunięcia naruszenia prawa, a wskazują na to słowa: "moje świadectwo maturalne (...) powinno zawierać ocenę z pisemnego egzaminu maturalnego z języka angielskiego na poziomie podstawowym". Dodatkowo O. K. skierowała pismo do CKE w W., w którym ustosunkowała się do informacji Dyrektora Zespołu Szkół Plastycznych w K., dotyczącej unieważnienia egzaminu. Nie otrzymując odpowiedzi na wezwanie, Skarżąca złożyła skargę, mieszcząc się w terminie 60 dni od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a.

Po czym Sąd wskazał, że delegację dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania zawiera art. 22 ustawy o systemie oświaty. W związku z niniejszą sprawą pozostaje zwłaszcza art. 22 ust. 2 pkt 4 lit. a i g i pkt 10 ww. ustawy. Z powyższych przepisów wynikają dla Ministra m.in. dyrektywy dotyczące zakresu i sposobu unormowania kwestii zdawania egzaminów. Pkt 4 lit. a stanowi o uwzględnieniu prawa ucznia do jawnej i umotywowanej oceny oraz informacji o wymaganiach edukacyjnych, lit. g nakazuje uwzględnienie możliwości unieważnienia sprawdzianu lub egzaminu w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów dotyczących przeprowadzania sprawdzianu egzaminów, jeżeli to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawdzianu lub egzaminu, zaś pkt 10 wskazuje na standardy będące podstawą przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów, z uwzględnieniem zasady, że wymagania powinny uwzględniać cele i zadania edukacyjne, zakres treści nauczania oraz umiejętności i osiągnięcia uczniów zawarte w odpowiednich podstawach programowych. Wymagania postawione przed ministrem w ww. pkt 4 lit. a i g komentowanego przepisu należy rozumieć nie tylko jako wytyczne co do treści aktu wykonawczego, lecz także jako określenie pewnych podstawowych zasad, które powinny być respektowane niezależnie od treści rozporządzenia.

W oparciu o powyższą delegację ustawową, Minister Edukacji Narodowej i Sportu wydał w dniu 7 września 2004 r. rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Bezpośrednio kwestii unieważniania dotyczy § 96 ust. 2 tego rozporządzenia stanowiący, iż w przypadku stwierdzenia podczas sprawdzania arkusza egzaminacyjnego niesamodzielnego rozwiązywania zadań egzaminacyjnych przez zdającego, dyrektor komisji okręgowej, w porozumieniu z dyrektorem Komisji Centralnej, unieważnia część pisemną egzaminu maturalnego z danego przedmiotu tego zdającego. Z ww. treści tego rozporządzenia wynikają jednoznacznie pewne kryteria przesądzające o unieważnieniu prac: mowa o "niesamodzielnym rozwiązywaniu zadań egzaminacyjnych przez zdającego" i "unieważnieniu egzaminu maturalnego z danego przedmiotu tego zdającego".

Zgodnie z konstytucyjną hierarchią źródeł prawa, z przepisami ustawy muszą być zgodne nie tylko przepisy rozporządzenia, ale także innych aktów podstawowych. Tym samym, należy stwierdzić, że przepisy (na które pełnomocnik organu wskazuje w dwóch pismach procesowych, nie precyzując jednak aktów, w których te przepis się znajdują), nakazujące, niezależnie od sytuacji, unieważnić dwie prace – osoby odpisującej, jak i tej, od której odpisywano, nie znajdują podstaw ustawowych, a więc nie powinny być stosowane jako niezgodne z aktami wyżej usytuowanymi w konstytucyjnej hierarchii źródeł prawa. Unieważnienie pracy egzaminacyjnej jest natomiast zasadne w przypadku wykazania, że osoba zdająca egzamin naruszyła przepisy ustawowe bądź zgodne z nimi przepisy wykonawcze.

Jednocześnie zdaniem Sądu, nie można podzielić poglądu Skarżącej, wskazującego na to, iż unieważnienie egzaminu powinno zyskać formę decyzji administracyjnej. W świetle wcześniejszych ustaleń prawnych i uwag niewątpliwym jest jednak, iż jest to akt mieszczący się w imperium organów, stanowiący realizację jednego z zadań zleconych organom na podstawie ustawy i w konsekwencji także rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. W związku z tym, że unieważnienie nie ma formy decyzji, Sąd nie podziela zarzutów Skarżącej, dotyczących naruszenia merytorycznych przepisów k.p.a. przez organy. Sąd, zgadzając się z argumentacją organu uważa także, że postępowania w przedmiocie unieważnienia egzaminu maturalnego nie można potraktować jako typowego postępowania administracyjnego, m.in. z uwagi na fakt, że podmioty przeprowadzające wskazane wyżej czynności są od siebie niezależne, zaś ich czynności – niezaskarżalne, a ponadto, żaden przepis prawa nie daje im upoważnienia do wydawania w tym zakresie decyzji administracyjnych. Sąd nie widzi natomiast kontrargumentów, by takie organy, jak OKE i jej dyrektor, wykonując zadania administracji publicznej, wpływające na status prawny obywatela, postępowały zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, unormowanych w k.p.a., które przecież stanowią pewien wzorzec w nawiązaniu do zasad państwa prawa.

Zdaniem Sądu, działanie OKE i jej dyrektora nie może być dowolne, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż chociaż co wskazano powyżej, omawiane rozporządzenie wydane na podstawie delegacji ustawowej, nie zapewnia maturzystom ochrony ich praw w postępowaniu w dostateczny sposób, to z jego treści wynikają jednoznacznie pewne reguły postępowania przy unieważnianiu prac: mowa o "niesamodzielnym rozwiązywaniu zadań egzaminacyjnych przez zdającego" i "unieważnieniu egzaminu maturalnego z danego przedmiotu tego zdającego". Tak więc, nawet z lakonicznej regulacji rozporządzenia, wypływa obowiązek umotywowania unieważnienia egzaminu. Zaś to "umotywowanie", w świetle przepisów ustawy (art. 22 ustawy o systemie oświaty) musi polegać na wskazaniu naruszenia przepisów prawnych przez zdającego, któremu unieważniono pracę egzaminacyjną. Warto powtórzyć, że wymagania postawione przed ministrem w pkt 4 lit. a, g komentowanego przepisu, należy rozumieć nie tylko jako wytyczne co do treści aktu wykonawczego, lecz także jako określenie pewnych podstawowych zasad, które powinny być respektowane niezależnie od treści rozporządzenia. Szczególny nacisk należy przy tym położyć na regule dotyczącej prawa ucznia do jawnej i umotywowanej oceny (słowo "umotywowana" należy przy tym rozumieć jako "obiektywnie uzasadniona"). W niniejszej sprawie organy nie wzięły pod uwagę tych standardów ustawowych w postaci prawa ucznia do jawnej i umotywowanej oceny oraz informacji wymagań edukacyjnych, nieudzielając Skarżącej pisemnej informacji o powodach unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego, ze wskazaniem na naruszenie przez nią przepisów dotyczących przeprowadzania egzaminów. Jak podkreślił Sąd, takie działanie organu władzy publicznej, mieszczące się w jego prawem określonych kompetencjach, ale noszące znamiona arbitralności niepoddające się kontroli i nadzorowi, nie może być uznane za zgodne z prawem. Wymóg działania na podstawie prawa, w połączeniu z zasadą zaufania, rodzi po stronie organów władzy publicznej obowiązek motywowania jej rozstrzygnięć.

W świetle powyższych uwag – zaznaczył Sąd – skarga podlega rozpatrzeniu merytorycznemu, lecz wyłącznie w zakresie zbadania ewentualnej bezczynności Dyrektora OKE. W rozpatrywanej sprawie, żądanie Strony, będące tylko wyartykułowaniem ciążących na organie obowiązków wynikających z ustawy (w formie delegacji i rozporządzenia), sprecyzowane zostało w piśmie z dnia 1 lipca 2005 r. W kolejnych, kierowanych do Skarżącej pismach, Dyrektor OKE poinformował, iż podtrzymuje unieważnienie egzaminu, ale nie podjął żadnej innej czynności poza umożliwieniem Skarżącej wglądu do pracy egzaminacyjnej, co zdaniem Sądu nie wyczerpuje obowiązków, które wynikają z przepisów prawa. Sąd ma na myśli chociażby, po dogłębnym i jednoznacznym wyjaśnieniu sprawy, udzielenie Skarżącej pisemnej informacji o powodach unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego z języka angielskiego na poziomie podstawowym, ze wskazaniem na naruszenie przez nią przepisów dotyczących przeprowadzania egzaminów. Także w odpowiedzi na wezwanie Skarżącej o zawarcie w świadectwie maturalnym oceny z pisemnego egzaminu z języka angielskiego, Dyrektor OKE podtrzymał swoje stanowisko wyrażone we wcześniejszych pismach, bez przekonywującej argumentacji, albo właściwie bez argumentacji. W ocenie Sądu, Dyrektor OKE w P. nie odniósł się merytorycznie do żądania Strony skarżącej i przedstawionych przez nią argumentów, a argumentacja przekazanych stronie pism ograniczona jest do wyjaśnienia, iż skutkiem braku samodzielności pracy na egzaminie jest jego unieważnienie. Dyrektor OKE nie odniósł się także do argumentów Skarżącej.

Dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając przedmiotowemu wyrokowi:

1) naruszenie prawa procesowego poprzez zastosowanie art. 52 § 3 P.p.s.a. uznając, że pismo Skarżącej O. K. z dnia 1 lipca 2006 r. jest wezwaniem do zaprzestania naruszenia prawa;

2) naruszenie prawa procesowego poprzez zastosowanie art. 53 § 2 P.p.s.a. i uznanie, że Dyrektor OKE nie udzielił Skarżącej informacji – odpowiedzi, w tym na pismo z dnia 1 lipca 2006 r.;

3) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie przepisu art. 22 ust. 4 lit a ustawy o systemie oświaty, pomimo że Skarżąca O. K. nie jest uczniem lecz absolwentem;

4) naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie przepisu art. 22 ust. 4 lit. g ustawy o systemie oświaty, który nakazuje unieważnienie egzaminu napisanego niesamodzielnie bez rozróżnienia, czy dana osoba odpisywała czy umożliwiała odpisywanie ze swojej pracy;

5) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 96 ust. 2 rozporządzenia MENIS w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych w sposób, sprzeczny z art. 22 ust. 4 lit. g ustawy o systemie oświaty;

6) naruszenie prawa materialnego poprzez bezzasadne zastosowanie art. 22 ust. 2 pkt 10 ustawy o systemie oświaty.

Zdaniem Strony odwołującej się zwrot "powinno" oznacza jedynie opinię Skarżącej, powtarzaną zresztą we wszystkich pismach kierowanych zarówno do OKE, jak i do CKE i R. Praw Obywatelskich i nie można żaden sposób utożsamiać go ze słowem: "żądam", które winno znaleźć się w przedmiotowym piśmie. Słownik Współczesnego Języka Polskiego (t. 2, Wyd. Przegląd Reader's Digest, Warszawa 2001) wskazuje, iż "powinność" to świadomy obowiązek, konieczność, zaś "żądać" to znaczy "domagać się czegoś w sposób kategoryczny, ostro dopominać się o coś". Co więcej, powódka nie zawarła w swoim piśmie nie tylko wezwania naruszenia prawa, ale nawet nie zażądała wydania świadectwa maturalnego, jedynie wyraziła opinię, że jej świadectwo maturalne powinno zawierać ocenę z egzaminu z języka angielskiego. Zdaniem organu, w kontekście powyższego, z całą pewnością pisma Skarżącej nie można potraktować jako pisma spełniającego wymogi określone w art. 52 § 3 P.p.s.a. Odwołujący się przyznaje, że strona nieposiadająca fachowej pomocy prawnej może nie znać dokładnie wymogów formalnych i nie musi swojego pisma nazwać "wezwaniem do zaprzestania naruszenia prawa", jednakże z treści jej pisma winno wynikać, czego się domaga, a nie jedynie wskazywać jej opinie.

Ponadto, Sąd Wojewódzki ustalił, że Dyrektor OKE oraz Dyrektor CKE wielokrotnie udzielili Skarżącej wyjaśnień, w tym wskazali podstawy i przyczyny unieważnienia (strona 2 uzasadnienia wyroku). Niezrozumiałym zatem wydaje się być stanowisko Sądu, iż Dyrektor OKE tylko podtrzymał swoje stanowisko w kolejnym piśmie skierowanym do Skarżącej, bez argumentacji (strona 14 uzasadnienia wyroku). Te dwa stwierdzenia pozostają ze sobą w jawnej sprzeczności. Jeśli organ raz wskazał przyczyny i podstawy swego działania, a strona powiela swoje wcześniejsze pisma, nie zgadzając się z jego stanowiskiem, zdaniem Odwołującego się wystarczającym jest, aby organ podtrzymał wcześniejsze swoje uzasadnienie, a nie po raz kolejny przepisywał te same argumenty. Wbrew twierdzeniom WSA Dyrektor OKE wskazał Skarżącej przepisy, które naruszyła i które były podstawą do unieważnienia egzaminu, co w innym miejscu Sąd sam przyznaje. Odwołujący nie zgadza się także ze stanowiskiem Sądu, że niewystarczającym było umożliwienie Skarżącej wglądu do prac. Dyrektor OKE wyjaśnił Skarżącej podstawy prawne i faktyczne dokonanej czynności (unieważnienie egzaminu) w jedyny sposób możliwy do dokonania w drodze korespondencji. Dyrektor OKE bowiem nie ma prawa ani kopiować pracy w celu jej przesłania Skarżącej, ani tym bardziej kopiować czy ujawniać dane osobowe osoby, której razem ze Skarżącą unieważniono egzamin ze względu na stwierdzenie niesamodzielności, z uwagi na ustawę o ochronie danych osobowych. Tym samym Skarżąca nie stawiając się w wyznaczonym dniu lub każdym innym na wgląd do pracy, uniemożliwiła Dyrektorowi OKE wyjaśnienie sprawy. Konsekwencji zaś zaniechania Skarżącej żadną miarą nie może ponieść organ. Tak więc zdaniem Odwołującego się, pomimo braku wezwania przez Skarżącą do zaniechania naruszenia prawa, Dyrektor OKE udzielił jej wystarczających wyjaśnień, dotyczących przyczyn i podstaw unieważnienia egzaminu maturalnego.

WSA uzasadniając orzeczenie uznał, że Dyrektor OKE powinien kierować się zasadą generalną, zawartą w art. 22 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy o systemie oświaty, która daje uczniowi prawo do jawnej i umotywowanej oceny. Jednakże zdaniem Odwołującego się, stanowisko takie jest błędne, albowiem Skarżąca nie jest uczniem lecz absolwentem. Zgodnie z art. 3 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, uczniem w rozumieniu ustawy są także słuchacze i wychowankowie. Definicja nie obejmuje więc Skarżącej, która jest absolwentem szkoły, a nie jej uczniem. Uczeń kończąc szkołę ponadgimnazjalną, otrzymuje świadectwo ukończenia tej szkoły, a następnie przystępuje do egzaminu maturalnego już jako jej absolwent, wskazuje na to jasno zapis art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie oświaty, np. w ppkt b, pośrednio dotyczącym Skarżącej: "trzyletnie licea ogólnokształcące, których ukończenie umożliwia zdanie egzaminu maturalnego". Tak więc zastosowanie reguły określonej w art. 22 art. 2 pkt 4 lit. a w niniejszej sprawie jest błędne.

WSA stwierdził także, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy art. 22 ust. 2 pkt 10 ustawy o systemie oświaty, dotyczące określenia przez ministra standardów, wymagań będących podstawą przeprowadzenia sprawdzianów i egzaminów, nie wskazał jednak w jakim zakresie Dyrektor OKE winien je zastosować oraz w czym je naruszył, unieważniając egzamin. Na marginesie należy dodać, że standardy wymagań to wskazanie umiejętności, które musi posiadać absolwent aby zdać egzamin maturalny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, iż dokonuje oceny zaskarżonego orzeczenia Sądu pierwszej instancji, stosownie do zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania sądowego. Ponieważ w niniejszej sprawie przesłanki takie nie zachodzą, Naczelny Sad Administracyjny rozpoznał sprawę stosownie do podniesionych zarzutów. Zarzuty te są wiążące dla Sądu i nie może on wyjść poza ich granice, nawet jeżeli dostrzegłby inne uchybienia, których nie podniesiono w skardze kasacyjnej.

Rozpoznając więc skargę kasacyjną w jej granicach stwierdzić należy, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Chybione są zarzuty naruszenia przez Sąd art. 52 § 3 i art. 53 § 2 P.p.s.a. Słusznie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że pismo O. K. z dnia 1 lipca 2006 r. skierowane do Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. jest wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Wynika to wprost z treści tego pisma, gdzie zakwestionowano podstawę prawną unieważnienia egzaminu, jego uzasadnienie, a także zawarto stosowny wniosek co do umieszczenia na świadectwie maturalnym oceny z języka angielskiego. Przy tak sformułowanym piśmie nie może budzić wątpliwości jego charakter, a podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argument, iż należało użyć słowa "żądam" aby uznać to pismo za wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, jest całkowicie bezzasadny.

O charakterze danego pisma nie decyduje bowiem użycie określonego słowa, ale jego treść, a z treści pisma datowanego na dzień 1 lipca 2006 r. w sposób niebudzacy wątpliwości, co już wskazano wyżej, wynika, iż stanowi ono wezwanie, o którym mowa w art. 52 § 3 P.p.s.a.

Na wezwanie to skarżąca O. K. nie uzyskała odpowiedzi od Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Również w tym przypadku podniesione w skardze kasacyjnej argumenty są chybione.

Z nadesłanych przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną w P. akt, nie wynika bowiem aby została udzielona taka odpowiedź. Znajduje się w nich jedynie pismo datowane na dzień 7 lipca 2006 r. o możliwości udostępnienia skarżącej prac egzaminacyjnych. Za taką odpowiedź nie można również uznać pisma Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. z dnia 3 lipca 2006 r., które odwołuje się do pisma przesłanego e-mailem i rozmowy z rodzicami skarżącej, bowiem pismo to zostało skierowane do skarżącej w dniu 3 lipca 2006 r., a więc zanim wpłynęło pismo datowane na dzień 1 lipca 2006 r., które – jak to wynika ze stosownej prezentaty – wpłynęło do Komisji w dniu 4 lipca 2006 r. Ponadto pismo wysłane e-mailem, na które również e-mailem udzielono odpowiedzi, różni się w swojej treści od pisma z dnia 1 lipca 2006 r., co do którego charakteru Sąd pierwszej instancji przyjął, iż jest właśnie wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. W takiej sytuacji, przy braku odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca wnosząc skargę w dniu 30 sierpnia 2006 r. zachowała ustawowy termin określony w art. 53 § 2 P.p.s.a.

W związku z tym podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszające art. 52 § 3 i art. 53 § 2 P.p.s.a. są całkowicie bezzasadne.

Odnośnie zarzutów naruszenia art. 22 ust. 4 lit. a, art. 22 ust. 4 lit. g i art. 22 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, w jej brzmieniu na dzień 1 lipca 2006 r. to są one również chybione i wręcz niezrozumiałe. Powołane bowiem w skardze kasacyjnej przepisy art. 22 ustawy o systemie oświaty są delegacją ustanowią dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w drodze rozporządzenia, wskazanych w tym przepisie szeregu kwestii. Przepisów tych z oczywistych względów nie mógł stosować Sąd administracyjny, a co za tym idzie nie mógł ich naruszyć. Natomiast odnośnie zarzutu 5 dotyczącego jak powołuje to autor skargi kasacyjnej (cytat) "naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 96 ust. 2 rozporządzenia MENIS w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych w sposób sprzeczny z art. 22 ust. 4 lit. g ustawy o systemie oświaty" (koniec cytatu), to również zarzut ten jest nieuzasadniony. Wprawdzie wnoszący skargę kasacyjną nie powołuje ani daty rozporządzenia, ani miejsca publikacji, ale w tym czasie obowiązywało we wskazanej skardze kasacyjnej sporne rozporządzenie Ministra Edukacji i Sportu z dnia 7 września 2004 r. opublikowane w Dzienniku Ustaw z 2004 r. Nr 199, poz. 2046 ze zm., które nie zawierało artykułów, ale paragrafy. Paragraf 96 ust. 2 stanowił, iż w przypadku stwierdzenia podczas sprawdzianu arkusza egzaminacyjnego niesamodzielnego rozwiązywania zadań egzaminacyjnych przez zdającego, dyrektor Komisji Egzaminacyjnej, w porozumieniu z dyrektorem Komisji Centralnej, unieważnia część pisemną egzaminu maturalnego z danego przedmiotu tego zdającego i Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego przepisu.

Dokonana interpretacja pojęcia "niesamodzielnego rozwiązywania zadań" w żaden sposób nie narusza art. 22 ust. 4 lit. g ustawy systemie oświaty. Jak już wskazano wyżej, przepis ten stanowi delegację ustawową dla Ministra, a jego ust. 4 odnosił się do zwalniania uczniów z obowiązku zdawania sprawdzianów lub egzaminu gimnazjalnego i nie zawiera litery g. Natomiast dokonana przez Sąd interpretacja, iż powołany przepis w sposób jednoznaczny odniósł się do sytuacji, w której unieważnia się część pisemną egzaminu maturalnego, ale tylko osobie, która niesamodzielnie rozwiązywała zadania egzaminacyjne, jest prawidłowa. Przesłanką unieważnienia jest niesamodzielność zdającego, a więc to zdający musi niesamodzielnie rozwiązywać zadania. Okoliczność ta musi być stwierdzona jednoznacznie podczas sprawdzianu arkusza egzaminacyjnego, aby mogło dojść do unieważnienia egzaminu maturalnego.

Natomiast nieprecyzyjne wskazanie przepisu ustawy przez wnoszącego skargę kasacyjną, uniemożliwia ustosunkowanie się do całości jego zarzutu.

Jak to bowiem wskazano wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i w związku z tym nie posiada uprawnień do precyzowania czy też korygowania jej zarzutów. Art. 183 § 1 P.p.s.a. uniemożliwia również ocenę orzeczenia Sądu pierwszej instancji pod kątem innych uchybień, jeżeli nie zostały wskazane w skardze kasacyjnej co oznacza, że nawet jeżeli dane orzeczenie nie odpowiada prawu, a nie jest dotknięte wadą nieważności, to Sąd drugiej instancji nie może dokonywać jego oceny w tym zakresie.

Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.