Uchwała Składu Pięciu Sędziów NSA, sygn. akt OPK 10/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Samorząd terytorialny
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 122 poz. 593
law: Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych.
article: art. 7 ust. 3
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz. 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Teza: Odmówić udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytania prawne.

TEZY

Odmówić udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytania prawne.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny przy udziale Jana Szewczyka, prokuratora Prokuratury Krajowej w sprawie wszczętej na skutek żądania Stanisława P. o przyznanie odszkodowania za szkodę poniesioną w wyniku stwierdzenia, iż decyzja orzekająca o sprzedaży lokalu mieszkalnego została wydana z naruszeniem prawa, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym pytań prawnych pełnego składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., zgłoszonych na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 122 poz. 593 ze zm./, o następującym brzmieniu:

1/ czy domniemanie prawne wywołania skutku ex tunc przez stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wywołuje taki sam skutek w sferze stosunków cywilnoprawnych?

2/ czy wobec ustanowienia specjalnego systemu odszkodowawczego w art. 7 ust. 5 oraz art. 8 i art. 9 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ w związku z art. 7 ust. 3 tego dekretu - dopuszczalne jest przyznanie odszkodowania od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z zastosowaniem art. 160 Kpa?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

Pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 122 poz. 593 ze zm./, z przytoczonymi w sentencji uchwały pytaniami prawnymi.

Z uzasadnienia uchwały Kolegium oraz przekazanych akt sprawy wynika, że pytania prawne zostały przedstawione w toku rozpoznawania przez Kolegium sprawy wszczętej na skutek żądania Stanisława P. o przyznanie odszkodowania w wysokości 362.900 zł na podstawie art. 160 par. 1 Kpa, za szkodę poniesioną w wyniku wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzji z dnia 5 września 1997 r., (...) /utrzymanej w mocy decyzją z dnia 20 października 1997 r., (...)/, stwierdzającej, iż decyzja Naczelnika Dzielnicy W.-Ś. z dnia 27 listopada 1979 r., (...) orzekająca o sprzedaży lokalu mieszkalnego Nr 4 w budynku przy ul. N. 42 w W. wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu pod budynkiem została wydana z naruszeniem prawa. Stanisław P. podniósł w podaniu, że na skutek wydania wadliwych decyzji powstała szkoda w postaci utraty własności lokalu mieszkalnego.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy Kolegium podniosło, że na wniosek Stanisława P. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 24 września 1992 r. stwierdził nieważność orzeczeń administracyjnych odmawiających poprzednim właścicielom nieruchomości położonej przy ul. N. 42 w W. przyznania własności czasowej do gruntu na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ oraz stwierdzających przejście własności budynków położonych na tym gruncie na własność Skarbu Państwa. W następstwie tej decyzji Kolegium rozpatrywało, na wniosek Stanisława P., sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 27 listopada 1979 r., wydanej przez Naczelnika Dzielnicy W.-Ś., o sprzedaży lokalu mieszkalnego Nr 4 w budynku przy ul. N. 42 w W. oraz o oddaniu w użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu. W wydanej w tej sprawie decyzji Kolegium, na podstawie art. 158 par. 2 Kpa, ograniczyło się do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja z dnia 27 listopada 1979 r. została wydana z naruszeniem prawa. Organ nie stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji, pomimo że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Nabywca lokali korzysta bowiem z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Skarga Stanisława P. wniesiona w tej sprawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego została oddalona wyrokiem z dnia 13 stycznia 1999 r., I SA 2046/97.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z akt sprawy, w której przedstawione zostały pytania prawne wynika jednoznacznie, że Kolegium rozpatruje roszczenie Stanisława P. o odszkodowanie za szkodę poniesioną na skutek wydania decyzji z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 160 Kpa. Stosownie do przepisu art. 160 par. 5 Kpa strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania przez organ administracji, w terminie 30 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Oznacza to, że sprawa o to odszkodowanie jest sprawą cywilną i należy do właściwości sądu powszechnego, z tym tylko, że przed wniesieniem powództwa do sądu powszechnego konieczne jest wyczerpanie postępowania, o którym mowa w art. 160 par. 4 Kpa. Od decyzji w sprawie odszkodowania nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego /art. 19 pkt 1 z dnia 11 maja 1995 r. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym/. Odwołanie i skarga nie przysługuje nie tylko stronie niezadowolonej z przyznanego jej odszkodowania, lecz również podmiotowi /np. organowi gminy/, od którego przysługuje odszkodowanie. Takie stanowisko wyrażone zostało w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 20 marca 2000 r. OPS 19/99 /ONSA 2000 Nr 3 poz. 95/. Generalnie w sprawie o odszkodowanie nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, co nie wyklucza dopuszczalności skargi w kwestiach incydentalnych o charakterze procesowym. Należy bowiem mieć na uwadze pogląd wyrażony w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 8 listopada 1999 r. OPS 12/99 /ONSA 2000 Nr 2 poz. 47/, w której z powołaniem się na art. 184 Konstytucji stwierdzono, że w przypadkach przekazywania do właściwości sądów powszechnych określonych spraw, które w pierwszej fazie załatwiane są przez organy administracyjne, właściwość sądu administracyjnego jest wyłączona tylko w takim zakresie, w jakim sąd powszechny może przejąć sprawę do jej rozpoznania. W konsekwencji według dotychczasowego orzecznictwa dopuszczalna jest skarga na decyzję umarzającą postępowanie o odszkodowaniu /wyrok NSA z dnia 6 maja 1988 r. IV SA 251/88 - ONSA 1989 Nr 1 poz. 8/ lub bezczynność organu administracji /np. wyrok NSA z dnia 5 marca 1997 r. II SAB 142/96 - ONSA 1998 Nr 1 poz. 17/.

Należy podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały pięciu sędziów NSA z dnia 20 maja 1996 r. OPK 10/96 /ONSA 1997 Nr 1 poz. 8/, że Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 18 ust. 2 i art. 50 ustawy o NSA może udzielać odpowiedzi na pytania prawne przedstawione do rozstrzygnięcia przez samorządowe kolegia odwoławcze wyłącznie w takim zakresie, w jakim jest właściwy do sprawowania kontroli orzecznictwa kolegiów w rozumieniu art. 21 ust. 2 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz przepisów ustawy o NSA. Inaczej mówiąc przedstawianie NSA pytań prawnych przez samorządowe kolegia odwoławcze jest dopuszczalne tylko w tych sprawach, które należą do właściwości NSA i tylko w takim zakresie, w jakim Sąd ten może kontrolować rozstrzygnięcie administracyjne. Trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu powołanej uchwały NSA, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sytuacji, w której sąd administracyjny, nie mający kompetencji do rozpatrywania skargi na orzeczenia kolegiów, udzielałby w danej sprawie odpowiedzi wiążącej sąd powszechny, który jest właściwy do rozpoznania sprawy. Stanowiłoby to naruszenie przepisu art. 2 par. 1 Kpc, stanowiącego, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Sądy właściwe do rozpoznania spraw cywilnych, to jest sądy powszechne, samodzielnie rozstrzygają kwestie prawne i nie mogą być wiązane poglądem prawnym wyrażonym w danej sprawie przed wszczęciem postępowania sądowego. Dotyczy to wszystkich kwestii odnoszących się do istoty sprawy o odszkodowanie, które wymagają rozstrzygnięcia w takiej sprawie. Zasady tej nie może podważać tylko to, że decyzja, z której wydaniem strona wiąże powstanie szkody podjęta została, jak to podnosi się w uzasadnieniu uchwały Kolegium "w wyniku podporządkowania się ustaleniom prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego".

Skoro sprawa przyznania odszkodowania za szkodę powstałą na skutek wydania decyzji, o której mowa w art. 160 Kpa, nie należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego - należało odmówić udzielenia odpowiedzi na pytania prawne Kolegium przedstawione w tej sprawie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 18 ust. 2 i art. 50 ustawy o NSA podjął uchwałę jak w sentencji.