Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 201/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32, art. 83 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Renata Nawrot, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( dalej jako: "organ", "ZUS") z dn. 31 stycznia 2022r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności A. B. ( dalej jako: "skarżący", "strona") z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 128 659,22 zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 74 558,61 zł.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem 27 października 2020 r. A. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazał, że jest żonaty i ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Dodał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczył, że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem 3 000,00 zł brutto, a po dokonaniu potrącenia kwota wypłaconego wynagrodzenia wynosi ok. 1 800,00 zł. Oznajmił, że nie posiada dochodów z innych źródeł, a kwota otrzymywanego wynagrodzenia jest niewiele wyższa od minimum socjalnego obowiązującego w I kwartale 2020 r. Ponadto wymieniony wskazał, że z uwagi na wysokość uzyskiwanego dochodu oraz wiek nie ma możliwości spłaty zaległości. Podkreślił, że kwota zadłużenia na dzień wydania decyzji z 18 czerwca 2020 r. wynosiła 191 367,82 zł, a kwota potrącenia z wynagrodzenia za pracę to jedynie ok. 500,00 zł. W jego rozumieniu oznacza, to że mimo potrącenia comiesięcznie określonej kwoty należność jest całkowicie nieściągalna. Jednocześnie dodał, że ze względu na swój wiek nie ma perspektyw na wzrost wynagrodzenia, co w kontekście wzrostu kwoty wolnej od zajęć egzekucyjnych spowoduje że, niemożliwe będzie dokonywanie potrąceń z jego wynagrodzenia. Dodatkowo przejście za 2 lata na emeryturę sprawi brak realnych możliwości dokonywania potrąceń.

Na zakończenie podniósł zarzut przedawnienia należności w związku z umorzeniem w 2012 r. postępowania egzekucyjnego oraz brakiem czynności egzekucyjnych do 2018 r. (wystawienia zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę).

Decyzją nr [...] z 14 grudnia 2020 r. I Oddział ZUS w Ł. odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, określona w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiąca przesłankę umorzenia należności. Nadto Zakład uznał, że nie wykazano przesłanek przemawiających za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o umorzenie, wynikających z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nieopłacone należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 marca 2021 r. sygn. akt VIII SA/Wa 124/21, uchylił zaskarżoną decyzję z 14 grudnia 2020 r. nr 2283/2020, przekazując akta sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając orzeczenie, Sąd wskazał, że:

- organ administracji niedostatecznie wyjaśnił okoliczności nieprzedawnienia należności czym naruszył przepisy postępowania a mianowicie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- wobec braku dokumentacji dotyczącej postępowania egzekucyjnego Sąd nie był w stanie zweryfikować wysokości wymagalnych należności,

- w ponownym postępowaniu organ winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim wyjaśnić kwestię przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżący. Ponownie ustali jakie są terminy ich przedawnienia za poszczególne okresy, kiedy stały się one wymagalne oraz kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. Powyższych ustaleń dokona na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie, czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy,

- w razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia ZUS dokona wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, a następnie wyda rozstrzygnięcie w sprawie.

Wykonując powyższe wytyczne wynikające z ww. prawomocnego wyroku, ZUS w ponownie przeprowadzonym postępowaniu dokonał ustaleń na podstawie zebranych materiałów i dowodów. Dokonując ich oceny oraz przedstawiając dokonane ustalenia, organ wskazał, że przeprowadzone czynności doprowadziły do ustalenia następującego stanu faktycznego sprawy:

W Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej skarżący jako osoba prowadząca działalność gospodarczą figurował do 30 listopada 2012 r. w przedmiocie: produkcja pozostałych mebli.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 20 października 2021 r. skarżący poinformował, że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Domu Opieki Społecznej w R.za wynagrodzeniem 3 504,00 zł brutto (2 508, 00 zł netto). Wskazał, że nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie osiąga dochodów z innych źródeł oraz nie korzysta z żadnych form pomocy.

We wniosku o umorzenie oświadczył że jest żonaty, ale z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, stąd prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym (...) zaznaczył, że od 2001 r. pozostaje w separacji. Nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej powyższe okoliczności.

Stałe miesięczne wydatki skarżący oszacował na łączną kwotę 1 700,00 zł, w tym z tytułu

- miesięcznych opłat - 1 200,00 zł,

- opłat eksploatacyjne - 300,00 zł,

- kosztów związanych z leczeniem - 200,00 zł,

Następnie organ podniósł, że nieopłacone przez skarżącego składki na ubezpieczenie społeczne nie uległy przedawnieniu i na dzień złożenia wniosku o umorzenie w całości objęte były egzekucją prowadzoną przez D.Urząd Skarbowy w R., a miesięczna kwota potrącanych z wynagrodzenia skarżącego kwot wynosi 446,00 zł.

W odniesieniu do poszczególnych czynności jakie zostały podjęte przez ZUS celem wyegzekwowania należności, organ powołując się na zgromadzone dokumenty wskazał, że dokonał następujących czynności:

- 14 stycznia 2011 r. doręczył tytuły wykonawcze od [...] do [...] obejmujące należności za okres 12.2000-10.2001. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił źródeł dochodu, ani skutecznego środka egzekucyjnego w związku z czym zostały one w dniu 16 maja 2011r. przekazane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 20 września 2010 r. na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] obejmujących należności za okres za okres 11/2001, 01/2002, 04/2002, 06/200208/2002, 04/2003, 06/2003, 07/2003, ,08/2003, 06/2005, 04/2010, 05/2010 dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] SA. Powyższe tytułu zostały dłużnikowi doręczone 23 września 2010 r, Następnie tytuły wykonawcze 5 października 2010r. zostały przekazane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 21 października 2010 r. na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] obejmujących należności za okres 07/200509/2005, 09/2008, 04/2006-12/2006 dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] SA. Powyższe tytułu zostały dłużnikowi doręczone 28 października 2010 r. Następnie tytuły wykonawcze 15 grudnia 2010 r. zostały przekazane do Naczelnika D.Urzędu Skarbowego w R.,

- 13 września 2010 r. na podstawie tytułów wykonawczych [...] od [...] do [...], od Rb [...] do [...], [...], [...], [...], [...] Rb [...], obejmujących należności za okres 12/2008 01/2009-05/2009 dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] SA. Powyższe tytułu zostały dłużnikowi doręczone 24 września 2010 r. W związku z wpływem 10 grudnia 2010 r. informacji banku o zamknięciu rachunku z dniem 4 listopada 2010r., tytuły wykonawcze 15 grudnia 2010r. zostały przekazane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 29 kwietnia 2010 r. na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do Rb-2392/2010 obejmujących należności za okres 10/2009-01/2010 dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] SA. Powyższe tytułu zostały Panu doręczone 14 maja 2010 r. Pismem z 31 maja 2010 r. bank zawiadomił Zakład o braku środków na zajętym rachunku. Z uwagi na bezskuteczną egzekucję własną tytuły wykonawcze zostały 5 października 2010 r przekazane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 25 czerwca 2010 r. na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] obejmujących należności za okres 02/2010-03/2010 dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] SA. Powyższe tytułu zostały doręczone 1 lipca 2010 r. Z uwagi na bezskuteczną egzekucję 5 października 2010 r. tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 1 lutego 2011 r. zostały doręczone tytuły wykonawcze od [...] do [...], [...], od [...] do [...] obejmujących należności za okres 06/2010-09/2010 oraz 3 marca 2011 r tytuły wykonawcze [...] obejmujące okres 10.2010-11.2010 Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił źródeł dochodu, ani skutecznego środka egzekucyjnego w związku z czym zostały one w dniu 16 maja 2011 r. przekazane do Naczelnika do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 27 lipca 2011 r. doręczono tytuły wykonawcze od [...] do [...] obejmujących należności za okres 12.2010-02.2011. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił źródeł dochodu, ani skutecznego środka egzekucyjnego w związku z czym zostały one w dniu 13 października 2011r. przekazane do Naczelnika do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

Termin płatności powyższych składek przypadał do 15-go dnia następnego miesiąca. W związku z tym najstarsza zaległość z 12.2000 wymagalna była 16 lutego 2001 r., a termin przedawnienia następował z dniem 16 lutego 2011 r.

W związku z tym należy uznać, że wszystkie wymienione należności, w terminie dokonywania czynności egzekucyjnych - doręczenie tytułów wykonawczych, zajęć rachunków - zgodnie z art. 24 ust 4 "u.s.u.s" były wymagalne.

Ponadto wymienione tytuły wykonawcze były sukcesywnie przekazywane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.. Z relacji Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R. z 13 listopada 2019 r., wynika, że w celu wyegzekwowania nieopłaconych należności z tytułu składek organ egzekucyjny zastosował następujące środki egzekucyjne:

- 16 lipca 2013 r., dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanego w tamtejszym Urzędzie z tytuł nadpłat w podatkach,

- 16 kwietnia 2014 r. dokonał kolejnego zajęcia wierzytelności zobowiązanego w tamtejszym Urzędzie z tytuł nadpłat w podatkach. W wyniku zastosowanego środka uzyskano następujące kwoty: 47,00 zł, 927,40 zł, i 106,40 zł, które zarachowano na poczet kosztów egzekucyjnych,

- 3 lipca 2018 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w DPS Weterana Walki i Pracy w R.. W wyniku zastosowania tego środka tut. Organ uzyskuje comiesięczne potrącenia w wysokości ok. 500,00 zł. Uzyskiwane środki zostały zarachowane w pierwszej kolejności na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Z uwagi na, to iż przedmiotowym zajęciem zostały objęte wszystkie tytuły wykonawcze otrzymane od wierzyciela (tj. w ilości 172 szt), stąd uzyskiwane potrącenia nie doprowadziły jeszcze do zaspokojenia należnych kosztów egzekucyjnych.

Następnie organ podniósł, że od 1 stycznia 2012r. nastąpiła zmiana regulacji okresu przedawnienia zobowiązań z zakresu ubezpieczenia społecznego, zgodnie z art. 24 ust 4 u.s.u.s (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia2012 roku) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-6. W myśl art 24 ust. 5b bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W tym stanie prawnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał następujących czynności:

- 28 listopada 2011 na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] obejmujących należności za okres 03/2011-08/2011 dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] SA. Powyższe tytułu zostały Panu doręczone 6 grudnia 2010 r. W związku z wpływem 7 grudnia 2011 r. informacji z banku o braku rachunku oraz 20 grudnia 2011 r. informacji od Naczelnika D. Urzędu Skarbowego o braku nadpłat w podatkach i aktualnego rachunku bankowego, Zakład 26 stycznia 2012 r. przekazał tytuły wykonawcze do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 22 lutego 2012 r. doręczono Panu tytuły wykonawcze Od [...] do [...] obejmujących należności za okres 09/2011-10/2011. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił źródeł dochodu, ani skutecznego środka egzekucyjnego w związku z czym 17 sierpnia 2012 r. przekazał do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 20 czerwca 2012 r. na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] obejmujących należności za okres 11./2011-12/2011. dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. Powyższe tytułu zostały Panu doręczone 2 lipca 2012 r. W związku z informacją banku z 6 lipca 2012 r. o braku rachunku, 17 sierpnia 2012 r. tytuły zostały przekazane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,

- 31 maja 2012 r. doręczono Panu tytuły wykonawcze od[...] do [...] obejmujące należności za okres 02/2012. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił źródeł dochodu, ani skutecznego środka egzekucyjnego w związku z czym 17 sierpnia 2012 r. tytuły zostały, przekazane do Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w R.,Termin płatności dla powyższych składek przypadał do 15- go dnia następnego miesiąca. W związku z tym, że dla powyższych należności korzystniejszy był 5 letni okres przedawnienia, to najstarsza z wymienionych należności 09.2011, która wymagalna była 16 października 2011 r., przedawniłaby się 16 października 2016 r.

W związku z tym należy uznać, że wszystkie wymienione należności, w terminie dokonywania czynności egzekucyjnych - doręczenie tytułów wykonawczych, zajęć rachunków- zgodnie z art. 24 ust 5b "u.s.u.s były wymagalne.

Jednocześnie odpowiadając na zarzuty w sprawie przedawnienia należności należy uznać je za niezasadne. Jak wynika z przedstawionej relacji nie miało miejsce umorzenie postępowania egzekucyjnego, a Zakład wskazał podejmowane czynności, jeszcze przed 2018 zmierzające do wyegzekwowania należności. Z kolei powoływany przez pełnomocnika skarżącego art. 24 ust 5f u.s.u.s. wskazuje jedną z okoliczności zawieszenia biegu przedawnie, a jego treść nie oznacza, że warunkiem przerwania biegu przedawnienia składek jest wydanie decyzji określającej zadłużenie.

Ponadto odpowiadając na zastrzeżenia wynikające z wyroku Sądu z dn.25.03. 2021r. organ wyjaśnił, że pomimo odległego okresu zaległości ( najstarsza sprzed 21 lat) były one kierowane do przymusowego dochodzenia przed upływem terminu ich przedawnienia i w dalszym ciągu pozostają w egzekucji.

Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w Pana sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Rozpatrując ustawowe przesłanki w kontekście sytuacji skarżącego, Zakład podniósł, że w jego sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i tym samym umorzenie zaległych należności.

Wskazując, że w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

organ stwierdził, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą.

Przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności nie ma zastosowania. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie posiada statusu przedsiębiorcy.

Skarżący nie powoływał się na trudną sytuację zdrowotną czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Stwierdził jedynie, że jego sytuacja zdrowotna jest adekwatna jest do wieku. Do postępowania nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust.l pkt 1 rozporządzenia).

Skarżący nie prowadzi Pan działalności gospodarczej. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy, a podstawa wymiaru składek wynosi 3 504,00 zł ,co daje wynagrodzenie w wysokości ok. 2 500,00 zł netto. Z wynagrodzenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości ok 500,00 zł miesięcznie, co sugeruję wypłatę na poziomie ok. 2 000,00 zł.

W tej sytuacji w ocenie organu wobec skarżącego nie zachodzi trudna sytuacja materialna powodująca, że dalsze opłacanie należności tytułu składek w drodze egzekucji, pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Organ rozważył także przesłanki "interesu publicznego" i "interesu podatnika" przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie zaległości. W tym aspekcie organ podniósł ,że skarżący nie udowodnił, że w związku z trudną sytuacją materialną pobiera zasiłek stały lub okresowy wypłacany przez ośrodek pomocy społecznej. Nie wskazał również formy i wysokości pomocy świadczonej na jego rzecz przez dzieci.

Wskazując, że kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa – organ wskazał że w sprawie za takie okoliczności nie można uznać dokonywanych potrąceń egzekucyjnych czy wysokości posiadanego zadłużenia. Nie stanowią również przesłanki do umorzenia przypuszczenia skarżącego, że dalsza egzekucja nie będzie możliwa po osiągnięciu przez wieku emerytalnego i nabyciu prawa do emerytury.

Wobec dłużnika prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, a wpłaty pochodzące z zajęcia jego wynagrodzenia za pracę księgowane są należności z tytułu składek. Jednocześnie prowadzone wobec dłużnika postępowanie egzekucyjne, nie zagraża jego egzystencji. W związku z tym umorzenie należności na tym etapie należy uznać za niezasadne.

Reasumując ZUS stwierdził, że wobec skarżącego nie zostały stwierdzone przesłanki całkowitej nieściągalności oraz okoliczności wynikające z Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stąd podjęcie decyzji o umorzeniu należności na tym etapie byłoby przedwczesne.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dn. 24 lutego 2022r. złożył A. B. reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

Naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

a. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ppsa poprzez wydanie decyzji w sposób sprzeczny i naruszający wskazania, co do ponownego rozstrzygnięcia sprawy przez organ zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. wydanego w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 124/21 w zakresie:

- ustalenia terminów przedawniania składek za poszczególne okresy, kiedy stały się wymagalne oraz kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu przedawniania i od kiedy termin ten biegnie od nowa;

- ustalenia czy w 2012 roku nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego;

- -ustalenia czy od czerwca 2012 do lipca 2018 r. prowadzone było postępowanie egzekucyjne oraz jakie czynności zostały podjęte przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych celem wyegzekwowania należności i przedstawienia na tą okoliczność stosownych dokumentów;

- zgromadzenia dokumentacji potwierdzającej twierdzenia organu co do braku przedawniania należności;

b. art. 7, w z w. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako "kpa") poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i wszystkich okoliczności związanych z przebiegiem postępowania egzekucyjnego, w szczególności w zakresie:

- zdarzeń powodujących przerwanie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek,

- wyjaśnienia czy w 2012 r. nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego,

- udowodniania poprzez przedstawienie stosownej dokumentacji jakie czynności zostały podjęte w okresie od czerwca 2012 r. do lipca 2018 r. w celu wyegzekwowania należności,

- udowodnienia, że tytuły wykonawcze na jakie powołuje się organ w swojej decyzji zostały w rzeczywistości doręczone skarżącemu;

a w konsekwencji całkowite pominięcie w treści wydanej decyzji oraz w rozważaniach dotyczących kwestii przedawnienia okoliczności związanych z zakończeniem postępowania egzekucyjnego i jego dalszym przebiegiem do 2018 r. (brak przedstawienia dokumentacji potwierdzającej wykonywanie czynności egzekucyjnych oraz, które należności obejmowało postępowanie egzekucyjne na jakie powołuje się ZUS) oraz zawieszeniem biegu terminu przedawnienia i ograniczenie się do przytoczenia przepisów prawa dotyczących kwestii przedawnienia, co skutkowało uznaniem, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu,

c. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art 80 kpa w zw. z art. 50 kpa wskazanie, że skarżący nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków w sytuacji gdy skarżący wypełnił w tym zakresie oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, w treści którego nie jest wskazane, że konieczne jest dołączenie dokumentów potwierdzających złożone oświadczenia a ponadto w sytuacji wątpliwości organ na mocy art. 50 kpa mógł wezwać skarżącego do złożenia wyjaśnień;

d. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art 80 kpa poprzez ocenę materiału dowodowego, w sposób dowolny oraz sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w zakresie możliwości finansowych i aktualnej sytuacji materialnej Skarżącego i pominięcie przy ocenie przesłanek umorzenia należności braku realnej możliwości spłaty zadłużenia z uwagi na wysokość uzyskiwanego dochodu oraz wiek skarżącego;

Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a. art. 24 ust. 5 f usus poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia co do poszczególnych składek nastąpiło od doręczenia tytułu wykonawczego i wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego trwa nadal, w sytuacji gdy brzmienie przepisu jednoznacznie wskazuje, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje do dnia, w którym decyzja ustalająca obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia stała się prawomocna,

b.art. 28 ust. 3 pkt 6 usus oraz art. 28 ust. 3a usus poprzez uznanie, że wobec uzyskiwania dochodu z umowy o pracę w wysokości umożliwiającej prowadzenie skutecznego dochodzenia należności i prowadzenia w stosunku do Skarżącego postępowania egzekucyjnego nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, w sytuacji gdy łączna kwota zadłużenia na dzień wydania decyzji z dnia 31.01.2022 r. wynosi 203.218,55 zł a kwota potrącana z wynagrodzenia za pracę wynosi jedynie ok. 500 zł, co oznacza, że mimo potrącania comiesięcznie określonej kwoty należność jest całkowicie nieściągalna, albowiem na chwilę obecną wartość odsetki przekracza wartość należności głównej a całkowita wysokość zadłużenia - mimo potrąceń stale rośnie, co oznacza, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne a ponadto organ może umorzyć składki również w przypadkach gdy nie zachodzi ich całkowita nieściągalność,

c.§ 3. ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez uznanie, że brak podstaw do umorzenie należności w oparciu o ww. przepis w sytuacji gdy skarżący z uwagi na prowadzoną egzekucję, wysokość osiąganego dochodu i konieczne wydatki nie jest w stanie spłacać należność bez uszczerbku dla zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, ponadto wysokość należności biorąc pod uwagę koszty egzekucji oraz odsetki ciągle rośnie co prowadzi do oczywistego wniosku, że skarżący nigdy nie będzie w stanie spłacić należności.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że organ dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a. ponieważ ponownie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ograniczył się jedynie do wskazania okresu jakiego dotyczy dana składka, terminu płatności, terminu skierowania do przymusowego dochodzenia oraz terminu doręczenia Skarżącemu tytułu wykonawczego. W ocenie skarżącego organ w dalszym ciągu nie wyjaśnił w sposób dostateczny kwestii istnienia należności objętych wnioskiem, ograniczając się do stwierdzenia, że "wszystkie wymienione należności w terminie dokonywania czynności egzekucyjnych - doręczenie tytułów wykonawczych, zajęć rachunków - zgodnie z art. 24 ust, b usus były wymagalne."

Brak jest wskazania i powołania się czy postępowanie egzekucyjne toczyło się co do wszystkich składek czy jedynie co do części z nich oraz czy postępowanie to toczyło się od nowa po uprzednim umorzeniu. Skarżący podtrzymuje swoje stanowisko, że w 2012 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone i egzekucja zakończyła się na skutek wycofania tytułów egzekucyjnych (ostatnie potrącenie z wynagrodzenia skarżącego zostało dokonane w 2012 r.) Brak dalszych potrąceń aż do 2018 r. potwierdza, że ZUS nie prowadził względem skarżącego postępowania w dalszych latach. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że organ w dalszym ciągu nie ustalił w sposób prawidłowy wysokości należności, która została objęta wnioskiem o umorzenie. Nie wyjaśnił w sposób dostateczny, dający poddać się kontroli terminu i okresów, w których nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia, co stanowi naruszenie art. 153 p.p.s.a. w związku z niewykonaniem wskazań i wytycznych zawartych w tym zakresie w wyroku WSA z dn. 25.03.2021r. sygn.. VIII SA/Wa 124/21 oraz brak ustalenia istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, co narusza przepisy postępowania art.7, 77&1, 80 kpa.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego art. 24 ust.5f u.s.u.s. skarżący podniósł, że błędne jest uznanie organu, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia co do poszczególnych składek nastąpiło od doręczenia tytułu wykonawczego i wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego trwa nadal, w sytuacji gdy brzmienie przepisu jednoznacznie wskazuje, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje do dnia, w którym decyzja ustalająca obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia stała się prawomocna.

Natomiast uzasadniając zarzut naruszenia art. 28 ust.3 pkt. 6 u.s.u.s. stosownie do którego należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części w sytuacji, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skarżący wskazał, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego szacunku, gdyż jego zdaniem, skoro toczy się postępowanie egzekucyjne, to po stronie skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność. W opinii skarżącego jednak fakt, że postępowanie egzekucyjne jest w toku z pewnością nie przesądza sam w sobie o braku nieściągalności.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ wydając zaskarżoną decyzję i odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy, należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadząca działalność gospodarczą w kwotach wskazanych w treści zaskarżonej decyzji, nie naruszył prawa. Decyzję swoją oparł na ustalonych w sposób dokładny okolicznościach dotyczących sytuacji majątkowej, zdrowotnej i osobistej dłużnika, Sytuacje te powiązał z przesłankami umorzenia określonymi w art. 28 ust.1,2 3a i 3b usus.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dokonał niesprzecznych z nim ustaleń faktycznych i wskazał na wysokość pobieranego przez skarżącego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Wskazał na poziom wydatków ponoszonych przez skarżącego, jego stan majątkowy.

Ustalenia te oparł na przedstawionych przez skarżącego dowodach, co jest zgodne charakterem tego typu postępowań, kiedy to dłużnik musi wykazać swoją sytuację materialną i osobistą tak, by spełnione zostały przesłanki z art. 28 ust.1 i 2 usus lub 3a usus.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była kwestia przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżący. Wyrokiem WSA w Warszawie z dn. 25.03.2021r. sygn.. VIII SA/Wa 124/21 została uchylona decyzja o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek ubezpieczenia społecznego. W wytycznych zawartych w pisemnym uzasadnieniu ww. wyroku Sąd zobowiązał ZUS do ustalenia jakie są terminy przedawnienia składek skarżącego za poszczególne okresy, kiedy stały się one wymagalne oraz kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. Powyższych ustaleń dokonana na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie, czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy. W razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia ZUS dokona wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, a następnie wyda rozstrzygnięcie.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę stwierdza, że wbrew twierdzeniom skarżącego, ZUS wykonał powyższe wytyczne. W aktach administracyjnych znajduje się zestawienie obejmujące w odniesieniu do zaległych składek dane dotyczące należności głównej, okresu zadłużenia, nr tytułu wykonawczego doręczonego zobowiązanemu, organu prowadzącego egzekucję, wyjaśnienie dla każdego tytułu wykonawczego dlaczego nie doszło do przedawnienia należności.

Powyższe daje podstawy do uznania, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. pozostaje w toku, a w jego następstwie, po dniu wpływu wniosku o umorzenie zaksięgowano wpłaty egzekucyjne wg. dokumentów zawartych w aktach administracyjnych sprawy.

W ustalonym stanie faktycznym należy zasadnie przyjąć, że zarzuty przedawnienia należności należy uznać za niezasadne. Jednocześnie, w kontekście pozostałych twierdzeń skarżącego, należy przyjąć, że w sprawie nie miało miejsce umorzenie postępowania egzekucyjnego w 2012r., a ZUS wskazał podejmowane czynności jeszcze przed 2018r. zmierzające do wyegzekwowania należności. Powyższe uzupełniające ustalenia ZUS dowodzą, że pomimo odległego okresu zaległości ( najstarsza sprzed 21 lat), były one kierowane do przymusowego dochodzenia przed upływem terminu ich przedawnienia i w dalszym ciągu pozostają w egzekucji.

Ze względu na powoływane ustalenia i czynności organu udokumentowane w aktach administracyjnych sprawy, Sąd stwierdził niezasadność zarzutów z art. 153 p.p.s.a. oraz zarzutów naruszenia przepisów postępowania art. 7, 77&1, 80 kpa w odniesieniu do braku właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W odniesieniu do kontroli rozstrzygnięcia dotyczącego właściwego zbadania i oceny przesłanek umorzenia należności z powodu całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, Sąd stwierdza, że ZUS prawidłowo ocenił sytuację skarżącego z uwzględnieniem przepisu art. 28 ust.3 i 3a u.s.u.s.

Organ prawidłowo w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanki umorzenia zaległych składek określonej w art. 28 ust. 2 usus, którą jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Przesłanka ta egzemplifikowana w poszczególnych punktach przepisu art. 28 ust.3 usus została przez organ ZUS w dokładny sposób przeanalizowana na tle dokonanych ustaleń faktycznych. Organ odniósł się do wszystkich 8 okoliczności przewidzianych przez ten przepis i wskazał, że nie zaistniała całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu poszczególnych sytuacji przewidzianych przez przepis art. 28 ust.3 usus. Stanowisko to nie zostało przez skarżącego skutecznie podważone. Sąd nie dostrzega w tym zakresie naruszenia prawa. Organ wykazał dlaczego przyjął brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek .

Organ odniósł się także do drugiej możliwości umorzenia należności wskazanej w przepisie art. 28 ust. 3a usus. dopuszczającej możliwość umorzenia zaległych składek także w sytuacji, gdy nie zaistniała całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 usus.

Przepis ten stanowi mianowicie, że składki mogą być umarzane także w sytuacji, gdy nie dochodzi do całkowitej nieściągalności " w uzasadnionych przypadkach". Jednocześnie przepis art. 28 ust. 3b zawiera delegację ustawową dla właściwego ministra do wydania rozporządzenia określającego przypadki, kiedy umorzenie takie może nastąpić. Jednocześnie w przepisie tym stwierdzono, że musi to określić biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 ), w którym określono przesłanki umorzenia zaległości. W § 3 ust.1 Minister wskazał, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Jednocześnie przykładowo wykazano sytuacje, gdy taka możliwość występuje:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jednocześnie w § 3 ust.2 Rozporządzenia, co ważne w sprawie niniejszej zdefiniowana została rodzina dla potrzeb postępowania w sprawie umorzenia należności, gdzie minister wskazał, że za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Przechodząc do analizy poszczególnych sytuacji określonych w rozporządzeniu należało podzielić pogląd organu, że nie zaistniały przesłanki nagłego zdarzenia w postaci choroby skarżącego lub członków jego rodziny, a także mające charakter klęski losowej, co mogłoby uzasadniać umorzenie zaległości.

Jako przesłanka umorzenia może być rozpatrywana jedynie określona w przepisie § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia sytuacja, gdy spłata składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Analiza zaistnienia tej okoliczności jako podstawy umorzenia ciążących na skarżącym zobowiązań musiała zatem odnosić się do rodziny, w której skarżący żyje, a mianowicie musiała uwzględniać dochody i wydatki jego, ( w sprawie ustalono, że skarżący pozostaje w separacji z małżonką i posiadają rozdzielność majątkową).

Organ dokonując w tym zakresie ustaleń nie naruszył prawa odmawiając przyjęcia, że zaistniała przesłanka określona w tym przepisie, a tym bardziej uzasadniająca umorzenie należności w ramach uznania administracyjnego.

Dodać do powyższych rozważań jeszcze należy, że decyzja umorzeniowa podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, gdzie organ posiada pewną swobodę decyzji i opierając się na rzetelnie ustalonym stanie faktycznym oraz wyciągając z niego prawidłowe wnioski co do zaistnienia przesłanek umorzenia jak także uzasadniając decyzję odmowną w sytuacji spełnienia przesłanek umorzenia, ma prawo do wydania decyzji odmownej nawet w sytuacji, gdy przesłanki umorzenia w postaci ważnego interesu ubezpieczonego i stan finansów ubezpieczeń społecznych za umorzeniem by przemawiały.

W przedmiotowej sprawie organ w sposób szczegółowy wskazał na sytuację skarżącego. Jakkolwiek dysponuje on skromnym wynagrodzeniem z tytułu zatrudnienia w DPS w R., to jednak co zauważa organ, wobec skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, a wpłaty pochodzące z zajęcia jego wynagrodzenia są zaliczane na poczet zaległych składek. Jednocześnie, i należy zgodzić się z organem, prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne nie zagraża jego egzystencji. W tej sytuacji podjęcie decyzji o umorzeniu należności na tym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Jednocześnie organ wskazał, że sytuacja skarżącego nie musi mieć charakteru trwałego.

W tych okolicznościach organ nie naruszył prawa zarówno w zakresie przepisów prawa procesowego, jak także przepisów prawa materialnego regulującego przesłanki i istotę prowadzonego postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie składek.

Organ w zgromadzonym materiale dowodowym miał prawo podjąć taka decyzję. Sytuacja skarżącego, chociaż trudna nie jest jednak tą o której mowa w §3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia, o czym najlepiej świadczy fakt, że jak to ustalił organ, że egzekucja prowadzona wobec skarżącego jest częściowo skuteczna.

Sąd za niezasadny uznał także zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego art.25 ust.5f u.s.u.s. Stosownie do ww. przepisu w przypadku wydania przez zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W sprawie skarżącego tego rodzaju postępowanie nie było prowadzone, a orzecznictwo sądowe przyjmuje pogląd, że nie jest dopuszczalna interpretacja rozszerzająca art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Wywiera on skutek w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia tylko do tych należności - składek, które były przedmiotem postępowania, o którym mowa w ww. przepisie, a nie wszystkich składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, o których mowa w ustawie( wyrok WSA w Gorzowie Wlpk. sygn.akt II SA/Go 813/21).

W tych okolicznościach skarga okazała się niezasadna i Sąd oddalił ją w myśl art. 151 ppsa.