Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1677/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: § 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
article: art. 7, 8, 10, 77 i 145
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi C. M. i S. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2015 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] października 1976 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Naczelnik Gminy P. decyzją z dnia [...] października 1976 r., nr [...] orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi O. o łącznej powierzchni [...] ha, zapisanego w księdze wieczystej [...], stanowiącego własność C. M.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia wystąpił C. M. podnosząc, że nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego, gdyż 75% jej obszaru stanowił las i była prowadzona gospodarka leśna. Skarżący zarzucił, że Naczelnik Gminy nie poczynił żadnych ustaleń co do przedmiotu przejęcia, gdyż w rozstrzygnięciu nie wskazał dlaczego uznano ww. nieruchomość za gospodarstwo rolne. Nawet gdyby uznać, że było to gospodarstwo rolne, które obejmowało [...], to i tak brak było podstaw do przejęcia dalszych [...] ha obejmujących las. Wniosek ten poparła również S. M. zarzucając, wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, gdyż została pominięta w toczącym się wówczas postępowaniu.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] października 1976 r., nr [...], stwierdzającej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej we wsi O., w gminie P., w powiecie [...], o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej o nr [...], składającej się z działek nr [...] (obecnie działki nr: [...] (obecnie działki nr: [...],[...].

Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie wskazał, przy ocenie naruszenia prawa jako rażącego trzeba wziąć pod uwagę ustalenia wynikające z teorii gradacji wad decyzji administracyjnej. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności (vide: wyrok NSA w Warszawie z 11 maja 1994 r., sygn. akt: III SA 1705/93, publ.: Wspólnota 1994/42/16).

Wojewoda [...] uznał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego można stwierdzić, że przy wydaniu ww. decyzji Naczelnika Gminy P., zostały spełnione przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Organ wskazał , że decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...] października 1976 r. wydana została w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. nr 39, poz. 174 i DZ.U. nr 32, poz. 161), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198) oraz art. 97, 99 i 110 k.p.a. w kształcie normatywnym obowiązującym na dzień wydania tej decyzji.

Orzeczenie stwierdzające przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa zostało wydane z rażącym naruszeniem procedury administracyjnej, tj. art. 5, 71 § 1 i 74, obowiązującego wówczas kpa, którego odpowiednikami są obowiązujące obecnie przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Przepis art. 156 § 1 pkt 2 nie zawęża rażącego naruszenia prawa do uregulowań materialno-prawnych, a pogwałcenie ogólnych zasad postępowania, dotyczących postępowania dowodowego (norm proceduralnych) ma charakter rażącego naruszenia prawa wtedy, gdy jest to oczywiste oraz niewątpliwe i kiedy nie budzi wątpliwości, że nie zastosowano ich w ogóle w trakcie prowadzonego postępowania (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt: I OSK 1974/10, publ. LEX nr 1149278; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt: IV SA/Wa 591/08, publ. LEX nr 510351).

Organ podkreślił , że Naczelnik Gminy P. nie wykazał minimum staranności w celu wyjaśnienia aktualnego stanu faktycznego i prawnego gruntu. W decyzji nie odniósł się do kwestii użytków, które obejmowała nieruchomość stanowiącą własność małżonków M., a ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, żeby przeprowadzono jakiekolwiek postępowanie dowodowe, mające na celu ustalenie, czy ww. grunty i w jakiej części miały charakter rolny lub leśny.

Odnośnie podniesionego przez strony zarzutu, że S. M. nie brała udziału w kontrolowanym postępowaniu i tym samym została pozbawiona możliwości dochodzenia swoich roszczeń, organ I instancji uznał, że brak udziału strony w postępowaniu jest przesłanką do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniósł Nadleśniczy Nadleśnictwa K. wskazując, że Naczelnik Gminy P. nie naruszył obowiązujących wówczas przepisów art. 5, 74 i 74 kpa, a zatem nie można mówić, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] października 1976 r., nr [...].

Organ II instancji ustalił, że ze skróconego odpisu księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że gospodarstwo rolne położone w O. stanowiło własność C. M. i jego żony S. M.

Decyzja z dnia [...] października 1976 r. została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Zgodnie z art. 2 ww. ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Natomiast w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Z kolei zgodnie z § 2 zacytowanego rozporządzenia, przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa następuje bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Wbrew stanowisku wnioskodawców przejęta na własność Państwa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304 ze zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego paragrafu do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą. W myśl natomiast § 1 powołanego rozporządzenia nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Przy czym nie uważało się za nieruchomość rolną nieruchomości należących do tej samej osoby lub osób, jeżeli ich łączny obszar nie przekraczał 0,5 ha (§ 1 ust. 3 rozporządzenia).

Gospodarstwo stanowiące własność C. i S. małżonków M. składało się z działek oznaczonych nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha, z czego grunty orne klasy V i VI, VIRz obejmowały powierzchnię [..] ha, użytki leśne powierzchnię [...] ha, tereny zabudowane powierzchnię [...] ha i nieużytki [...] ha. Natomiast z karty przedmiotowego gospodarstwa, sporządzonej dla celów podatkowych za 1976 r. wynika, że w jego skład wchodziły grunty orne klasy V, VI i VIRz o powierzchni [...] ha, użytki zielone klasy V o powierzchni [...] ha, użytki zielone klasy VI o powierzchni [...] ha, grunty leśne o powierzchni [...] ha i nieużytki o powierzchni [...] ha, przy czym łączna powierzchnia gospodarstwa obejmowała powierzchnię [...] ha. Z uwagi na fakt, że powyższa powierzchnia różni się od powierzchni gospodarstwa, które zostało przejęte decyzją Naczelnika Gminy P., organ za miarodajne uznał dane z rejestru gruntów, gdyż są one zgodne z powierzchnią gospodarstwa figurującą w księdze wieczystej, jak również z powierzchnią gospodarstwa, które zostało przejęte na własność Państwa. Ponadto dane zawarte w rejestrze gruntów są podstawą informacji o rodzaju użytków rolnych wchodzących w skład danego gruntu oraz ich klasie i to one winny być uwzględniane przy ocenie charakteru danej nieruchomości.

Mając na uwadze przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych organ stwierdził, że przejęta na własność Państwa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, gdyż w skład tego gospodarstwa wchodziły grunty orne o powierzchni [...] ha. Niezasadnym jest przy tym twierdzenie stron, że w skład gospodarstwa wchodził również las, w którym była prowadzona gospodarka leśna. Nie powinno ono zatem podlegać przejęciu, gdyż w sytuacji, gdy las wchodził w skład gospodarstwa, a grunty rolne gospodarstwa nie były uprawiane, ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, to las również podlegał przejęciu, jako część całego opuszczonego gospodarstwa.

Organ zaznaczył, że w postępowaniu nadzorczym nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu.

Przepisy omawianej ustawy i rozporządzenia, jako przesłankę przejęcia gospodarstwa, wskazują jedynie na fakt niezamieszkiwania w gospodarstwie oraz nieuprawiania i nie poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym gospodarstwa przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Istnienie tych okoliczności jest istotne na datę wydania decyzji i nie jest uzależnione od okresu opuszczenia gospodarstwa. Przy czym C. M. był zameldowany w O. od dnia 11 czerwca 1943 r. do dnia 15 marca 1968 r., następnie od dnia 20 czerwca 1970 r. do dnia 5 maja 1976 r. i wymeldował się do miejscowości K., gm. W.. We wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji podniosła ona, że C. M. przeprowadził się ze wsi O/ pod koniec kwietnia 1976 r. Ponadto z pisma sołtysa O. z dnia [...] października 1976 r. wynika, że C. M. w maju 1976 r. wyprowadził się do leśniczówki K. w Nadleśnictwie [...]. W związku z tym została spełniona pierwsza przesłanka wynikająca z rozporządzenia, tj. gospodarstwo nie było zamieszkiwane przez właściciela, jego małżonka, dzieci lub rodziców. Natomiast zamieszkiwanie domu przez Z. C. nie może zostać uznane za skuteczne. Z wniosku strony wynika, że wymieniony był dzierżawcą (najemcą) domu. Natomiast § 1 rozporządzenia z 1961 r. wynika, że za opuszczone gospodarstwo uważa się takie, w którym nie zamieszkuje właściciel, ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. Z. C. jako najemca nie należał do kręgu osób wymienionych w tym przepisie.

Badając przesłankę dotyczącą właściwego poddawania gospodarstwa zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę organ stwierdził, że wnioskodawca sam przyznał, że nie uprawiał gruntów rolnych. Przy czym z rejestru gruntów, według stanu na 1976 r., wynika, że w skład przejętego gospodarstwa wchodziły grunty orne o powierzchni [...] ha. Grunty te nie były sklasyfikowane jako nieużytki, jak podnosi wnioskodawca w swoim wniosku. Były to grunty klasy V, VI i VIRz, co nie zwalniało to właściciela gospodarstwa z obowiązku ich uprawiania oraz poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym. W przypadku nieuprawiania gruntów oraz nie poddawania ich właściwym zabiegom agrotechnicznym były one przejmowane na własność Państwa. Ani niska jakość użytków rolnych, ani położenie gruntu nie zwalniało właściciela z obowiązku ich rolniczego wykorzystania i nie powodowało też utraty charakteru rolnego. W związku z czym Minister uznał, że została spełniona również ta przesłanka warunkująca przejęcie gospodarstwa, gdyż ze zgromadzonych dokumentów wynika, że przed przejęciem gospodarstwo nie było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę.

Odnosząc się do zarzutu stron, że Naczelnik Gminy nie poczynił żadnych ustaleń co do przedmiotu przejęcia, organ wyjaśnił, że Naczelnik Gminy P. zawiadomił C. M., że jego gospodarstwo zostanie przejęte na rzecz Państwa jako opuszczone. Ponadto wystąpił do sołtysa wsi o sporządzenie informacji odnośnie przedmiotowego gospodarstwa. Z tego wynika, że były prowadzone działania w celu ustalenia, czy gospodarstwo faktycznie nosiło cechy opuszczonego. W związku z tym niezasadnie organ stopnia wojewódzkiego uznał, że decyzja Naczelnika Gminy P. została wydana z rażącym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, dotyczących gromadzenia i analizy materiału dowodowego. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika spełnienie przesłanek warunkujących przejęcie gospodarstwa. Ponadto z zachowanych dokumentów archiwalnych, z informacji przedstawionych przez wnioskodawców oraz z uzasadnienia decyzji Naczelnika Gminy P. wynika, że przedmiotowe gospodarstwo było opuszczone.

Rozpatrując podniesiony zarzut, że S. M. została pominięta przy wydawaniu decyzji, organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotowe postępowanie toczy się w trybie stwierdzenia nieważności, zaś wskazane przez stronę uchybienie sprowadza się w istocie do określonej w art. 145 k.p.a. przesłanki wznowienia postępowania (brak udziału strony w postępowaniu). Tego rodzaju uchybienie nie może być brane przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy.

Rozważając kolejną podniesioną kwestię, że decyzja orzekająca o przejęciu nieruchomości miała charakter uznaniowy, Minister wyjaśnił, że z badanej decyzji wynika, że w postępowaniu wyjaśniającym poprzedzającym wydanie kontrolowanej decyzji zgromadzono materiał dowodowy potwierdzający zasadność przejęcia omawianego gospodarstwa na własność Państwa.

Odnosząc się do podnoszonej przez strony kwestii, że nie było obowiązku przejęcia opuszczonych gospodarstw rolnych na własność Państwa, stwierdził, że kwestia ta nie ma znaczenia dla badania legalności zaskarżonych decyzji. Zarówno przepisy omawianej ustawy z 1957 r., jak i rozporządzenia z 1961 r. nie określały sytuacji od których uzależnione było przejęcie opuszczonego gospodarstwa na własność Państwa. Przesłanką niezbędną do przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa konieczne było wykazanie, że gospodarstwo nosiło cechy opuszczonego.

Minister nie zgodził się również z zarzutem lakoniczności decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa. Uzasadnienie tego orzeczenia pozwala bowiem na stwierdzenie okoliczności istotnych dla podjęcia decyzji o przejęciu. Ponadto obowiązujący wówczas przepis art. 99 kpa nie precyzował obligatoryjnych elementów uzasadnienia decyzji, a wymieniał jedynie rodzaje rozstrzygnięć, które powinny zawierać uzasadnienie.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli C. M. i S. M.. Orzeczenie to zaskarżyli w całości i zarzucili mu naruszenie następujących przepisów prawa:

1) Prawa procesowego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że nie zaszły przesłanki wskazane w tym przepisie i w konsekwencji uznanie, że decyzja Naczelnika Gminy P. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa,

2) Prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że zaszły przesłanki do przejęcia na własność Państwa nieruchomości i w konsekwencji naruszenie art 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez uznanie, że decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa,

3) Prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie oraz błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że przejęta przez Państwo nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne i podlegała przepisom ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i w konsekwencji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uznanie, że decyzja nie została wydana z rażącym na ruszeniem prawa,

4) Prawa materialnego, tj. § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, poprzez bledną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie pomimo, że przejęta nieruchomość nie spełniała kryteriów gospodarstwa opuszczonego, w efekcie czego nie podlegała przepisom ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i w konsekwencji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uznanie, że decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa,

5) Prawa procesowego, tj. art. 10 § 1, art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym i zasady działania organu w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i w konsekwencji brak umożliwienia skarżącym przed wydaniem decyzji zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w tym zakresie.

6) Prawa procesowego, tj. art. 7 kpa, poprzez złamanie przez organ zasady prawdy obiektywnej, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a w szczególności czy Naczelnik Gminy P. prawidłowo ustalił istnienie przesłanek, których spełnienie było konieczne do przejęcia na własność nieruchomość i w konsekwencji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uznanie że decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa,

7) Prawa procesowego, tj. art. 77 kpa, poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, w tym zeznań świadków i w konsekwencji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez przyjęcie, że decyzja z dnia [...] października 1976 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o: chylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Zdaniem skarżących materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że Naczelnik Gminy przed wydaniem przedmiotowej decyzji wykonał jakiekolwiek czynności w celu zweryfikowania tezy o opuszczeniu gospodarstwa rolnego. C. M. podjął zatrudnienie w pobliskim Nadleśnictwie Lasów Państwowych, zatem nie było przeszkód w dotarciu do niego celem ustalenia bezpośrednio u strony, czy właściciele opuścili gospodarstwo. C. M. pozostawił gospodarstwo. aczkolwiek okoliczności te wskazał sołtys wsi O. po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa. Uszło uwadze Ministra, że w dniu wydania decyzji, tj. w dniu [...] października 1976 r., Naczelnik Gminy P. nie dysponował nawet odpowiedzią sołtysa wsi, datowaną na dzień [...] października 1976 r.

Organ odwoławczy pominął kluczową w niniejszej sprawie kwestię, czy Naczelnik Gminy P. w sposób prawidłowy ustalił wskazane okoliczności i na jakiej podstawie, istniejącej w chwili wydawania decyzji przyjął, że okoliczności te miały w rzeczywiście miejsce. Samo ich powołanie w decyzji nie przesądza, że okoliczność zaistniała i została udowodniona ponad wszelką wątpliwość. Przy czym potwierdzeniem stanu przedstawianego przez skarżących były zeznania świadków, którzy posiadają wiedzę dotyczącą okoliczności istotnych w sprawie.

W odniesieniu do aspektu uznaniowości decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego strona skarżąca przypomniała, że organ administracji miał obowiązek rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego, mogących mieć zastosowanie o sprawie (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. IV SA/Wa 336/10 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. I OSK 636/09).

Podkreślili, że organ nie zapewnił stronom czynnego udziału w postępowaniu i przed wydaniem decyzji nie umożliwił im wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów.

Zdaniem skarżących przejęta nieruchomość nie spełniała kryteriów do uznania jej za gospodarstwo rolne. W rzeczywistości dominującą część nieruchomości stanowił las, w którym była prowadzona gospodarka leśna, nie zaś produkcja rolna. Organ odwoławczy nie poczynił żadnych ustaleń mających na celu wyjaśnienie, czy ówczesne standardy pozwoliłyby na przyjęcie, że przejęta nieruchomość stanowiła po pierwsze gospodarstwo rolne, a po drugie czy las mógłby zostać również zaliczony do składnika gospodarstwa rolnego.

Podkreślili ponadto, że C. M., pomimo zmiany miejsca zamieszkania, wciąż wykazywał zainteresowanie lasami i wykonywał w nich prace leśne. Ponadto prace gospodarskie wykonywał dzierżawca Z. C.

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, wskazując na brak podstaw do zmiany zajętego stanowiska

W piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2015 r. Nadleśnictwo [..] w K. wniosło o oddalenie skargi wskazując, że nie miało miejsca naruszenie przepisu: art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., a twierdzenia i zarzuty podniesione w skardze nie znajdują żadnego uzasadnienia prawnego ani faktycznego.

Odpowiadając na odpowiedź na skargę skarżący w całości podtrzymali stanowisko wyrażone w skardze i zaprzeczyli twierdzeniom, które w odpowiedzi na skargę zawarł organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylające decyzję Wojewody [...], stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] października 1976 r. o przejęciu nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne C. M., jako opuszczonej oraz odmawiające stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Kontrolowana przez Ministra w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...] października 1976 r. , została wydana na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą tę ustawę (Dz. U. Nr 32, poz. 161).

Stosownie do jego treści gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198), , za gospodarstwo rolne opuszczone uznane było gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Orzeczeniem z dnia [...] października 1976 r. stwierdzono, że sporna nieruchomość rolna przejęta została na własność państwa bez odszkodowania. Wystąpienie przesłanki przejęcia gospodarstwa rolnego wymagało przede wszystkim ustalenia, czy nieruchomość spełnia cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego.

W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, iż organ dysponował bardzo ubogim materiałem dowodowym, gdyż nie udało się zgromadzić kompletnych akt archiwalnych dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa.

Głównym materiałem dowodowym, którym dysponował organ, była kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia [...] października 1976r. r. Z jej treści wynika, że przedmiotowa nieruchomość rolna została opuszczona przez właściciela, zaś grunty leżą odłogiem i nie są zagospodarowane od szeregu lat . C. M. nie interesuje się gospodarstwem, którego przejęcie nastąpiło w stanie zadłużonym.

Organ pozyskał ponadto odpowiedź na pismo C. M. wnioskującego o dokonanie wykupu jego nieruchomości, w którym Naczelnik Gminy P. w dniu [...].08.1976r. powiadomił go o przejęciu gospodarstwa jako opuszczonego , oraz pisma z dnia 1.10.1976r. i z dnia 24.10.1976r. wnioskujące o sporządzenie informacji odnośnie tego gospodarstwa przez sołtysa wsi O., oraz informujące o fakcie wyprowadzenia się właściciela w maju 1976r.

Wskazane dokumenty jednoznacznie przesądzają , że ani C. M., ani żaden z członków jego rodziny we wskazanym gospodarstwie rolnym , w dacie wydania decyzji , nie zamieszkiwał.

Treść kontrolowanej decyzji natomiast, jednoznacznie potwierdza fakt nieuprawiania ziemi i pozostawienie jej odłogiem od szeregu lat. Decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się Skarżący stanowi dokument urzędowy (art. 76 k.p.a.), sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy, która stanowi dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone. Dokument urzędowy stanowi podstawowy element materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym i korzysta ze szczególnej mocy dowodowej. Organy administracji są więc zobowiązane uznać za udowodnione to, co wynika z treści dokumentu urzędowego, związane jest z nim bowiem domniemanie prawdziwości jego treści.

Brak innej dokumentacji nie dowodzi , że decyzja wydana w roku 1976 dotknięta jest jedną z wad kwalifikowanych. Zdaniem składu orzekającego niezachowanie dokumentów sprzed ponad 40 lat nie oznacza, że w dacie wydania decyzji dokumenty takie nie istniały. Decyzja nie została zaskarżona przez właściciela, a postępowanie prowadzone po tak znaczącym upływie czasu wymaga kompleksowej oceny przez organ nadzoru istniejącego materiału dowodowego i wyciągnięcia wniosków na podstawie tych dowodów, które udało się w sprawie zgromadzić.

Za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut skargi dotyczący wadliwości decyzji w zakresie uznania przejmowanej nieruchomości za gospodarstwo rolne, w sytuacji gdy przejęta nieruchomość w znacznej części była zalesiona.

Z akt sprawy wynika , że omawiane gospodarstwo stanowiły grunty orne [...] ha klasy V, VI, VI Rz , , użytki zielone klasy V i VI oraz lasy [...] ha . Prawidłowo zatem , zdaniem Sądu, organy administracji przyjęły, że skład ten nie wpływa na prawidłowe zakwalifikowanie całości nieruchomości jako gospodarstwa rolnego. Podkreślić bowiem należy, że ani ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., ani rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie zawiera definicji gospodarstwa rolnego. Z samego tego faktu wnika, że decyzja nie mogła w sposób rażący naruszać prawa. Brak definicji danego pojęcia skutkuje koniecznością posiłkowania się dla dokonania jego wykładni innymi aktami prawnymi. Powyższe oznacza, że dany przepis może być stosowany jedynie "odpowiednio", a to przesadza o braku możliwości naruszenia go w sposób rażący. Dodatkowo wskazać należy, że definicja "gospodarstwa rolnego" zawarta została jedynie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie w sprawie przenoszenia własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964 r. nr 45 poz. 304 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem, za gospodarstwo rolne uważane były wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym (...). Do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tym gospodarstwem zorganizowaną całość gospodarczą. Zatem także nieruchomości niezabudowane budynkami gospodarczymi, w części zalesione oraz o niekorzystnym spadku terenu mogły stanowić gospodarstwo rolne , pod warunkiem posiadania powierzchni ponad [...] ha.

Sąd podziela pogląd Ministra , że w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzonej w trybie nadzoru niedopuszczalne jest gromadzenie i przeprowadzanie nowych dowodów. Zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu. W postępowaniu nadzorczym obowiązkiem organu nie jest ustalenie, czy gospodarstwo mogło zostać przejęte na własność Państwa, lecz czy podjęta decyzja w tej kwestii dotknięta jest wadą nieważności tj. czy została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Zarzut skargi, że S. M. została pominięta przy wydawaniu decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa nie może skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Trafnie wywiódł Minister, że wskazane uchybienie sprowadza się w istocie do określonej w art. 145 k.p.a. przesłanki wznowienia postępowania z uwagi na brak udziału strony w postępowaniu. A zatem nie wpływa na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Kontrolowana decyzja orzekająca o przejęciu gospodarstwa, wbrew stanowisku Skarżących nie była decyzją uznaniową. Użycie w art. 2 ust. 1 ustawy z 1957 r. sformułowania "mogą być przejęte", nie ma znaczenia dla badania legalności zaskarżonej decyzji. Zarówno przepisy omawianej ustawy z 1957 r. jak i rozporządzenia z 1961 r. nie określały sytuacji od których uzależnione było przejęcie opuszczonego gospodarstwa na własność Państwa. Przesłanką niezbędną do przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa konieczne było wykazanie, że gospodarstwo nosiło cechy opuszczonego.

Jako niezasadny ocenić należy także zarzut naruszenia przez organ art. 7 i 77 k.p.a. Zaskarżona decyzja zapadła, zdaniem Sądu, w wyniku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i rozpatrzenia całości materiału dowodowego , jej uzasadnienie zawiera wszystkie konieczne elementy, w tym ustalenie stanu faktycznego sprawy i podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Analiza przebiegu postępowania potwierdza ponadto , że organ nie naruszył treści art. 8 i 10 k.p.a.

Mając te okoliczności na uwadze Sąd na postawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku