Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 512/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66, art. 69, art. 87 ust. 1, art. 93
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej L. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z dnia [...] grudnia 2010 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: K.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego w dniu [...] listopada 2010 r. w imieniu "L. " Sp. z o.o. Sp. k. z/s w P. (dalej: Spółka, płatnik) od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2010 r., ustalającej, że p. A. P. (strona, skarżąca, ubezpieczona) jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy na rzecz Spółki., co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w okresie od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] lipca 2008 r., umorzono postępowanie odwoławcze.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) I Oddział w [...] pismem z dnia [...] lipca 2010 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym strony.

ZUS I Oddział w P. poinformował, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że płatnik nie dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego strony, z którą zawarto umowy zlecenia w okresach: od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] lipca 2008 r.

Z informacji wskazanej przez stronę w piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. wynika, iż przedmiotem zawartych przez nią w miesiącu czerwcu i lipcu 2008 r. umów było telefoniczne zapraszanie na prezentację na podstawie otrzymanej listy telefonów, wysyłanie firmowych zaproszeń na prezentację, przed pokazem telefoniczne potwierdzanie obecności.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, po analizie dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2010 r., ustalił, że strona jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy na rzecz płatnika, co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w okresie od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] lipca 2008 r.

Od tej decyzji Spółka wniosła w terminie odwołanie.

Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ stwierdził, że zgodnie z art. 127 § 1 K.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w I instancji służy stronie. Stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję była ubezpieczona, której decyzja dotyczyła oraz ZUS I Oddział w P., na wniosek którego wszczęte zostało postępowanie.

Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzja ta nie nakładała obowiązku na stronę, polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego też dla oceny czy, płatnik jest stroną postępowania, istotne znaczenie ma wykazanie czy wydana decyzja dotyczy jej interesu prawnego.

O ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ płatnik, w tym przypadku "L." Sp. z o.o. Sp. k., nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. Spółka składając odwołanie nie wykazała na czym polegać miało naruszenie jej interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania.

Tym samym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uznania Spółki (płatnika) za stronę postępowania.

Wystąpienie z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i jako takie nie może być dalej prowadzone, a odwołanie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu.

Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia odwołania wniesionego w dniu [...] listopada 2010 r. przez Spółkę od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2010 r. ustalającej, iż ubezpieczona jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy na rzecz Spółki, co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w okresie od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] lipca 2008 r.

W tym stanie rzeczy Prezes NFZ na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. wydał decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zainteresowana Spółka, zarzucając zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na:

1. niewłaściwym zastosowaniu przepisów art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz błędną wykładnię art. 28 §1 k.p.a.

2. brak zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. mimo wydania decyzji rzecz Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ z naruszeniem przepisu art. 10 k.p.a. i 61 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału skarżącej w postępowaniu przed wydaniem decyzji

II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 85 ust.4 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach.

W związku z przedstawionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.

Skarżąca złożyła również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, ze względu na opisane powyżej zarzuty naruszenia przepisów prawa oraz okoliczność, iż nie zachodzą przesłanki, od których w postępowaniu administracyjnym uzależnione jest nadanie decyzji lub postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności oraz żadna z ustaw szczególnych nie wyłącza wstrzymanie ich wykonania.

Skarżąca Spółka ma, w jej ocenie, status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, bowiem po ustaleniu, iż ubezpieczony podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie ona płatnikiem składek z tego tytułu.

Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego "interesu" jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialno-prawnej. Nie wywodzi się on natomiast z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku miedzy sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem (por, wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1876/05).

Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 K.p.a. Podkreślenia wymaga, iż istnienie interesu prawnego jest przesłanką obiektywną, która nie zależy od inicjatywy procesowej uprawnionego. Organ stwierdzając interes prawny danego podmiotu winien zawiadomić go i dopuścić do udziału w postępowaniu.

Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracji nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne jednostki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 204/09).

W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit, e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegały osoby wykonujące prace na podstawie umowy zlecenia.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (...) składkę, jako płatnik, oblicza i pobiera z dochodu ubezpieczonego zleceniodawca.

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnych, osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy, w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Na podstawie art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu.

Z uregulowań powyższych wynika, iż stwierdzenie przez organ NFZ, w drodze decyzji, podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i lub ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją, wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona.

Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie, w drodze decyzji, podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia, tj. ubezpieczony i płatnik składek, mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Powyższe okoliczności prawne świadczą, iż organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 85 ust.4 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej, co stanowi jeden z zarzutów niniejszej skargi.

Już na marginesie skarżący wskazał, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna.

Nadto skarżąca Spółka wskazała na linię orzeczniczą Wydziału VI WSA w Warszawie prezentowaną w wielu sprawach w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w tym również toczących się na skutek skarg płatników (por. wyroki w sprawach VI SA/Wa 1698/09, VI SA/Wa 101/10, VI SA/Wa 493/10) a także skarg ubezpieczonych (por. wyroki w sprawach VI SA/Wa 994/10, VI SA/Wa 993/10).

A zatem skarżąca ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżąca wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest płatnikiem składek z tego tytułu.

W tym zakresie skarżąca uznaje że organ odwoławczy umarzając postępowanie wywołane jej odwołaniem, naruszył przepisy postępowania wskazane w petitum skargi w tak istotny sposób, iż ma to wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania było skutkiem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, które świadczą niezbicie o tym, iż płatnik składek ma interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wskazane w petitum skargi zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 138 § 1 i art. 28 K.p.a.) i naruszenia prawa materialnego przy wydawaniu decyzji przez organ odwoławczy, stanowią zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, z późn zm.), podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję organu odwoławczego i uchylenie decyzji organu odwoławczego.

Zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące, zgodnie z art. 28 K.p.a., stronami w sprawie. Obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie jest jednym z najistotniejszych aspektów zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 10 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do i zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Podnieść należy, że w toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, wbrew przepisom art. 10 § 1 K.p.a., skarżąca nie brała udziału w charakterze strony.

W świetle powyższych okoliczności w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki określone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. i dlatego skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ, jak i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi i odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów powtórzył w zasadzie argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym polemizującym z odpowiedzią na skargę skarżąca Spółka podtrzymała złożoną skargę w przedmiotowej sprawie i zawarte w niej wnioski.

Wskazała, że tylko w postępowaniu o objecie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy, będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem, w drodze decyzji, podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy o dzieło mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zgodnie z przepisem art. 134 § p.p.s.a. sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze.

W związku z powyższym, z ostrożności procesowej, skarżąca Spółka wskazała, że zaskarżona odwołaniem decyzja dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ powoduje powstanie obowiązku zgłoszenia uczestnika postępowania przez skarżącą (jako płatnika składek) do ubezpieczenia zdrowotnego. Obowiązek ten wynika z przepisów art. 74 i 76 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z przepisem art. 74 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych "do ubezpieczenia zdrowotnego osób objętych ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników (...) stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zasad, trybu i terminu zgłaszania do ubezpieczenia społecznego lub do ubezpieczenia społecznego rolników, z zastrzeżeniem art. 77 i 86 ust. 6." Natomiast zgodnie z brzemieniem przepisu art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych "obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1-4, (...), należy do płatnika składek". Tym samym, osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych), nie zgłaszają się same do ubezpieczenia zdrowotnego lecz obowiązek ten spoczywa na płatniku składek. Obowiązek płatnika w tym zakresie powstaje w momencie, kiedy decyzja o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu staje się ostateczna. W świetle powyższego skarżąca Spółka uznała, że zaskarżona decyzja Prezesa NFZ o umorzeniu postępowania odwoławczego narusza w/w przepisy prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Prezesa NFZ Nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L. Sp. z o.o. Sp. k. z/s w P. (płatnika) od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2010 r., ustalającej, że strona jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy zlecenia w okresie od dnia [...] czerwca 2008 r. do dnia [...] czerwca 2008 r. oraz od dnia [...] lipca 2008 r. do dnia [...] lipca 2008 r., którą umorzono postępowanie odwoławcze.

Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie dotyczące statusu płatnika jako strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika (kontrahenta). W ocenie organu płatnik nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego. Stanowisko to, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, jest błędne.

Zgodnie z art. 28 K.p.a., stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku płatnika (L. Sp. z o.o. Sp. k. z/s w P.).

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.).

Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem.

Oceniając interes prawny płatnika do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zatrudnionego przez niego pracownika należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma płatnik w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pracownika.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia (...) składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opiekli zdrowotnej....).

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach...).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy systemowej. W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy (pracownik) podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie, w drodze decyzji administracyjnej, że zleceniobiorca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją, wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem, w drodze decyzji, podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił, że płatnik nie ma interesu prawnego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jego pracownika (kontrahent). Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego jest w tej sytuacji błędne. Niewłaściwe było również wskazanie dodatkowo jako podstawy prawnej art. 105 § 1 K.p.a. (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1995 r. w sprawie OPS 16/98), co samo w sobie nie miało jednak wpływu na uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Z tych względów, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji powinien rozpoznać odwołanie płatnika merytorycznie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.