Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 401/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 145
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 401/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 września 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant: Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2013 r., sprawy ze skargi D. Ł., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 stycznia 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie) na rzecz adwokata B.P. kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

W dniu 17 października 2012 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek D.Ł. o umorzenie w całości zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, w związku z odmową wyrażenia zgody na rozłożenie należności na raty. W kolejnym piśmie wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o wykorzystanie wszystkich dokumentów załączonych do wcześniej składanych przez nią w urzędzie wniosków.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 5.948,15 zł.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni, jako płatnik składek była zgłoszona w ZUS w okresie od 14 lutego 2011 r. do 20 lutego 2012 r. Działalność gospodarczą prowadziła w zakresie usług fotograficznych, na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zobowiązanej przyznano pomoc publiczną o wartości 40.000,00 zł, na założenie firmy w ramach programu Europejskiego Funduszu Społecznego. Zobowiązana nie zatrudniała pracowników. Zaległości składkowe figurujące na jej koncie jeszcze nie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej. Za 2011 r. deklarowała z działalności stratę w kwocie 284,56 zł. Od dnia 21 lutego 2012 r. strona jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto wskazano, że zobowiązana jest w trakcie rozwodu z mężem, a wcześniej orzeczono już wobec nich rozdzielność majątkową. D. Ł. prowadzi gospodarstwo domowe z pełnoletnim synem – P. (lat 20), który też jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia, utrzymują się z alimentów zasądzonych na czas toczącej się sprawy rozwodowej w kwocie 1.600,00 zł miesięcznie. Wysokość stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego z tytułu opłat (za czynsz, energię, gaz) wnioskodawczyni określiła na kwotę 692,00 zł. W tej kwocie mieszczą się płatności za Internet w kwocie 59.90 zł; za telefon w kwocie 70,00 zł; za butlę z gazem na kwotę 56,00 zł. Strona powołuje się na swoją przewlekłą chorobę - depresję, na dowód czego przedłożyła zaświadczenie lekarskie. Wnioskodawczyni oświadczyła, że oprócz należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS nie posiada zaległości podatkowych. Wskazała natomiast, że posiada zobowiązanie publicznoprawne z tytułu zwrotu dotacji MARR na rozwój przedsiębiorczości. Zobowiązana oświadczyła ponadto, że posiada zobowiązania cywilnoprawne w kwocie ok. 300.000,00 zł z tytułu bezumownego korzystania z domu należącego do jej męża D.W., na dowód czego przedstawiła wezwania do zapłaty.

Mając na uwadze te okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że sytuacja, w jakiej znajduje się . Ł., nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Organ wskazał w pierwszej kolejności, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie można wykluczyć możliwości wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek w całości, przy czym na organie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich działań zmierzających do dochodzenia wierzytelności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia, a odstąpienie od nich może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu (wierzyciela) przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne.

W ocenie ZUS, w stosunku do D. Ł. nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji zobowiązanej, które zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Wskazano, że wnioskodawczyni wprawdzie faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, ale ta sytuacja nie ma charakteru trwałego i nieodwracalnego. Zobowiązana bowiem w dniu 20 lutego 2012 r. dokonała zawieszenia wykonywania działalności na okres 24 miesięcy, w związku z tym będzie miała możliwość jej wznowienia i uzyskiwania z tego tytułu profitów finansowych, zwłaszcza że oferuje swoje usługi fotograficzne w Internecie.

Ponadto ZUS nie kwestionując sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni, bowiem stan jej zdrowia został potwierdzony przedłożoną przez nią dokumentacją medyczną obejmującą zaświadczenie lekarskie, wskazał jednak, że strona nie wykazała, aby stan zdrowia uniemożliwiał jej podejmowanie pracy zarobkowej. Nie udowodniła, aby posiadała orzeczenie stwierdzające jakiekolwiek przeciwwskazania do podejmowania pracy zarobkowej lub orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności.

Zakład miał również na względzie zobowiązania cywilnoprawne obciążające stronę, jednakże nie mogą one – w jego ocenie - przesądzać automatycznie o umorzeniu należności, gdyż takie działanie byłoby równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznego ryzyka działalności na pozostałych płatników. Dodatkowo mogłoby doprowadzić do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem wnioskodawczyni zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności. W jej ocenie wydane w jej sprawie rozstrzygnięcie jest bowiem niesprawiedliwe i krzywdzące. Poinformowała, że w dniu 11 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny orzekł jej rozwód, przyznając jej alimenty w wysokości 400,00 zł miesięcznie. Ponadto, zwróciła się o pomoc do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Decyzją z dnia 25 stycznia 2013 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Organ potwierdził zawarte w kontrolowanej decyzji ustalenia i wnioski. Biorąc pod uwagę przywołane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy okoliczności stwierdził natomiast, że sytuacja materialna zobowiązanej jest jednak na tyle stabilna, że nie można przyjąć, że spłata przez nią zobowiązania, mogłaby pociągnąć za sobą skutek w postaci pozbawienia możliwości zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych, co stanowi jedną z przesłanek przemawiających za umorzeniem. Dodatkowo ona sama nie wskazała, że posiada jakiekolwiek problemy w bieżącym regulowaniu kosztów utrzymania, które przewyższają zasądzone alimenty. Nie udowodniła również, że jej podstawowe potrzeby nie są zaspokajane.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zobowiązana raz jeszcze powołała się na swą trudną sytuację materialną i osobistą. W ocenie skarżącej organ dopuścił się rażącego uchybienia w swym rozumowaniu. Skoro bowiem w jej sprawie nie podjęto żadnych czynności egzekucyjnych nie można potwierdzić nie tylko, czy egzekucja byłaby skuteczna, ale również czy byłaby ona nieskuteczna.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 9 września 2013 r. stanowiącym uzupełnienie skargi oraz repliką skarżącej na odpowiedź na skargę, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 7 oraz art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez brak zebrania całokształtu materiału dowodowego oraz należytego rozpatrzenia już zebranego częściowego materiału dowodowego.

W szczegółowym uzasadnieniu pełnomocnik podjął próbę wykazania, że skarżąca spełniała przesłanki do umorzenia należności składkowych zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w rozporządzeniu wykonawczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia 25 stycznia 2013 r. wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a."), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 205, poz.1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które skutkowało koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Wobec treści wniosku skarżącej, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umorzone w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę).

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął skład orzekający w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie, organy obu instancji, odmawiając zastosowania umorzenia zaległości składkowych, oceniły sytuację bytową i majątkową skarżącej oraz zdrowotną, dochodząc do przekonania, że "w stosunku do skarżącej nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności". Jednakże zdaniem Sądu w składzie orzekającym taka konstatacja nie została w sposób należyty i przekonywujący uzasadniona, co w przypadku sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca powinno zostać dokonane ze szczególną wnikliwością i starannością.

Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. daje możliwość umorzenia należności składkowych z uwagi na ich całkowitą nieściągalność w następujących sytuacjach: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ ponownie rozpatrując sprawę stwierdzając, że w przypadku skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjął zatem, że nie zaistniała żadna z sytuacji stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organ jednak nie skonfrontował sytuacji skarżącej w odniesieniu do poszczególnych przypadków świadczących o całkowitej nieściągalności, w każdym razie brak jest takiej analizy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, szczególnie w zmienionej sytuacji w jakiej się znalazła skarżąca po prawomocnym wyroku rozwodowym zasądzającym na jej rzecz alimenty w kwocie 400,00 zł. W pierwotnym wniosku skarżąca oświadczyła, że otrzymuje alimenty w kwocie 1.600,00 zł i taka kwota dochodu stanowiła dla ZUS odniesienie dla oceny możliwości spłaty zaległych należności składkowych. Niewątpliwie sytuacja finansowa skarżącej uległa znacząco pogorszeniu, jednakże Zakład ponownie rozpatrując sprawę, oprócz odnotowania faktu, że jedynym dochodem skarżącej są alimenty w kwocie 400,00 zł, nie dokonał żadnej modyfikacji swojego stanowiska, dalej podtrzymując, że jej sytuacja finansowa jest stabilna i nie wyczerpuje przesłanki całkowitej nieściągalności.

Organ w uzasadnieniu wywiódł, że w tej sprawie nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności, albowiem skarżąca wprawdzie faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodu, ale sytuacja ta nie ma charakteru trwałego i nieodwracalnego, gdyż skarżąca w dniu 20 lutego 2012 r. zawiesiła działalność na okres 24 miesięcy, w związku z tym będzie miała możliwość jej wznowienia i uzyskiwania z tego tytułu profitów finansowych.

W opinii Sądu taka ocena nosi charakter oceny zupełnie dowolnej i wewnętrznie sprzecznej. Organy przecież dokładnie wiedzą, że skarżąca jest obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, poza alimentami nie osiąga żadnych innych dochodów. Zwróciła się o pomoc do opieki społecznej, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem, który także jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżąca nie jest właścicielem, bądź współwłaścicielem lub użytkownikiem wieczystym żadnych nieruchomości, a także ruchomości o znacznej wartości, jest osobą rozwiedzioną, a przy tym zadłużoną także z innych tytułów. Sytuacja skarżącej wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie (niekwestionowana przez organ) w konfrontacji z argumentacją przedstawioną w zaskarżonym rozstrzygnięciu musi prowadzić do wniosku, że ocena tej sytuacji została przeprowadzona w sposób powierzchowny i rutynowy i w tym zakresie należy organom postawić zarzut naruszenia art. 80 k.p.a., wyznaczającego granice swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Należy zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącej, że ZUS nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie, czy skarżąca zamierza reaktywować prowadzoną działalność gospodarczą, czy też ma zamiar ją definitywnie zakończyć. Organ ustalił przecież, że skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, co może dowodzić, że prawdopodobnym zamiarem skarżącej jest rezygnacja z prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej, skoro poszukuje pracy zarobkowej. Powyższe okoliczności powinny być rozważone w kontekście przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

ZUS ponownie rozpatrując sprawę całkowicie pominął fakt braku jakiegokolwiek majątku skarżącej, który umożliwiałby jej spłatę zobowiązań. W tym miejscu nasuwa się wątpliwość, czy z uwagi na sytuację skarżącej nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Wydaje się, że ZUS ma tego świadomość, skoro do tej pory nie wszczął postępowania egzekucyjnego, zdając sobie zapewne sprawę z bezskuteczności egzekucji.

Zakład również przy ocenie, czy w stosunku do skarżącej zachodzą przesłanki umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) motywował, że obecna sytuacja materialna skarżącej jest trudna jednak może ulec poprawie, a to z tego względu, że skarżąca nie przedstawiła takich dokumentów, z których wynikałoby, że jest trwale niezdolna do pracy lub niepełnosprawna w stopniu umożliwiającym kontynuowanie działalności gospodarczej bądź pracy zarobkowej w przyszłości. Jest to ocena bardzo uproszczona, nie uwzględniająca aktualnej bardzo trudnej sytuacji na rynku pracy oraz stanu zdrowia skarżącej (udokumentowana zaświadczeniem lekarskim choroba depresji). Potwierdza to pismo PUP z dnia 28 czerwca 2013 r., z którego wynika, że skarżąca od dnia zarejestrowania nie otrzymała oferty pracy i obecnie nie ma możliwości jej zatrudnienia z powodu braku odpowiednich ofert pracy.

Niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna osoby ubiegającej o ich umorzenie winna być oceniana na dzień wydania przez organ ostatecznej decyzji w tym przedmiocie. Zatem motywacja organu, że w przyszłości ta sytuacja może się zmienić jest w ocenie Sądu nieuprawniona i stanowi przekroczenie zasady swobodnego uznania administracyjnego. Ustawodawca stworzył mechanizmy prawne umożliwiające umorzenie należności według stanu majątkowego strony, aktualnego w czasie rozpatrywania wniosku o umorzenie należności. Tak wiec, przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. (por. wyrok WSA z dnia 14 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 71/09, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 17/10).

Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że organ naruszył podstawowe zasady postępowania dowodowego - zasadę prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Takie uchybienia niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do nieprawidłowej subsumpcji, a więc albo błędnego zastosowania albo błędnej odmowy zastosowania przepisu. W konsekwencji może dojść do nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

W doktrynie jak również orzecznictwie sądów administracyjnych panuje dominujący pogląd, że nie można z treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wywodzić prawa organów do w istocie dowolnego decydowania o tym, czy umorzyć należności, czy też – mimo spełnienia ustawowego wymogu dopuszczającego możliwość zastosowania tej ulgi – odmówić umorzenia. Takiej arbitralności nie sposób pogodzić z ustalonym stanowiskiem doktryny prawnej i judykatury, które kategorycznie zakazuje stawiania znaku równości między "swobodą" w ocenie dowodów, a "dowolnością" w tym zakresie.

Stwierdzenie nieistnienia "stanu całkowitej niewypłacalności" wbrew oczywistym faktom ilustrującym sytuację skarżącej obligowało organ do dokonania wszechstronnej analizy, wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy (pogorszenie sytuacji finansowej skarżącej w dacie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stan zdrowia). Powinność ta wynika wprost z art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a., a pośrednio także ze standardu uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej (tym bardziej zaś decyzji "uznaniowej"), określonego w art. 107 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2809/05). Takiej oceny nie dokonano w pełnym wymiarze, a była ona konieczna dla ewentualnego wykazania, że wniosek o umorzenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie organ rozpatrujący ponownie wniosek skarżącej zastosowanie ulgi nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie zachodzi stan "całkowitej nieściągalności", co stwarza przecież podstawę do ubiegania się przez stronę o umorzenie. Inne rozumowanie przekreślałoby w istocie praktyczne znaczenie instytucji umorzenia, skoro jej wykorzystanie miałoby zależeć wyłącznie od niczym nieskrępowanej decyzji ZUS.

W kontekście dotychczasowych rozważań nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja ZUS nie powinna się ostać w obrocie prawnym, ponieważ w pełni uzasadniony jest zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.

Rozpatrując jeszcze raz wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności składkowych organ powinien - zgodnie z tym, co wywiedziono już wcześniej - dokonać wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, łącznie z tymi, na które zwróciła uwagę także skarżąca we wniosku (odwołaniu) z dnia 27 grudnia 2012 r. z uwzględnieniem jej stanu zdrowia. Ocena powinna być dokonana z pełnym respektowaniem prawideł logiki, w kierunku ewentualnego wskazania tych okoliczności, które wykluczają możliwość umorzenia, mimo spełnienia ustawowego wymogu uprawniającego do ubiegania się o taką ulgę albo w kierunku stwierdzenia, że takie szczególne względy w sprawie nie zachodzą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 250 w/w ustawy w związku z § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).