Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 278/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 156, art 7, art. 107 § 3, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 36 ust. 2, art. 36 ust.7, art. 36(1) ust. 2-5, art. 36(4) ust. 1, art. 36(4) ust. 10, art. 36(5) ust.2, art. 36(6) ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 203, art. 134
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi R. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącego R. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja Odwoławcza", "Komisja II Stopnia", "organ") uchwałą z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm., dalej też "urp"), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "kpa"), utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] wydaną przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...] (dalej: "Komisja Egzaminacyjna", "Komisja I Stopnia") w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego R. M. (dalej: "skarżący", "zdający").

Ww. rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach [...] marca 2016 r. R. M. przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...]. Po dokonaniu oceny każdego z zadań egzaminacyjnych Komisja ustaliła, że zdający otrzymał z zadania z zakresu prawa karnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną oraz z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną.

Powołując się na treść art. 36(6) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z prawa gospodarczego, z którego skarżący uzyskał ocenę negatywną, dotyczyło sporządzenia, przy uwzględnieniu założeń tego zadania przez zdającego, występującego jako radca prawny E. K., świadczący pomoc prawną na rzecz " [...] " S.A. z siedzibą w [...] i J. B., umowy sprzedaży przez spółkę " [...] " sp. z o.o. z siedzibą w [...] na rzecz spółki " [...] " S.A. z siedzibą w [...] oraz na rzecz J. B., samochodu ciężarowego marki [...], o numerze identyfikacyjnym pojazdu [...], rok produkcji 2015, w udziałach odpowiednio w wysokości ¾ i ¼ . W stanie faktycznym autorzy zadania wskazali szczegółowe dane ww. podmiotów umowy i dane podmiotu trzeciego.

M.in. podali, że sprzedawca " [...] " sp. z o.o. z siedzibą w [...] z kapitałem zakładowym [...] zł posiada dwóch wspólników, z których jeden – J. B. (będący drugim kupującym) - jest jedynym członkiem zarządu tej spółki (zarząd jednoosobowy), a umowa nie określa sposobu reprezentacji przez zarząd.

Pierwszy kupujący [...] S.A. z siedziba w [...] z kapitałem zakładowym [...] zł posiada dwuosobowy zarząd (wymieniony z nazwisk), przy czym statut nie określa sposobu reprezentacji na zewnątrz.

Podmiot trzeci: wydzierżawiający ww. przedmiot umowy samochód ciężarowy - " [...] " sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w [...]. Komplementariuszem w tej spółce jest " [...] " sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Autorzy zadania podali nazwiska dwuosobowego składu zarządu tej spółki i wskazali, że umowa spółki nie określa sposobu reprezentacji przez zarząd. Wskazali też nazwiska dwóch komandytariuszy " [...] " sp. z o.o. spółki komandytowej z siedzibą w [...].

Zadanie przedstawiało zdającemu także założenia, że kupujący uiszczą w dniu zawarcia umowy 40% ceny, zaś pozostałą należność w ratach w ciągu 2 lat; sprzedająca zażądała zabezpieczenia, by własność pojazdu przeszła na kupujących dopiero po całkowitym uiszczeniu ceny, na co kupujący wyrazili zgodę.

Założenia zadania przewidywały przeniesienie posiadania przedmiotu umowy do dnia [...] czerwca 2016r.

Stan faktyczny zadania określał przedmiot umowy, czyli ww. samochód ciężarowy o wartości [...] zł, ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego, będący w dacie umowy sprzedaży przedmiotem dzierżawy na okres 2 lat od [...] sierpnia 2015r., w której zastrzeżono dla spółki " [...] " prawo pierwokupu.

Wymogi zadania egzaminacyjnego wskazane przez autorów wskazywały, że:

Wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

Powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści w taki sposób, aby na jej podstawie można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność i skuteczność objętych umową czynności prawnych.

W umowie należy powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów przy jej zawieraniu.

Umowa powinna uwzględniać przyjęte samodzielnie przez zdającego brakujące elementy stanu faktycznego, przy czym nie mogą one pozostawać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanymi wyraźnie w zadaniu.

Umowa może zawierać dodatkowe postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami wynikającymi z zadania, przy czym ich wprowadzenie do treści umowy nie może w jakikolwiek sposób uchybiać tym założeniom.

W miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy należy wpisać słowo "podpis" ze wskazaniem osoby go składającej, zgodnie z założeniami zadania.

Pracę skarżącego z zakresu prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów, których oceny były jednolite, bowiem ocenili pracę na ocenę niedostateczną.

W odwołaniu od uchwały Komisji I Stopnia R.M. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na:

• dokonaniu oceny zadania egzaminacyjnego w kontekście zastrzeżeń, które nie znajdowały się w treści zadania z prawa gospodarczego,

• dokonaniu oceny zadania egzaminacyjnego bez wszechstronnej analizy jej treści,

• braku wyczerpującego i przekonującego umotywowania zarzutów sformułowanych pod adresem odwołującego w treści uzasadnienia skutkujące niewłaściwym określeniem ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego, a także niewłaściwe określenie ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu skarżący sformułował nadto zarzut niewłaściwego określenia ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego oraz podjął polemikę z poszczególnymi zarzutami sformułowanymi przez egzaminatorów w uzasadnieniu ocen cząstkowych.

W tych okolicznościach została wydana wymieniona na wstępie uchwała Komisja Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2016 r. Komisja wyjaśniła, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, a zatem nie jest to drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a. Obowiązkiem Komisji jest zatem ponowne rozpatrzenie i ocena propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego w zakwestionowanej części egzaminu. Następnie organ wyjaśnił kryteria ocen zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego, wskazując na ich niedookreślony charakter i indywidualizację tych kryteriów przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, Komisja II Stopnia zaakceptowała negatywne oceny cząstkowe wystawione przez obu egzaminatorów zdającemu z zadania z zakresu prawa gospodarczego, wskazując, że posiadają one uzasadnienie merytoryczne wystarczające dla ich weryfikacji przez Komisję Odwoławczą. Egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną.

Komisja odwoławcza wskazała, iż pierwszy z egzaminatorów oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, m.in. że niezgodnie z zadaniem przyjęto, że wymagana jest uchwała walnego zgromadzenia [...] S.A. na zawarcie umowy. W przypadku sprzedającego osobą reprezentującą spółkę z o. o. w stosunku do kupującego [...] S.A. powinien być członek zarządu spółki [...] sp. z o.o. J. B., a w stosunku do kupującego J. B. pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników lub rada nadzorcza. W umowie przyjęto, że uchwała upoważnia pełnomocnika do działania w imieniu spółki z o.o. w zakresie zawarcia umowy z J. B. i [...] S.A. Ponadto w zasadzie nie zostały określone rozwiązania dotyczące prawa pierwokupu, a także nie została określona cena i sposób zapłaty ceny za nabycie rzeczy w udziałach (zaliczka i rozłożenie na raty ceny).

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że zdający nie dokonał właściwej interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego w zakresie umowy sprzedaży ze szczególnym uwzględnieniem zastrzeżenia własności rzeczy sprzedanej, a także kwestii dotyczących regulacji umowy dzierżawy oraz wykazał się wprawdzie znajomością przepisów Kodeksu spółek handlowych, ale dokonał niewłaściwej ich interpretacji.

Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, egzaminujący wskazał, że biorąc pod uwagę całość rozwiązania można stwierdzić, że zdający nie zaproponował poprawnego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanych podmiotów. Egzaminator nie zgłosił zastrzeżeń co do stylu pracy i użytego w niej języka.

Drugi z egzaminujących oceniając zachowanie wymogów formalnych, stwierdził że zrealizowano w pracy zdającego obligatoryjne założenia zadania od strony formalnej. Opis stron w umowie nie uwzględnia jednak wszystkich wymogów z art. 374 § 1 Kodeksu spółek handlowych (brak NIP). Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że zasadniczym mankamentem, którego rezultatem jest bezskuteczność zawartej umowy, jest określenie nieprawidłowej reprezentacji sprzedającego w stosunku do nabywcy [...] S.A. To uchybienie w ocenie egzaminatora nie dyskwalifikuje pracy samo w sobie, ale wobec licznych innych istotnych błędów, egzaminator uznał iż nie mógł wystawić oceny dostatecznej.

Dalej wskazał, że obligatoryjne założenia zostały zrealizowane prawidłowo jedynie w części. Egzaminator zwrócił uwagę na okoliczność, że część z postanowień umowy jest zbędna, mało zrozumiała, zwłaszcza w zakresie wzajemnej relacji, logiki i celowości, bądź w ogóle niezrozumiała, również wzajemnie sprzeczna. Ponadto umowa nie określa ceny sprzedaży, odsyłając do opinii rzeczoznawcy, która nie została opisana w umowie i której nie wymieniono jako załącznika do umowy. Wskazał, że brak operowania konkretną kwotą jakkolwiek nie wpływa na ważność umowy, to jednak narusza pkt 2 i 3 "Informacji dla zdającego", czego dalszą konsekwencją jest uniemożliwienie przez zdającego weryfikacji znajomości stosownych regulacji prawnych § 2 ust. 4 umowy, pomija fakt, że przedmiot umowy znajduje się we władaniu dzierżawcy i nie koresponduje z prawami i obowiązkami stron umowy dzierżawy. Ponadto w ocenie egzaminatora sporządzona umowa jest chaotyczna, zawiera kolokwializmy i drobne błędy językowe, a język prawniczy zdającego wymaga dopracowania.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że zakwestionowane oceny cząstkowe zawierają obszerne uzasadnienie wskazujące konkretne zastrzeżenia oraz opierają się na analizie uwzględniającej przepisy prawa. Praca zdającego została oceniona całościowo, o czym świadczą wyżej przytoczone uzasadnienia w każdym kryterium oceny, z zaznaczeniem pozytywnych elementów pracy. Egzaminatorzy dokonali wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów pracy i obaj uznali, że podniesione w uzasadnieniu oceny uchybienia, nie pozwalają na wystawienie oceny dostatecznej.

W ocenie Komisji Odwoławczej argumentacja odwołującego się, stanowi w istocie polemikę z ustaleniami dokonanymi przez egzaminatorów oraz pozbawiona jest słuszności, bowiem jego praca została oceniona zgodnie z zasadami i kryteriami ustawowymi, a Komisja I stopnia nie naruszyła wskazanych przepisów ustawy o radcach prawnych.

Komisja Odwoławcza podzieliła stanowisko egzaminatorów, iż w sporządzonej przez zdającego umowie wskazano nieprawidłową reprezentację sprzedającego w stosunku do nabywcy "[...] " S.A., gdyż zastosowana konstrukcja z art. 210 § 1 k.s.h. mogła skutecznie dotyczyć tylko jednego z nabywców, tj. J. B., natomiast w stosunku do drugiego kupującego, sprzedająca spółka winna być reprezentowana zgodnie z ogólnymi zasadami wynikającymi z art. 201, 204 i 205 k.s.h. Komisja zwróciła uwagę, że nie zachodzi w tym przypadku bezwzględna nieważność umowy, jednak omawiane uchybienie ma bardzo istotny charakter i wbrew twierdzeniom odwołania nie pozwala przyjąć, że egzaminowany prawidłowo rozwiązał problem reprezentacji sprzedającego.

Komisja Odwoławcza nie zgodziła się z twierdzeniem zdającego, iż pojedynczej reprezentacji nie można uznać za błędną, gdyż nie występują jakiekolwiek przeszkody by reprezentantem sprzedającego w stanie opisanym w treści zadania egzaminacyjnego był pełnomocnik ustanowiony uchwałą wspólników do czynności wobec nabywcy J. B. oraz członkowie zarządu wobec nabywcy [...] S.A. W ocenie organu tak opisana reprezentacja powinna w komparacji umowy zostać wskazana, ponadto niewłaściwa reprezentacja spółki nie była jedynym uchybieniem pracy zdającego. Organ wskazał, iż przyjęta przez zdającego koncepcja o wstąpieniu w stosunek dzierżawy łączącej Sprzedającego i Dzierżawcę na podstawie umowy, zmienia stan faktyczny zadania i nie stanowi poprawnego wypełnienia założenia zadania egzaminacyjnego. W ocenie organu w ten sposób zdający "obszedł" część założeń i uniknął zaproponowania właściwych rozwiązań zgodnie z istotną częścią problematyki zadania, jakimi było uregulowanie przeniesienia posiadania rzeczy pozostającej w posiadaniu zależnym "[...] " sp. z o.o. spółki komandytowej z siedzibą w Sianach oraz uregulowanie prawa pierwokupu.

Za trafne Komisja Odwoławcza uznała również zarzuty egzaminatorów w zakresie braku wyraźnego określenia ceny sprzedaży przez zdającego, który poczynił jedynie odesłanie do opinii rzeczoznawcy, której nie wyspecyfikowano jako załącznika do umowy, ponadto brak operowania konkretną kwotą narusza pkt 2 i 3 "informacji dla zdającego", a brak jej jasnego określenia, w ocenie Komisji budzi uzasadnione wątpliwości. Komisja podzieliła też zarzuty jednego z egzaminatorów odnośnie niejasnych, nieprecyzyjnych i wewnętrznie sprzecznych zapisów przedmiotowej umowy sporządzonej przez zdającego.

Podsumowując rozważania dotyczące obu zakwestionowanych ocen, Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że od profesjonalisty opracowującego określoną umowę klient oczekuje zredagowania jej w sposób wyłączający możliwość różnej interpretacji postanowień umownych na etapie jej wykonania, a tym bardziej na etapie jej tworzenia. Ponadto fakt sporządzenia częściowo tylko skutecznej umowy sprzedaży, która przy tym nie w pełni realizuje założenia objęte zadaniem i nie zabezpiecza w odpowiedni sposób interesów klienta, którego zgodnie z zadaniem egzaminowany miał reprezentować oraz nie zawiera takich treści, które niwelowałyby stwierdzone błędy, nie może być uznany za wystarczającą przesłankę do zmiany oceny egzaminu z zakresu prawa gospodarczego z negatywnej na pozytywną.

Zdający wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w na ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Zarzucił naruszenie nastepijących przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych oraz art. 36 ustawy o radcach prawnych, polegające na przygotowaniu zadań na egzamin radcowski w 2016 r. poprzez zwołanie posiedzenia zespołu i podjęcie autonomicznej decyzji o konieczności sporządzenia nowego zadania z zakresu prawa gospodarczego w dniu [...] marca 2016 r., bez podstawy prawnej i kompetencji ustawowej,

2. § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski, polegające na jego niezastosowaniu,

3. art. 361 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 209 k.s.h., polegające na nieuwzględnieniu art. 209 k.s.h. przy ocenie zadania egzaminacyjnego pod względem zastosowania właściwych przepisów prawa,

4. art. 8, 9, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej uchwały i zawarciu w nim zbyt ogólnikowych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i dokonanie kontroli zaskarżonej uchwały, a w szczególności nie wyjaśnienie podstaw pominięcia normy art. 209 k.s.h. w ocenie przyjętego sposobu reprezentacji i niewskazanie który zapis zadania egzaminacyjnego wyraźnie wyklucza przyjęcie konstrukcji wstąpienia w stosunek dzierżawy,

5. art. 7, 77 § 1, 80, 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwieniu sprawy, w tym niepowołanie biegłego rzeczoznawcy na okoliczność oceny słuszności zarzutów podnoszonych przez skarżącego.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały, a w przypadku braku podstaw do stwierdzenia nieważności, o jej uchylenie, jak również o stwierdzenie nieważności uchwały Komisji I stopnia w całości, oraz uchwały zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski w 2016 r. podjętej na posiedzeniu w dniu [...] marca 2016 r. o przyjęciu treści nowego zadania z zakresu prawa gospodarczego, które będzie podlegało rozwiązaniu w trzecim dniu egzaminu radcowskiego tj. [...] marca 2016 r. w całości, a w przypadku uznania przez Sąd, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności uchwał, o ich uchylenie, nadto o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie konkretnych rozstrzygnięć, wskazując sposób załatwienia sprawy, rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego, zasądzenie kosztów oraz przeprowadzenie szeregu dowodów z załączonych do skargi dokumentów.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż szybkość i pośpiech z jakim ww. zespół opracował nowe zadanie z zakresu prawa gospodarczego skutkowały rażącym naruszeniem prawa i opracowaniem zadania obarczonego wadami, które bezpośrednio miały wpływ na otrzymaną przez niego ocenę negatywną z zadania egzaminacyjnego.

Skarżący poddał w wątpliwość legalność posiedzenia zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski w 2016 r. w dniu [...] marca 2016 r. Zwrócił on uwagę, że Minister Sprawiedliwości Zarządzeniem nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. na podstawie art. 36 ust 1 ustawy o radcach prawnych (dalej: u.r.p.) dokonał powołania zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski w 2016 r. (dalej "Zespół") Z uwagi na doraźny charakter zespołu oraz wyczerpanie ustawowego zakresu działania i kompetencji przyznanych przez ustawę należy uznać, że z momentem zakończenia posiedzenia w dniu [...] stycznia 2016 r. uległ on rozwiązaniu z mocy prawa. Ujawnienie treści zadania z zakresu prawa gospodarczego, które nastąpiło w dniu [...] marca 2016 r., było zdarzeniem losowym, niezawinionym przez zespół i obiektywnie niemożliwym do przewidzenia. Dlatego też skarżący podniósł, że posiedzenie zespołu miało charakter nieformalny, bowiem w związku z wypełnieniem swojego zadania został on z mocy prawa rozwiązany. Przygotowane w dniu [...] marca 2016 r. zadanie byłoby szóstym ostatecznym zadaniem zatwierdzonym przez Zespół w trybie art. 36 ust. 10 u.r.p. Prawidłowym działaniem w takiej sytuacji powinno być zarządzenie powołania nowego zespołu celem sporządzenia dodatkowego zadania z zakresu prawa gospodarczego.

Wobec powyższego skarżący uznał, że w niniejszej sprawie w sposób sprzeczny z treścią art. 7 Konstytucji PR dokonano domniemania posiadania przez Zespół kompetencji, których nie przewiduje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. ani art., 36 ustawy o radcach prawnych, do podejmowania autonomicznych decyzji w zakresie stwierdzania przesłanek do unieważniania bądź uchylenia ostatecznie zatwierdzonego i przekazanego do Ministerstwa Sprawiedliwości zadania na egzamin radcowski.

Skarżący podniósł również, że nowe zadanie z zakresu prawa gospodarczego obarczone jest licznymi wadami. Podstawową jest nieprawidłowe sformułowanie treści zadania w zakresie sposobu reprezentacji "[...] " Sp. z o.o. Zaproponowany przez zespół stan faktyczny rodził wiele wątpliwości, które doprowadziły do dwóch sposobów konstruowania reprezentacji. Zespół do przygotowania zadań na egzamin radcowski 2016 r. w opisie istotnych zagadnień do zadania gospodarczego wykazuje reprezentację "[...] " Sp. z o.o. przez Radę Nadzorczą lub pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników. Drugie rozwiązanie, prezentowane przez komisje, zakłada łączną reprezentację przez J. B. wg. art. 201, 204 i 205 k.s.h. oraz przez pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników. W ocenie skarżącego drugie rozwiązanie narusza art. 209 k.s.h. i naraża J. B. na ewentualną odpowiedzialność karną z art. 296 k.k.. W konsekwencji przyjęcie rozwiązania innego niż zaproponowane przez skarżącego sprawia, że zadanie z zakresu prawa gospodarczego w takim stanie faktycznym nie posiada prawidłowego rozwiązania, nie spełnia podstawowych wymogów, jakie stawia się przed zadaniem egzaminacyjnym, przez co egzamin radcowski stał się miejscem dla rozstrzygania problemów mogących nie posiadać prawidłowego rozstrzygnięcia.

Kolejnym błędem zadania było wadliwe sformułowanie treści zadania w zakresie wartości przedmiotu sprzedaży - samochodu ciężarowego marki [...]. Sytuację dodatkowo komplikowało nieprawidłowe zdefiniowanie opinii szacunkowej. Zadanie wskazuje "wartość rynkową [...] zł brutto" samochodu sprzed oddania go w dzierżawę, ale nie wskazuje wartości samochodu z opinii szacunkowej A. B., która zgodnie z założeniami zadania miała być ceną sprzedaży. W ocenie skarżącego nie zauważono, że treść zadania wyraźnie wskazuje na kilkumiesięczny odstęp czasu pomiędzy ustaleniem obu tych wartości. W tym czasie nastąpiła też deprecjacja wartości samochodu. Ponadto w zadaniu zamiennie posłużono się pojęciami "wartość", "wartość rynkowa" i "wartość rynkowa brutto" powodująca trudne do zrozumienia i zastosowania zamieszanie terminologiczne.

Skarżący wskazał, że podnosił te okoliczności w odwołaniu, jednak Komisja Egzaminacyjna II stopnia odstąpiła od dokonywania analizy tego zarzutu stwierdzając jedynie brak wskazania ceny. W jego ocenie Komisja II stopnia bazowała jedynie na wiedzy swoich członków, którzy niekoniecznie muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje i specjalistyczną wiedzę w tej dziedzinie, przy czym zakres tego zarzutu wykraczał poza zakres typowej specjalizacji organu. W konsekwencji naruszono art. 84 k.p.a. nie posiłkując się opinią biegłego posiadającego wiadomości specjalne w tym zakresie.

Skarżący zwrócił też uwagę, że radca prawny nie może być pełnomocnikiem klientów, jeżeli ich interesy są sprzeczne w tej samej sprawie, w związku z czym nieprawidłowe jest stawianie przystępujących do egzaminu radcowskiego w pozycji, która w normalnym obrocie byłaby deliktem dyscyplinarnym.

Przechodząc do oceny uzasadnienia zaskarżonej uchwały skarżący wskazał, że powinno ono odpowiadać wymogom art. 107 § 4 k.p.a. Skarżący zwrócił uwagę, że Komisja odnosząc się do zarzutu jednego egzaminatorów wskazała, że "w zasadzie nie zostały określone rozwiązania dotyczące pierwokupu", jak również "w zasadzie nie został określony sposób zapłaty ceny za nabycie rzeczy w udziałach". Zwrot "w zasadzie" jest wysoce nieprecyzyjny i niekonkretny, że nie pozwala skarżący na spekulacje co do jego błędu. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wywiódł on, iż uzasadnianie rozstrzygnięcia przy użyciu pozaustawowych ogólnikowych sformułowań podważa zaufanie obywateli do władzy publicznej.

Skarżący powtórzył też argumentację zaprezentowaną w odwołaniu odnośnie całkowicie przeciwstawnych ocen poszczególnych egzaminatorów odnoszących się do prawidłowości języka prawniczego i precyzji sformułowań umowy. W jego ocenie Komisja Odwoławcza pozostawiła ten zarzut bez rozpoznania, całkowicie ignorując uwagi skarżącego, czym naruszyła art. 8, 9, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a.

Skarżący ponowił także zarzuty w zakresie nieprawidłowej oceny przez Komisję I stopnia sposobu reprezentacji stron umowy, zarzucając wewnętrzną sprzeczność ustaleniom Komisji odwoławczej w tym zakresie zaprezentowanych w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 209 k.s.h. w przypadku sprzeczności interesów spółki z interesami członka zarządu, powinien on wstrzymać się od udziału w rozstrzyganiu takich spraw. Treść ww. przepisu zdaniem skarżącego jest jednoznaczna i nie pozostawia miejsca na odmienną interpretację, jednak Komisja II stopnia stwierdza: "nie występują jakiekolwiek przeszkody by reprezentantem sprzedającego w stanie opisanym w treści zadania egzaminacyjnego był pełnomocnik ustanowiony uchwałą wspólników dla czynności wobec nabywcy J. B. oraz członkowie zarządu wobec nabywcy "[...] " S.A. Wręcz odwrotnie, tak opisana reprezentacja powinna w komparycji być wskazana." W ocenie skarżącego powyższe prowadzi do wniosku, że Komisja II stopnia (jakkolwiek sprzecznie) wyraża swoją opinię, lecz jej już nie uzasadnia. Brakuje jakiejkolwiek argumentacji na uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia i ustosunkowania się do twierdzeń skarżącego w tym, zarzutu pominięcia art. 209 k.s.h., co narusza zasady wynikające z art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a.

W skardze, podobnie jak w odwołaniu, skarżący podniósł także zarzut nieprawidłowego uznania przez Komisję, iż zmienił on stan faktyczny zadania egzaminacyjnego w związku z czym jego praca nie stanowi poprawnego wypełnienia założenia zadania egzaminacyjnego, jak również nieprawidłowego uznania przez Komisję, że nie wymienił on opinii szacunkowej jako załącznika do umowy, albowiem uczynił to w § 1 ust. 4 umowy. Konkludując skarżący podniósł, że zaproponowane przez niego rozwiązania są logiczne i precyzyjne, tymczasem Komisja Odwoławcza nie dokonała ich oceny, a wskazała jedynie, że skoro egzaminator miał problemy ze zrozumieniem konstrukcji prawnych zaproponowanych przez zdającego, to takie same problemy miałby klient. W ocenie skarżącego powoływanie się przez Komisję na autorytet egzaminatora bez uzasadnienia swojego stanowiska jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. Sąd uwzględnił wniosek dowodowy skarżącego z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność nieważności postępowania administracyjnego w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie jej zarzuty okazały się uzasadnione.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2017 r. poz. 270 ze zm.; zwaną dalej "p.p.s.a.").

Odnosząc się na wstępie do zarzutów związanych z nieważnością wydanych w tej sprawie aktów administracyjnych, należy stwierdzić, że postawiony zarzut jest o tyle niezasadny, że dotyczy obiektywnych warunków przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w dniach [...] marca 2016 r. Ujawnienie treści zadania z zakresu prawa gospodarczego, które nastąpiło w dniu [...] marca 2016 r., było zdarzeniem losowym, obiektywnie niemożliwym do przewidzenia. Dlatego też działając de facto w stanie wyższej konieczności, powołany zarządzeniem z dnia [...] maja 2015 r. Ministra Sprawiedliwości (nr [...]), zespół do przygotowania zadań na egzamin radcowski w 2016 r. opracował nowe pytanie egzaminacyjne z tego zakresu, które zastąpiło poprzednie i co należy podkreślić, zostało ono przekazane w sposób jednolity wszystkim zdającym. Okoliczności egzaminu z zakresu prawa gospodarczego były zatem takie same dla wszystkich zdających, zarówno co treści zadania, jak czasu jego rozwiązania. Brak jest w związku z tym jakiejkolwiek dyskryminacji zdających, gdyż otrzymali oni do rozwiązania taki sam kazus, nie będący jednocześnie szóstym i dodatkowym pytaniem egzaminacyjnym, jak twierdzi skarżący.

Sąd nie podziela także argumentacji skarżącego, iż z momentem zakończenia posiedzenia w dniu [...] stycznia 2016 r. i opracowania pytań, ww. Zespół uległ rozwiązaniu z mocy prawa, gdyż czas jego działania nie został oznaczony żadnym konkretnym terminem, a mając na uwadze jego zadaniowy charakter przyjąć należy, iż uprawnienia w zakresie opracowania pytań egzaminacyjnych zespołu pozostawały aktualne przynajmniej do czasu zakończenia egzaminu radcowskiego. Nie można zatem uznać, iż w tej sprawie w sposób sprzeczny z treścią art. 7 Konstytucji PR dokonano domniemania posiadania przez Zespół kompetencji, których nie przewiduje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. ani art. 36 urp, do podejmowania autonomicznych decyzji w zakresie stwierdzania przesłanek do unieważniania bądź uchylenia ostatecznie zatwierdzonego i przekazanego do Ministerstwa Sprawiedliwości zadania na egzamin radcowski. Opracowując nowe zadanie ww. Zespół działał bowiem na podstawie tego samego upoważnienia oraz w tym samym trybie zostało opracowane nowe, ale nie dodatkowe zadanie egzaminacyjne.

Także dokumenty przedłożone przez skarżącego, jako załącznik do skargi, z których dowód Sąd dopuścił, gdyż nie były wcześniej skarżącemu znane i zarzut nieważności nie był podnoszony w ramach postępowania administracyjnego, nie dowodzą, aby nastąpiło w tej sprawie działanie organu bez podstawy prawnej czy też mogące mieć charakter rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 kpa. Ponadto do kwestii tych odniósł się organ w odpowiedzi na skargę, którego stanowisko należało uznać za zasadne.

W tych okolicznościach sprawy, Sąd nie dostrzegł podstaw do stwierdzenia nieważności skarżonych rozstrzygnięć organów administracji lub naruszenia w tym zakresie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy i otrzymaną przez skarżącego negatywną ocenę z zadania egzaminacyjnego.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi Sąd wskazuje, iż podejmowana na podstawie art. 36(6) ust. 1 ustawy o radcach prawnych uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Pogląd ten należy traktować za utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyroki NSA: z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3638/15; z 19 października 2016r. II GSK 105/15; z 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1987/12, LEX nr 1495136; z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1839/11, LEX nr 1367187; z 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11, LEX nr 1316091).

Zauważyć należy, że spotykana w przepisach prawa materialnego możliwość decydowania w indywidualnej sprawie na zasadzie uznania administracyjnego oznacza możliwość wyboru przez organ administracji rodzaju konsekwencji prawnej, w określonym stanie faktycznym i prawnym, przy jednoczesnym obowiązku wyważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego. Tymczasem ocena prac egzaminacyjnych w trybie i na zasadach przewidzianych ww. ustawą w żadnym razie nie stanowi o możliwości wyboru rozstrzygnięcia, którym jest wynik egzaminu radcowskiego, lecz konieczny, możliwie zobiektywizowany przez zastosowanie art. 36 ust. 2 i ust. 7, art. 36(1) ust. 2-5 i ust. 7-8 urp etap postępowania w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego. Niezależnie jednak od charakteru decyzji podejmowanej w indywidualnej sprawie, w każdym przypadku postępowania dowodowego musi ono odpowiadać przewidzianym prawem rygorom procesowym, w tym wnikliwej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) urp oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r.

Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 36(4) ust. 1 urp, celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki w roku 2016 składał się z czterech części pisemnych, polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego i administracyjnego. Każda ze wspomnianych czterech części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 36(4) ust. 10 urp - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna).

Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 36(5) ust. 2 urp, z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego, przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 36(6) ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego.

Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) – d) urp, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

W ocenie Sądu, dokonana na gruncie niniejszej sprawy ocena Komisji Odwoławczej ostatecznie nie daje odpowiedzi na pytanie, jaki błąd zdyskwalifikował pracę egzaminacyjną skarżącego, bowiem należy przyznać rację zarzutom skargi w zakresie szeregu sprzeczności w dokonanej ocenie organu odwoławczego.

Po pierwsze, zaznaczyć należy, że choć oceny egzaminatorów Komisji I stopnia były jednolite (niedostateczne), co w sposób oczywisty wpłynęło na całościową ocenę pracy zdającego jako negatywną, to jednak nie uzasadniało konkluzji dokonanej przez Komisję Odwoławczą, że obaj egzaminatorzy Komisji I Stopnia w podobnie zdyskwalifikowali pracę skarżącego, gdyż nie znajduje to w pełni potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Wyrażone przez egzaminatorów oceny zostały uzasadnione wytkniętymi błędami, jednak nieco odmiennie potraktowały powagę stwierdzonych uchybień. W szczególności dotyczy to prawidłowości języka prawniczego i precyzji sformułowań sporządzonej przez skarżącego umowy, jak również realizacji przez niego obligatoryjnych założeń zadania egzaminacyjnego (vide ocena drugiego egzaminatora na s. 7 uzasadnienia zaskarżonej uchwały).

Jest to istotne, gdyż Komisja Odwoławcza uznała, podzielając w tym zakresie stanowisko jednego z egzaminatorów, iż nieprawidłowa reprezentacja stron umowy sprzedaży nie była sama w sobie dyskwalifikująca dla pracy skarżącego (sporządzona przez skarżącego umowa sprzedaży pozostawała ważna), lecz także ze względu na inne wady jego pracy. Innymi słowy, Komisja Odwoławcza oceniła, że brak uwzględnienia tej kwestii w pracy powoduje chybioną argumentację, nie mniej jednak dopuszcza możliwość uwzględnienia zarzutów skarżącego dotyczących nieprawidłowej reprezentacji przy całościowej ocenie jego pracy, gdyby był to jedyny jego błąd. Wskazuje w tym zakresie przede wszystkim na sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego z pominięciem "obejściem" części przyjętych założeń i uniknięcia w ten sposób zaproponowania właściwych rozwiązań, zgodnie z istotną częścią problematyki zadania (vide s. 18 cyt. uzasadnienia organu). W swojej argumentacji Komisja nie odniosła się jednak do wskazanych wyżej niezgodności, bądź sprzeczności.

W ocenie Sądu, w sytuacji gdy ocena egzaminatorów jest wprawdzie jednolita, jednak przynajmniej częściowo sprzeczna, to na skutek złożonego odwołania, Komisja II Stopnia - w sposób nie budzący żadnych wątpliwości i zdecydowanie – winna przesądzić kwestie sporne podniesione w odwołaniu i w sposób nie budzący wątpliwości wypowiedzieć się, czy, jakie i dlaczego elementy wadliwe pracy egzaminacyjnej dyskwalifikują tę pracę w skali ocen pozytywnych i determinują podtrzymanie stanowiska o negatywnej ocenie i uznaniu braku przygotowania kandydata do zawodu radcy prawnego do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. Na gruncie niniejszej sprawy, mimo obszernego uzasadnienia, jego szczegółowej części ogólnej, teoretycznego odniesienia się do zasad, kryteriów i wymogów, odwołania się do tzw. Opisu Istotnych Zagadnień – w konfrontacji z samą pracą skarżącego, jako materiałem dowodowym – ponowna ocena Komisji Odwoławczej nie usuwa wątpliwości – czy dokonana została w całokształcie okoliczności sprawy, o czym mowa w art. 80 k.p.a.

Nie ulega wątpliwości, ze każda praca egzaminacyjna jest indywidualna i niepowtarzalna, a skoro odnosi się do oceny wiedzy prawniczej kandydata, w sześciostopniowej skali możliwych do otrzymania ocen – to w sytuacji, kiedy podtrzymana zostaje ocena negatywna, nie może ona budzić żadnych wątpliwości, czy być nieostra. Poddana kontroli sądowej musi dochować zasadzie przekonywania, zgodnie z art. 107§ 3 k.p.a., że zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

Należy zwrócić uwagę, że prawidłowym rozwiązaniem zadania z części III egzaminu radcowskiego było sporządzenie umowy sprzedaży rzeczy ruchomej, co zdający uczynił, zaś umowa ta okazała się ważna. Decydujące miały zatem znaczenie inne okoliczności, tj. inne błędy skarżącego, które w tej sytuacji powinny zostać dokładnie wyjaśnione. W tym kontekście istotne znaczenie ma także kwestia ustosunkowania się Komisji do twierdzeń skarżącego, w zakresie pominięcia w argumentacji organu I instancji regulacji art. 209 k.s.h., której uwzględnienie mogło powodować inną ocenę zaproponowanej przez skarżącego koncepcji reprezentacji stron umowy sprzedaży oraz rozwiązania całego kazusu egzaminacyjnego, a w konsekwencji doprowadzić do wniosku, iż praca skarżącego mogła zasługiwać na ocenę pozytywną. Ponownej oceny wymaga także kwestia uznania przez Komisję, że skarżący nie wymienił opinii szacunkowej jako załącznika do sporządzonej przez niego umowy, albowiem jak wskazuje uczynił to w § 1 ust. 4 tej umowy.

Powyższe oznacza, że ustalenia organu odwoławczego mają wady w zakresie ustalenia stanu faktycznego wymagające ponownej oceny pracy egzaminacyjnej, bowiem stwierdzone uchybienia mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podsumowując, w ocenie Sądu wskazane mankamenty procesowe zaskarżonej uchwały powodują, że nie jest do końca wiadomo, które elementy pracy egzaminacyjnej skarżącego z prawa gospodarczego decydują, że nie może być ona oceniona pozytywnie i nie wiadomo dlaczego, szereg opisanych przez egzaminatorów pozytywnych aspektów pracy nie wpływa na podwyższenie jej walorów. Skoro celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez osobę zdającą, to nie może być wątpliwości jakie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy mają wpływ na jej dyskwalifikację, w kontekście wymienionych istotnych elementów ww. pracy egzaminacyjnej. Winny być one ocenione przy ponownym rozpatrzeniu przez Komisję II Stopnia z uwzględnieniem ważności i skuteczności zawartej umowy, w sposób co najmniej minimalizujący w przyszłości spory między stronami. Komisja odwoławcza nie może bowiem pomijać zarzutów podniesionych w odwołaniu, zaś jej zarzuty, o ile maja być dyskwalifikujące ostatecznie pracę, muszą być jednoznaczne i nie budzące wątpliwości, czego zabrakło w zaskarżonej uchwale.

Trafne okazały się zatem zarzuty skarżącego, że uzasadnienie uchwały zawiera wewnętrzne sprzeczności oraz innych błędów w zakresie ustaleniach stanu faktycznego. Wydając zatem zaskarżoną uchwałę, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy wynikających z braku odniesienia się w uzasadnieniu uchwały w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości oceny jego pracy i niewskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony, a przez to na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

Dokonując ponownie oceny pracy egzaminacyjnej, w ramach zarzutów odwołania, Komisja II Stopnia rozpatrzy ponownie odwołanie i ponownie uchwałę organu I instancji o wyniku egzaminu skarżącego, celem analizy ciężaru gatunkowego popełnionych błędów przez osobę zdającą, jak i dopuszczalnych prawidłowych rozwiązań zadania egzaminacyjnego, w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Nie można przy tym ograniczyć się w ocenie pracy skarżącego do wyliczenia i omówienia jego błędów, o ile nie miały one jednoznacznie dyskwalifikującego charakteru, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo w umowie zawartymi. Ocena zarówno merytorycznego poziomu rozstrzygnięcia problemu kazusu egzaminacyjnego jak i poziomu uwzględnienia interesu reprezentowanej strony dokonywana bowiem jest w ramach skali ocen, skąd musi wynikać uzasadnienie podjętej uchwały podtrzymującej negatywną ocenę. Komisja Egzaminacyjna winna była obok wytkniętych błędów w sporządzonym przez zdającego projekcie umowy, wskazać także poprawne elementy umowy i dokonać ich ważenia w kontekście 5-stopniowej skali ocen wyników egzaminu.

Sad wskazuje, iż komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.).

Na marginesie należy podnieść, ze sama okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 36(4) ust. 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system dokonywania tych ocen. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen.

Podkreślenia także wymaga, że zakres sądowej kontroli wyznacza przedmiot danej sprawy administracyjnej określony prawnymi podstawami wydanego w niej rozstrzygnięcia, poza którymi sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do podejmowania żadnych działań. Granice orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego wyznacza sprawa administracyjna w znaczeniu materialnym (a nie procesowym), a skoro skarżący przedmiotem skargi może uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części, to tak określony w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie wiążące granice sprawy rozpoznawanej przez sąd (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 73/10; wyrok NSA z 18 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 854/09).

W toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokona jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy o radcach prawnych, kierując się stosownymi wytycznymi Sądu wskazanymi w uzasadnieniu wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim ustosunkować się szczegółowo w uzasadnieniu uchwały do wskazanych w uzasadnieniu odwołania zarzutów skarżącego, pamiętając jednocześnie o obowiązku płynącym głównie z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 36(5) ust. 2 u.r.p. Konieczne jest zatem ponowne wyjaśnienia oraz jednoznaczne określenie jak na ocenę całości pracy skarżącego wpływa dokonanie ostatecznej oceny poprawności danej pracy, do czego koniecznym jest dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej, a nie ograniczanie się w ocenie wyłącznie do wskazania elementów negatywnych.

Z tych wszystkich powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy w wysokości 200 złotych, Sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.