Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 887/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Maciej Zajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2005 r. przy udziale - sprawy ze skarg H. [...]S.A. w T. i Miasta i Gminy P. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa skargi oddala


UZASADNIENIE

Minister Przemysłu i Handlu, po rozpatrzeniu wniosku Spółki P. Spółka Akcyjna, decyzją z dnia [...] lipca 1993 r., nr [...] w pkt. I stwierdził nieważność:

1. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w sprawie objęcia w przymusowy zarząd państwowy przedsiębiorstwa Firmy H. w T., pow. [...], Spółka Akcyjna,

2. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. (MP Nr [...] z [...] listopada 1949 r.), wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: H. [...] Spółka Akcyjna T., pow. [...] w części dotyczącej przejęcia przez Państwo przedsiębiorstwa H. [...] Spółka Akcyjna i związanych z nim terenów aktualnie użytkowanych przez Urząd Miasta i Gminy w P., G. [...] w P., Spółdzielnię Mieszkaniową w G., H. [...] w T., Inspektorat Oświaty w G., Nadleśnictwo G., W. i J. J.,

a w pkt. II stwierdził, ze wymienione w pkt. I decyzje w odniesieniu do terenów użytkowanych przez A. C., M. M., E. i B. F., podjęte zostały z naruszeniem prawa.

Wskazana wyżej decyzja stała się przedmiotem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. [...], Zarządu Miasta i Gminy P. oraz Kierownika Urzędu Rejonowego w G.

Po rozpoznaniu tych skarg NSA wyrokami z dnia 22 lutego 1994 r., sygn. akt: IV SA 1675/93, IV SA 1799/03, IV SA 1800/93, uchylił pkt I ust. 2 oraz pkt II zaskarżonej decyzji.

NSA podniósł, że z ustaleń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji bezspornie wynika, iż wskazane w niej decyzje nacjonalizacyjne wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jednakże w ocenie NSA zaskarżona decyzja podjęta została bez zachowania koniecznej procedury administracyjnej, w szczególności niedostatecznie wyjaśniono, czy w sprawie nie występowały w szerszym zakresie, aniżeli przyjął to organ nadzoru, negatywne przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia oraz została wydana z obrazą art. 145 § 1 pkt 4 kpa w części zawierającej rozstrzygnięcie co do działki będącej w wieczystym użytkowaniu W. i A. J. Zdaniem NSA jedynie te uchybienia proceduralne pozostawały w bezpośrednim związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy i wobec tego powodowały uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt. I ust. 2 i w pkt. II, zaś w pozostałym zakresie decyzja - w ocenie NSA - była prawidłowa.

Wobec częściowego uchylenia wskazanym wyrokiem decyzji z dnia [...] lipca 1993 r., Minister Przemysłu i Handlu, decyzją z dnia [...] lipca 1995 r., znak: [...], odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. (MP Nr [...] z [...] listopada 1949 r.), stwierdzając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Organ podniósł, że ustanowiony w dekrecie z dnia 20 grudnia 1946 r. prekluzyjny termin do wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego ([...] marca 1947 r.), nie został w przedmiotowej sprawie naruszony, gdyż postępowanie to zostało wszczęte na wniosek z dnia [...] grudnia 1946 r., złożony przez uprawniony podmiot. Podniesiono przy tym, że w toku gromadzenia materiału dowodowego w sprawie, nie natrafiono na omawiany dokument, jednakże jego istnienie potwierdza pismo Starosty Powiatowego w G. z dnia 30 października 1948 r. W opinii organu orzekającego decyzja, której stwierdzenia nieważności domagają się wnioskodawcy, nie została również wydana z naruszeniem przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r., gdyż przedmiotowa huta odpowiadała kryteriom nacjonalizacji wskazanym w przepisach tej ustawy.

Po rozpoznaniu skargi Spółki [...] S.A. z siedzibą w W. na ww. decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1995 r., NSA wyrokiem z dnia 1 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV SA 1131/95, uchylił ją w całości. Sąd stwierdził, że rozpoznając ponownie sprawę po prawomocnym wyroku NSA, organ orzekający dokonał ponownej oceny tego samego materiału dowodowego i doszedł do przedmiotowego wniosku nie w wyniku odnalezienia nowego materiału dowodowego (w tym przedmiotowego wniosku z dnia [...] grudnia 1946 r.), lecz w rezultacie odmiennej interpretacji dowodów znanych już uprzednio. NSA wskazał zatem, że zaskarżona decyzja pozostawała w sprzeczności z art. 209 kpa, zgodnie z którym organ orzekający, jak i sąd, jest związany z oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Minister Gospodarki - w wykonaniu powyższego wyroku NSA z dnia 1 kwietnia

1996 r. oraz po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego z wniosku Zarządu Spółki "[...]S.A." - w dniu 16 kwietnia 1997 r. wydał decyzję znak: [...], w której w pkt. I stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. (MP Nr [...] z [...] listopada 1949 r.), wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: H. [...] Spółka Akcyjna , pow. [...] i związanych z nim terenów aktualnie użytkowanych przez Urząd Miasta i Gminy w P., G. [...] w P., Spółdzielnię Mieszkaniową w G., H. [...] w T., Inspektorat Oświaty w G., Kierownika Urzędu Rejonowego w G. Jednocześnie w pkt. II decyzji stwierdził, że wymieniona w pkt. I decyzja w odniesieniu do terenów użytkowanych przez: Spółdzielnię Mieszkaniową w G., A. C., M. M., E. F. i B. D., J. C. i M. J., M. i G. P., F. H., M. B. - podjęta została z naruszeniem prawa.

Organ, realizując wytyczne zawarte we wskazanych wyżej wyrokach NSA z dnia 22 lutego 1994 r. i 1 kwietnia 1996 r. ustalił, że w postępowaniu nacjonalizacyjnym przekroczony został , wskazany w dekrecie z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394), prekluzyjny termin wszczęcia tego postępowania ([...] marca 1947 r.). Wskazywał na to pozyskany z Archiwum Akt Nowych w W. wniosek z dnia 30 października 1948 r. Starosty Powiatowego w G., którym wystąpił o przejęcie przedmiotowej huty na własność Skarbu Państwa. Wprawdzie wniosek ten zawierał wzmiankę, iż "kwestionariusz kontrolny dotyczący upaństwowienia przedmiotowego zakładu został przedłożony przy piśmie z dnia [...] grudnia 1946 r., jednak dokumentu tego nie odnaleziono zarówno w AAN w W., jak i w Archiwum Państwowym w W., Archiwum Wojewódzkim w S. oraz u aktualnego użytkownika przedmiotowej huty". Jednocześnie podkreślono, że omawiany dokument z dnia [...] grudnia 1946 r. nie był przedmiotem badania Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, bowiem nie został przez nią odnaleziony.

Wobec powyższego stwierdzono, że orzeczenie z dnia [...] października 1949 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 pkt 2 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r., co stworzyło podstawę do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia 16 kwietnia 1997 r. wystąpiła H. [...] S.A. oraz Miasto i Gmina P.

Po rozpatrzeniu tych wniosków, Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 1998 r. znak [...], utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 1997 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazał m. in., że wnioskodawcy nie przedstawili nowych dowodów, a ich wnioski zawierały jedynie polemikę na tle zapadłych w tej sprawie wyroków NSA. Mając to na uwadze, oraz fakt, że decyzja z [...] kwietnia 1997 r. była rezultatem wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że zarzuty wnioskodawców są bezpodstawne.

Skargę na ww. decyzję wniosła H. [...] S.A., jednak wobec nieuiszczenia wpisu stałego przez radcę prawnego reprezentującego skarżącą, postanowieniem z dnia 16 lipca 1998 r., została ona odrzucona. Natomiast postanowieniem z dnia 8 lutego 1999 r., NSA omówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi.

Następnie, wnioskiem z dnia 15 grudnia 2003 r. H. [...] S.A. w T. wystąpiła do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1997 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji dnia [...] czerwca 1998 r.

W uzasadnieniu wniosku zarzucono tym decyzjom wadliwość m. in. ze względu na to, że organ je wydający nie dołożył należytych starań w celu odszukania wszystkich dokumentów, a w szczególności oryginału pisma Starosty G. z dnia [...] grudnia 1946 r. wraz z kwestionariuszem kontrolnym, na który powoływał się Starosta G. w piśmie z dnia [...] października 1948 r. (stanowiącym, zdaniem organu orzekającego - wyrażonym w zaskarżonych decyzjach - wniosek o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego). W ocenie H. [...] S.A., wspomniany kwestionariusz kontrolny spełnia wszystkie wskazane w przepisach wymogi formalne, pozwalające uznać go za wniosek o upaństwowienie przedmiotowej huty i z tego powodu musiał on być uznany, jako taki właśnie wniosek, przez Wojewódzką Komisję. Wnioskodawca, wskazał na szereg dokumentów i okoliczności, które potwierdzają pośrednio - w jego ocenie - że kwestionariusz, a nie pismo Starosty G. z dnia 30 października 1948 r., był podstawą wszczęcia postępowania o upaństwowienie.

Podniesiono ponadto, że wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego w przedmiotowej sprawie nastąpiło, jeżeli już nie w wyniku złożenia kwestionariusza przy piśmie z dnia [...] grudnia 1946 r., to w wyniku pisma Wojewódzkiej Komisji z dnia 12 grudnia 1946 r. adresowanego do Starosty G., w którym żąda się niezwłocznego przesłania komisji kwestionariusza kontrolnego referatu aprowizacji i handlu. Zdaniem wnioskodawcy, skoro Komisja nie żądała uzupełnienia kwestionariusza odnośnie H. [...], kwestionariusz ten w oczywisty sposób akceptowała, a zatem uznała, że może być podstawą dalszego prowadzenia postępowania o przejęcie H.

Podkreślono także, że ustawa nacjonalizacyjna z dnia 3 stycznia 1946 r. nie określa z jaką chwilą następowało wszczęcie postępowania o przejęcie przedsiębiorstwa na rzecz Państwa. Nie określały tego także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. i z 30 stycznia 1947 r. dotyczące trybu przejmowania przedsiębiorstw na rzecz Państwa. To ostatnie zostało zmienione przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 maja 1949 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 212) i według zmienionej treści § 17 ust. 1, wszczęcie postępowania o przejęcie przedsiębiorstwa następowało z chwilą złożenia wniosków określonych w § 19 (właściwie w § 16) omawianego rozporządzenia. Zdaniem H. [...] S.A. odnosi się to również do wniosków "już złożonych przed 13 maja 1949 r.", tj. przed dniem wejścia w życie wskazanej zmiany.

Wnioskodawca stwierdził, że data wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego i data ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu, to dwie różne okoliczności.

W piśmie z dnia 8 marca, będącym uzupełnieniem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1997 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji dnia [...] czerwca 1998 r., H. [...] S.A. stwierdziła, że wraz z odnalezieniem kwestionariusza z dnia [...] grudnia 1946 r. odpadła zasadnicza przesłanka, dla jakiej wydane zostały wskazane decyzje. W piśmie tym zanegowano także fakt, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego był dzień ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw w wojewódzkim dzienniku urzędowym (w niniejszej sprawie 15 listopada 1948 r.). Pokreślono, że wykaz ogłoszony w [...] Dzienniku Wojewódzkim nastąpił na podstawie wniosku Starosty G. w postaci ww. kwestionariusza kontrolnego z dnia [...] grudnia 1946 r., w części odnoszącej się do H. [...]. Zdaniem wnioskodawcy, przyjęcie daty [...] listopada 1948 r., jako daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa, nie ma żadnego uzasadnienia prawnego.

Wnioskiem z dnia 8 stycznia 2004 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1997 r. i [...] czerwca 1998 r. wystąpił także Burmistrz Miasta i Gminy P. W uzasadnieniu powołano się i poparto argumenty zawarte w opisanym powyżej wniosku H. [...] S.A.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności omawianych decyzji wystąpiła również G. [...] w P., podnosząc, że przejęcie na własność Państwa przedmiotowej huty nastąpiło bez naruszenia prawa, wobec odnalezienia dokumentów archiwalnych, m. in. pisma Starosty G. z dnia [...] grudnia 1946 r., które - zdaniem wnioskodawcy - było niewątpliwie podstawą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego.

Czynny udział w omawianej sprawie wziął również uczestnik postępowania - Spółka [...] SA, który podniósł, że za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z "urzędu" należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana w wszczęciu postępowania administracyjnego (postanowienie NSA z dnia 4 marca 1981 r., sygn. akt SA 654/01). Zdaniem Spółki, taka sytuacja miała miejsce wraz z ogłoszeniem wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] listopada 1948 r., zatem przekroczony został ustawowy termin wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, tj. [...] marca 1947 r.

W dniu [...] czerwca 2004 r. Minister Gospodarki i Pracy decyzją znak [...], po rozpatrzeniu omówionych wyżej wniosków H. [...] S.A. w T., Burmistrza Miasta i Gminy P. oraz G. [...] w P., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1997 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji tego organu z dnia [...] czerwca 1998 r.

Na wstępie organ podniósł, że w toku niniejszej sprawy między Spółką [...] S.A. a H. [...] S.A. w T. powstał dodatkowy spór na tle oceny wartości dowodowej przedłożonego przez H. [...] S.A. do akt sprawy odpisu kwestionariusza kontrolnego z dnia [...] grudnia 1946 r. Na odpisie tym nie istniały odręczne dodatkowe zapiski, które widnieją na oryginale znajdującym się w Archiwum Państwowym W., którego prawidłowy odpis przedłożyła M. K., reprezentująca Spółkę [...] S.A. Po wyjaśnieniu tej kwestii, organ orzekający dołączył prawidłowy odpis kwestionariusza kontrolnego z dnia [...] grudnia 1946 r. do zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego.

W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że obowiązujący system weryfikacji decyzji administracyjnych oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, tzn., że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie.

W niniejszej sprawie wszystkie strony powołują się w swoich wnioskach o stwierdzenie nieważności przedmiotowych decyzji administracyjnych, złożonych w trybie art. 156 § 1 pkt 2 (rażące naruszenie prawa), m. in. na okoliczność, która w świetle ustaleń faktycznych i prawnych poczynionych w zaskarżonych decyzjach, wyraźnie kwalifikuje się, w ocenie organu orzekającego, jako przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Wobec tego, wnioskodawcy wskazując na nowe, odnalezione m. in. w dniu 9 września 2003 r. w Archiwum Państwowym W., dowody w sprawie (w tym kwestionariusz z dnia [...] grudnia 1946 r.), nie mogli powoływać się - zdaniem Ministra - na przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, lecz powinni skorzystać z innego trybu weryfikacji decyzji ostatecznych, tj. wznowienia postępowania.

Wskazując na powyższe, Minister stwierdził, że fakt wyjścia na jaw jakichkolwiek nowych dowodów w sprawie - nawet tych, w opinii wnioskodawców, mających pierwszorzędne znaczenie dla ustalenia okoliczności istotnych w sprawie - istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi, który wydał decyzję, nie można zaliczyć do kategorii wad, jaką jest rażące naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem nieważności kwestionowanych decyzji. Z tego też względu, organ orzekający, rozważania w niniejszej sprawie prowadził przy pominięciu wszelkich nowych dowodów w sprawie, opierając się jedynie na materiale dowodowym istniejącym w dniu wydawania zaskarżonych decyzji i znanym wówczas organowi orzekającemu.

W dniu [...] lipca H. [...] S.A. w T., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wskazaną decyzją Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] czerwca 2004 r.

Ze środka zaskarżenia decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] czerwca 2004 r. skorzystał również Burmistrz Miasta i Gminy P., zarzucając przede wszystkim przyjęcie nieprawidłowej daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego.

Po rozpoznaniu omówionych wyżej wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., znak [...], Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] września 2004 r. znak: [...], utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

W obszernym uzasadnieniu tej decyzji, Minister za bezpodstawne uznał kwestionowanie przez wnioskodawców zasadności powoływania się przez organ orzekający na zasadę niekonkurencyjności weryfikacji decyzji administracyjnych. Podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż wnioskodawcy powołując się na fakt odnalezienia przez nich nowych archiwalnych dokumentów, w szczególności kwestionariusza z dnia [...] grudnia 1946 r., a wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji, naruszyli zasadę niekonkurencyjności przesłanki wznowienia i stwierdzenia nieważności, co skutkowało pominięciem w postępowaniu nieważnościowym wszelkich nowych dowodów i okoliczności w sprawie.

Zatem, za niezasadny uznano zarzut Burmistrza Miasta i Gminy P., podniesiony we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, że odnalezienie kwestionariusza z dnia [...] grudnia 1949 r. nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania, bowiem fakt istnienia tego dokumentu był znany organowi orzekającemu w decyzjach stanowiących przedmiot decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. na podstawie postanowienia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] kwietnia 1949 r.

Minister przypomniał, że wiążącym w niniejszej sprawie, wyrokiem NSA z dnia 1 kwietnia 1996 r., uchylono decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1995 r., która odmawiała stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej i która przyjmowała, iż wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego nastąpiło z dniem złożenia kwestionariusza z dnia [...] grudnia 1946 r. W wyroku tym NSA wskazał, że z treści wspomnianego postanowienia z dnia [...] kwietnia 1946 r. wynika, że nie dysponowano pismem z dnia [...] grudnia 1946 r., lecz pomimo to w decyzji z [...] lipca 1995 r. uznano, że stanowi ono wniosek o wszczęcie postępowania.

Z powyższego wynika, zdaniem Ministra, że w ocenie NSA, wzmianka w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 1949 r. o kwestionariuszu z dnia [...] grudnia 1946 r. nie ma jakiejkolwiek wartości dowodowej, gdyż w dacie wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego nie dysponowano tym dokumentem. Dlatego też nie można uznać, że wzmianka o piśmie z [...] grudnia 1946 r. zamieszczona w innym dokumencie, była wystarczająca do przyjęcia dowodu na istnienie ww. pisma. Pismem tym nie dysponował też organ orzekający w ostatecznych decyzjach stwierdzających nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego w dacie wydania tych decyzji. Powołanie się zatem na fakt odnalezienia tego pisma i powołanie się na tę okoliczność przez skarżących, w ocenie Ministra, ewidentnie odpowiada przesłance wznowienia postępowania przewidzianej w art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

Następnie Minister stwierdził, że kluczową kwestią w niniejszym postępowaniu jest fakt, że na organie orzekającym w przedmiotowej sprawie ciążył obowiązek realizacji wytycznych NSA, zawartych w wyroku z dnia 1 kwietnia 1996 r. i de facto uprzednim wyroku z dnia 22 lutego 1994 r., gdyż zgodnie z obowiązującym wówczas przepisem art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie i może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku w drodze rewizji nadzwyczajnej.

Dalej organ podniósł, że wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 1996 r. był konsekwencją rażącego przekroczenia kompetencji przez Ministra Przemysłu i Handlu w decyzji dnia [...] lipca 1995 r., który wbrew ocenie prawnej zawartej w wyroku NSA z dnia 22 lutego 1994 r., nie stwierdził rażącego naruszenia przepisów prawa proceduralnego w postępowaniu nacjonalizacyjnym, obejmującym omawianą hutę, gdyż bezpodstawnie przyjął, iż postępowanie to zostało wszczęte w ustawowym terminie pismem z dnia [...] grudnia 1946 r. Przy czym organ orzekający, nie dysponując tym pismem, oparł się w swoich ustaleniach jedynie na wzmiankach o nim poczynionych w treści pisma Starosty Powiatowego G. z dnia [...] października 1948 r. oraz w postanowieniu Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] kwietnia 1949 r.

Minister podkreślił, że ocena prawna wyrażona w omawianym wyżej wyroku NSA, będzie zawsze wiązać organ administracyjny lub sąd administracyjny, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy.

Wobec powyższego za nietrafny uznano zarzut pełnomocnika H. [...] S.A. w T., iż w niniejszej sprawie nie mają zastosowania zapadłe w niej wcześniej wyroki NSA, gdyż organ orzekający w decyzjach rozstrzygał na podstawie zawężonego stanu faktycznego. Minister podniósł, że NSA nie stwierdził żadnych uchybień w przedmiotowej sprawie w zakresie stanu materiału dowodowego będącego podstawą orzekania. NSA stwierdził natomiast, że organ orzekający dokonał ponownej oceny tego samego materiału dowodowego. W ocenie NSA "niewątpliwie" wnioskiem wszczynającym postępowanie nacjonalizacyjne było dopiero pismo starosty z dnia [...] października 1948 r., natomiast naruszeniem praw było uznanie przez Zespół Odwoławczy Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 1949 r., że pismo z dnia [...] grudnia 1946 r. stanowiło wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy Komisja nie dysponowała tym pismem.

Dalej Minister podniósł, że jeżeli strony twierdziły, że ww. orzeczenie NSA rażąco narusza prawo, to miały prawo zwrócić się do właściwych organów z wnioskiem o wniesienie rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, lub zwrócić się z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA. Natomiast, jak zauważył organ, żadna ze stron nie podjęła czynności zmierzających do wzruszenia wyroków NSA dotyczących przedmiotowej sprawy, nawet po odnalezieniu przez nie nowych dokumentów. Podkreślono także, że pismem z dnia [...] grudnia 1946 r., nie dysponowano na etapie postępowania nacjonalizacyjnego, a strony odnalazły nowe dowody, w tym wskazany dokument, dopiero w 2003 r. w Archiwum Państwowym W.

Następnie Minister stwierdził, że nawet jeśli można mówić o jakimkolwiek uchybieniu (nawet nieumyślnym) przy gromadzeniu materiału dowodowego, skutkującym niedołączeniem do akt istniejącego w zasobach Archiwum Państwowego W. y pisma z dnia [...] grudnia 1946 r., to - w opinii Ministra - ma ono co najwyżej charakter zwykłego naruszenia prawa, a nie rażącego, które jest podstawą do żądania unieważnienia w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Przede wszystkim, w wypadku znalezienia nowych dokumentów, należało wystąpić z wnioskiem w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, czego jednak strony nie uczyniły.

Niezależnie od powyższego, zdaniem Ministra, odnalezienie nowych dowodów, w szczególności pisma z dnia [...] grudnia 1946 r. , nie ma żadnego merytorycznego znaczenia w tej sprawie. Jak wskazano, omawiana huta została umieszczona w wykazie siódmym przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), ogłoszonym w [...] Dzienniku Wojewódzkim (Nr [...], poz. [...]) z dnia [...] listopada 1948 r. Dalej, organ powołując się na orzecznictwo (wyrok SN z dnia 8 marca 2001 r., sygn. akt III RN 176/00, OSNAP 2001/16/503; wyrok NSA z dnia 29 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 1728/97, LEX nr 48636; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 2557/03) wskazał, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 cyt. wyżej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa). Minister wskazał, że co prawda, zgodnie z § 19 tego rozporządzenia, pewnym podmiotom przysługiwało prawo do złożenia w wojewódzkich komisjach wniosków o wszczęcie postępowania w omawianych sprawach, jednakże były one jedynie podstawą do umieszenia przedsiębiorstw w wykazie przedsiębiorstw, które przechodzą lub podlegają przejęciu na własność Państwa. Wnioski te rozpoczynały jedynie postępowanie wstępne, mające charakter wewnętrzny. Natomiast datą wszczęcia właściwego postępowania nacjonalizacyjnego na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., była data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa. Wszczęcie tego postępowania mogło nastąpić jedynie "z urzędu". W przedmiotowej sprawie, byłby to dzień [...] listopada 1948 r., czyli data publikacji [...] Dziennika Wojewódzkiego nr [...]. Oznacza to, że postępowanie zostało wszczęte po [...] marca 1947 r., a więc niezgodnie wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Zdaniem Ministra teza ta potwierdza ustalenia poczynione przez organ w zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r., co do zasadniczej kwestii, tj. rażącego naruszenia przepisów proceduralnych w toku postępowania nacjonalizacyjnego. Faktu obiektywnego przekroczenia terminu prekluzyjnego nie zmienia okoliczność, że organ orzekający w zaskarżonych decyzjach i Naczelny Sąd Administracyjny w obu swoich wyrokach przyjęli, iż dniem wszczęcia tego postępowania jest wniosek Starosty Powiatowego w G. z dnia [...] października 1948 r.

Zdaniem Ministra poruszone wyżej zagadnienia dotyczące daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, w żadnym wypadku nie stanowią polemiki z prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 1 kwietnia 1996 r., w którym ustalono, że prekluzyjny termin wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego został przekroczony, gdyż wszczęto je na skutek złożenia pisma Starosty Powiatowego w G. z dnia [...] października 1948 r.

Następnie organ powtórzył kilkakrotnie, iż kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest okoliczność obowiązywania oceny prawnej wyrażonej we wskazanym wyżej wyroku NSA z dnia 1 kwietnia 1996 r. Dlatego też organ oparł się w swoim rozstrzygnięciu na ustaleniach NSA odnośnie daty wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego, jak również wykluczył możliwość uznania postanowienia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] kwietnia 1949 r., za dowód w niniejszej sprawie "potwierdzający istnienie i treść dokumentu" z dnia [...] grudnia 1946 r. Podniesiono także, że ocena prawna NSA, nie budziła wcześniej zastrzeżeń stron, skoro nie złożono wniosku o rewizję nadzwyczajną do SN, ani wniosku o wznowienie postępowania przed NSA.

Ponadto za bezprzedmiotowe uznano podnoszone przez wnioskodawców zarzuty o charakterze materialnoprawnym (kryteria materialne nacjonalizacji), z uwagi na to, że organ orzekający związany jest granicami, stanowiącymi przedmiot niniejszego postępowania, a zatem ocenie podlegały jedynie kwestie proceduralne postępowania nacjonalizacyjnego, gdyż tylko ich rażące naruszenie, mogło skutkować stwierdzeniem nieważności kwestionowanych decyzji.

Za niezasadny uznano zarzut, że Minister Gospodarki orzekał z pominięciem dowodu w postaci pisma z dnia [...] grudnia 1946 r.. Odnalezienie przez skarżących nowych dokumentów w 2003 r., sprawiło, ze sytuacja faktyczna i prawna uległa zmianie. Natomiast strony naruszyły zasadę niekonkurencyjności przesłanek, jak to wykazano w decyzji z [...] czerwca 2004 r., co skutkowało odmową bezpośredniego uwzględnienia tych dokumentów w niniejszym postępowaniu nieważnościowym, w którym organ ograniczony jest stanem prawnym i faktycznym sprawy, obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji. Należy zatem stwierdzić, że we wskazanej decyzji pierwszoinstancyjnej, organ orzekający oparł się na wszystkich zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach mających wartość dowodową.

Wracając do zarzutu, że decyzja z dnia [...] czerwca 2004 r. przyjmuje nieprawidłową datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, powtórzono, że Minister Gospodarki i Pracy ustalił, że wszczęcie postępowania w przedmiotowej sprawie nastąpiło z dniem [...] listopada 1948 r. czyli w dacie publikacji [...] Dziennika Wojewódzkiego nr [...]. Jednakże stan prawny niniejszej sprawy, tj. konieczność uwzględnienia wytycznych z zapadłych wcześniej prawomocnych wyroków NSA, skutkowała uznaniem rozstrzygnięć NSA za obowiązujące w omawianym postępowaniu, tj., że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte pismem Starosty Powiatowego w G. z dnia [...] października 1948 r.

Skargę na wskazaną wyżej decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] września 2004 r., znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r., znak: [...] złożyli: H. [...] S.A. w T., Miasto i Gmina P., reprezentowana przez Burmistrza oraz G. [...] w P.

H. [...] S.A. w T. zarzuciła zaskarżonym decyzjom naruszenia art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, art. 6, 7, 16, 76, 77, 80, 156 § 1 kpa, wnosząc o uchylenie tych decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1997 r., stwierdzająca nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego dotyczącego przejęcia na rzecz Państwa przedmiotowej huty, została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Przede wszystkim błędnie został ustalony moment wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego. Zdaniem skarżącej Spółki, organ raz twierdził, że datą tą jest dzień ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw w urzędowym dzienniku wojewódzkim, a innym razem twierdził, że gdyby istniał wniosek Starosty z dnia [...] grudnia 1946 r., to datą wszczęcia byłby właśnie ten dzień. Z uwagi na fakt obowiązywania prekluzyjnego terminu wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego - [...] marca 1947 r., określenie chwili wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie ma tak istotne znaczenie.

Według wnoszącego skargę, na tle uregulowań prawnych dotyczących nacjonalizacji, postępowania te można podzielić na dwie grupy ze względu na kryterium sposobu określenia wszczęci postępowania nacjonalizacyjnego: 1) postępowania zakończone decyzją nacjonalizacyjną do dnia [...] maja 1949 r., 2) postępowania zakończone po tej dacie.

Wiąże się to ze zmianą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, dokonaną rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 maja 1949 r., które weszło w życie 13 maja 1949 r. To ostatnie rozporządzenie nadało § 17 brzmienie: "Wszczęcie postępowania następuje z chwilą przedłożenia wniosków określonych w § 19", zaś rozporządzeniem tym został skreślony wskazany § 19, który określał podmioty uprawnione do składania w wojewódzkich komisjach wniosków o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego.

Z kolei art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej dopuszczał możliwość wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, tylko w stosunku do przedsiębiorstw, co do których postępowanie o przejęciu na rzecz Państwa zostało wszczęte przed dniem [...] marca 1947 r.. Po tej dacie przedsiębiorstwa nie można już było nacjonalizować, gdyż postępowanie takie byłoby nieważne, jako prowadzone bez podstawy prawnej.

Zdaniem skarżącego omawiany § 17 określający moment wszczęcia postępowania, ma zastosowanie do postępowań nacjonalizacyjnych nie zakończonych decyzją nacjonalizacyjną przed 13 maja 1949 r. Podniesiono, że wynika to jasno ze związku § 17 rozporządzenia z art. 3 ust. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Skoro bowiem prawodawca wprowadza powyższy zapis od 13 maja 1949 r., a dotyczy on postępowań nacjonalizacyjnych, które mogły być wszczęte jedynie przed 31 marca 1947 r., a więc przed wejściem w życie § 17, to - w opinii skarżącego - "zgodnie z zasadą interpretacyjną racjonalnego prawodawcy, który nie wprowadza bezużytecznych, pustych uregulowań, możliwa jest jedynie jedna interpretacja, a mianowicie, iż § 17 ma moc wsteczną, z wyłączeniem jednak jego zastosowania do postępowań nacjonalizacyjnych zakończonych wydaniem decyzji przed wejściem § 17 w życie".

Skarżący wskazał, że chwilę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego nie objętego działaniem normy § 17 ww. rozporządzenia, określa wyrok SN z dnia 8 marca 2001 r., III RN 176/00, który stwierdza, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawa publicznego.

Skarżący stwierdził następnie, że w postępowaniu nacjonalizacyjnym H. [...] S.A. za moment wszczęcia postępowania należy jednoznacznie przyjąć chwilę złożenia wniosku przez Starostę G. z dnia [...] grudnia 1946 r.

Podniesiono, że ww. wniosek z [...] grudnia 1946 r., jest wnioskiem w rozumieniu § 19 omawianego rozporządzenia i spełnia wymagania określone w § 20 tego rozporządzenia. Przemawia również za tym fakt, że powyższy wniosek złożony został w związku z zarządzeniem Wojewódzkiej Komisji z dnia 27 listopada 1946 r., na które powołuje się Starosta w swoim piśmie. W zarządzeniu tym zawarta jest informacja, że Komisja działa na podstawie § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. i zobowiązuje Starostę do złożenia kwestionariuszy kontrolnych w związku z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie z kompetencjami Komisji właściwej dla postępowania nacjonalizacyjnego przedsiębiorstw.

Zwrócono uwagę na fakt, że ogłaszanie wykazów przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji, odbywało się na podstawie wniosków albo wykazów złożonych przez uprawnione podmioty. W warunkach przedmiotowej sprawy, oczywiste w ocenie skarżącego jest to, że pismo Starosty z dnia 30 października 1948 r. nie może być wnioskiem, o którym mowa w § 19, skoro ogłoszenie wykazu, którym została objęta H. [...] nastąpiło 24 lipca 1948 r., a więc z całą pewnością przed wpłynięciem powyższego pisma Starosty.

Przyjmując natomiast pogląd wyrażony w decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1997 r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, iż pismo z dnia [...] października 1948 r. było wnioskiem o wszczęcie postępowania, należy stwierdzić, że wykaz zostałby ogłoszony bez wymaganego prawem wniosku.

Zdaniem skarżącego mając na uwadze kwestię ustalenia momentu wszczynającego postępowania nacjonalizacyjne, ww. decyzja z dnia [...] kwietnia 1997 r. rażąco narusza prawo. Przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej było przyjęcie przez Ministra Gospodarki, iż w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego został naruszony, ustanowiony dekretem z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki, prekluzyjny termin do wszczęcia postępowania, tj. [...] marca 1947 r. W ocenie skarżącego w decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, organ naruszył art. 76 kpa, poprzez nieprzyjęcie faktu istnienia wniosku Starosty z dnia [...] grudnia 1946 r. o wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego.

Następnie podniesiono, że skoro obecne postępowanie jest postępowaniem szczególnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej nieważność decyzji ostatecznej - w warunkach przedmiotowej sprawy - Orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., to powinno się ono toczyć w oparciu o stan faktyczny z dnia wydania decyzji nacjonalizacyjnej (15 października 1949 r.). Zatem, podczas podejmowania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, powinien być wzięty pod uwagę również dokument potwierdzający złożenie wniosku przed terminem 31 marca 1947 r., a mianowicie - dnia [...] grudnia 1946 r.

W ocenie H. [...], w trakcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego doszło do rażącego naruszenia regulacji art. 76 kpa, poprzez nieprzyjęcie domniemania prawdziwości treści dokumentu urzędowego bez przeprowadzenia przeciwdowodu oraz art. 80 kpa poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.

Podniesiono ponadto, iż stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nastąpiło z naruszeniem art. 156 § 1 wobec braku pozytywnej przesłanki określonej w tym przepisie, a także organ naruszył zasadę trwałości decyzji administracyjnych zawartą w art. 16 kpa.

W skardze zakwestionowano również stwierdzenie organu, że argumenty powoływane we wnioskach o stwierdzenie nieważności, stanowią w istocie przesłanki, mogące prowadzić do wznowienia postępowania. Niesłusznie, zdaniem skarżącego, Minister podważa argumenty, że zaszły niewątpliwie podstawy do stwierdzenia nieważności, kwestionując datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego w dniu [...] grudnia 1946 r., podczas gdy sam wielokrotnie podkreślał, że gdyby istniał ów wniosek, to zostałby uznany za wniosek wszczynający postępowanie. Zdaniem skarżącego, nie ulega wątpliwości, że powoływał się w swoim wniosku na przesłankę rażącego naruszenia prawa, a nie na ujawnienie nowych dowodów w sprawie, jak to podnosił organ. W przedmiotowej sprawie niewątpliwie występuje przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa - rażące naruszenie prawa. Ponadto wskazano, iż organ nie dostrzega, iż wskutek naruszeń przepisów postępowania dowodowego, powinien orzekać obecnie w innym stanie faktycznym, a ustalenia wcześniejsze nie mogą zostać przyjęte bezpośrednio, gdyż opierały się na zawężonym stanie faktycznym. Organ nie powinien także powoływać się na powagę rzeczy osądzonej, gdyż wyroki w tej sprawie opierały się także na innym stanie faktycznym.

W skardze Miasta i Gminy P. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 76, 77, 80 i 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez przyjęcie nieprawidłowej daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego i nieuzananie faktu istnienia wniosku Starosty G. z dnia [...] grudnia 1946 r.

Burmistrz Gminy i Miasta P. stwierdził, że odnalezienie ww. wniosku z [...] grudnia 1946 r. nie jest nowym dowodem istniejącym w dniu wydania decyzji nieznanym organowi. Zdaniem skarżącego, fakt istnienia tego wniosku był znany organowi orzekającemu na podstawie postanowienia Zespołu Odwoławczego Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] kwietnia 1946 r. Minister nie kwestionował tego faktu. W ocenie skarżącego decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, wydana została z pominięciem istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy dowodu, co oznacza, że wydano ją z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę złożyła również G. [...], jednak została ona odrzucona postanowieniem z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 887/04, z powodu uchybienia terminu do wniesienia skargi.

W odpowiedzi na skargi organ podtrzymał wszystkie swoje argumenty wyrażone w zaskarżonych decyzjach i wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem Sąd uznał, iż kontrolowane rozstrzygnięcia nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Oceniana w niniejszym postępowaniu decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym, które należy do jednych z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznych. Ochrona takich decyzji została wyrażona zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 kpa).

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco wymienione w art. 156 § 1 kpa, a zestawienie to stanowi zamknięty katalog podstaw nieważności, który w żadnym wypadku nie może być uzupełniony poprzez stosowanie wykładni rozszerzającej względem tego przepisu. Organy zatem winny korzystać z tej instytucji z wielką rozwagą i starannością. Jednocześnie w postępowaniu nieważnościowym, stosując wszystkie zasady i procedury określone w kpa, winny ograniczyć zakres swej kognicji do ustalenia, czy zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności wskazana w art. 156 § 1 kpa.

Skarżące strony składając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 1997 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. [...] Spółka Akcyjna i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] czerwca 1998 r. jako podstawę wskazały przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa tj. rażące naruszenie prawa. Naruszenie to miałoby polegać, w ocenie skarżących - na nie dołożeniu przez organ należytych starań w celu odszukania wszystkich niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentów, a w szczególności oryginału powoływanego wielokroć pisma Starosty G. z dnia [...] grudnia 1946 r. wraz z kwestionariuszem kontrolnym, które powołał tenże Starosta w piśmie z dnia [...] października 1948 r. Po odnalezieniu zaś w toku postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji z dnia [...] kwietnia 1997 r. przedmiotowego pisma Starosty z dnia [...] grudnia 1946 r. odpadła w ogóle przesłanka, na jakiej oparły się organy orzekające w przedmiocie nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa H. [...] S.A. Istnieje bowiem dowód na okoliczność wcześniejszego wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, niż zostało to przyjęte w dotychczas wydanych w sprawie decyzjach. Ustanowiony zatem w dekrecie z dnia 20 grudnia 1946 r. prekluzyjny termin do wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego ([...] marca 1947 r.) nie został naruszony, gdyż postępowanie to zostało zainicjowane przedmiotowym wnioskiem Starosty G. z dnia [...] grudnia 1946 r. Za datę wszczęcia postępowania nie może być także uznany dzień ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw w wojewódzkim dzienniku urzędowym (dzień [...] listopada 1948 r.). Wykaz ten bowiem został sporządzony w myśl odnoszącej się do H. [...] na podstawie wcześniejszego pisma Starosty G.o z dnia [...] grudnia 1946 r.

Na wstępie należy podkreślić, iż w niniejszym postępowaniu Sąd ocenił decyzje wydane w postępowaniu nieważnościowym, którego przedmiotem były rozstrzygnięcia zapadłe także w postępowaniu nieważnościowym. Zatem wadą rażącego naruszenia prawa musiałaby być dotknięta decyzja z dnia [...] kwietnia 1997 r. oraz [...] czerwca 1998 r.

W ocenie Sądu Minister Gospodarki i Pracy trafnie ocenił, iż przy wydaniu powyższych decyzji nie doszło do kwalifikowanego uchybienia przepisom. Wywód zawarty w niezwykle obszernym uzasadnieniu należy uznać za logiczny, wyczerpujący i mający oparcie zarówno w ustalonych faktach, jak i prawidłowo zastosowanych przepisach. Otóż w świetle dotychczasowego stanowiska doktryny i orzecznictwa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa z naruszeniem "rażącym". Naruszenie prawa o charakterze rażącym występuje przede wszystkim wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisów prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

Zdaniem Sądu skarżący nie wykazali, aby decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego, naruszyła przepisy w stopniu pozwalającym na stwierdzenie jej nieważności. Przede wszystkim zarzut dotyczący niepełnego zgromadzenia materiału dowodowego (przy wydawaniu bowiem decyzji z 1997 r. i 1998 r. organy nie dysponowały wnioskiem Starosty G. z dn. [...] grudnia 1946 r.) nie może być uznany za podstawę do stwierdzenia nieważności. Stosownie do treści art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i w konsekwencji wyjaśnić wszystkie istotne w sprawie okoliczności. Naruszenie jednak powyższego przepisu może skutkować stwierdzeniem wadliwości decyzji jedynie w zwykłym toku odwoławczym. Nie stanowi zaś podstawy do stwierdzenia wady kwalifikowanej, jaką jest rażące naruszenie prawa.

Podnoszona kwestia fizycznego odnalezienia oryginału dokumentu zawierającego wniosek Starosty G. z dnia [...] grudnia 1946 r. i wobec powyższego przyjęcie, iż postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w tej dacie, a zatem decyzja o stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego jest oczywiście wadliwa, nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim organ dokonuje oceny decyzji w postępowaniu nieważnościowym mając na uwadze stan sprawy na dzień wydania kontrolowanego rozstrzygnięcia. Zadaniem zatem Ministra Gospodarki i Pracy było ustalenie, czy doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Dysponując zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz mając na uwadze treść wytycznych zawartych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 1994 r. i 1 kwietnia 1996 r. Minister trafnie przyjął, iż kontrolowane decyzje nie zawierają wady nieważności. Przede wszystkim w niniejszej sprawie wypowiedział się NSA, a na organie orzekającym w sprawie omawianej decyzji ciążył obowiązek realizacji wskazówek zawartych w orzeczeniach tego Sądu. Stosownie do obowiązującego wówczas art. 30 ustawy z dn. 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiązała w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, iż organ administracji obowiązany był rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Obowiązek podporządkowania się tej ocenie ciążył na organie orzekającym i mógł być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku w drodze rewizji nadzwyczajnej. Naruszenie treści art. 30 ustawy o NSA powodowało zawsze uchylenie decyzji, która rozstrzygała wbrew ocenie prawnej zawartej w wyroku. W niniejszej sprawie NSA w uzasadnieniu wyroku z dn. 22.02.1994 r. wskazał, iż bezspornie decyzja nacjonalizacyjna została podjęta z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W ocenie Sądu jednakże organ prowadząc postępowanie nieważnościowe dotyczące tej decyzji nie rozważył czy istnieją przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, powodujące, iż nie stwierdza się nieważności orzeczenia lecz jego wydanie z naruszeniem prawa. Ponownie rozpoznając skargę, tym razem na decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1995 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego, NSA w wyroku z dn. 1 kwietnia 1996 r. stwierdził, iż po wydanym już w sprawie wyroku (wyrok z dn. 22.02.1994 r.) organ dokonał ponownej oceny tego samego materiału dowodowego i wydał rozstrzygnięcie całkowicie odmienne od poprzedniego. Przy czym orzeczenie to nie było wynikiem rozszerzenia materiału dowodowego, lecz rezultatem odmiennej interpretacji dowodów znanych już uprzednio.

Orzekając zatem w sprawie po raz trzeci i wydając decyzję w dniu [...] kwietnia 1997 r. Minister związany był poglądem wyrażonym w obydwu wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i musiał przyjąć - wobec braku w tamtym postępowaniu nowego dowodu w postaci wniosku Starosty G. z dnia [...] grudnia 1946 r., iż decyzja nacjonalizacyjna dotknięta jest wadą nieważności. Nowy dowód w sprawie, mający zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia wyszedł na jaw dopiero w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nieważnościowej. Gdyby dowód ten pojawił się przed wydaniem decyzji z 1997 r., ale już po wyroku NSA z 1 kwietnia 1996 r., wówczas nastąpiłaby zmiana stanu faktycznego i organ administracyjny byłby uprawniony do odstąpienia od wiążącej go wykładni zawartej w tym wyroku i w konsekwencji do dokonania odmiennych od dotychczasowych ustaleń faktycznych. Nowe zaś fakty i dowody stanowiłyby podstawę do ewentualnego odmiennego rozstrzygnięcia. W przedmiocie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej Ujawnienie w toku postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji w przedmiocie nieważności wniosku Starosty G. nie można uznać za podstawę do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji z 1997 r. i 1998 r. Okoliczność ta, jak trafnie podniósł Minister, mogła natomiast stanowić podstawę do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 1998 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Dowód ten bowiem nie był znany organom, które orzekały w przedmiocie nieważności nacjonalizacji. Jedynie z innych dokumentów można było w sposób pośredni wywieść, iż taki wniosek został skierowany do właściwych organów. Nie oznacza to jednak, iż organ był uprawniony do potraktowania informacji o tym dokumencie jako dowodu w sprawie. Dowód ten bowiem ujawnił się już po zakończeniu postępowania nieważnościowego zakończonego decyzjami z 1997 r. i 1998 r. i w ocenie Sądu istniały podstawy do żądania wszczęcia postępowania wznowieniowego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

Trafnie organ w uzasadnieniu zwrócił uwagę na niekonkurencyjność obydwu trybów nadzwyczajnych: nieważnościowego i wznowieniowego. Poszczególne tryby postępowań nadzwyczajnych mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie.

W niniejszej sprawie okoliczność wskazywana jako podstawa do stwierdzenia nieważności wyraźnie kwalifikuje się jako przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Zarówno w skardze, jak i we wniosku o stwierdzenie nieważności zostały zawarte rozważania w zakresie daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego. Polemika z poglądem przyjętym przez organy, powoływanie się na orzecznictwo i doktrynę nie mają tutaj znaczenia. Ustalenie daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego miałoby znaczenie w postępowaniu dotyczącym nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Od ustalenia bowiem tej daty zależało objęcie przedsiębiorstwa upaństwowieniem. W postępowaniu natomiast o stwierdzenie nieważności orzeczenia w przedmiocie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej istotne jest wskazanie takich wadliwości przy wydaniu decyzji, którym można przypisać walor "rażącego naruszenia" prawa.

W ocenie Sądu Minister trafnie przyjął, iż nie jest możliwe stwierdzenie nieważności kontrolowanych decyzji, wskazywana natomiast we wniosku o stwierdzenie nieważności podstawa winna być podniesiona w żądaniu wznowienia postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dn. 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargi oddalił