Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 843/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca 2021 r. sprawy ze skargi Uzdrowiska-[...] S.A. w [...]-[...] na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2019 r. Minister Zdrowia (Minister) stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw uzdrowiskowych [...], [...] i [...] na własność Państwa (M.P. poz. 111) w [...] dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] w zakresie [...] dawnych parceli o oznaczeniach: Iwh [...], nr parceli [...]; lwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...]; iwh [...], nr parceli [...]; Iwh [...], nr parceli [...], stanowiących obecnie działkę o numerze ew. [...] o powierzchni [...] ha dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Minister wskazał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Uzasadniając decyzję wyjaśnił, że wnioskiem z [...] grudnia 1997 r. J. W. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1948 r. (M.P. Nr 30, poz. 111) o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw uzdrowiskowych:

a) [...] – własność dr A. K., [...] K. K., H. W. z K. i innych właścicieli,

b) [...] – własność A. S.,

c) [...] – własność firmy [...] Sp. z o.o. w [...],

w punkcie a) dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] – zwanego dalej orzeczeniem. Jako podstawę prawną swojego żądania wnioskodawca wskazał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wnioskodawca wykazał, że jest jednym ze spadkobierców byłych właścicieli uzdrowiska [...], wnukiem H. W., z domu K.. Do wniosku przyłączyli się: brat wnioskodawcy – M. W. oraz J. B. (syn K. B. z domu H.) i M. M. z domu H..

Orzeczenie wydane zostało na podstawie art. 2 ust. 7 i art. 3 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) – dalej: "ustawa nacjonalizacyjna" – oraz uchwały Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa niektórych przedsiębiorstw uzdrowiskowych. Przedsiębiorstwo uzdrowiskowe [...] z dniem ogłoszenia orzeczenia przechodziło na własność Państwa za odszkodowaniem w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami, wolne od obciążeń i zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Objęcie przedsiębiorstwa nastąpić miało zgodnie z § 72 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) – dalej: "rozporządzenie". Protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] kwietnia 1948 r. przedstawiciel [...] w obecności świadków: [...] oraz [...] Gminnej Rady Narodowej w [...], przejął w posiadanie [...] obiekty wyszczególnione w przedmiotowym protokole (nieruchomości, urządzenia techniczne oraz ruchomości) od zarządców J. W., E. M., J. K. i B. z K. S., w obecności właścicieli K. K., H.W. z K., K. H. [1], M. H., K. H. [2], J. D., R. A., K. A., A. S., [...].

Decyzją z [...] marca 2005 r. Minister stwierdził nieważność orzeczenia z uwagi na przejęcie przedsiębiorstwa [...] z rażącym naruszeniem prawa, decyzją z [...] września 2005 r. Minister Zdrowia utrzymał w mocy własną decyzję.

Na skutek skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez [...] S.A. (Spółka), Zarząd Województwa [...] i Gminę [...] (Gmina), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 czerwca 2007 r., IV SA/Wa 841/07, uchylił decyzję Ministra Zdrowia z [...] września 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] marca 2005 r. W uzasadnieniu WSA wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien wyjaśnić w pierwszej kolejności zakres wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z [...] marca 1948 r. i na tej podstawie ustalić krąg stron postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a., zapewniając im udział w postępowaniu. Skargi kasacyjne wniesione przez J. W., I. W., M. W. oraz M. M. zostały oddalone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2008 r., OSK 1724/07.

W dniu [...] lipca 2009 r. J. B., J. W., I. W., M. W., M. H., W. S., M. S., K. S. złożyli wniosek o wydanie decyzji częściowej o stwierdzenie nieważności orzeczenia w zakresie [...] parceli. W dniu [...] sierpnia 2009 r. przedmiotowy wniosek poparli: M. M. [1], M. M. [2], M. M. [3].

Decyzją z [...] grudnia 2009 r. Minister stwierdził nieważność orzeczenia w zakresie [...] parceli, uznając, iż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa. Na skutek wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister decyzją z [...] maja 2011 r. uchylił w całości własną decyzję z [...] grudnia 2009 r. ze względu na słuszność zarzutu oparcia decyzji na nie obowiązujących oznaczeniach nieruchomości, skutkujących brakiem możliwości wykonania takiej decyzji oraz błędnego przyjęcia, że nie wystąpiły w tej sprawie nieodwracalne skutki prawne oraz orzekł co do meritum sprawy poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia w zakresie [...] parceli i naruszenia prawa w zakresie [...] parceli.

Na skutek skargi wniesionej przez Spółkę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 maja 2012 r., IV SA/Wa 1188/11, uchylił decyzję Ministra Zdrowia z [...] maja 2011 r. Sąd w wyroku zarzucił organowi ograniczenie opisu nieruchomości "jedynie do podania wykazu kilkudziesięciu nieruchomości, zawierającego wyłącznie oznaczenia geodezyjne i numery ksiąg wieczystych bez wskazania, kto jest obecnym właścicielem, czy też użytkownikiem wieczystym (i na jakiej podstawie prawnej) tych nieruchomości". Wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron postępowania.

W dniu [...] stycznia 2011 r. wnioskodawcy ograniczyli wniosek do wydania decyzji częściowej obejmującej [...] parceli. Następnie, kolejnym wnioskiem z [...] września 2014 r., który zmienił wniosek z [...] lipca 2009 r., wnioskodawcy wnieśli o wydanie decyzji częściowej w zakresie [...] parceli. Organ przychylił się do tego wniosku i prowadził od tej chwili odrębne postępowanie dla [...] parceli oraz odrębne dla [...] parceli. Wnioskodawcy uzasadnili zmianę wniosku o wydanie decyzji częściowej faktem, iż [...] parceli stanowi w chwili obecnej wyłączną własność Skarbu Państwa, których użytkownikiem wieczystym jest jeden podmiot, tj. Spółka i co do którego nie ma wątpliwości w zakresie ustalenia istotnych danych ewidencyjnych działek, a także ich usytuowania.

Wszystkie [...] parceli, będących przedmiotem zaskarżonych decyzji nadzorczych Ministra figuruje w protokole zdawczo – odbiorczym z [...] kwietnia 1948 r. Wnioskodawcy składając wniosek o wydanie decyzji częściowej w zakresie w/w parceli, wywiedli swój interes prawny na podstawie następstwa prawnego po osobach, którym przysługiwało prawo własności nieruchomości obejmującej [...] parceli, tj. po: H. z K. W., K. K., K. H. [1], M. H., K. H. [2].

Z uwagi na to, że współwłaścicielami nieruchomości, której dotyczy przedmiotowy wniosek, był K. K. i M. M. [2], organ ustalił, iż stronami niniejszego postępowania są również M. M. [2], M. M. [3] i M. M. [1] (ten ostatni z tytułu nabycia w drodze sprzedaży części spadku).

W toku postępowania organ nadzoru posłużył się opinią biegłego geodety R. K., celem ustalenia na podstawie ksiąg wieczystych, map geodezyjnych i akt sprawy, kto był i obecnie jest właścicielem nieruchomości położonych w [...] przejętych orzeczeniem i wymienionych w protokole zdawczo - odbiorczym z [...] kwietnia 1948 r. oraz jak przebiegały zmiany prawa własności tych nieruchomości; czy następowały zmiany granic nieruchomości objętych protokołem zdawczo-odbiorczym oraz ich numeracji, a jeżeli tak, to jak przedstawiają się chronologicznie te zmiany; aktualnych numerów ewidencyjnych przedmiotowych nieruchomości. Opinia została sporządzona przez biegłego geodetę w styczniu 2013 r. Z uwagi na zastrzeżenia zgłaszane przez strony była kilkakrotnie uzupełniana i poprawiana. Ostatecznie biegły geodeta ustalił w zakresie [...] parceli, że stanowią one obecnie działkę o nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], z której wynika, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym spółki "[...]" S.A. na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1994 r.

W dniu [...] grudnia 2014 r. Minister wydał decyzję stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia w zakresie [...] dawnych parceli, szczegółowo wskazanych w decyzji. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż wprawdzie orzeczenie Ministra Zdrowia wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, czyli spełniona została jedna z przesłanek nieważnościowych określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to jednak z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki – wywołanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 k.p.a.) – nie można stwierdzić nieważności orzeczenia. Skarb Państwa, co jest potwierdzone wpisem do księgi wieczystej, nabył grunt obejmujący [...] parceli na podstawie orzeczenia, które, jak ustalił organ w toku postępowania, wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji Spółka. nabyło prawo użytkowania wieczystego od podmiotu, który został wpisany w księdze wieczystej na podstawie wadliwego orzeczenia. Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z 15 lutego 2011 r. (III CZP 90/10), gdy nabywca (w niniejszej sprawie - Spółka) nabył prawo użytkowania wieczystego na podstawie wadliwego wpisu w księdze wieczystej wskazującego jako właściciela Skarb Państwa, chroni go rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361). A zatem w stosunku do nieruchomości obejmującej [...] parceli, obecnie działki o nr ew. [...], wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, w skutek czego organ nie mógł stwierdzić nieważności orzeczenia w zakresie objętym wnioskiem, a zatem wyeliminować tego aktu w tej części z obrotu prawnego, a jedynie stwierdzić, iż wydanie orzeczenia nastąpiło z naruszeniem prawa, o którym stanowi 156 § 2 k.p.a.

Od powyższej decyzji wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli: "[...]" S.A., M. M. [3], J. B., J. W., I. W., M. W., M. H., W. S., M. S., K. S..

W dniu [...] kwietnia 2015r. do organu wpłynął akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] stycznia 2015 r. (Rep. [...] nr [...]), w którym stwierdzono, iż spadek po zmarłej w dniu [...] grudnia 2014 r. M. M. [2] nabył na podstawie ustawy syn M. M. [3].

Decyzją z [...] września 2015 r. Minister utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję. Wyjaśnił, że w kwestii wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa, podtrzymuje swoje dotychczasowe rozważania, zawarte w zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2014 r., a dotyczące zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Minister wskazał natomiast, że nie podziela swojego uprzedniego stanowiska co do zaistnienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Wyjaśnił, że z uwagi z uwagi na szczególny (ustawowy) tryb nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, [...] (obecnie "[...]" S.A.) nie korzysta z ochrony jaką daje rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Tym niemniej Minister uznał, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, które wynikały z konieczności zastosowania w sprawie argumentacji wyrażonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". TK zwrócił uwagę, że z obecnego brzmienia art. 156 § 2 k.p.a. wynika, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Minister uznał, że również przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, powinien w swoich rozważaniach wziąć pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Spełnienie łącznie dwóch przesłanek (nabycia prawa na podstawie orzeczenia i znaczny upływ czasu od wydania orzeczenia) rozpatrywanych również przez pryzmat zasad konstytucyjnych określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, spowoduje, że nie będzie można stwierdzić nieważności orzeczenia. W ocenie organu nadzoru, w niniejszej sprawie obydwie te przesłanki zostały spełnione (nabycie własności przez Skarb Państwa na podstawie decyzji konstytutywnej i upływ 70 lat od jej wydania). Pozwala to na stwierdzenie, iż orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa.

Po rozpoznaniu skarg wniesionych przez M. M. [3], M. M. [1], J. B., J. W., I. W., M. W., M. H., W. S., M. S., K. S., Wojewódki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 czerwca 2016 r. I SA/Wa 2126/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] grudnia 2014 r.

Sąd nie podzielił przekonania Ministra, że na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności orzeczenia z [...] marca 1948 r. w omawianym zakresie, mimo wystąpienia przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), stoi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13 (OTK-A 2015/5/62).Sąd wyjaśnił, że nie kwestionując, co do zasady, że stwierdzenie niekonstytucyjności pominięcia ustawodawczego oznacza dla organów stosujących prawo konieczność poszukiwania możliwości rekonstrukcji brakującej normy prawnej z wartości konstytucyjnych, uważa jednak, że brakującej części normy w art. 156 § 2 k.p.a. nie można zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy. Innymi słowy, nie może uczynić tego za ustawodawcę sąd ani organ, gdyż mogłoby to prowadzić do zbyt dużej dowolności w stosowaniu prawa i zagrażać innym wartościom konstytucyjnym, w tym np. zasadzie równości, czy sprawiedliwości społecznej.

W konsekwencji sąd stwierdził, że Minister błędnie uznał, że orzeczenie z [...] marca 1948 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 listopada 2018 r. oddalił skargi kasacyjne wniesione od powyższego wyroku przez Ministra oraz Spółkę.

Rozpoznając ponownie sprawę opisaną na wstępie decyzją Minister stwierdził nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego w zakresie wskazanych wyżej [...] parcel stanowiących obecnie działkę o numerze ew. [...] o powierzchni [...] ha dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Organ nadzoru wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie Minister Zdrowia pismem z dnia [...] marca 1947 r. zwrócił się do Prezydium Rady Ministrów z wnioskiem o powzięcie przez Radę Ministrów uchwały w przedmiocie przejęcia na własność Państwa trzech przedsiębiorstw uzdrowiskowych, posiadających faktyczną wyłączność produkcji wód leczniczych i posiadających podstawowe znaczenie dla realizacji ogólnokrajowej polityki uzdrowiskowej, tj. 1) [...], będącej własnością współwłaścicieli W. i K., 2) S., własność A. S. oraz 3) [...], własności Spółki [...]. W uzasadnieniu tego wniosku Minister Zdrowia podnosił, że obecnie urządzenia lecznicze są nieczynne z powodu zniszczeń wojennych i jeden ze współwłaścicieli ([...] K.) jest nieobecny w kraju, a pozostali nie są w możności wystarania się o odpowiedni kredyt celem odbudowy [...] oraz chociażby prowizorycznych łazienek itp. Dalej Minister Zdrowia uzasadniał, iż już w dniu [...] października 1945 r. Gminna Rada Narodowa [...] w trosce o podniesienie [...], a przede wszystkim z obawy przed całkowitym jego zdewastowaniem - uchwaliła wniosek poczynienia kroków u czynników miarodajnych, aby upaństwowić [...] i tym samym udostępnić uzdrowisko to szerokiemu ogółowi społeczeństwa.

Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie przejęcia na własność państwa niektórych przedsiębiorstw uzdrowiskowych w dniu [...] maja 1947 r. Uchwała ta podjęta została na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej. Przedmiotem uchwały były trzy przedsiębiorstwa tj. [...],[...] i [...]. Wykonanie uchwały powierzono Ministrowi Zdrowia, który w dniu [...] marca 1948 r. wydał przedmiotowe orzeczenie.

Organ nadzoru wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwa istniejące w dniu [...] lutego 1946 r., a nie objęte przepisem zawartym w art. 3 ust. 1 mogły zostać przejęte na własność Państwa w trybie uchwały Rady Ministrów, powziętej na wniosek zainteresowanego ministra, pod warunkiem, że posiadały wyłączność produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej. Z w/w przepisu wynika, że "wyłączność produkcji" dotyczy przedsiębiorstw przemysłowych, a nie przedsiębiorstw uzdrowiskowych, które nie były przedsiębiorstwami produkcyjnymi, jak również nie spełniały przesłanki "wyłączności produkcji w ważnych gałęziach produkcji gospodarki narodowej". Zgodnie z art. 2 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowym (Dz.U. poz. 468), obowiązującego w dniu wydania orzeczenia, zakłady lecznicze, zdrojowiska i uzdrowiska nie stanowiły przemysłu w rozumieniu powołanego rozporządzenia. Przedsiębiorstwa uzdrowiskowe należały do przedsiębiorstw handlowych, które zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej przechodziły na własność Państwa w przypadku, gdy znajdowały się na terenie [...] i byłego [...] oraz gdy ich właścicielami była pewna ściśle określona, wymieniona w tej ustawie grupa osób. Przepis ten nie miał zastosowania w przypadku A. K., K. K., H. W. z K. i innych współwłaścicieli przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...].

Wywłaszczanie przedsiębiorstw uzdrowiskowych uregulowane było odrębną ustawą z dnia 23 marca 1922 r. o uzdrowiskach (Dz.U. poz. 254, dalej :"ustawa o uzdrowiskach"), która została uchylona dopiero ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. o uzdrowiskach i lecznictwie uzdrowiskowym (Dz.U. poz. 150). Ustawa ta, w art. 28, przewidywała szczególny tryb wywłaszczania przedsiębiorstw uzdrowiskowych, co oznacza w praktyce, że w okresie, gdy przejmowano na własność Państwa przedsiębiorstwo uzdrowiskowe [...], stanowiące własność A. K., K. K., H. W. z K. i innych współwłaścicieli, istniały przepisy lex specialis w stosunku do ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., na podstawie których można było w określonych sytuacjach dokonać wywłaszczenia tego przedsiębiorstwa uzdrowiskowego. Niezastosowanie tych przepisów w przypadku przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] stanowiło rażące naruszenie prawa.

W ocenie organu nadzoru najistotniejsze znaczenie w sprawie miało to, że art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej przewidywał, iż orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Organ uznał za bezsporne, że Uchwała Rady Ministrów w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] została podjęta dopiero w dniu [...] maja 1947 r., a więc po upływie określonego przez ustawę terminu.

Organ wyjaśnił następnie, że za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uważać (przy braku wyraźnego uregulowania tej kwestii przez ustawodawcę) dzień pierwszej czynności, podjętej w ramach przysługujących kompetencji przez właściwy organ, pod warunkiem poinformowania o tej czynności strony. (tak np.: wyrok SN z dnia 2 czerwca 2003 r., sygn. akt IV SA 391/01, postanowienie NSA z dnia 4 marca 1981 r, sygn. akt SA 654/81 ONSAv1981 r. nr 1, poz. 15 i akceptujący tezę tego postanowienia wyrok SN z dnia 8 marca 2001 r, sygn. akt lii KN 176/00, OSNP 2001/16/503, przyjmując w rozstrzyganej sprawie, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstw na podstawie art. 2 i 3 ustawy jest dzień ogłoszenia w dzienniku urzędowym wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji), zatem orzeczenie nacjonalizacyjne wydane zostało bez podstawy prawnej.

Minister wyjaśnił następnie, że badając, czy w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne ustalił, na podstawie zebranych dowodów, w tym opinii biegłego geodety, iż [...] parcel objętych wnioskiem, stanowi obecnie działkę. [...] o powierzchni [...] ha. Działka ta, zgodnie z treścią księgi wieczystej stanowi własność Skarbu Państwa, a decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 1994r., znak: [...], została ona nabyta w użytkowanie wieczyste przez [...] w [...] (obecnie po komercjalizacji "[...]" S.A.).

Skarb Państwa, co jest potwierdzone wpisem do księgi wieczystej w Dziale II -Własność, nabył grunt obejmujący [...] parceli na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego, które wydane zostało, z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W konsekwencji Spółka nabyła prawo użytkowania wieczystego od podmiotu, który został wpisany w księdze wieczystej na podstawie wadliwego orzeczenia. Oznacza to, że w stosunku do nieruchomości obejmującej [...] parcel, obecnie działki o nr ew. [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania –nie zachodzą nieodwracalne skutki prawne orzeczenia, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wniesionego przez Skarżącą Minister decyzją z [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2019 r.

W uzasadnieniu przypomniał, że wobec wydanych w sprawie wyroków sądów administracyjnych z mocy art. 153 p.p.s.a. związany jest oceną prawną i wskazaniami zawartymi w ww wyrokach co do dalszego postępowania.

Wyjaśnił, że zgodnie z wytycznymi wynikającymi z powyższych wyroków ustalił, że [...] spornych pracel wchodzi obecnie w skład działki o numerze ewidencyjnym [...] dla której prowadzona jest księga wieczysta [...].

Wskazał, że sądy administracyjne wyrokami wydanymi w przedmiotowej sprawie potwierdziły już kilkakrotnie stanowisko, że orzeczenie nacjonalizacyjne dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa z uwagi na jego wydanie z naruszeniem terminu przewidzianego w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej jak również z uwagi na fakt, że przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w pojęciu przemysłu zgodnie z art. 2 pkt 9 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 7 czerwca 1927r. o prawie przemysłowym (Dz.U. Nr 53, poz. 468). Przedsiębiorstwa te podlegały odrębnemu trybowi wywłaszczenia zawartemu w art. 28 wiążącej wówczas ustawy o uzdrowiskach. Minister podkreślił, że iż ustawa nacjonalizacyjna obejmowała przede wszystkim przedsiębiorstwa przemysłowe, a inne tylko wówczas gdy ustawodawca wyraźnie na to wskazał.

Podsumowując, organ nadzoru uznał, że orzeczenie nacjonalizacyjne wydano z rażącym naruszeniem przepisów ustawy nacjonalizacyjnej, tj. art. 3 ust. 4 i ust. 6 tej ustawy.

Minister podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z [...] listopada 2019 r. co do nie zaistnienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Wyjaśnił, że z uwagi na szczególny (ustawowy) tryb nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, [...] (obecnie [...].) nie korzysta z ochrony jaką daje rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. [...] stało się bowiem użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowych będących w jego zarządzie w dniu [...] grudnia 1990 r. z mocy prawa, a nie w wyniku czynności prawnej dokonanej między właścicielem nieruchomości (Skarbem Państwa), a zarządcą nieruchomości ([...]) w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; w brzmieniu tej ustawy obowiązującym do dnia 5 grudnia 1990 r. art. 5 u.k.w.h. wyraźnie tymczasem stanowi, iż "treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

Ponadto art. 6 ust. 1 u.k.w.h. wskazuje, iż rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych, a art. 7 pkt 1 u.k.w.h. jednoznacznie przesądza, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa przeciwko prawom obciążającym nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu.

Ograniczenie zasięgu działania powołanej wyżej normy z art. 5 u.k.w.h. do przypadków nabycia użytkowania wieczystego w drodze czynności prawnej zostało jednoznacznie potwierdzone w orzecznictwie sądowym. Minister przywołał w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 września 2011 r. I OSK 1630/10. Sąd kasacyjny wskazał w tym wyroku, że "nie ma miejsca na ocenę w tym postępowaniu zagadnienia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.), na którą powołuje się strona skarżąca, zważywszy nadto, że instytucja ta ma zastosowanie do prawa nabytego w drodze czynności prawnej, a nie do praw nabytych z mocy prawa, na podstawie deklaratoryjnej decyzji administracyjnej. Rękojmia o jakiej mowa nie ma charakteru absolutnego, chroni Jedynie nabycie w drodze czynności prawnej. Instytucja rękojmi nie ma zatem zastosowania w niniejszej sprawie, gdzie skarżąca z mocy prawa w drodze decyzji administracyjnej uzyskała prawo użytkowania wieczystego."

Mając powyższe na uwadze, organ nie stwierdził w niniejszym postępowaniu zaistnienia przesłanki w postaci nieodwracainych skutków prawnych orzeczenia, o której mowa w art. 156 § 2 Kpa. Organ podkreślił, że w tym zakresie jego stanowisko zostało podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 8 czerwca 2016 r. I SA/Wa 2126/15.

Odnosząc się do zarzutu nie zwrócenia się do Ministra Finansów o przesłanie aktualnej informacji dotyczącej wypłat ewentualnych odszkodowań m.in. z tytułu umów indemnizacyjnych na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] Minister wyjaśnił, że obecnie wykaz wniosków i decyzji dotyczących nieruchomości, które zostały objęte umowami indemnizacyjnymi jest umieszczony na stronie internetowej Ministerstwa Finansów https://www.qov.pl/web/finanse/wvkazvnieruchomosci- obiete-miedzynarodowymi-ukladami-indemnizacyjnymi zawierane przed [...] września 2018 r. są dostępne na stronie archiwalnej https://mfarch2. mf.qov.pl/umowy. Organ dokonał przeglądu wykazów w zakresie przedmiotowego postępowania i porównując je do posiadanej dokumentacji uzyskanej z Ministerstwa Finansów na wcześniejszym etapie postępowania nie stwierdził, aby w wykazach znalazły się nowe pozycje dotyczące przyznania odszkodowania za działki stanowiące przedmiot obecnej części postępowania. Organ nadzoru wskazał za Ministerstwem Finansów, że zarówno informacja z 2010 r. przekazana Ministrowi Zdrowia, jak i wykazy znajdujące się w dniu wydania decyzji na stronach Ministerstwa Finansów, mogą nie zawierać wszystkich danych i są stale aktualizowane. W konsekwencji, w ocenie organu brak czy też istnienie w wykazach ewentualnej wzmianki o przyznaniu i wypłaceniu odszkodowania w związku z przejęciem na własność państwa nieruchomości w [...], nie może stanowić przeszkody w stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia. Okoliczność ta będzie miała znaczenie i musi zostać zbadana przy ustalaniu zasadności i wysokości ewentualnego odszkodowania dla następców prawnych dawnych właścicieli [...] parceli. Nie ma to jednak wpływu na wydanie decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Spółka w skardze na powyższą decyzję podniosła zarzut naruszenia :

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez ich nie zastosowanie i nie zwrócenie się ponownie do Ministra Finansów o przesłanie aktualnej informacji dotyczącej wypłat ewentualnych odszkodowań min. z tytułu umów indemnizacyjnych na rzecz byłych właścicieli lub ich spadkobierców przedsiębiorstwa uzdrowiskowego [...] oraz do Narodowego Archiwum Cyfrowego o akta archiwalne dotyczące [...] S.A.

2. naruszenie art. 104 § 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że jest możliwe wydanie w niniejszej sprawie decyzji częściowej,

3. naruszenie art. 156 § 1 pkt.2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. poprzez ich zastosowanie, mimo że stan faktyczny sprawy nie uprawniał do ich zastosowania gdyż nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego,

4. naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie w części w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy (w ślad wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (Dz.U.2015.702) i aktualnym orzecznictwem NSA w tym zakresie o którym mowa w uzasadnieniu niniejszego wniosku)

5. naruszenie art. 28 k.p.a. - poprzez uznanie, że stroną w niniejszym postępowaniu są tylko wnioskodawcy oraz Spółka mimo, że krąg stron był znacznie szerszy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2019 r. i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z [...] marca 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), o czym poinformowano strony postępowania zakreślając termin 7 dni na ewentualne przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, na co słusznie zwrócił uwagę Minister w decyzji z [...] lutego 2020 r., że przedmiotowa sprawa była już kilkakrotnie rozpoznawana przez sądy administracyjnej. Oznacza to, że z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a. zarówno organy a obecnie sąd rozpoznający skargę, związane są oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uprzednio wydanych w sprawie, prawomocnych wyrokach.

Zarzut naruszenia 156 § 1 pkt.2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. poprzez ich zastosowanie mimo, że stan faktyczny sprawy nie uprawniał do ich zastosowania gdyż nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego uznać należy za niezasadny.

Kwestia, czy orzeczenie nacjonalizacyjne rażąco narusza prawo została już przesądzona wydanymi w sprawie, wiążącymi organy i sąd wyrokami sądów administracyjnych.

Kwestia zgodności z prawem orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Zdrowia (co prawda w zakresie innego Uzdrowiska) była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego już w wyroku z 2 czerwca 2003 r. IV SA 3919/01. W wyroku tym NSA wskazał, że organ nadzoru trafnie przyjął sprzeczność wydania tego orzeczenia z warunkiem sine qua non wynikającym z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu ustalonym dekretem z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie powołanej ustawy - Dz. U. Nr 74, poz. 394).

W myśl cytowanego przepisu "orzeczenie w trybie niniejszego artykułu może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa".

NSA zgodził się ze stanowiskiem, że za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy uważać (przy braku wyraźnego uregulowania tej kwestii przez ustawodawcę) dzień pierwszej czynności, podjętej w ramach przysługujących kompetencji przez właściwy organ - pod warunkiem poinformowania o tej czynności strony (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 1981 r. sygn. akt SA 654/81 ONSA 1981 r. nr 1, poz. 15 i akceptujący tezę tego postanowienia wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r. sygn. akt III KN 176/00 OSNP 2001/16/503, przyjmujący w rozstrzyganej sprawie, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstw na podstawie art. 2 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej jest dzień ogłoszenia w dzienniku urzędowym wykazu przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji).

NSA wyjaśnił również, że dostrzegając specyfikę przejmowania na własność Państwa przedsiębiorstw w powołaniu na art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej stwierdzić należy, iż nie ma ona żadnych podstaw aby w tym przypadku rozumienie terminu wszczęcie postępowania z art. 3 ust. 6 powołanej ustawy wykładać w sposób obejmujący także czynności wewnętrzne, w ramach działań struktury ówczesnej administracji, dokonywane bez stosownego poinformowania o nich strony.

Taki zaś tylko charakter przypisać można wszelkim czynnościom poprzedzającym podjęcie wskazanej w przedmiotowym orzeczeniu nacjonalizacyjnym uchwały Rady Ministrów (łącznie z powołanym w niej wnioskiem Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1947 r.).

NSA podkreślił dodatkowo, że nawet sama uchwała Rady Ministrów nie została opublikowana w dzienniku urzędowym (jej treść była zaś następnie korygowana w korespondencji wewnętrznej).

NSA zgodził się również ze spostrzeżeniem organu nadzoru, iż uchwała Rady Ministrów z dnia 23 maja 1947 r. winna być traktowana, jak akt dający dopiero formalną podstawę do uruchomienia w ogóle trybu przejęcia przedsiębiorstwa określonego w art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej zakończonego w niniejszej sprawie przedmiotowym orzeczeniem nacjonalizacyjnym.

Bez wskazania bowiem konkretnego przedsiębiorstwa w stosownej uchwale Rady Ministrów nie można by przyjmować, że tryb ten został wdrożony i mógł być kontynuowany.

I ten aspekt przemawiał w ocenie NSA za przyjęciem sprzeczności orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Zdrowia z dnia 18 marca 1948 r. z wymogiem z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, skoro stosowna uchwała Rady Ministrów podjęta została 23 maja 1947 r. , a więc już po upływie terminu przewidzianego w powołanym przepisie (30 marzec 1947 r.).

NSA w powyższym wyroku podzielił również stanowisko, że przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w pojęciu przemysłu zgodnie z art. 2 pkt 9, obowiązującego w czasie prowadzenia postępowania nacjonalizacyjnego rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowym i przedsiębiorstwa te podlegały odrębnemu trybowi wywłaszczania zawartemu w wiążącej wówczas także ustawie o uzdrowiskach (art. 28). Zgodził się również ze stanowiskiem, że ustawa nacjonalizacyjna obejmowała przede wszystkim przedsiębiorstwa przemysłowe, a inne - tylko wtedy gdy ustawodawca wyraźnie na to wskazał. Końcowo NSA uznał, że w takiej sytuacji naruszeniem zakazu dokonywania rozszerzonej interpretacji przepisów nacjonalizacyjnych byłoby przyjmowanie, że powołania ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. (w szczególności art. 3 ust. 4) obejmowała specyficzną kategorię przedsiębiorstw tzn. przedsiębiorstwa uzdrowiskowe. NSA podkreślił, że utrzymywanie, iż ustawa nacjonalizacyjna obejmowała te przedsiębiorstwa, poza wskazanymi już argumentami nie miałoby uzasadnienia w jej celu sprecyzowanym w art. 1 oraz zamanifestowanym generalnie przez ówczesnego ustawodawcę (Manifest PKWN).

Pogląd ten podtrzymany został w całości przez tutejszy sąd już w wyroku z 22 maja 2012 r. IV SA/Wa 1188/11. Wyrok ten wydany został po rozpoznaniu skargi na decyzję Ministra z [...] maja 2011 r., w której organ odnosił się do kwestii nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w zakresie opisanych w decyzji [...] parcel. Decyzja ta wydana została po pierwszym, to jest dokonanym [...] lipca 2009 r. sprecyzowaniu wniosku przez wnioskodawców w ramach którego wnieśli oni o wydanie decyzji częściowej to jest orzekającej właśnie co do [...] parcel. Niniejsza sprawa dotyczy natomiast [...] parcel, które objęte były pierwotnie decyzją z [...] maja 2011 r. a co za tym idzie również wyrokiem tutejszego sądu z 22 maja 2012 r. IV SA/Wa 1188/11. Oznacza to, że wskazania zawarte w powyższym wyroku są wiążące również obecnie przy rozpoznawaniu skargi na decyzję Ministra z [...] lutego 2020 r.

Sąd rozpoznający obecnie sprawę przypomina, w tym miejscu, że przyczyną uchylenia decyzji Ministra z [...] maja 2011 r., było niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji z jakich przyczyn organ uznaje, że co do części nieruchomości zaszły nieodwracalne skutki prawne a co do części nieruchomości skutki te nie zaszły. Oznacza to, że sąd rozpoznający ówcześnie sprawę nie kwestionował zaistnienia rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego w zakresie [...] parcel wchodzących w skład [...].

Następnie w wyroku z 8 czerwca 2016 r. I SA/Wa 2126/15 tutejszy sąd podzielił w pełni stanowisko organu że orzeczenie nacjonalizacyjne zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej, a zatem spełniona została podstawa do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd podzielił również w pełni stanowisko organu, że w powołanie się w uchwale Rady Ministrów z 23 maja 1947 r. na faktyczną wyłączność trzech objętych nią przedsiębiorstw "w zakresie produkcji wód leczniczych", a ponadto podniesienie ich podstawowego znaczenie dla realizacji ogólnokrajowej polityki uzdrowiskowej nie mieściło się w ogóle w ramach przesłanek wynikających z art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej – w szczególności nie mogło być identyfikowane z potrzebą wykazania, że chodzi o "ważną gałąź gospodarki narodowej". Przedsiębiorstwa uzdrowiskowe nie mieściły się w pojęciu przemysłu, zgodnie z art. 2 pkt 9 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowym (Dz. U. Nr 53, poz. 468). W związku z tym, w ocenie sądu Minister zasadnie stwierdził, że orzeczenie nacjonalizacyjne wydano z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 4 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Pomimo podzielenia przez sąd stanowiska organu co do zaistnienia podstaw dla stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego uchylił on decyzje organów obu instancji uznając, że błędnie organ uznał, iż podstawą dla uznania zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r.

Oznacza to, że już dwukrotnie, prawomocnymi wyrokami wydanymi przez tutejsze sądy przesądzone zostało, że orzeczenie nacjonalizacyjne rażąco narusza prawo to jest art. 3 ust. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej, z uwagi na :

1. wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego po dniu [...] marca 1947 r.,

2. objęcie ustawą nacjonalizacyjną przedsiębiorstwa uzdrowiskowego, które nie mogło być traktowane jako przedsiębiorstwo rozumiane jako wchodzące w skład ważnej gałęzi gospodarki narodowej i które mogło podlegać nacjonalizacji odrębnym trybie to jest w trybie przepisów ustawy o uzdrowiskach,

3. błędne uznanie, że pozyskiwanie wód leczniczych w uzdrowiskach mogło być uznane za mieszczące się w pojęciu "produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej" nawet jeżeli byłoby wykazane, że miało ono miejsce jedynie w konkretnym przedsiębiorstwie (por. wyrok z 22 maja 2012 r. IV SA/WA 1188/11).

Identyczne stanowisko wyrażone zostało w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2019 r. W tej sytuacji, zarzuty skargi uznać należy za polemikę z prawomocnymi wyrokami sądów wydanymi w przedmiotowej sprawie.

Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie ustalenia czy byli właściciele lub ich spadkobiercy uzyskali odszkodowanie za przejęte nieruchomości jak również poprzez zaniechanie zwrócenia się do Archiwum Cyfrowego o nadesłanie akt dotyczących [...].

Odnosząc się do tego zarzutu przypomnieć należy, że organ już w 2010 r. uzyskał informację od Ministra Finansów (pismo z [...] września 2010 r.), zgodnie z którą z dokumentacji posiadanej przez ten organ nie wynika, by osoby wymienione protokole zdawczo-odbiorczym z [...] kwietnia 1948 r. otrzymały odszkodowanie. Skarżąca twierdziła, że dane dotyczące wypłaconych odszkodowań zostały doprowadzone do końca dopiero w ostatnim czasie. Jak jednak wyjaśnił Minister w zaskarżonej decyzji, przed jej wydaniem dokonana została analiza wykazów zamieszczonych na stronie internetowej Ministerstwa Finansów i nie stwierdzono by w wykazach tych znalazły się nowe pozycje dotyczące przyznania odszkodowania za działki stanowiące przedmiot postępowania.

Faktycznie, Minister przyznał, że zgodnie z informacjami zawartymi na stronie Ministerstwa Finansów wykazy są stale aktualizowane. Okoliczność ta nie przesądza jednak o wadliwości zaskarżonej decyzji. Sąd bada zgodność z prawem decyzji na datę jej wydania, skoro na datę wydania decyzji z danych dostępnych organowi nie wynikało by dawni właściciele uzdrowiska lub ich następcy prawni otrzymali odszkodowanie nie można stawiać organowi zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie zwrócenia się przez organ do Archiwum Cyfrowego o nadesłanie zachowanych akt archiwalnych [...] jest niezasadny.

Odnosząc się do tego zarzutu zwrócić należy uwagę na następujące okoliczności:

Sąd administracyjny zobowiązany jest od uchylenia decyzji administracyjnej jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów postępowania obliguje sąd do uchylenia decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie, jak już wyżej wskazano, podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji było ustalenie, że orzeczenie nacjonalizacyjne rażąco narusza prawo to jest art. 3 ust. 4, 5 i 6 ustawy nacjonalizacyjnej, z uwagi na :

1. wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego po dniu [...] marca 1947 r.,

2. objęcie ustawą nacjonalizacyjną przedsiębiorstwa uzdrowiskowego, które nie mogło być traktowane jako przedsiębiorstwo rozumiane jako wchodzące w skład ważnej gałęzi gospodarki narodowej i które mogło podlegać nacjonalizacji odrębnym trybie to jest w trybie przepisów ustawy o uzdrowiskach,

3. błędne uznanie, że pozyskiwanie wód leczniczych w uzdrowiskach mogło być uznane za mieszczące się w pojęciu "produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej" nawet jeżeli byłoby wykazane, że miało ono miejsce jedynie w konkretnym przedsiębiorstwie (por. wyrok z 22 maja 2012 r. IV SA/WA 1188/11).

Oznacza to, że nawet ustalenie, iż postępowanie nacjonalizacyjne wszczęte zostało przed dniem [...] marca 1947 r. pozostawałoby bez skutku na wynik spraw, orzeczenie nacjonalizacyjne dalej naruszałoby rażąco prawo z uwagi na okoliczności wskazane w punkcie [...] i [...] powyżej.

Podstawa nabycia nieruchomości przez Skarżącą miała wpływ jedynie na ustalenie, czy orzeczenie nacjonalizacyjne wywołało nieodwracalne skutki prawne czy też nie. Okolicznością niesporną jest w niniejszej sprawie fakt, że [...] parcel objętych wnioskiem, stanowi obecnie działkę. [...] o powierzchni [...] ha. Zgodnie z treścią księgi wieczystej, działka ta stanowi własność Skarbu Państwa, a decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 1994 r. została nabyta w użytkowanie wieczyste przez [...] w [...] (obecnie po komercjalizacji – Spółka).

W tej sytuacji nie można uznać, by zaniechanie zwrócenia się przez organ do cyfrowego Archiwum Państwowego skutkowało naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niesporne jest bowiem, że poprzednik prawny Spółka nabył prawo użytkowania wieczystego spornych działek na podstawie decyzji administracyjnej. Nabycie takie nie może być uznane za nieodwracalny skutek prawny.

W prawomocnym wyroku z 8 czerwca 2016 r. I SA/Wa 2124/15, sąd rozpoznający sprawę podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lipca 2013 r., II CSK 451/12 zgodnie z którym do skutecznego nabycia prawa na podstawie rękojmi muszą być spełnione kumulatywnie trzy przesłanki – istnienie księgi wieczystej, niezgodność stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym oraz dokonanie między osobą trzecią, a osobą wpisaną do księgi wieczystej czynności prawnej, która prowadzi do nabycia prawa. W braku którejkolwiek z nich oraz w wypadku wystąpienia okoliczności wyłączających działanie rękojmi określonych w art. 6 i 7 u.k.w.h., nabywca nie podlega ochronie. Sąd rozpoznający ówcześnie sprawę przywołał również pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 30 września 2011 r., I OSK 1630/10, zgodnie z którym "Skoro warunkiem rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest nabycie własności nieruchomości przez czynność prawną, to nie chroni ona nabycia w wyniku innych zdarzeń." (...) "Rękojmia o jakiej mowa nie ma charakteru absolutnego, chroni jedynie nabycie w drodze czynności prawnej. Instytucja rękojmi nie ma zatem zastosowania w niniejszej sprawie, gdzie skarżąca z mocy prawa w drodze decyzji administracyjnej uzyskała prawo użytkowania wieczystego" (LEX nr 1149207).skutki prawne decyzji

W tej sytuacji uznać należy, że przesądzone już zostało w niniejszej sprawie, iż ustawowy tryb nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez poprzednika prawnego Spółki nie może być uznany za powodujący powstanie nieodwracalnych skutków prawnych w zakresie w jakim orzeczenie nacjonalizacyjne obejmuje [...] parcel wchodzących obecnie w skład działki numerze ew. [...] o powierzchni [...] ha dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać zatem należało za niezasadne.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia nart. 104 § 2 k.p.a. (pkt [...] petitum skargi) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że jest możliwe wydanie w niniejszej sprawie decyzji częściowej wskazać należy, że dopuszczalność wydania w niniejszej sprawie decyzji częściowej przesądzona została w wyroku tutejszego sądu z 22 maja 2012 r. IV SA/Wa 1188/11. W wyroku tym sąd wskazał, na co słusznie zwrócił uwagę organ, że "błędne jest stanowisko skargi, że w rozpatrywanej sprawie nie mogła zostać wydana decyzja częściowa. Zasługuje bowiem na uwzględnienie stanowisko organu, że o dopuszczalności wydania w danej sprawie administracyjnej decyzji częściowej decyduje to, czy sprawa ta jest podzielna, a zatem, czy – mając na uwadze przedmiot sprawy, a zatem charakter praw i obowiązków, o których ma orzekać organ administracji - możliwe jest wyodrębnienie w sprawie takich części składowych, w odniesieniu do których można orzec oddzielnymi orzeczeniami (chodzi zatem o sytuację, w której - z punktu widzenia materialnoprawnego wyniku sprawy – nie ma znaczenia, czy przedmiotem orzeczenia są poszczególne części sprawy oddzielenie, czy też łącznie). Warunki takie zostały spełnione w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, dotyczącego szeregu odrębnych działek gruntu. Trafnie powołał organ w tym miejscu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2009 r. (I GSK 877/08), stwierdzający, że "Dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jedynie w części, szczególnie wówczas, gdy decyzja ta obejmuje kilka elementów, z których każdy mógłby być przedmiotem rozstrzygnięcia w osobnej decyzji".

W konsekwencji, skoro w prawomocnym wyroku z 22 maja 2012 r. sąd dopuścił możliwość wydania w przedmiotowej sprawie decyzji częściowej to jest decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia w zakresie określonych parce gruntowych, podniesiony obecnie zarzut uznać należy za niezasadny.

Zarzut objęty punktem [...] petitum skargi, to jest zarzut stwierdzenia nieważności decyzji pomimo, że od dnia jej wdania upłyną znaczny okres czasu jest oczywiście niezasadny. Skarżąca uzasadniając powyższy zarzut powoływała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. oraz aktualne orzecznictwo NSA.

Odnosząc się do powyższego zarzutu i jego uzasadnienia przypomnieć należy, że kwestia dotycząca zastosowania w niniejszej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i możliwości zastosowania art. 156 § 2 k.p.a. była już przedmiotem rozważań sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. W wyroku z 8 czerwca 2016 r. I SA/Wa 2126/15, od którego skarga kasacyjna oddalona została wyrokiem NSA z 23 listopada 2018 r. I OSK 2513/16 przesądzone zostało, że sam fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13, nie kreuje negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, w oparciu o art. 156 § 2 k.p.a.

NSA oddalając skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wyjaśnił, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2015 r. niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 K.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.

NSA podkreślił następnie, że "Zakresowy charakter wyroku Trybunału, a z takim mamy do czynienia w niniejszym przypadku, nie skutkuje bowiem zmianą stanu normatywnego, tj. nie prowadzi do zmiany normatywnej treści przepisu, a w szczególności jego derogacji i konieczne jest w tym względzie, jak stwierdził sam Trybunał, dokonanie przez ustawodawcę stosownych zmian w prawie. Wbrew stanowisku autorów skarg kasacyjnych, w drodze wykładni art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie można określać terminu, po którego upływie byłaby wyłączona możliwość stwierdzania nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Przyjęcie odmiennego zapatrywania na konsekwencje wyroku Trybunału nie dość, że prowadziłoby do wykreowania przez organ administracji publicznej nieprzewidzianej aktualnie obowiązującym brzmieniem art. 156 § 2 k.p.a. negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji obarczonej wadą z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., ale również arbitralnego ustalania przezeń jej normatywnej treści. Warunek "znacznego upływu czasu" mógłby być w zależności od okoliczności konkretnej sprawy spełniony zarówno w sytuacji upływu dziesięciu czy innej dowolnej liczby lat od wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji. Taki sposób działania organu byłby nie do pogodzenia z zasadą pewności prawa. Godzi się wreszcie zauważyć, że sam Trybunał nie przesądzał w swoich rozważaniach, jaki termin prekluzyjny będzie właściwy dla zapewnienia zgodności kontrolowanego unormowania z Konstytucją uznając, iż w tym zakresie "ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych", wynikającymi z art. 156 § 2 k.p.a. Działanie przeciwne stanowiłoby de facto rodzaj wykładni prawotwórczej."

W tej sytuacji, z uwagi na związanie zarówno organów rozpoznających ponownie sprawę jak i sądu oceną prawną zawartą w prawomocnych wyrokach sądów wydanych w niniejszej sprawie zarzut objęty punktem [...] petitum skargi uznać należało za oczywiście niezasadny jako stanowiący polemikę z oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku z 8 czerwca 2016 r. oraz z 23 listopada 2018 r. Odstąpienie od powyżej oceny możliwe byłoby wyłącznie w razie zmiany stanu prawnego.

Sąd rozpoznający obecnie sprawę dostrzega, że w dniu wydania wyroku w sprawie skargi na decyzję Ministra [...] lutego 2020 r., to jest [...] lipca 2021 r. procedowana była w sejmie ustawa mająca na celu zmianę przepisów k.p.a. poprzez ich dostosowanie do zaleceń wynikających z powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd rozpoznając skargę zobowiązany był jednak do uwzględnienia stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji.

W dacie wydania wyroku nie była znana jeszcze ostateczna treść ustawy nowelizującej ani data jej wejścia w życie czy też możliwość zastosowania jej przepisów do spraw zakończonych decyzją ostateczną wydaną przed datą jej wejścia w życie. W konsekwencji brak było podstaw do odstąpienia od oceny prawnej zawartej w przywołanych wyrokach sądów obu instancji wydanych w sprawie.

Zarzut objęty punktem [...] petitum skargi również jest niezasadny.

Stronami postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji była Skarżąca, jako użytkownik wieczysty nieruchomości, wnioskodawcy – następcy prawni dawnych właścicieli oraz Skarb Państwa – właściciel nieruchomości. Takie określenie kręgu stron postępowania uznać należy za w pełni zasadne, obejmowało bowiem zarówno osoby, których interesu prawnego dotyczyło orzeczenie nacjonalizacyjne, to jest następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości, jak również podmioty, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości (Skarb Państwa i Spółka).

Podsumowując, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, oraz uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.