Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 321/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi I. J.-K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2015 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia [...] stycznia 2015 r. I. J. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad siostrą P. J..

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. - działając z upoważnienia Burmistrza Miasta H. – odmówił przyznania I. J. wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ I instancji przyznał, że P. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś jej niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Siostra wnioskodawczyni jest przy tym całkowicie ubezwłasnowolniona, zaś wnioskodawczyni – jak wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 2014 r., wydanego w sprawie o sygnaturze [...] – została ustanowiona jej opiekunem. Ponadto ustalono, że matka P. J. zmarła w dniu [...] lipca 2014 r., natomiast żyje jej ojciec, który nie pracuje i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co potwierdza oświadczenie wnioskodawczyni złożone w toku postępowania w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia [...] lutego 2015 r.

Wobec powyższych ustaleń organ I instancji uznał, że pomimo, iż wnioskodawczyni spełniła warunek rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad siostrą, która z kolei spełnia warunek niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, to jednak żądane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać wnioskodawczyni przyznane, a to z tego powodu, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b w zw. ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, o czym świadczy okoliczność, iż żyje osoba spokrewniona z P. J. w pierwszym stopniu, tj. jej ojciec, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji I. J. złożyła odwołanie, w którym podniosła, że jej ojciec nigdy nie sprawował opieki nad córką P. J.. Opiekę tę, po śmierci matki, przejęła wnioskodawczyni.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium - powołując się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych - podniosło, że ustawodawca przewidział pewną kolejność osób, które mają prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności są to rodzice, rodzina zastępcza lub opiekun faktyczny. Wprawdzie rodzeństwo jest krewnymi w pierwszym stopniu i bez wątpienia ciąży na nich obowiązek alimentacyjny, jednakże w myśl art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny obciąża wstępnych (rodziców, dziadków) przed rodzeństwem. Innymi słowy obowiązek alimentacyjny rodzeństwa powstaje dopiero z chwilą, gdy nie ma rodziców lub dziadków.

W niniejszej sprawie – jak stwierdził organ odwoławczy – osoba wymagająca opieki ma ojca i to na nim w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec córki. Kolegium podkreśliło, że w polskim prawie nie ma instytucji "przeniesienia obowiązku alimentacyjnego". Zatem jeżeli ciąży on na jednych osobach, nie można go przenieść na inne osoby. Dopiero gdy nie ma osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, obowiązek taki zaczyna ciążyć na osobach zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności.

Podsumowując Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skoro P. J. ma ojca, to na wnioskodawczyni - jako siostrze - nie ciąży wobec niej obowiązek alimentacyjny, a tym samym nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

I. J. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skargi podniosła, że zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w L. (sygn. akt [...]) to ona została opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej P. J.. Dla skarżącej jest to równoznaczne z obowiązkiem alimentacyjnym wobec siostry, który ciąży na niej jeśli ojciec nie może się z niego wywiązać. Skarżąca podkreśliła, że z akt jej sprawy wynika, iż siostra jest pod jej "opieką fizyczną" i na jej utrzymaniu bez udziału jej ojca. P. J. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym (nr [...]) ze wskazaniem konieczności stałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Takimi osobami nie każdy potrafi się opiekować. Skarżąca wyjaśniła, że głównym powodem niepodjęcia opieki przez jej ojca jest jego wiek - 62 lata i zły stan zdrowia. Ojciec skarżącej w 2012 r. przeszedł ciężki wypadek, na skutek którego doznał poważnego złamania kości miednicy i do dnia dzisiejszego nie doszedł do pełnej sprawności. W ocenie skarżącej jego sytuacja wyklucza go nawet z doraźnej pomocy w opiece nad jej siostrą P..

Końcowo skarżąca podkreśliła, że aby zająć się siostrą zrezygnowała z możliwości podjęcia pracy i z życia społecznego. Jest jej najbliższym członkiem rodziny, który może zapewnić jej należytą opiekę i bezpieczeństwo.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd doszedł do wniosku, że jest ona niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają bowiem prawa.

Przedmiotem żądania skarżącej, wyrażonego w jej wniosku z dnia [...] stycznia 2015 r., było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą P. J.. Wniosek ten podlegał zatem rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), w szczególności art. 17 tej ustawy.

Powołany przepis w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z ust. 1a cytowanego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazać również należy, że w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

W świetle powołanych przepisów nie budzi wątpliwości, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jej siostry P. J., a tym samym należy ona do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Poza sporem pozostaje przy tym, że P. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] kwietnia 2008 r. – k. 9 akt. adm.), ustalonym na stałe, ze wskazaniami na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę nad P. J. – co również jest okolicznością niekwestionowaną – sprawuje skarżąca, która w tym celu nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślić przy tym należy, że I. J., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...], została ustanowiona opiekunem nad P. J., która jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną (wypada jednakowoż w tym miejscu zaznaczyć, że P. J., urodzona w dniu [...] 1989 r., jest osobą pełnoletnią, a zatem skarżąca nie występuje w niniejszej sprawie jako opiekun faktyczny dziecka, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.).

Powyższe ustalenia pozostają jednak bez wpływu na wynik zapadłego rozstrzygnięcia w kontekście prawidłowej - negatywnej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Przypomnieć należy, że przepis ten (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r.) jednoznacznie stanowi, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kategorii określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (a do tej kategorii, jak już wyżej wskazano, zalicza się skarżąca) uzależnione jest od ustalenia, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uściślenie dokonane przez ustawodawcę w tym przepisie jedynie wymienione w nim okoliczności pozwala uznać za przesłanki stanowiące o braku możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej rodzica, do której to opieki rodzic jest zobowiązany w pierwszej kolejności zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem alimentacyjnym (art. 129 § 1 k.r.o.).

Analiza akt niniejszej sprawy nie pozostawia tymczasem wątpliwości, że P. J. ma ojca S. J., który nie został pozbawiony praw rodzicielskich, co oczywiste – nie jest osobą małoletnią (jak wyjaśniła skarżąca – ma on 62 lata) i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (co wynika z oświadczenia skarżącej z dnia [...] lutego 2014 r. – k. 33 akt adm.). Zły stan zdrowia S. J., opisany w skardze, skoro nie został potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może zostać więc uznany za okoliczność zwalniającą go z opieki na córką P. J.. Legitymowanie się takim orzeczeniem umożliwiłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania owej opieki skarżącej, spokrewnionej z wyżej wymienioną w drugim stopniu (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie podano, iż pokrewieństwo między rodzeństwem jest pierwszego stopnia). Okoliczności takiej – w świetle jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. – nie stanowi również fakt ustanowienia I. J. opiekunem jej ubezwłasnowolnionej siostry.

Z powyższych względów organ administracji I instancji nie mógł w niniejszej sprawie orzec w inny sposób, jak tylko odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Utrzymanie w mocy zaskarżoną decyzją rozstrzygnięcia o tej treści należy zatem uznać za zasadne.

W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.