Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 551/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 35 § 1 i 2, art 183 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art 2, art 22 § 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art 7 ust 2 pkt 5 i 7
journal: Dz.U. 1984 nr 5 poz 24
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz, Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zarządu Głównego Polskiego Związku Łowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1625/12 w sprawie ze skargi Redaktora Naczelnego [...] na odmowę udzielenia informacji prasowej przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego z dnia [...] lipca 2012 r. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1625/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Redaktora Naczelnego [...] na odmowę udzielenia informacji prasowej przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego z dnia [...] lipca 2012 r., uchylił zaskarżoną odmowę udzielenia informacji prasowej (pkt 1) oraz zasądził od Polskiego Związku Łowieckiego na rzecz Redaktora Naczelnego [...] kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

[...] – Redaktor Naczelny [...] wnioskiem z dnia 17 lipca 2012 r., na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.), zwrócił się do Zarządu Głównego Polskiego Związku Łowieckiego (dalej Zarządu Głównego PZŁ) o udzielenie informacji, czy organy Polskiego Związku Łowieckiego wymagają od kół łowieckich stosowania choć w części "Instrukcji prowadzenia dokumentacji w kołach łowieckich", wprowadzonej w życie zarządzeniem Zarządu Głównego PZŁ z dnia 3 marca 1998 r. nr 5, jeżeli zaś odpowiedź na powyższe pytanie byłaby twierdząca, to które zapisy tej Instrukcji są obecnie wymagane od kół łowieckich przez organy PZŁ. W przypadku odmowy udzielenia odpowiedzi wniósł o złożenie odmowy w ciągu 3 dni w trybie art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe.

Redaktor Naczelny [...] pismem z dnia 25 lipca 2012 r. wezwał Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego do usunięcia naruszenia prawa.

W odpowiedzi na wniosek z dnia 17 lipca 2012 r. rzecznik prasowy PZŁ w piśmie z dnia 29 lipca 2012 r. odmówił udzielenia żądanych informacji. Wskazał, iż art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe zobowiązuje Polski Związek Łowiecki do udzielenia informacji o swojej działalności, a nie opinii, komentarzy, czy prezentowania stanowisk. Podał, że wprowadzone w formie zarządzeń, a kierowane do kół łowieckich, Instrukcje mają charakter zaleceń i wskazówek do wykorzystania, czy też mają służyć pomocą w działalności kół łowieckich. Koła, jako osoby prawne, mają obowiązek przestrzegać obowiązujących przepisów, w tym ustawy o rachunkowości. Z tych względów Instrukcja może być stosowana w zakresie w jakim nie jest sprzeczna z obowiązującymi powszechnie przepisami, które od jej wydania zmieniły się wielokrotnie. Zarządzenia Zarządu Głównego PZŁ mogą mieć także charakter aktów kierownictwa wewnętrznego i obowiązują wtedy struktury Związku.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r. poinformowano wnioskodawcę, że w swym piśmie domaga się interpretacji obowiązujących przepisów, a jego pytanie jest wnioskiem o opinię prawną dotyczącą obowiązujących przepisów. Wskazano również, iż z tożsamym wnioskiem występował w piśmie z dnia 24 lipca 2011 r., na które otrzymał wówczas odpowiedź od rzecznika prasowego Polskiego Związku Łowieckiego, natomiast stanowisko w tej sprawie nie uległo zmianie.

Odmowa udzielenia informacji prasowej z dnia 29 lipca 2012 r. stała się przedmiotem skargi Redaktora Naczelnego [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił:

1) naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe, poprzez błędne przyjęcie, że zachodzą okoliczności odmowy udzielenia informacji prasowej przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego;

2) naruszenie art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe, poprzez niezachowanie wymagań jakie powinna spełniać odmowa udzielenia informacji prasowej w postaci wskazania powodów odmowy i zwłokę w jej udzieleniu.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o nakazanie Zarządowi Głównemu PZŁ udzielenia informacji, czy organy PZŁ wymagają od kół łowieckich stosowania choć w części Instrukcji prowadzenia dokumentacji w kołach łowieckich, wprowadzonej w życie zarządzeniem nr 5 Zarządu Głównego PZŁ z dnia 3 marca 1998 r., a jeżeli odpowiedź na powyższe pytanie byłaby twierdząca, to które zapisy tej Instrukcji są obecnie wymagane od kół łowieckich przez organy PZŁ oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podał, że w przedmiotowej sprawie odmowa udzielenia informacji prasowej jest niezgodna z art. 4 ust. 1 Prawa prasowego, w świetle którego Polski Związek Łowiecki jest obowiązany do udzielania prasie informacji o swej działalności, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów informacja taka nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności. Podstawą prawną tajemnicy, o której mowa w art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, uzasadniającej odmowę udzielenia informacji prasowej, mogą być tylko i wyłącznie przepisy rangi ustawowej. Skarżący wskazał, iż nie prosił o interpretację żadnego przepisu prawnego, lecz pytał organ zarządzający Polskiego Związku Łowieckiego, czy organy Związku, wykonujące statutowe obowiązki nadzoru nad kołami łowieckimi, wymagają w swojej działalności stosowania przez te koła "Instrukcji prowadzenia dokumentacji koła łowieckiego" wprowadzonej w życie Zarządzeniem Zarządu Głównego PZŁ z dnia 3 marca 1998 r. nr 5/98. Nie można też przyjąć, że wniosek skarżącego o udzielenie informacji dotyczył podania informacji objętej tajemnicą lub naruszał prawo do prywatności. Dane żądane we wniosku są informacjami o działalności Zarządu Głównego PZŁ, do których na podstawie Prawa prasowego prasa ma dostęp. Dotyczy to również zapytania o to, które zapisy Instrukcji są wymagane wobec kół łowieckich przez organy Polskiego Związku Łowieckiego.

Zarząd Główny PZŁ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi Przewodniczący Zarządu Głównego PZŁ podniósł, iż w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa działający z upoważnienia Przewodniczącego Zarządu Głównego PZŁ radca prawny pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r. podtrzymał stanowisko przedstawione w pisemnej odmowie, jednocześnie informując skarżącego, iż jego żądanie jest wnioskiem o interpretację przepisów, a nie informacją o działalności zrzeszenia. Zdaniem Związku odpowiedź ta w pełni wyczerpuje tematykę obowiązywania Instrukcji, w szczególności odpowiedzi na pytanie dotyczące wymagania od kół łowieckich jej stosowania w całości, czy w części. Wskazano również, iż jedynie na szczeblach okręgowych w ramach struktur Polskiego Związku Łowieckiego działa ponad 200 organów Związku. Zarząd Główny nie posiada informacji, czy któryś z tych organów wymagał w indywidualnej sprawie posługiwania się Instrukcją Zarządu Głównego PZŁ, a jeżeli tak, to w jakim zakresie. Nie jest także w stanie zgromadzić jedynie na potrzeby redakcji [...] od ponad 200 organów Polskiego Związku Łowieckiego informacji, czy w jakiejś sprawie dany organ nie wymagał choćby w części posługiwania się Instrukcją.

Na rozprawie w dniu 7 grudnia 2012 r. w imieniu Redaktora Naczelnego [...] stawił się [...] i złożył pełnomocnictwo do jego reprezentowania w niniejszej sprawie. Pełnomocnik organu wniósł o niedopuszczenie w roli pełnomocnika strony skarżącej [...], uzasadniając to faktem, iż w/w nie jest pracownikiem skarżącego, a jedynie osobą pozostającą z redakcją [...] w stosunku zlecenia. [...] oświadczył, iż jest dziennikarzem m.in. [...], aktualnie działa w tej redakcji na podstawie umowy zlecenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił nie uwzględnić wniosku pełnomocnika organu o niedopuszczenie w charakterze pełnomocnika strony skarżącej [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że zgodnie z art. 1 ustawy – Prawo prasowe prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej. W świetle art. 4 ust. 1 tej ustawy, przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile, na podstawie odrębnych przepisów, informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności. W przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy (art. 4 ust. 3).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że podmiotem, którego dotyczy powyższa regulacja, jest niewątpliwie Polski Związek Łowiecki, albowiem nie jest on zaliczany do sektora finansów publicznych, jak również, będąc podmiotem zrzeszającym osoby fizyczne i prawne, które czynnie uczestniczą w ochronie i rozwoju populacji zwierząt łownych oraz działając na rzecz ochrony przyrody (art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie – Dz. U. z 2005 r. nr 127, poz. 1066 ze zm.), nie działa w celu osiągnięcia zysku. Na Polskim Związku Łowieckim spoczywa zatem obowiązek udzielania prasie informacji o swej działalności, z wyjątkiem odmowy dokonanej ze względu na ochronę prywatności oraz ochronę tajemnicy państwowej i służbowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą. Podkreślił, że uwzględniając określony w art. 61 ust. 2 Konstytucji RP zakres prawa do informacji, na Polskim Związku Łowieckim ciąży obowiązek zapewnienia prasie dostępu do dokumentów łączących się z jego działalnością, jeżeli nie ma ustawowych wyłączeń ze względu na ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu Państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji RP). Realizacja uprawnień prasy do uzyskania informacji następuje przez podanie jej określonej wiadomości lub udostępnienie w stosownym trybie żądanych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż podjęte przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego rozstrzygnięcie o odmowie udzielenia informacji prasowej jest błędne. Podkreślił, iż przepis art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe zobowiązuje określony w tym przepisie podmiot do informowania o swojej działalności. Pojęcie "swojej działalności" jest pojęciem szerokim, odnoszącym się do każdej sfery działań podmiotu, a zatem nie tylko do realizacji zadań ustawowych, czy statutowych, lecz i do spraw o charakterze organizacyjnym. Podał, iż skarżący w swoim wniosku z dnia 17 lipca 2012 r. nie zwracał się ani o opinię prawną, ani o interpretację żadnego przepisu prawnego, jak wskazuje to Zarząd Główny PZŁ, lecz prosił organ zarządzający Polskim Związkiem Łowieckim o informację, czy organy Związku wykonujące statutowe obowiązki nadzoru nad kołami łowieckimi wymagają w swojej działalności stosowania przez te koła "Instrukcji prowadzenia dokumentacji koła łowieckiego" wprowadzonej w życie zarządzeniem Zarządu Głównego PZŁ z dnia 3 marca 1998 r. nr 5/98. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, te dane te są informacjami o działalności Zarządu Głównego PZŁ, do których prasa ma dostęp na podstawie Prawa prasowego. Dotyczy to również zapytania o to, które zapisy przedmiotowej Instrukcji są wymagane wobec kół łowieckich przez organy PZŁ. Pisma zarówno z dnia 29 lipca 2012 r., jak i z dnia 1 sierpnia 2012 r., nie zawierają odpowiedzi na te pytania, gdyż opisują jedynie obowiązki kół łowieckich. Wobec tego, co do zasady, w świetle postanowień art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe żądana informacja podlega udostępnieniu. Natomiast skarżona odmowa nie zawiera jakiegokolwiek wyjaśnienia przyczyn, z powołaniem się na tajemnicę prawnie chronioną lub naruszenie prawa do prywatności, z powodu których nie udostępniono wnioskodawcy żądanej informacji.

Sąd pierwszej instancji wskazał na sformalizowany charakter odmowy udzielenia informacji prasowej i stwierdził, że powinna ona zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy (art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe). W jego ocenie, zaskarżona odmowa nie spełnia wymogów stawianych przez ustawodawcę w powołanym przepisie. Nie powołuje się ona na którąkolwiek z ustawowych przesłanek negatywnych (tajemnicę państwową, służbową, inną prawem chronioną lub prawo do prywatności), a tylko te przesłanki mogły stanowić o ograniczeniu prasie dostępu do informacji. Stwierdził, iż zaskarżona odmowa została wydana z naruszeniem art. 4 ust. 1 i 3 Prawa prasowego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy i skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu. To z kolei powoduje konieczność ponownego rozpoznania wniosku redaktora naczelnego [...] przez jego adresata – Polski Związek Łowiecki i udzielenia żądanej informacji w takim zakresie, w jakim nie ogranicza jej przepis art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 146 § 1 oraz art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie P.p.s.a.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości, na podstawie art. 183 § 1 pkt 2 P.p.s.a. podniósł zarzut nieważności postępowania spowodowany naruszeniem art. 35 § 1 i 2 P.p.s.a., polegający na dopuszczeniu w charakterze pełnomocnika skarżącego – [...], jako prawidłowo umocowanego, podczas gdy nie należy on do osób wymienionych w tym przepisie. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.), polegające na uznaniu, że Redaktor Naczelny [...] w piśmie z dnia 17 lipca 2012 r. zwrócił się o udzielenie informacji, we wskazanym zakresie, o działalności Polskiego Związku Łowieckiego, podczas gdy w rzeczywistości było to pytanie o wykładnię obowiązujących przepisów, a dodatkowo zostało ono skierowane do niewłaściwego organu Związku, natomiast Zarząd Główny PZŁ udzielił odpowiedzi w zakresie jego działania.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej skarżący wniósł o rozpoznanie, w oparciu o art. 191 P.p.s.a., postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie nieuwzględnienia zgłoszonego na rozprawie wniosku o niedopuszczenie [...] do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika redaktora naczelnego [...] oraz w przypadku podzielenia w tym zakresie argumentacji skarżącego kasacyjnie, stwierdzenie nieważności postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, że przepis art. 35 P.p.s.a. w sposób enumeratywny wymienia osoby, które mogą być pełnomocnikami tak osób fizycznych, jak i prawnych, i stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej nie jest dopuszczalne. W świetle art. 35 ust. 2 P.p.s.a. pełnomocnikiem osoby prawnej może być jedynie pracownik tej osoby lub jednostki nadrzędnej. Zgodnie z art. 2 Kodeksu pracy za pracownika może być uważana jedynie osoba, którą z pracodawcą łączy stosunek pracy, a nie np. cywilny stosunek zlecenia. Niedopuszczalne jest zatem stosowanie wykładni rozszerzającej i traktowanie jako pracownika osoby pozostającej z osobą prawną w stosunku innym niż stosunek pracy. Przyjęcie na podstawie przepisów art. 35 P.p.s.a., że można udzielić pełnomocnictwa osobie niebędącej pracownikiem jest działaniem wykraczającym poza sferę interpretacyjną, wkracza ono bowiem w rolę ustawodawcy. Gdyby wolą ustawodawcy była możliwość dopuszczenia osób współpracujących z redakcją czasopism, np. na zasadzie stałego zlecenia, to tego rodzaju rozwiązanie znalazłoby odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tak jak to ustawodawca uczynił w przypadku art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego. W ocenie autora skargi kasacyjnej dopuszczenie [...], niebędącego pracownikiem, do udziału w niniejszej sprawie w charakterze pełnomocnika osoby prawnej narusza art. 35 § 2 P.p.s.a. i prowadzi do nieważności postępowania.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe autor skargi kasacyjnej wskazał, że Redaktorowi Naczelnemu [...] znany był fakt, iż na szczeblu okręgowym funkcjonuje ponad 200 organów i Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego nie posiada informacji, czy któryś z nich wymagał kiedykolwiek stosowania Instrukcji. Wiedział on również o tym, że chcąc uzyskać informację w tym zakresie powinien zwrócić się do konkretnego organu Związku, a nie do Zarządu, który nie nadzoruje kół łowieckich, a jedynie 49 zarządów okręgowych, które posiadają daleko posuniętą samodzielność. Otrzymał on informację w zakresie wymagania stosowania Instrukcji przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego, natomiast w zakresie wymagań innych organów powinien zwrócić się do nich bezpośrednio.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej, a zasługującym na uwzględnienie jest zarzut nieważności postępowania, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.

Istota podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu sprowadza się do rozważenia, czy fakt dopuszczenia przez Sąd pierwszej instancji do udziału w postępowaniu [...] – zatrudnionego według oświadczenia z dnia 7 grudnia 2012 r. na podstawie umowy zlecenia – w charakterze pełnomocnika skarżącego Redaktora Naczelnego [...] wyczerpuje przesłankę nieważności o której mowa w cytowanym art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

W świetle art. 35 § 2 P.p.s.a. zdanie pierwsze pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Z przytoczonego przepisu wynika, iż pełnomocnikiem podmiotów, o jakich w nim mowa, może być, oprócz osób wymienionych w § 1 art. 35 P.p.s.a., także pracownik tego podmiotu lub jednostki nadrzędnej. Wskazać należy, iż przy ustalaniu znaczenia wyrażeń tekstu prawnego w przypadku, gdy w systemie prawnym znaczenie określonych zwrotów prawnych zostało ustalone, zasadą jest ich używanie w tym znaczeniu. Jest ona związana z tzw. definicją legalną – występującą w tekstach prawnych, wprowadzoną przez prawodawcę w celu ustalenia wiążącego rozumienia poszczególnych terminów.

W cytowanym przepisie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca posłużył się pojęciem pracownika, którego definicja legalna jest zawarta w art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t. j.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 ze zm., dalej w skrócie K.p.). Brak jest zatem podstaw prawnych do nadawania temu pojęciu innego znaczenia. Oznacza to, że w rozumieniu art. 35 § 2 P.p.s.a pracownikiem może być wyłącznie osoba, o której mowa w art. 2 K.p. Zgodnie z tym przepisem pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Z definicji tej nie wynika, aby dana osoba uzyskiwała status pracownika poprzez sam fakt wykonywania pracy na rzecz określonego podmiotu. Ustawodawca wiąże bowiem pojęcie pracownika z prawną formą poprzez którą dochodzi do zatrudnienia w tym charakterze. Dla ustalenia statusu pracownika nie wystarczy zatem wyłącznie świadczenie pracy, ale konieczne jest określenie warunków pracy w jednej z form przewidzianych w art. 2 K.p. Status pracownika w sferze normatywnej nabywa się poprzez nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Nie jest konieczne faktyczne wykonywanie pracy, czy otrzymywanie wynagrodzenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 maja 2008 r. sygn. II PK 318/07 (publ. LEX nr 490344) wyraził pogląd, że z art. 2 K.p. nie wynika, aby warunkiem koniecznym zachowania statusu pracownika było faktyczne wykonywanie pracy (ze strony pracownika) i wypłacanie wynagrodzenia (ze strony pracodawcy), a więc faktyczne wykonywanie obowiązków wynikających z łączącego strony stosunku pracy, wystarczy jedynie, aby stosunek ten trwał.

W celu ustalenia, czy w danej sytuacji wystąpiły przesłanki składające się na kodeksowe pojęcie pracownika definicje ustawowe z art. 2 i art. 22 § 1 K.p. należy traktować łącznie. Zestawienie treści obu przepisów nakazuje przyjąć, że pracownikiem jest osoba, która w drodze jednej z czynności prawnych wyliczonych w art. 2 K.p. nawiązała stosunek pracy charakteryzujący się cechami wskazanymi w art. 22 § 1 K.p. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 630/06 publ. LEX nr 330453).

Z powyższego wynika, że dla uzyskania przymiotu pracownika decydujące znaczenie ma istniejąca między stronami stosunku pracy więź obligacyjna, choćby nie miała charakteru umownego. Zawarte w art. 2 K.p. wyliczenie form w jakich dochodzi do nawiązania stosunku pracy ma charakter enumeratywny. Oznacza to, że stosunku pracy nie kreują umowy cywilnoprawne takie jak umowa o dzieło czy umowa zlecenia, a osoby zatrudnione na podstawie tych umów nie są pracownikami.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela odmiennych poglądów zaprezentowanych w tym zakresie w wyrokach z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 284/12 oraz z dnia 30 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 3126/12. Odwołują się one bowiem do art. 7 ust. 2 pkt 7 ustawy – Prawo prasowe, zgodnie z którym redaktor naczelny, jako osoba mająca uprawnienia do decydowania o całokształcie działalności redakcji, może umocować do działania w swym imieniu osobę fizyczną wykonującą zawód dziennikarza, którego teksty redakcja publikuje. A zatem dla redakcji pracownikami, w rozumieniu art. 35 § 2 P.p.s.a., będą dziennikarze, których teksty redakcja publikuje, niezależnie od tego, czy są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, czy pracują dla niej na podstawie umowy o dzieło czy zlecenia .

Po pierwsze zauważyć należy, iż cyt. ustawa w art. 7 ust. 2 pkt 5 zawiera definicję dziennikarza – jest nim osoba zajmująca się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostająca w stosunku pracy z redakcją, albo zajmująca się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji. Przewiduje zatem możliwość zatrudnienia dziennikarza na podstawie umowy o pracę. Po drugie, określony w art. 35 P.p.s.a., zamknięty katalog podmiotów, które mogą zostać ustanowione pełnomocnikami strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym, nie mógł być rozszerzony odwołaniem się do treści art. 7 ust. 2 pkt 7 powołanej ustawy – Prawo prasowe.

Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż skoro [...] nie był pracownikiem [...], to nie mógł być dopuszczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w charakterze pełnomocnika Redaktora Naczelnego tego czasopisma. W konsekwencji uznać należy, iż w sprawie wystąpiła określona w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka nieważności postępowania. Obligowała ona Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, bez możliwości odniesienia się do zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, gdyż ocena wyroku wydanego w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji w wyroku.