Postanowienie NSA, sygn. akt III OZ 598/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 4 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 676/20 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze sprzeciwu M.K., M.K., U.K. i Z.K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 września 2020 r. nr SKO.41/2332/PR/2020 w przedmiocie opłaty retencyjnej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia zażalenia.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 676/20 odmówił przywrócenia terminu do zgłoszenia wniosku Z.K. o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w niniejszej sprawie. Korespondencja zawierająca odpis tego postanowienia, wraz z pouczeniem o prawie i sposobie zaskarżenia, została zwrócona do Sądu z powodu niepodjęcia jej przez adresata w terminie pomimo dwukrotnej awizacji i pozostawiona ze skutkiem doręczenia w dniu 1 kwietnia 2021 r. w aktach sprawy.

W dniu 16 kwietnia 2021 r. (data stempla pocztowego) Z.K. złożył zażalenie na postanowienie z dnia 10 marca 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 676/20 odrzucił powyższe zażalenie, z uwagi na to, że zostało wniesione z uchybieniem terminu. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 maja 2021 r.

W dniu 27 maja 2021 r. (data stempla pocztowego) Z.K. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 10 marca 2021 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od ponad dwóch lat cierpi na chorobę układu krążenia i jest na tlenoterapii z powodu choroby płuc. Od grudnia 2020 r. jego stan zdrowia pogorszył się. Podkreślił, że "praktycznie nie jest w stanie oddychać bez aparatu tlenowego". W Wigilię Bożego Narodzenia 2020 r. zostało do niego wezwane pogotowie ratunkowe. Od stycznia 2021 r. stan zdrowia skarżącego był "praktycznie codziennie" konsultowany medycznie. Następnie w styczniu 2021 r. przeszedł infekcję przełyku, a także z uwagi na ryzyko zachorowania na COVID-19 starał się izolować, wraz z żoną, od innych osób. Od dnia 3 lutego 2021 r. do dnia 13 lutego 2021 r. przebywał w [...] Szpitalu [...] – na Oddziale Chorób Płuc i Intensywnej Terapii. Następnie w dniu 13 marca 2021 r. został przewieziony do SP ZOZ MSWiA w [...], w którym przebywał na Oddziale COVID-owym do dnia 26 marca 2021 r. Po tym okresie został odwieziony do domu, gdzie przebywa do dnia złożenia niniejszego wniosku o przywrócenie terminu, korzystając z aparatury tlenowej. Skarżący wskazał ponadto, że od dnia 29 grudnia 2020 r. do kwietnia 2021 r. – gdy złożył pełnomocnictwo pocztowe dla syna – nie był w stanie odebrać korespondencji Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt III OZ 872/21 oddalił zażalenie Z.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 kwietnia 2021 r.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 24 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 676/20 odmówił Z.K. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 10 marca 2021 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."). Wskazał, że uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu wiąże się z tym, że strona powinna uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności w terminie była od niej niezależna. W judykaturze przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Oznacza to, że nie jest możliwe przywrócenie terminu, gdy z okoliczności sprawy wynika, że strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dopiero bowiem nagłe i niedające się wcześniej przewidzieć zdarzenie może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione (por. postanowienia NSA z dnia: 20 października 2009 r., sygn. akt I OZ 971/09; 6 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 117/12 oraz 30 grudnia 2008 r., sygn. akt I OZ 925/08). W orzecznictwie ugruntowany jest ponadto pogląd, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku, gdy wnioskodawca wskazuje chorobę, jako przyczynę uchybienia terminu, koniecznym jest również wykazanie, iż rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się bowiem do ustalenia, czy twierdzenia wnioskodawcy o chorobie są wiarygodne, ale należy również uwzględnić na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu (por. wyroki NSA dnia: 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10 oraz 31 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11).

W świetle powyższych rozważań Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, aby przyczyny uchybienia terminu powołane przez skarżącego stanowiły wystarczającą podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości to, że skarżący choruje przewlekle, na dowód czego dołączył stosowną dokumentację. Bezsporne jest także, że skarżący przebywał w SP ZOZ MSWiA w [...] od dnia 13 marca 2021 r. do dnia 26 marca 2021 r., godz. 8.06 (kserokopia dokumentacji medycznej). Skarżący nie uprawdopodobnił jednak, że przyczyna niemożności odbioru korespondencji i dokonania czynności w sprawie trwała również od dnia 26 marca 2021 r., tj. od daty wypisu ze szpitala do (początku) kwietnia 2021 r. W dniu 26 marca 2021 r. złożono drugie awizo, zatem skarżący mógł odebrać korespondencję (do dnia 1 kwietnia 2021 r.). Skarżący podał tylko, że dopiero w kwietniu 2021 r. złożył na poczcie pełnomocnictwo pocztowe dla syna i nie był w stanie odbierać korespondencji przed tą datą. Nie uprawdopodobnił również, że nie mógł z przyczyn niezawinionych podejmować czynności do końca biegu terminu na złożenie zażalenia, tj. do dnia 8 kwietnia 2021 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro skarżący był w stanie złożyć pełnomocnictwo pocztowe w kwietniu 2021 r., to mógł to uczynić również wcześniej – poza m.in. okresami, gdy przebywał w szpitalu. W szczególności mógł dokonać tej czynności bez zbędnej zwłoki po opuszczeniu szpitala w dniu 26 marca 2021 r. Z okoliczności sprawy wynika, że między datą wyjścia ze szpitala a złożeniem wniosku o przywrócenie terminu stan skarżącego nie uległ istotnej poprawie, zatem nie wskazuje on na żadne okoliczności usprawiedliwiające niepodjęcie tych czynności wcześniej. Sąd uwzględnił przy tym, że skarżący choruje przewlekle. Nie jest to samodzielna przesłanka przywrócenia terminu, jednak wskazuje na to, że skarżący, mając wiedzę o swoim stanie zdrowia, nie przedsięwziął środków zaradczych mających uchronić go przed ewentualnymi negatywnymi skutkami niemożności odebrania korespondencji, bowiem w takiej sytuacji okoliczność przebywania w szpitalu jest prawdopodobna i możliwa do przewidzenia. Skarżący powinien więc spodziewać się, że w czasie jego nieobecności w miejscu zamieszkania mogła być do niego kierowana korespondencja sądowa. W związku z tym ustalenie stanu sprawy po zakończeniu hospitalizacji odpowiadałoby minimalnej staranności procesowej wymaganej w tych okolicznościach. Skarżący w żaden sposób nie wykazał również, iż pozbawiony był możliwości zapobiegnięcia uchybieniu terminu poprzez skorzystanie z pomocy innej osoby w dokonaniu powyższej czynności procesowej, jak choćby z pomocy własnej żony czy syna. Nie wykazał też braku możliwości ustanowienia w sprawie pełnomocnika, na przykład w osobie któregokolwiek z pozostałych skarżących, z którymi wspólnie wniósł sprzeciw i którzy mają wspólny adres zamieszkania (lub korespondencyjny), co wynika z treści skargi. Takich działań należałoby oczekiwać od osoby należycie dbającej o własne interesy, której stan zdrowia zaczął się stopniowo pogarszać w toku zainicjowanego przez nią postępowania, jeszcze przed wydaniem postanowienia z dnia 10 marca 2021 r.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.

Powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 listopada 2021 r. stało się przedmiotem zażalenia Z.K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o jego zmianę, poprzez przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 10 marca 2021 r., ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 194 § 2 w zw. z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu zażalenia podtrzymał argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu oraz podkreślił, że w dniu 13 marca 2021 r. do szpitala COVID-owego został przewieziony w stanie ciężkim. W dniu 26 marca 2021 r. w godzinach wieczornych został odwieziony "pod tlenem" transportem medycznym do domu pod adresem [...] (innym niż podany w skardze), gdzie przebywał w łóżku z aparaturą tlenową przez okres następnych kilku tygodni. Skarżący podał, że zrezygnował z wszelkich kontaktów rodzinnych, aby móc wyzdrowieć i nie narażać się na ryzyko ponownej infekcji, która dla niego, jako osoby przewlekle chorej, mogłaby się skończyć bardzo źle. Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, iż człowiek chory może czuć się na tyle źle, że nadmierne byłoby wymaganie, aby w takim stanie podejmował różne czynności. W każdym przypadku podejrzenia zarażenia u siebie lub osób z bliskiego otoczenia (w szczególności w przypadku COVID-19, gdzie wysokie prawdopodobieństwo zakażenia tym wirusem w szczytowym okresie wzrostu zachorowań w Polsce jest zdarzeniem, którego nie sposób było wcześniej przewidzieć) zaleca się zachowanie ostrożności i ograniczenie kontaktu z innymi osobami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia został wniesiony w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. i – wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji – jest on zasadny.

Podkreślić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Podkreślić należy, że trudności i przeszkody uniemożliwiające stronie dochowanie czynności nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. Przy stosowaniu przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu należy mieć na uwadze ich funkcję ochronną. Ponadto, co wynika z dyspozycji art. 87 § 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź wreszcie do zastępczego środka dowodowego. Z tegoż względu uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie NSA z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt II OZ 510/22).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu okoliczności stanowią uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Stan zdrowia Z.K. niewątpliwie miał wpływ na możliwość podejmowania przez niego czynności zmierzających do dochowania terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 10 marca 2021 r. Skarżący na potwierdzenie swoich twierdzeń przedłożył stosowne dokumenty, z których jednoznacznie wynika, iż choruje on przewlekle (choroba układu krążenia oraz choroba płuc). Od grudnia 2020 r. jego stan zdrowia pogorszył się. Od dnia 3 lutego 2021 r. do dnia 13 lutego 2021 r. przebywał w [...] Szpitalu [...] – na Oddziale Chorób Płuc i Intensywnej Terapii. Następnie w dniu 13 marca 2021 r. został przewieziony do SP ZOZ MSWiA w [...], w którym przebywał na Oddziale COVID-owym do dnia 26 marca 2021 r. Z karty informacyjnej z dnia 26 marca 2021 r. wynika, że do szpitala został przyjęty w trybie nagłym w wyniku przekazania przez zespół ratownictwa medycznego z rozpoznaniem zapalenia płuc wywołanym infekcją wirusem COVID-19. Po powrocie do domu korzystał z aparatury tlenowej oraz zrezygnował z wszelkich kontaktów rodzinnych, aby móc wyzdrowieć i nie narażać się na ryzyko ponownej infekcji, która dla niego, jako osoby przewlekle chorej, mogłaby się skończyć bardzo źle. W związku z powyższym, dopiero w kwietniu 2021 r. złożył pełnomocnictwo pocztowe dla syna.

W tym stanie rzeczy uznać należy, iż przedstawione okoliczności w sposób dostateczny uprawdopodabniają brak winy Z.K. w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 10 marca 2021 r. W tych konkretnych okolicznościach nie można również wymagać od skarżącego, aby w okresie pomiędzy pobytami w szpitalu, tj. od dnia 13 lutego 2021 r. do dnia 13 marca 2021 r. podjął stosowne czynności zapobiegawcze, mające uchronić go w przyszłości przed uchybieniem terminu w prowadzonym postępowaniu sądowym, tym bardziej, iż – jak już wskazano – do SP ZOZ MSWiA w [...] został przyjęty w trybie nagłym z powodu zarażenia się wirusem COVID-19, a nie powodu na dotychczasowe dolegliwości mające charakter przewlekły. Trudno też oczekiwać od skarżącego, aby zaraz po powrocie ze szpitala – w jego konkretnej sytuacji zdrowotnej – w pierwszej kolejności myślał o dokonaniu stosownych czynności mających związek z ewentualną i przyszłą korespondencją kierowaną przez Sąd. Skarżący podjął czynności zapobiegawcze w tym zakresie, kiedy poczuł się lepiej i w kwietniu 2021 r. złożył pełnomocnictwo pocztowe dla syna, co wskazuje, iż nie można mu zarzucić złej woli i braku dbania o własne interesy w prowadzonym postępowaniu sądowym.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.