Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 591/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 33, art 59 par 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art 135, art 145 par 1 pkt 1 lit a) i c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędziowie Małgorzata Korycińska NSA Urszula Raczkiewicz Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Go 62/09 w sprawie ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, 2. zasądza od Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G. W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. 340 (trzysta czterdzieści) złotych, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Go 62/09 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W. z [...] sierpnia 2008 r. oraz uchylił postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W. w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] i z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...]. Ponadto stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącej koszty postępowania.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia [...] grudnia 2006 r., sygn. akt VII GC 55/06, zasądził od Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G. W. (dalej: ANR) na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "D." w B. kwotę [...] zł z odsetkami (pkt I wyroku ), a także zwolnił spółdzielnię od obowiązku zapłaty na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł za okres od października 1999 r. do września 2001 r., kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł. i orzekł, że obowiązek w tym zakresie przejęła ANR. W dniu [...] maja 2007 roku Sąd Okręgowy nadał wyrokowi z dnia [...] grudnia 2006 roku klauzulę wykonalności odnośnie pkt I i VI.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W. (dalej: ZUS w Gorzowie Wlkp.) w dniu [...] lipca 2007 r. wezwał ANR do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracowniczy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres października 1999 r. do września 2001 r., w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami liczonymi do dnia zapłaty oraz kosztów egzekucyjnych [...] zł, pod rygorem ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej.

W dniu [...] listopada 2007 r. ZUS w G. W. wystawił [...] tytułów wykonawczych, wskazując w nich jako zobowiązanego ANR.

Pismami z dnia [...] listopada 2007 r. ANR wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

ZUS w G. W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. w sprawie stanowiska wierzyciela uznał zarzuty zgłoszone przez dłużnika za niedopuszczalne.

Następnie Dyrektor ZUS Oddział w G. W., działający jako organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. uznał zarzuty za niedopuszczalne.

W wyniku zażalenia wniesionego przez ANR, Dyrektor Izby Skarbowej w Z. G. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. uchylił postanowienie z dnia [...] grudnia 2007 r., i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

ZUS w G. W.postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r., ponownie zajmując stanowisko jako wierzyciel, uznał zgłoszony zarzut za niedopuszczalny i postanowił kontynuować postępowanie egzekucyjne.

Dyrektor Oddz. ZUS-u w G. W. pismami z dnia [...] kwietnia 2008 r. zawiadomił bank PKO BP w G. W.o zajęciu rachunku bankowego ANR i doręczył jej odpisy zawiadomień o zajęciu. W dniach [...] i [...] kwietnia 2008 r. zajęcia zostały w całości zrealizowane.

ANR wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r. zwróciła się do organu egzekucyjnego - Dyrektora Oddziału ZUS w G.W.o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

W wyniku rozpatrzenia wniosku zobowiązanego organ egzekucyjny – Dyrektor Oddziału ZUS w G. W. postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w Z. G. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. uchylił w całości postanowienie z [...] maja 2008 r., i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Dyrektor Oddziału ZUS w G. W. po ponownym rozpatrzeniu wniosku ANR o umorzenie postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r., na podstawie art. 105 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny podniósł, że w dniach [...] i [...] kwietnia 2008r. bank w całości zrealizował zajęcia za okres październik 1999 wrzesień 2001 r. łącznie z kosztami egzekucyjnymi i należnymi odsetkami. Organ uznał tym samym, że postępowanie egzekucyjnego zostało zakończone przed złożeniem wniosku o jego umorzenie. Dyrektor Oddziału ZUS w G. W. zauważył, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Uwzględniając, że na skutek uregulowania długu postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, organ egzekucyjny uznał, że postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.

W zażaleniu na powyższe postanowienie ANR wniosła o jego uchylenie, podnosząc między innymi, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawarła już w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2007 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w G. W. , zatem wyegzekwowanie należności w dniach [...] i [...] kwietnia 2008 r. nastąpiło już po złożeniu wniosku o umorzenie.

Dyrektor Izby Skarbowej w Z. G. postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że umorzenie postępowania, wszczętego wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r. było uzasadnione. Wskazał, że stosownie do art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Należności ZUS –u w G. W. objęte tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...] został wyegzekwowane w całości przez Dyrektora ZUS Oddział w G. W. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi w dniu [...] kwietnia 2008 r. Oznacza to, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, postępowanie egzekucyjne już się nie toczyło. W tej sytuacji zachodziła bezprzedmiotowość postępowania, która obligowała organ administracji publicznej do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Organ odnosząc się do daty wszczęcia postępowania w sprawie zauważył, że zarzuty ANR w tym zakresie nie znajdują uzasadnienia, albowiem ANR w piśmie z dnia [...] listopada 2007 r., tj. zarzutach w sprawie postępowania egzekucyjnego, zażądała umorzenia postępowania z uwagi na nieistnienie obowiązku. Żądanie to zostało wniesione i rozpoznane w trybie art. 34 u.p.e.a. Natomiast wniosek sformułowany w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2007 r. dotyczył weryfikacji postanowienia Dyrektora ZUS w G. W. z dnia [...] grudnia 2007 r., rozstrzygającego zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zażalenie z dnia [...] grudnia 2007 r. zostało rozpoznane przez Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G., który postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wobec powyższego nie można przyjąć, że którykolwiek z powyższych środków prawnych uruchomił jednocześnie postępowanie w trybie art. 59 u.p.e.a.

Organ uznał, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wyrażone w podaniu z dnia [...] listopada 2007 r. i w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2007 r. zgłoszone zostało w ramach postępowania w sprawie zarzutów, które zakończone zostało postanowieniem ZUS w G. W. z dnia [...] lutego 2008 r. w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów za niedopuszczalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględniając skargę ANR wskazał, że po wyeliminowaniu z obrotu prawnego - w wyniku postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2008 r. - postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] grudnia 2007 r., o uznaniu zarzutu za niedopuszczalny i kontynuowaniu postępowania egzekucyjnego pozostały w nim: postanowienie wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 roku w sprawie stanowiska wierzyciela, uznające "zarzut zgłoszony przez wierzyciela za niedopuszczalny" i ponownie wydane postanowienie z dnia [...] lutego 2008 r. w sprawie stanowiska wierzyciela ZUS w G. W. o uznaniu zarzutu zgłoszonego przez dłużnika za niedopuszczalny i kontynuowaniu postępowania egzekucyjnego. Postanowienie z dnia [...] lutego 2008 r. jest ostatnim aktem wydanym w związku z zarzutami zgłoszonymi przez ANR. Sąd zauważył, że w przypadku zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny – o ile nie jest jednocześnie wierzycielem – przystępuje do ich rozpoznania dopiero po uzyskaniu stanowiska wierzyciela (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel uprawniony jest do wydania postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów lub do wydania postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Skutkiem uznania zarzutów za uzasadnione jest umorzenie postanowienia egzekucyjnego (art. 34 § 4 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 3 u.p.e.a.). Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu (dłużnikowi) i wierzycielowi, nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie. W myśl art. 35 § 1 u.p.e.a. wniesienie przez zobowiązanego zarzutu nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny może - w uzasadnionych przypadkach - wstrzymać postępowanie egzekucyjne lub niektóre czynności do czasu rozpatrzenia zarzutu. Organ nadzoru może zaś wstrzymać czynności egzekucyjne do czasu rozpoznania zażalenia. Na gruncie niniejszej sprawy wierzycielem był ZUS w G. W., a organem egzekucyjnym pozostawał Dyrektor Oddziału ZUS-u w G. W. Zgodnie z art. 19 § 4 u.p.e.a. jest on uprawniony do prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd podkreślił, że wszczęte w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, postępowanie w sprawie zarzutów nie zostało zakończone. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela "o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu" zajętego zresztą dwukrotnie (postanowienie z [...] grudnia 2007 r. i postanowienie z [...] lutego 2008 r.), organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o jakim mowa w art. 34 § 4 u.p.e.a. (poprzednie zostało uchylone). W tych okolicznościach brak jest ostatecznego rozstrzygnięcia w kwestii zarzutów wniesionych przez ANR. Zdaniem Sądu, złożenie przez zobowiązanego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym stanowi w istocie żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

WSA wskazał, że zarzuty są środkiem obrony zobowiązanego na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W przypadku nieskorzystania z tego środka na kolejnych jego etapach zobowiązany (dłużnik) uprawniony jest do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Na organie egzekucyjnym ciążył – niezrealizowany - obowiązek rozpoznania zarzutów i kwestia to "wyprzedzała" rozpoznanie wniosku ANR z dnia [...] kwietnia 2008 roku. W takiej sytuacji nie było podstaw do umarzania jako bezprzedmiotowego postępowania wszczętego wskazanym wnioskiem z uwagi na jego bezprzedmiotowość, wywołaną skutecznym zakończeniem egzekucji w dniu [...] kwietnia 2008 r. – tj. przed złożeniem wniosku o umorzenie, związanym z przymusowym zaspokojeniem wierzytelności objętych tytułami wykonawczymi w wyniku realizacji dokonanego zajęcia rachunku bankowego ANR. Zajęcie wierzytelności wskazanych w tytułach wykonawczych nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania wszczętego wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r., jak też wszczętego jeszcze wcześniej (i niezakończonego) wniesieniem zarzutów.

Sąd podniósł, że skoro w sprawie wniesiono zarzuty, a ich zasadność nie została ostatecznie rozpoznana przez organ egzekucyjny, to oznacza, iż uchylił się on obowiązku ciążącego na nim z mocy art. 33 i 34 u.p.e.a. Zgłoszenie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie powoduje jego wstrzymania. Oznacza to, iż ustawodawca dopuścił sytuację, w której do zakończenia egzekucji (np. przez zastosowanie środka w postaci zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego) i zaspokojenia w ten sposób egzekwowanej wierzytelności może dojść przed rozpoznaniem zarzutów. W takiej sytuacji nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania wszczętego wniesionymi zarzutami ze względu na jego bezprzedmiotowość spowodowaną wcześniejszym zakończeniem egzekucji w wyniku przymusowego zastosowania środka egzekucyjnego np. pobrania należności z rachunku bankowego. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego (czyli jego zakończenia w inny niż merytorycznie sposób) jest zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. jego bezprzedmiotowość. Przymusowe zaspokojenie wierzytelności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym, w czasie trwania postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym i zobowiązuje organ egzekucyjny do merytorycznego rozpoznania ich zasadności.

Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddz. w G. W. w przedmiocie stanowiska wierzyciela z dnia [...] grudnia 2007r. i z [...] lutego 2008 r. z uwagi na fakt, iż nie odnoszą się do wszystkich zarzutów podnoszonych w pismach ANR z dnia [...] listopada 2007 r. Ponadto wierzyciel bezpodstawnie uznał, że zarzuty podnoszone we wskazanych pismach były już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu sądowym tj. w postępowaniu cywilnym zakończonym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2006 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w Z. G. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 33 i art. 34 w związku z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., polegające na przyjęciu przez Sąd, że strona przeciwna orzekając w przedmiotowej sprawie naruszyła przepis art. 33 i art. 34 w zw. z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, iż organ egzekucyjny prawidłowo rozpatrzył wniosek z [...] kwietnia 2008 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, pomimo, iż zobowiązany był on w pierwszej kolejności ostatecznie rozstrzygnąć wniesione przez stronę skarżąca zarzuty, co skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 i art. 135 p.p.s.a. w związku art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. polegające na przyjęciu, iż strona przeciwna orzekając w przedmiotowej sprawie naruszyła przepis art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że w stosunku do skarżącej można było wydać decyzję o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość spowodowaną zaspokojeniem egzekwowanego obowiązku;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 i art.135 p.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd, iż nieostateczne postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie stanowiska wierzyciela o niedopuszczalności zarzutów mieści się "w granicach danej sprawy" a w konsekwencji nieuprawnione uchylenie postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W. w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] lutego 2008 r. i [...] grudnia 2007 r.

W uzasadnieniu strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nie kończyło postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Sentencja tego postanowienia wskazuje, że dotyczy ono wyłącznie zakończenia, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowania wszczętego wnioskiem ANR z dnia [...] kwietnia 2008r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym brak było jakichkolwiek podstaw do uznania, iż postanowienie to zakończyło postępowanie w sprawie zarzutów. W dacie wydania zaskarżonego wyroku przed organem toczyło się postępowanie wszczęte zażaleniem ANR z dnia [...] marca 2009 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W. z dnia [...] marca 2009 r. oddalające zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Według skarżącego organu, stanowisko WSA, że na organie egzekucyjnym ciążył w pierwszej kolejności obowiązek rozpoznania zarzutów i kwestia ta wyprzedzała wniosek zobowiązanej z dnia [...] kwietnia 2008 r. o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. jest nietrafne. Organ wskazał, że zgodnie z art. 33 i 35 u.p.e.a. zgłoszenie zarzutów nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych, zaś ich ewentualne wstrzymanie jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem organu egzekucyjnego. Ustawodawca dopuszcza możliwość zakończenia egzekucji poprzez jej wykonanie przed rozpoznaniem zarzutów. Zarzuty są bowiem środkiem zaskarżenia, który służą w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i oparty mogą być na przesłankach wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Natomiast, w toku postępowania administracyjnego, we wszystkich jego fazach, zobowiązana może występować z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Okoliczność wdrożenia postępowania w sprawie zarzutów nie pozbawia zobowiązanego możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn określonych w art. 59 u.p.e.a,, a utożsamianie trybu postępowania określonego w art. 34 u.p.e.a. z postępowaniem prowadzonym na podstawie art. 59 u.p.e.a. nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym. Tryb postępowania uregulowany w art. 34 u.p.e.a. służy ocenie zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego w kontekście okoliczności objętych regulacją art. 33 tej ustawy. Podczas gdy art. 59 u.p.e.a. służy wyłącznie orzekaniu o zakończeniu toczącego się postępowania egzekucyjnego. Okoliczność umorzenia postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, pozostaje bez wpływu na postępowanie prowadzone w trybie art. 34 u.p.e.a.

Sąd nie rozstrzygnął, na czym polegało nieprawidłowe działanie organu egzekucyjnego i organu odwoławczego w sprawie zakończonej postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Z.j G. z dnia [...] listopada 2008r.

Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w Z. G. podniósł, że Sąd wykroczył poza granice rozpatrywanej sprawy, albowiem uchylił postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W. z dnia [...] grudnia 2007 r. i z dnia [...] lutego 2008 r. tym samym wyeliminował je z obrotu prawnego, wskazując kierunek rozstrzygnięcia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, zanim sprawa poddana została ocenie organu odwoławczego. Postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. G., wydane w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne pozostają bez związku z postanowieniem Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W. z dnia [...] sierpnia 2008r. umarzającym, jako bezprzedmiotowe, postępowanie wszczęte wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela pozostaje w związku z postanowieniem organu egzekucyjnego rozstrzygającym zarzuty, a ewentualne ich uchylenie, na podstawie art. 135 p.p.s.a., mogłoby nastąpić wyłącznie w toku kontroli sądowej postanowienia w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w G. W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotem skargi było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia [...] listopada 2008 r. w sprawie umorzenia, jako bezprzedmiotowego, postępowania wszczętego wnioskiem ANR z dnia [...] kwietnia 2008 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tymczasem Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżone postanowienie, skoncentrował swoje rozważania na uchybieniach postępowania w sprawie zarzutów zgłoszonych przez ANR na podstawie art. 33 u.p.e.a. Analizując przebieg postępowania egzekucyjnego Sąd doszedł do przekonania, że organ egzekucyjny powinien był w pierwszej kolejności rozpatrzeć wniesione zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a dopiero potem rozpatrzeć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. WSA nie wyjaśnił jednak z jakich przesłanek wyprowadził powyższy wniosek.

Skarga kasacyjna dotyczy wyroku Sądu pierwszej instancji wydanego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Natomiast uchylenie decyzji lub postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. następuje, gdy sąd stwierdzi inne, niż dające podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brzmienie przywołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że obejmują one wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów prawa materialnego lub procesowego, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja (postanowienie) o innej treści. W związku z tym obowiązkiem sądu uwzględniającego skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., jest wskazanie naruszonego przez organ administracji publicznej przepisu prawa materialnego i wykazanie, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że ustawodawca nie sprecyzował, co należy rozumieć przez naruszenie prawa "mające wpływ na wynik sprawy". Należy przyjąć, że taki wpływ nie wystąpi wówczas, gdy nawet w przypadku prawidłowego zastosowania prawa materialnego treść decyzji byłaby taka sama.

Z kolei uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wymaga nie tylko wskazania przez sąd przepisu czy przepisów postępowania, którym organ administracji publicznej uchybił i wyjaśnienie na czym to uchybienie polegało, ale również wykazanie prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń prawa procesowego na wynik sprawy administracyjnej.

Jak już wspomniano w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, uwzględniając skargę powołał u podstaw orzeczenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika jednak by Sąd wskazał jakiego rodzaju naruszeń prawa dopuścił się organ egzekucyjny i organ odwoławczy, umarzając jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W szczególności WSA nie wskazał żadnego przepisu prawa materialnego, który został naruszony przez organy orzekające w sprawie, a co za tym idzie nie wyjaśnił wpływu tego naruszenia na wynik sprawy. Sąd także nie określił naruszonych przepisów postępowania, które to naruszenie miało mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że rozważając kwestię bezprzedmiotowości postępowania Sąd pierwszej instancji odniósł ją do postępowania wszczętego wniesieniem zarzutów. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że przymusowe zaspokojenie wierzytelności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym, w czasie trwania postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym i organ egzekucyjny ma obowiązek ich rozpoznania. Rzecz jednak w tym, że problem występujący w sprawie dotyczył bezprzedmiotowości wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku zakończenia egzekucji przez zaspokojenie wierzyciela. W tej kwestii Sąd pierwszej instancji nie zajął jednoznacznego stanowiska.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że postępowanie egzekucyjne to zorganizowany ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne i inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną (por. wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt II FSK 1462/08 niepubl.). Wyróżnia się trzy zasadnicze stadia postępowania egzekucyjnego: poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stosowanie egzekucji i następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Zaznaczyć należy, że nie zawsze postępowanie egzekucyjne obejmuje wszystkie wymienione stadia. Gdy w toku postępowania egzekucyjnego zostaną ujawnione przeszkody lub jego wady, których nie można usunąć powinno nastąpić umorzenie postępowania egzekucyjnego. W literaturze zauważa się, że organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie w każdym jego stadium, zarówno przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, jak i po jej zakończeniu (por. A. Skoczylas [w:] System Prawa Administracyjnego; B. Adamiak, J. Borkowski, A. Skoczylas Prawo procesowe administracyjne, Wydawnictwo C.H.Beck Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2010, s. 327 i nast.). Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Ustalenie dopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego, mimo zakończenia egzekucji, wymaga oceny okoliczności konkretnej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone postanowienie ograniczył się do stwierdzenia, że zapadło ono przedwcześnie, nie rozważając, czy sytuacja procesowa zaistniała w sprawie w ogóle będzie umożliwiała zastosowanie instytucji umorzenia postępowania uregulowanej art. 59 § 1 u.p.e.a.

W związku z tym stwierdzenie przez Sąd, że zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. nastąpiło bez wykazania spełnienia przesłanek koniecznych do podjęcia takiego rozstrzygnięcia.

Strona wnosząca skargę kasacyjną słusznie zarzuciła naruszenie art. 135 p.p.s.a. polegające na nieuzasadnionym wyjściu poza granice skargi i w konsekwencji nieuzasadnione objęcie rozstrzygnięciem postanowień ZUS w G. W. w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] lutego 2008 r. i z dnia [...] grudnia 2007 r. W myśl powołanego przepisu "Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej uzasadnienia". Skorzystanie przez sąd z możliwości objęcia kontrolą sądowoadministracyjną aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach wymaga ustalenia, że mieszczą się one "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Rozstrzyganie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Warunkiem koniecznym skorzystania przez sąd z uprawnień określonych w art. 135 p.p.s.a. jest ustalenie, że stosowanie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy jest niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Jeżeli warunek ten nie zostanie spełniony stosowanie przez sąd art. 135 p.p.s.a. będzie wyłączone.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił dlaczego uchylenie postanowień w sprawie stanowiska wierzyciela w związku z wniesionymi zarzutami było niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga tj. umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzono jedynie, że wyeliminowanie tych postanowień z obrotu prawnego było konieczne z uwagi na to, że nie odnoszą się one do wszystkich zarzutów podnoszonych w pismach ANR oraz bezpodstawnie uznają, że zarzuty były już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu sądowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takie uzasadnienie rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 135 p.p.s.a. świadczy o całkowicie dowolnym zastosowaniu przez WSA instytucji uregulowanej w powołanym przepisie. Zauważyć należy, że o ile sąd nie ma obowiązku wyjaśnienia dlaczego przy rozpoznawaniu sprawy nie skorzystał z możliwości jakie stwarza art. 135 p.p.s.a., to w wypadku zastosowania wspomnianego unormowania obowiązkiem sądu jest wykazanie przesłanek jakimi kierował się podejmując tego rodzaju rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).