Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 321/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1, art. 211, art. 212, art. 150 par. 4, art. 148, art. 169 par. 1, art. 146 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 186/18 w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1.1 Wyrokiem z 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 186/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: "WSA") oddalił skargę P. M. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 4 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

1.2. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wszczął z urzędu postępowanie podatkowe wobec skarżącego w sprawie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki O. [...] sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: "Spółka"). Decyzją z dnia 26 czerwca 2017 r. orzeczono o odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Powyższa decyzja została doręczona skarżącemu w drodze tzw. fikcji doręczenia przewidzianej w art. 150 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.; dalej: o.p.). Przesyłka awizowana w dniach 30 czerwca i 10 lipca 2017 r. – została pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia przyjętym na dzień w dniu 14 lipca 2017 r.

1.3. W dniu 25 września 2017 r. reprezentujący stronę doradca podatkowy zapoznał się z aktami sprawy. Pismem z dnia 3 października 2017 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 26 czerwca 2017 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przesyłka została skierowana na nieprawidłowy adres.

1.4. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 26 czerwca 2017 r., natomiast postanowieniem z dnia 4 grudnia 2017 r. (zaskarżonym w niniejszej sprawie) organ drugiej instancji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 26 czerwca 2017 r.

2. Skarga.

2.1. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów. Postanowieniu zarzucono naruszenie:

1) art. 146 § 1 o.p. poprzez niedoręczanie pism (w szczególności decyzji) pod adresem, o którym organ został poinformowany w trakcie postępowania,

2) art. 148 o.p. poprzez podejmowanie prób doręczenia w niedozwolony przepisem sposób (poza siedzibą organu lub miejscem wskazanym przez stronę),

3) art. 150 § 4 o.p. poprzez nieprawidłowe uznanie decyzji za doręczoną,

4) art. 211 o.p. poprzez wywodzenie skutków prawnych z decyzji niedoręczonej stronie,

5) art. 162 § 1 o.p. poprzez uznanie iż nie zachodziły przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, gdy faktycznie wniosek był bezzasadny bo wniesiony w sytuacji, w której decyzja nie została stronie doręczona,

6) art. 212 o.p. poprzez uznanie, że decyzja staje się wiążąca dla organu choć nie była doręczona stronie.

2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za bezzasadną.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ podatkowy prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał jego prawidłowej oceny prawnej z punktu widzenia regulacji art. 162 § 2 o.p, co więcej, kwestia wadliwości doręczenia zaskarżonej decyzji i ewentualny wpływ rzekomej wadliwości na możliwość zapoznania się z nią strony, a w tym kontekście zawinienia strony w uchybieniu 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania, wejścia do obrotu prawnego decyzji lub dopuszczalności odwołania od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego – mogłyby ewentualnie, mając też na uwadze treść postanowienia organu stwierdzającego uchybienie terminu, zostać rozważone w przypadku skutecznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu, jednakże strona takiego wniosku nie złożyła.

2.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazał, że prawidłowość doręczenia decyzji zasadniczo powinna być oceniane w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Natomiast w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania – jeżeli stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia odwołania – powinny być oceniane przesłanki warunkujące przywrócenie uchybionego terminu, w szczególności zawinienie strony. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwestia wejścia do obrotu prawnego decyzji podatkowej zasadniczo powinna zostać rozważona w postępowaniu dotyczącym postanowienia z dnia 29 listopada 2017 r.

3. Skarga kasacyjna.

3.1. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, zaś w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, aby uchylając zaskarżone orzeczenie, NSA rozpoznał skargę, ponieważ istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, alternatywnie w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej wniesiono o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Skarżący wniósł również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a."), tj.:

a. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez brak uchylenia postanowienia w zw. z naruszeniem art. 146 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.; dalej jako "o.p.") poprzez niedoręczanie pism (w szczególności decyzji) pod adresem, o którym organ został poinformowany w trakcie postępowania oraz poprzez uznanie, że zawiadomienie o nowym adresie zamieszkania nie może być dokonane po wyekspediowaniu przez organ decyzji (ku takiemu twierdzeniu brak jest podstawy prawnej);

b. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez brak uchylenia postanowienia w zw. z naruszeniem art. 169 § 1 o.p. poprzez niewezwanie wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia;

c. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez brak uchylenia postanowienia w zw. z naruszeniem art. 148 o.p. poprzez podejmowanie prób doręczenia w niedozwolony przepisem sposób (poza siedzibą organu lub miejscem wskazanym przez stronę);

d. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez brak uchylenia postanowienia w zw. z naruszeniem art. 150 § 4 o.p. poprzez nieprawidłowe uznanie decyzji za doręczoną;

e. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez brak uchylenia postanowienia w zw. z naruszeniem art. 211 o.p. poprzez wywodzenie skutków prawnych z decyzji niedoręczonej stronie;

f. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez brak uchylenia postanowienia w zw. z naruszeniem art. 162 § 1 o.p. poprzez uznanie iż nie zachodziły przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, gdy faktycznie wniosek był bezzasadny bo wniesiony w sytuacji, w której decyzja nie została stronie doręczona;

g. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez brak uchylenia postanowienia w zw. z naruszeniem art. 212 o.p. poprzez uznanie, że decyzja staje się wiążąca dla organu choć nie była doręczona stronie.

3.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

4.2. W niniejszej sprawie, istota sporu koncentruje się na negowaniu prawidłowości doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji.

W przedmiocie prawidłowości doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w prawomocnym wyroku z 30 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 320/21.

4.3. Odwołując się do art. 162 § 1 o.p., należy zauważyć, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści tego przepisu wynika bezspornie, że przywrócenie terminu nie jest przedmiotem uznania administracyjnego, a obowiązkiem organu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z 5 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 958/97). Z treści całego art. 162 o.p. należy wyprowadzić wniosek, że aby można było przywrócić termin do dokonania danej czynności powinny być spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminu, b) złożenie wniosku o przywrócenie terminu, c) uprawdopodobnienie braku winy przy braku dokonania czynności w terminie, d) dokonanie czynności przewidzianej przywracanym terminem.

Pełnomocnik skarżącego zapoznał się z aktami sprawy w dniu 25 września 2017 r., należy więc uznać, że w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminowi. W związku z powyższym, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania upłynął w dniu 2 października 2017 r., strona zaś złożyła go w dniu 3 października 2017 r.

W świetle przytoczonych wyżej regulacji rozważanie merytoryczne kwestii przywrócenia terminu jest możliwe i konieczne zarazem tylko wtedy, gdy zostanie złożony stosowny wniosek. Przy czym należy mieć na uwadze, że na dokonanie takiej czynności przewidziany został ściśle określony termin, który jest terminem nieprzywracalnym. Odpadnięcie powodów, które spowodowały, że dany termin procesowy nie został dochowany, wymaga zatem odpowiedniej czasowo reakcji zainteresowanego. Spóźniony wniosek uniemożliwia przywrócenie terminu nim objętego. Nawet gdyby skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania bez zawinienia, to i tak spóźniony wniosek o jego przywrócenie nie mógłby doprowadzić do przywrócenia tego terminu.

Siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 162 § 2 o.p. jest nieprzywracalny, a datą, od której należy liczyć ten termin, jest data uzyskania przez osobę zainteresowaną wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, jakoby wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie mógł zostać rozpoznany merytorycznie ze względu na uchybienie terminowi do jego wniesienia. Nie ulega wątpliwości, że w związku z zapoznaniem się pełnomocnika strony z aktami sprawy, które miało miejsce 25 września 2017 r., ustała przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Mając to na uwadze, siedmiodniowy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania upłynął 2 października 2017 r., a strona złożyła taki wniosek już po upływie tego terminu, to jest 3 października 2017 r. Termin ten, jak już to niejednokrotnie podkreślono, jest terminem nieprzywracalnym. W konsekwencji, należy uznać, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 162 § 2 o.p. jest nieusprawiedliwiony.

4.4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wobec bezzasadności postawionych zarzutów kasacyjnych, brak jest podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Mirella Łent Sławomir Presnarowicz Anna Dalkowska