Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1551/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Marcin Kamiński /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2015., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu (stronie skarżącej): B.S. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną: T.S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 450 złotych oraz odmowy umorzenia odsetek od tej kwoty.

Stan faktyczny i prawny sprawy administracyjnej jest następujący:

Decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...], osobie uprawnionej: T.S. przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Świadczenie to zostało przyznane w wysokości 450 złotych (raty alimentacyjnej) (450 złotych miesięcznie), zasądzonych od B.S., wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 2013-05-[...] sygnatura akt [...], na okres od 2013-09-01 do 2013-09-30.

Decyzją nr [...] z dnia [...]lutego 2014 roku Burmistrz [...] na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (u.p.o.u.a.) orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego B.S. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną (T.S.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 450 złotych wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło powyższą decyzją w części określającej termin zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz utrzymało ją w mocy w pozostałej części.

Pismem z dnia 23 marca 2015 r. skarżący zwrócił się do Burmistrza [...] z wnioskiem o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami, za okres 2012/2013 oraz 2013/2014. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że ze względu na trudną sytuację zdrowotną, rodzinną i materialną nie jest w stanie spłacić powyższego zadłużenia. Skarżący powołał się na następujące okoliczności: wychowanie dzieci w wieku 16 i 15 lat z pierwszego małżeństwa, na które otrzymuje od matki dzieci świadczenia alimentacyjne w łącznej wysokości 500 złotych; stan zdrowia (od 2000 r. – dyskopatia kręgosłupa; umiarkowany stopień niepełnosprawności, zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kolbuszowej [...], ważne do 2016-11-30). Skarżący oświadczył ponadto, że w zależności od stanu zdrowia i możliwości stara się pracować zarobkowo w okresie letnim, aby odłożyć konieczne fundusze na zimę. Z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 2015-04-13 wynika, ż skarżący mieszka z dwójką dzieci z pierwszego małżeństwa. Rodzina korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Źródłem dochodu skarżącego jest zasiłek stały w kwocie 267,33 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 212,00 zł oraz otrzymywane alimenty w kwocie 500,00 zł. Warunki mieszkaniowe rodziny skarżącego są dobre, rodzina zamieszkuje w murowanym piętrowym domu, kompletnie wyposażonym i umeblowanym, który jest nieodpłatnie użyczany przez matkę skarżącego. Ponadto skarżący posiada pole orne o powierzchni 1,11 ha. Sytuacja zdrowotna Pana B.S. jest niekorzystna, wymaga leczenia z powodu nadciśnienia oraz problemów neurologicznych. Zdaniem pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie spłacić należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015., nr [...], Burmistrz [...] orzekł w przedmiocie odmowy umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu: B.S. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną: T.S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 450 złotych oraz odmowy umorzenia odsetek od tej kwoty.

Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie organu umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 30 ust. 2 przedmiotowej ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny w sposób trwały nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, co wynika z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą podlegającą ochronie ze strony Państwa. Zdaniem organu nie jest uzasadniona praktyka "pochopnego" przerzucania ciężaru świadczeń alimentacyjnych na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. II SA/Ke 817/13). W ocenie organu w świetle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny ma możliwość ubiegania się w pierwszej kolejności o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub o rozłożenie spłaty na raty, a dopiero w ostateczności wystąpienia o umorzenie należności. Organ zauważył również, że uwzględnienie wniosku o umorzenie należności nie jest obowiązkiem, lecz uprawnieniem organu, z którego może on nie skorzystać, nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego, (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 maja 2010r., sygn. II SA/Ol 336/10). Organ dostrzegł, że sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy jest trudna, jednak w ocenie organu nie uzasadnia ona umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Wskazywane przez dłużnika okoliczności nie czynią bowiem jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego, jak podkreślono w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 stycznia 2011 r. (sygn. II SA/Rz 1012/10), nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Organ wskazał również, że we wniosku z dnia 23 marca 2015 r. o umorzenie należności skarżący podał, że z chwilą rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w [...] o wysokości alimentów na rzecz syna T.S. w ramach toczącej się sprawy o rozwód, będzie płacił zasądzone alimenty na syna. Tym samym – zdaniem organu – skarżący potwierdził, że widzi w przyszłości możliwości na pozyskanie środków finansowych, które pozwolą mu na płacenie alimentów. Organ zauważył, że skarżący posiada wykształcenie zawodowe w zawodzie stolarza, a jego stan zdrowia pozwala mu na pracę w okresie letnim. Wprawdzie skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (ważnym do 30 listopada 2016 r.), jednak ze wskazania dotyczącego zatrudnienia wynika, że może on pracować na stanowisku przystosowanym odpowiednio do jego potrzeb. Możliwe jest więc, że podejmie on w przyszłości pracę na stanowisku przystosowanym. Ze względu na rosnące koszty utrzymania rodziny istnieje również możliwość podwyższenia alimentów zasądzonych od matki dzieci pozostających na utrzymaniu strony, gdyż kwoty alimentów po 250,00 zł na dorastające dzieci na pewno nie są wystarczające.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania odwołujący się wskazał, że od szeregu lat korzysta z zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności, ponieważ stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy zarobkowej. Ze względu na niekorzystną sytuację zdrowotną nie jest on również w stanie spłacić należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Niezdolność do podjęcia pracy pojawiła się od 2000 roku i dotychczas nie ma nadziei na poprawę zdrowia, które pozwoliłoby na podjęcie jakiejkolwiek pracy dochodowej. Skarżący wskazał, że od szeregu lat korzysta z zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności, a jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej. Podkreślił również, że cierpi na nadciśnienie i problemy neurologiczne. Wskazał, że przechodzi dalsze badania stanu zdrowia, które nie rokują nadziei na poprawę stanu zdrowia. W jego ocenie nie ma zatem nadziei, aby był w stanie zapłacić jakąkolwiek należność przy jego stanie zdrowia i również negatywnym stanie majątkowym. Rozłożenie zaległości na raty mogłoby być uzasadnione, gdyby skarżący już uzyskał jakieś dochody.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2015., nr [...], Burmistrz [...], w przedmiocie odmowy umorzenia B.S. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną: T.S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 450 złotych oraz odmowy umorzenia odsetek od tej kwoty.

Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji i ich ocenę prawną, wskazując że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych decyzje podejmowane w trybie art. 30 ust. 2 w/w ustawy mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności. Decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 par.3 kpa. Decyzje uznaniowe powinny być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (tak m. in. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24.11.2011r. IISA/Lu 636/11, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13.03.2014r. II SA/Sz 1220/13). Uznaniowy charakter decyzji przesądza również o tym, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczynić się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik może więc wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w powołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego jest równoznaczne z tym, że powinny być one stosowane w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługująca mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest występowanie o umorzenie występujących należności (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19.02.2015r.). Zdaniem organu odwoławczego z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji w sposób wszechstronny przeprowadził postępowanie dowodowe celem ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, a w treści natomiast zaskarżonej decyzji, przekonywująco i jasno uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zarówno co do faktów jak i co do prawa. W przedmiotowej sprawie zdaniem składu orzekającego, w ustalonych przez organ I instancji okolicznościach, za prawidłowe należy uznać stanowisko, że sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego – jakkolwiek trudna – nie pozwala na wyjątkowe potraktowanie dłużnika. Stwierdzić zatem należy, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego, nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 18.01.2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1012/10, Wyrok WSA w Rzeszowie z 09 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1592/14). Argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu decyzji organu I instancji jest prawidłowa i zasadnie akcentuje wyjątkowość umorzenia oraz to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Argumentacja odwołującego, jak również podnoszone przez niego okoliczności, nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku, gdyż okoliczności tych w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zakwalifikować jako szczególnych. Pomimo zatem, że wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W sprawie niniejszej nie doszło bowiem do naruszenia przez organ art. 30 ust. 2 ustawy. Należy także podkreślić, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużników. W takiej sytuacji, jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawowymi (przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy nie powinny być interpretowane rozszerzająco).

Mając na uwadze powyższe w ocenie składu orzekającego brak było podstaw do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy. Wobec powyższego zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu i jako taka podlega utrzymaniu w mocy przez organ odwoławczy.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu otrzymanych przez skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 450 zł i umorzenie odsetek od tej kwoty.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał za organami, że ma 40 lat, jest w ciężkiej sytuacji materialnej, cierpi na "upośledzenie do wykonywania pracy", co ogranicza jego możliwość podjęcia pracy i uzyskania normalnych dochodów. Skarżący zarzucił organom, że dokonały jedynie "teoretycznej oceny" możliwości podjęcia przez niego w przyszłości pracy zarobkowej, bez uwzględnienia, że nie ma on i nie miał możliwości uzyskania nowych kwalifikacji gwarantujących podjęcie pracy zarobkowej. Ponadto zarzucił organom, że nie wzięły pod uwagę jego realnej sytuacji materialnej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje legalnościową kontrolę zaskarżalnych działań lub zaniechań organów administracji publicznej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych), będąc związany jedynie granicami sprawy administracyjnej sensu largo, której dotyczy skarga. Jednocześnie sąd ten nie jest związany granicami skargi, w tym podniesionymi zarzutami i wnioskami oraz powołaną przez stronę skarżącą podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, p.p.s.a.), biorąc z urzędu pod rozwagę wszelkie stwierdzone naruszenia prawa i sankcjonując je w granicach wyznaczonych w art. 145-150 p.p.s.a. lub w przepisach szczególnych. Ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd jest uprawniony do przekroczenia granic skargi lub także przedmiotu zaskarżenia, obejmując rozpoznaniem i orzekaniem także niezaskarżone bezpośrednio akty lub czynności wydane lub podjęte we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd w toku legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz – rozszerzając na podstawie art. 135 p.p.s.a. granice rozpoznania skargi – także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby ingerencję w moc obowiązujących kwestionowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa i interesu prawnego skarżącego okazały się bezzasadne. Również przeprowadzona z urzędu przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją postępowania administracyjnego nie wykazała naruszeń prawa, które – w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. – mogłyby być podstawą wzruszenia zaskarżonej decyzji lub także decyzji organu pierwszej instancji.

Zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a.).

Powyższy przepis jest podstawą wykonywania przez kompetencji uznaniowej, której istota polega na tym, że właściwy organ administracji publicznej zachowuje w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa oraz cel upoważnienia ustawowego swobodę w zakresie wyboru sposobu zachowania kompetencyjnego, rodzaju podejmowanego rozstrzygnięcia lub wariantu następstw prawnych określonych w dyspozycji konkretyzowanej normy. O ile więc kompetentny organ zachowuje zewnętrzne (ustawowe) i wewnętrzne (celowe) granice uznania administracyjnego, o tyle sąd administracyjny nie jest uprawniony do ingerencji w wybór dokonany przez organ administracji publicznej.

W niniejszej sprawie organy orzekające w przedmiocie wniosku skarżącego o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami zachowały nie tylko wymogi legalności formalnej, wydając decyzje w zgodzie z przepisami kompetencyjnymi, ustrojowymi i procesowymi (w tym przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w sposób wyczerpujący i zupełny, jak również dokonując wszechstronnej i wnikliwej oceny zebranego materiału procesowego), lecz także nie naruszyły przepisów prawa materialnego będącego podstawą wydania kwestionowanej decyzji. Przede wszystkim organy zachowały ustawowe oraz celowe granice uznania administracyjnego, biorąc pod uwagę wszystkie istotne przesłanki normatywne wykonywania kompetencji do udzielenia skarżącemu ulgi w zakresie spłaty należności, które zostały wcześniej wypłacone wierzycielowi alimentacyjnemu ze środków finansowych budżetu państwa.

Należy w tym kontekście wyraźnie podkreślić, że nawet jeśli organ stwierdzi, że sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego jest szczególna i wyjątkowa w świetle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., to zgodnie z istotą kompetencji uznaniowej nie ma obowiązku wydawania decyzji pozytywnej dla strony, albowiem realizacja kompetencji w zakresie wyboru rodzaju rozstrzygnięcia pozostaje w sferze swobody organu, której wypełnienie nie może być jedynie dowolne lub arbitralne albo wynikać z nadużycia kompetencji uznaniowej.

W niniejszej sprawie organy z jednej strony wyjaśniły zasadnicze powody odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie w całości należności alimentacyjnych, rozważając wnikliwie sytuację dochodową i rodzinną (osobistą) skarżącego i przyznając że jest ona trudna, jednakże – w ocenie organów – nie uzasadnia ona przyznania skarżącemu najbardziej intensywnej ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, to jest umorzenia tych należności w całości. Sąd nie stwierdził wadliwości rozumowania organu w zakresie analizy i stosowania ustawowych przesłanek umorzenia należności alimentacyjnych (art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.).

Organ rozważył w pierwszej kolejności sytuację rodzinną i osobistą skarżącego, która – zgodnie z prawidłowym założeniem organów – obejmuje nie tylko ustalenia w zakresie okoliczności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (wspólnie lub z innymi osobami) oraz skalą wydatków ponoszonych na utrzymanie członków tego gospodarstwa, lecz także ustalenia w zakresie okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego i możliwościami podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Okoliczności te zostały wnikliwie rozważone.

W drugiej kolejności organy rozważyły okoliczności związane z sytuacją dochodową skarżącego, trafnie wywodząc, że jest ona bardzo trudna, jednakże jej stan może ulec zmianie w kierunku poprawy, przede wszystkim za pośrednictwem wystąpienia do sądu o podwyższenie alimentów na dzieci z pierwszego małżeństwa, jak również poprzez podjęcie starań o zatrudnienie (choćby sezonowe lub tymczasowe) w warunkach przystosowanych do aktualnie orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Jak wynika z pism skarżącego, w okresie letnim podejmował on zatrudnienie sezonowe, jednak brak dowodów na to, że jego staraniami objęte jest również zatrudnienie poza okresem letnim. Skarżący nie wykazał w szczególności, że dąży do uzyskania zatrudnienia odpowiadającego jego kwalifikacjom i stanowi zdrowia. Jeżeli natomiast chodzi o możliwość podniesienia lub zmiany kwalifikacji zawodowych, to niewątpliwie należy mieć na względzie stosunkowo młody wiek skarżącego (40 lat) oraz możliwość zmiany stanu zdrowia w stopniu pozwalającym na uzyskanie większej sprawności (umiarkowany stopień niepełnoprawności został orzeczony do dnia 30 listopada 2016 roku).

W dalszej kolejności organy orzekające przekonująco uzasadniły trafność dokonanego wyboru kompetencyjnego, wskazując przede wszystkim, że umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego (lub jego rodziny) nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu.

Wprawdzie nie ulega wątpliwości, że ustalony przez właściwy organ stopień niepełnosprawności skarżącego powstał w roku 2000, jednak nie oznacza to, że skarżący z tego tytułu był i jest zwolniony od ponoszenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz uprawnionych członków rodziny, a poniesione przez Państwo wydatki na pokrycie tych świadczeń mogą być od razu uznane za nieściągalne z racji trudnych warunków osobistych i dochodowych skarżącego jako dłużnika. Wskazać zatem należy, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, wynikające z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, mają co do zasady charakter obligatoryjny i państwo nie jest zasadniczo zobowiązane do wyjątkowego pokrywania tych należności poza przeznaczonymi do tego instytucjami prawnymi (np. świadczeń rodzinnych, świadczeń z zakresu pomocy społecznej). Również umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i może zostać zastosowane tylko wtedy, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego (zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2013 r., IV SA/Po 894/13, LEX nr 1396054). Nawet jednak wtedy, gdy w sprawie zachodzą obiektywne i wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie należności alimentacyjnych, właściwe organy nie mają prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie tego rodzaju należności. Jakkolwiek organy mają obowiązek wskazania motywów oraz przesłanek, którymi kierowały się przy podejmowaniu decyzji uznaniowej, jak również rozważenia wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę, to jednak nie oznacza to, że sąd administracyjny w ramach kontroli legalności wykonywania kompetencji uznaniowej jest uprawniony do zastępowania organów w zakresie wyboru treści rozstrzygnięcia albo do narzucania tej treści poprzez formułowane oceny prawne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się wprawdzie, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, LEX nr 149543), to jednak nie oznacza to, że którykolwiek z tych interesów ma uzyskać automatycznie przewagę nad drugim. Organ ma jedynie obowiązek swobodnego i racjonalnego wyważenia powyższych interesów, a następnie wykonania kompetencji opartej na uznaniu administracyjnym.

Organy orzekające w przedmiotowej sprawie właściwie uzasadniły, że w ich ocenie interes skarżącego związany z dążeniem do umorzenia należności alimentacyjnych w całości nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym związanym z zasadą ponoszenia przez zobowiązanych obowiązków alimentacyjnych na rzecz członków rodziny oraz z zasadą subsydiarnego zaangażowania państwa w proces realizacji świadczeń na rzecz osób uprawnionych do alimentów. Organy wskazały w szczególności, że zasadą powinno być nieprzerzucanie ciężaru spełniania świadczeń alimentacyjnych na całe społeczeństwo, którego członkowie jako podatnicy musieliby w ten sposób zastępować inne podmioty w wypełnianiu ich obowiązków alimentacyjnych.

Dokonując legalności w sprawie będącej przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu, nie można również nie uwzględnić faktu wysokości samej należności, o której umorzenie ubiega się skarżący (450 złotych wraz z odsetkami). Jest to kwota, która nawet przy założeniu, że sytuacja dochodowa lub osobista skarżącego nie ulegnie znaczącej poprawie, może zostać spłacona – również w ratach albo przy zastosowaniu częściowego umorzenia, o ile skarżący zwróci się o zastosowanie tego rodzaju ulgi.

Na zakończenie należy podkreślić, że Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela pogląd organów, że stosując ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., należy kierować się określoną przez ustawodawcę gradacją intensywności uprawniających skutków ulgi.

W pierwszej kolejności pojawia się zatem możliwość odroczenia terminu płatności należności lub ich rozłożenia na raty, następnie można rozważać częściowe umorzenie tych należności, a dopiero w ostatniej kolejności istnieje możliwość ich umorzenia w całości. Ponieważ w niniejszej sprawie skarżący od początku żądał zastosowania maksymalnej ulgi (umorzenia należności w całości), dlatego organy – odnosząc się do wniosku skarżącego, który ograniczył zakres sprawy – prawidłowo orzekły o odmowie przyznania tego rodzaju ulgi.

Oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie zamyka skarżącemu możliwości ponownego ubiegania się o przyznanie ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Skarżący może w szczególności zwrócić się o przyznanie mniej intensywnych postaci ulgi, w szczególności o orzeczenie umorzenia należności w części. Strona skarżąca powinna jednak w takim wypadku dodatkowo uzasadnić i wykazać swoje starania związane z dążeniem do poprawy sytuacji dochodowej oraz zawodowej, jak również przedstawić aktualną informację o stanie zdrowia i warunkach rodzinnych.

W takiej sytuacji swoboda organów orzekających w sprawie przyznania ulg w świadczeniach alimentacyjnych będzie niewątpliwie mniejsza, albowiem "słuszny interes obywatela" w świetle interesu społecznego oraz norm zadaniowych i celowych wynikających z ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów będzie wymagał bardziej istotnego uwzględnienia. Organy będą w takiej sytuacji zobowiązane do wyjątkowo starannego, szczegółowego i przekonującego uzasadniania ewentualnej odmowy uwzględnienia wniosku dłużnika o rozłożenia należności na raty lub o ich umorzenie w części.

Mając na względzie przytoczone wyżej argumenty, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.