Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 441/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75a ust. 3.
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Waldemar Śledzik Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia 20 września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką A. W.. Z uzasadnienia uchwały wynika, że kandydatka otrzymała z egzaminu konkursowego 187 punktów podczas gdy zgodnie z art. 75i ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm.) pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu minimum 190 punktów.

W odwołaniu od powyższej uchwały zainteresowana, powołując się na art. 75j § 2 ww. ustawy wniosła o jej uchylenie oraz zaliczenie jako prawidłowych udzielonych przez nią odpowiedzi na pytania nr 75, 88, 95, 109, 114, 186, 193, 201, 204 i 205, a tym samym ustalenie pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką.

W uzasadnieniu podniosła, iż na część pytań możliwe było udzielenie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi bądź też brak było odpowiedzi prawidłowej. Ponadto, zdaniem odwołującej, dopiero aplikacja daje możliwość praktycznego przygotowania do zawodu, dlatego też bardzo ważne jest precyzyjne formułowanie pytań egzaminacyjnych - tak, aby odpowiedzi wynikały wprost z przepisów prawa i nie budziły wątpliwości. W dalszej kolejności przedstawiła swoje argumenty odnośnie zakwestionowanych pytań.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości odwołanie kandydatki nie zasługiwało na uwzględnienie. Rozpoznając odwołanie organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. Ustalił, że omawiany egzamin został przeprowadzony w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Po ponownym przeliczeniu punktów Minister Sprawiedliwości ustalił, że zainteresowana otrzymała z egzaminu 187 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów. Zgodnie zaś z art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze każdy wynik poniżej ustawowego progu jest wynikiem negatywnym i to niezależnie od liczby brakujących punktów.

Ponadto organ II instancji wskazał, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.

Zdaniem organu merytoryczne sprawdzenie pytań testowych wykazało, że wszystkie pytania testowe, w tym również kwestionowane przez skarżącą, zostały sformułowane jednoznacznie, zaś wśród odpowiedzi była wyłącznie jedna odpowiedź poprawna. Wszystkie pytania zostały oparte na przepisach obowiązującego prawa, nie zaś w oparciu o orzecznictwo lub poglądy doktryny.

W dalszej kolejności Minister Sprawiedliwości odniósł się do poszczególnych pytań zakwestionowanych przez odwołującą się i uznał w konsekwencji podniesione w odwołaniu zarzuty za bezzasadne. Wskazał na podstawę prawną swojego stanowiska podnosząc, iż kwestionowane przez skarżącą pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.

W konkluzji Minister Sprawiedliwości uznał, iż wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką został ustalony prawidłowo.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, A. W., zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Podniosła zarzuty naruszenia:

- art. 12 oraz art. 35 § 1 k.p.a. tj. zasady szybkości i prostoty postępowania - poprzez niezasadnie długi termin załatwienia sprawy,

- art. 36 w zw. z art. 35 § 3 k.p.a. - poprzez niewskazanie nowego terminu załatwienia sprawy w postanowieniu Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy,

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., tj. naruszenia zasady prawdy obiektywnej - poprzez rozpoznanie sprawy przez Ministra Sprawiedliwości nierzetelnie i wyłącznie jednostronnie, bez uwzględnienia jej stanowiska,

- art. 11 oraz art. 140 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez zaniechanie wyczerpującego i przekonywującego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy oraz przyczyn, z powodu których dowodom przedstawionym w odwołaniu odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

- art. 8 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa,

- art. 75a ust. 3 oraz art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości, iż zaskarżone w odwołaniu pytania z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką spełniały stawiane im w ww. przepisach wymogi

W uzasadnieniu, odnośnie zarzutów naruszenia prawa procesowego skarżąca wskazała, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych duża liczba wpływających do organu spraw nie może uzasadniać przewlekłości postępowania i usprawiedliwiać niezałatwienia sprawy w terminie. Zarzuciła także organowi, iż w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do wszystkich podniesionych przez nią zarzutów odnośnie poszczególnych pytań testowych, jak również, że argumentacja organu nie była przekonywująca. Przez dowolne i jednostronne działanie organu przy ocenie dowodów, jak również ich pomijanie bez wyjaśnienia powodów jakimi się organ kierował, bezzasadne wydłużenie terminu załatwienia sprawy oraz błędy przy konstruowaniu pytań egzaminacyjnych organ, zdaniem skarżącej, naruszył art. 8 k.p.a.

Skarżąca przywołała bogate orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, że pytania testowe powinny być sformułowane w sposób umożliwiający sprawdzenie wiedzy kandydata z dziedzin prawa wskazanych w ustawie Prawo o adwokaturze. Podkreśliła, że nie można umieszczać w teście pytań, na które odpowiedź nie wynika wprost z przepisu, lecz z doktryny lub orzecznictwa. Również niedopuszczalne jest formułowanie pytań, które wymagają czynienia dodatkowych założeń, bądź odgadywania intencji autorów pytania. Skarżąca wskazała ponadto, że pytania powinny zawierać tylko jedną prawidłową odpowiedź i nie może powstać sytuacja, że więcej niż jedna odpowiedź jest prawidłowa, bądź żadna z odpowiedzi prawidłowa nie jest.

Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko zawarte w odwołaniu odnośnie zarzutów stawianych poszczególnym pytaniom testowym. Na ich poparcie przywołała orzecznictwo i literaturę podkreślając jednocześnie naruszenie ustawowego wymogu zawierania jednej odpowiedzi prawidłowej oraz nieprecyzyjnego i wprowadzającego w błąd formułowania pytań egzaminacyjnych.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] września 2009 r. skarżąca podtrzymała wszystkie zarzuty skargi przytaczając dotychczasowe orzecznictwo odnośnie zakwestionowanych przez nią pytań.

Wyrokiem z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 753/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę A. W. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 lutego 2009 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, a także stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu oraz zasądził od organu administracji na rzecz skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd uznał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 75i Prawa o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

W ocenie Sądu, trafny okazał się zarzut skarżącej wskazujący na wadliwe skonstruowanie pytań nr 75, 186 i 204.

Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."

Według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C" oparta na art. 9351 w związku z art. 923 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej powoływana jako: k.c.), natomiast skarżąca wskazała jako prawidłową odpowiedź "A".

Zdaniem Sądu, w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi: "A" i "C", co narusza art. 75i ust. 1 Prawa adwokaturze. W art. 923 § 1 k.c. ustawodawca wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy, to jest małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 614 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.; dalej powoływana jako: k.r. i o.) małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., o tyle wykluczenie go z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Zauważyć należy, iż sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest odmienna. W pierwszym przypadku związek małżeński ustaje definitywnie, w drugim trwa z pewnymi modyfikacjami. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne.

Sąd wskazał, że pytanie nr 186 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Zgodna z kluczem odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "A", oparta na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178, ze zm.) w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej powoływana jako: k.p.a.). Skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B".

Sąd podniósł, iż art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, iż do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., który z kolei stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zdaniem Sądu, skoro wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji. Wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącą odpowiedź "B". W świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie można uznać, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi wyjątek od zasady dwuinstancyjności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością, to jest nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia. Sąd uznał, że formułowanie pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa narusza zasady konstruowania testu egzaminacyjnego, wynikające z przepisów Prawa o adwokaturze.

Z kolei pytanie nr 204 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega:

A. wyrób akcyzowy,

B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych,

C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi."

Według klucza odpowiedzi poprawną jest odpowiedź "B", mająca oparcie w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257, ze zm.). Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A".

Sąd wskazał, że art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym stanowi, iż ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym (w brzmieniu na dzień zdawania egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej odpowiedzi "A". Zdaniem Sądu, wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na egzaminie, a zatem omawiane pytania narusza art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Sąd stwierdził, iż na egzaminie konkursowym na aplikację powinno unikać się wprowadzania pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz z poglądów doktryny. Nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Sąd nie podzielił natomiast zarzutów co do wadliwości sformułowania pozostałych zakwestionowanych przez skarżącą pytań z egzaminu konkursowego. Zdaniem Sądu, organ trafnie uznał, że w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania.

W konkluzji Sąd stwierdził, że skoro uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 187 punktów, a trzy z pytań zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako: p.p.s.a.).

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez Ministra Sprawiedliwości Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 roku w sprawie II GSK 61/10 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż trafna jest argumentacja, jaką posłużył się Sąd przy ocenie pytań nr 75 i 186, natomiast prawidłowe zastosowanie art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze wyłączało możliwość przyjęcia, by skarżąca udzieliła trafnej odpowiedzi na właściwie sformułowane pytanie nr 204.

NSA stwierdził, iż rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien ponownie rozpoznać skargę, odnosząc się do zarzutów dotyczących poszczególnych pytań z egzaminu konkursowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. W uzasadnieniu decyzji organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Wskazać należy, iż stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku stwierdził, iż badając ponownie sprawę Sąd rozważy zarzuty skarżącej odnośnie zakwestionowanych w skardze pytań.

W myśl art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, obowiązującego w dniu egzaminu skarżącej, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podzielił zarzutów skarżącej odnoszących się do pytań o nr 88, 95, 109, 114, 193, 201 i 205.

Pytanie numer 88 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego, w stosunek najmu tego lokalu nie wstępują:

A. wnuki najemcy stale zamieszkałe z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci, wobec których najemca nie był zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych,

B. dzieci najemcy stale zamieszkałe z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci,

C. dzieci współmałżonka najemcy stale zamieszkałe w tym lokalu do chwili jego śmierci."

Według klucza odpowiedzi prawidłową była odpowiedź "A", której podstawę prawną stanowi art. 691 § 1 i 2 k.c., natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "C".

Zgodnie z art. 691 § 1 k.c, w razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują:

małżonek niebędący współnajemcą lokalu,

dzieci najemcy i jego współmałżonka,

- inne osoby wobec których najemca był obowiązany doświadczeń alimentacyjnych,

- oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą.

Jak stanowi § 2 tegoż artykułu osoby wymienione w § 1 wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci.

Stwierdzić należy, iż istota kwestionowanego pytania sprowadzała się do wskazania kategorii podmiotów, które nie wstępują w stosunek najmu. W świetle art. 691 k.c. nie są to wnuki najemcy stale zamieszkujące z najemcą w lokalu do chwili jego śmierci, wobec których najemca nie był zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych.

Nie jest trafnym stanowisko, że wnuk może być osobą, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą, gdyż pojęcie wspólnego pożycia związane jest z małżeństwem albo z pożyciem dwojga ludzi o cechach zbliżonych do życia charakterystycznego dla małżonków (np. konkubinat) i przejawia się w szczególnym zespoleniu oraz wzajemnej wspólnocie na płaszczyźnie duchowej, fizycznej i gospodarczej. Tym samym nie można pojęcia wspólnego pożycia odnosić do relacji wnuków z dziadkami (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r. III CZP 826/02).

Pytanie numer 95 brzmiało:

"Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna, Sąd Najwyższy:

A. pozostawia skargę bez rozpoznania,

B. odrzuca skargę,

C. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania."

Zgodnie z kluczem odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C" oparta na przepisie 4249 k.p.c., natomiast zdająca zaznaczyła odpowiedź "B".

Przytoczenie podstawy prawnej w kluczu odpowiedzi nie jest wymogiem prawidłowości testu, jak również nie stanowi przedmiotu regulacji ustawowej. Jest to jedynie ułatwienie dla zdających, w sytuacji, gdy chcą skontrolować prawidłowość udzielonych przez siebie odpowiedzi. A zatem nawet omyłkowe wskazanie w kluczu art. 4249 k.p.c. jako podstawy odpowiedzi nie rzutuje na prawidłowość konstrukcji pytania. Podkreślenia wymaga, że w chwili rozwiązywania testu zdający nie znają treści klucza odpowiedzi, a zatem omyłka w nim zawarta nie może mieć wpływu na prawidłowość odpowiedzi. Prawidłowa odpowiedź "C" na to pytanie wynika bezspornie z obowiązujących przepisów prawa, tj. a contraio z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania jeżeli:

1 w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

2 istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

3 zachodzi nieważność postępowania

4 skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona)

oraz art. 3989 § 2 k.p.c. stanowiący, że o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy orzeka na posiedzeniu niejawnym.

Pytanie nr 109 brzmiało:

"Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ja wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia".

Prawidłową według klucza odpowiedzi była odpowiedź "A" oparta na treści przepisu 3985 § 1 k.p.c., zaś skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B".

Prawidłowym jest stanowisko Ministra, iż odpowiedź na pytanie wynika z art. 3985 § 1 k.p.c. (skargę kasacyjną wnosi się "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej"). W przypadku, gdy nie nastąpiło doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem strona skarżąca w ogóle nie ma możliwości skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Ponieważ ustawodawca wprowadził takie uregulowanie jedynie w postępowaniu kasacyjnym, to nie ma możliwości zastosowania w tym postępowaniu art. 39821 k.p.c. Również orzecznictwo i literatura stoją na tym stanowisku. Natomiast art. 387 § 4 k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy skarga kasacyjna została wniesiona przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich a nie przez stronę postępowania.

Pytanie numer 114 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego sąd rejonowy rozpoznaje w postępowaniu uproszczonym sprawy o:

A. zapłatę — wynikającego z umowy czynszu najmu lokali mieszkalnych, bez względu na wartość przedmiotu sporu,

B. roszczenia wynikające z rękojmi, bez względu na wartość przedmiotu umowy,

C. roszczenia wynikające z umowy konsumenckiej, bez względu na wartość przedmiotu umowy."

Prawidłową odpowiedzią według klucza była odpowiedź "A" oparta na treści art. 5051 k.p.c., natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "C".

Z art. 5051 k.p.c. wynika, że do postępowania uproszczonego należą tylko te sprawy, dla których właściwy jest w I instancji sąd rejonowy. Tak więc postępowanie uproszczone może toczyć się w I instancji przed sądem rejonowym, a nie sądem okręgowym. Jeżeli natomiast sprawa ze względu na wartość przedmiotu sporu kwalifikuje się do sprawy przynależnej do właściwości sądu okręgowego, a ze strony przedmiotowej będzie tworzyć jednocześnie stan sprawy o charakterze uproszczonym, to zostanie rozpoznana przez sąd okręgowy w trybie zwykłym. Art. 5051 k.p.c. stanowi dopuszczalny wyjątek od zasady ogólnej wynikającej z art. 17 pkt 4 k.p.c. i dlatego w tym przypadku sprawa cywilna będzie sprawą uproszczoną i rozpoznaną wyłącznie przez sąd I instancji tj. sąd rejonowy w tym trybie.

Pytanie numer 193 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o kontroli skarbowej, dyrektor urzędu kontroli skarbowej wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych po przeprowadzeniu:

A. postępowania podatkowego,

B. postępowania kontrolnego,

C. czynności sprawdzających."

Skarżąca zaznaczyła w teście odpowiedź "A", natomiast prawidłową według klucza odpowiedzi była odpowiedź "B" oparta na przepisie art. 24 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 65 ze zm.) w zw. z art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Postępowanie kontrolne jest formą kontroli skarbowej, a nie jedną z trzech procedur podatkowych uregulowanych w Ordynacji podatkowej, tj. postępowaniem podatkowym, czynnościami sprawdzającymi i kontrolą skarbową. Postępowanie kontrolne jest kontrolą skarbową wykonywaną przez organ kontroli skarbowej, zaś postępowanie podatkowe jest jurysdykcyjnym postępowaniem administracyjnym organu podatkowego zmierzającym do stanowczego rozstrzygnięcia o indywidualnych uprawnieniach i obowiązkach podatkowych. Zakres przedmiotowy postępowania kontrolnego nie ogranicza się do spraw podatkowych. Zakres podmiotowy postępowania podatkowego rozciąga się na podmioty podatku, a zakres podmiotowy postępowania kontrolnego jest szerszy. Postępowanie podatkowe jest wszczynane w trybie wnioskowym lub z urzędu, a postępowanie kontrolne jest wszczynane jedynie w trybie działania organu z urzędu. Postępowanie podatkowe zmierza do wydania decyzji, a postępowanie kontrolne może zakończyć się także wynikiem kontroli. Już te przykładowe porównanie obu procedur prowadzi do wniosku, iż nie są one tożsame.

Pytanie numer 201 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, nabywca własności nieruchomości w drodze zasiedzenia:

A. należy do I grupy podatkowej,

B. należy do II grupy podatkowej,

C. nie należy do żadnej grupy podatkowej."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "B", natomiast według klucza właściwą była odpowiedź "C" oparta na treści art. 14 ust. 2 i 3 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2004 r., Nr 142, poz. 1514 ze zm.).

Zaliczenie podatnika do jednej z trzech grup podatkowych odbywa się na podstawie osobistego stosunku łączącego nabywcę z osobą, po której lub od której zostały nabyte rzeczy prawa majątkowe. Tak więc przypisanie nabywcy do grupy podatkowej ma zastosowanie wyłącznie do pochodnego nabycia rzeczy i praw majątkowych. Zasiedzenie zaś jest pierwotnym sposobem nabycia, w wyniku którego nie przechodzi na nabywcę własność i inne prawa rzeczowe od zbywcy. Dlatego taki nabywca nie należy do żadnej grupy podatkowej.

Pytanie numer 205 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, osobą trzecią odpowiadająca za zaległości podatkowe spółki komandytowej jest:

A. komandytariusz,

B. komplementariusz,

C. spółka komandytowa."

Zdająca zaznaczyła odpowiedź "C", natomiast z klucza odpowiedzi wynika, że prawidłowa jest odpowiedź "B", której podstawę stanowi art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Kwestionowane pytanie dotyczyło wskazania osoby trzeciej, która odpowiada za zaległości podatkowe spółki komandytowej. Art. 115 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa wskazuje m.in. na komplementariusza, który jako osoba trzecia odpowiada za zaległości podatkowe spółki komandytowej. Natomiast w kontekście kwestionowanego pytania spółka komandytowa nie może być osobą trzecią skoro jest podatnikiem.

Prawidłowość pytań nr 95, 109, 193, 201, 205 została potwierdzona w wyrokach Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2009 r. VI SA/Wa 915/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 4 listopada 2010 r. II GSK 934/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2009 r. VI SA/Wa 679/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 23 luty 2010 r. II GSK 824/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lipca 2009 r. VI SA/Wa 713/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 14 października 2010 r. II GSK 873/09).

W ocenie Sądu uznać należy nadto, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Udzielenie przez skarżącą błędnych odpowiedzi na zakwestionowane pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez nią pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz własnej interpretacji przepisów.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd w konsekwencji uznał, że pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu i zostały sformułowane w sposób poprawny, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Minister Sprawiedliwości w sposób wystarczający na potrzeby rozpoznawanej sprawy i nie budzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty, wskazując konkretne przepisy, z których wynikała prawidłowa odpowiedź. Organowi nie można postawić zarzutu, że załatwił sprawę z naruszeniem norm procesowych. Minister swoje stanowisko szczegółowo uzasadnił, wyjaśnił przesłanki działania, a przytoczona w tym zakresie argumentacja nie nasuwa istotnych zastrzeżeń.

Reasumując powyższe rozważania Sąd stanął na stanowisku, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.