Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 30/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
Hasła tematyczne: Straż graniczna
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6  pkt 2
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art.1  ust.1  pkt 3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2008 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję - rozkaz personalny Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] września 2007 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Komendant Główny Straży Granicznej decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...] uchylił decyzję – rozkaz personalny Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] września 2007 r., nr [...] i odmówił [...] Straży Granicznej D. K. wzrostu dodatku za wysługę lat.

Z ustaleń organu i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

[...] Straży Granicznej D. K. wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2007 r. wystąpił do Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej o zaliczenie pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców M. i A. K. w okresie od dnia 28 listopada 1993 r. do dnia 3 lutego 1999 r. i od dnia 3 lutego 2000 r. do 16 lutego 2000 r. przy ustaleniu wzrostu uposażenia. Do wniosku funkcjonariusz dołączył m.in. zeznania 2 świadków potwierdzających wykonywanie przez niego pracy w podanych okresach w gospodarstwie rolnym rodziców, zaświadczenia potwierdzające fakt prowadzenia przez rodziców gospodarstwa rolnego i podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz zamieszkiwania przez funkcjonariusza w podanych okresach w domu rodzinnym w czasie pobierania nauki w szkołach ponadpodstawowych.

Rozkazem personalnym z dnia [...] września 2007 r. Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej stwierdził, że na dzień 5 września 2007 r. D. K. przysługuje dodatek za wysługę lat w wysokości 8 % z uwzględnieniem podanych w decyzji okresów (w decyzji nie wymieniono wnioskowanych przez stronę okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ podniósł, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) do wysługi lat mogą być zaliczone, przypadające po dniu 31 grudnia 1983 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Powołując się na przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U z 1998 r., Nr 7, poz. 25), określający definicję domownika i art. 7 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 tej ustawy, stanowiący o obowiązku ubezpieczenia rolnika i domownika oraz odprowadzania przez te podmioty składek na ubezpieczenie społeczne rolników, organ stwierdził, iż istnieje związek pomiędzy odprowadzaniem tego rodzaju składek a możliwością zaliczenia danego okresu do stażu pracy, od którego zależy ustalenie wzrostu uposażenia zasadniczego funkcjonariusza. Można zatem zaliczyć funkcjonariuszowi okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika, w przypadku przedłożenia zaświadczenia z KRUS o opłacanych składkach na ubezpieczenie społeczne w tym okresie, którego to dokumentu wnioskodawca nie przedłożył. W związku z powyższym, w rozkazie personalnym uwzględniono dotychczasowy okres zatrudnienia funkcjonariusza, uwzględniany przy ustaleniu dodatku za wysługę lat.

Od powyższego rozkazu personalnego D. K. wniósł odwołanie. Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem, odwołujący się podniósł, że Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej bezpodstawnie przyjął, iż status domownika, określony w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest uzależniony od opłacania składek do KRUS. Przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym stanowi bowiem samodzielną podstawę zaliczenia wnioskowanych okresów do wysługi lat.

Komendant Główny Straży Granicznej, decyzją z dnia [...] października 2007 r. uchylił zaskarżony rozkaz personalny w całości i odmówił wzrostu dodatku za wysługę lat. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ odwoławczy podniósł, iż rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji zostało nieprawidłowo sformułowane, bowiem ustalenie wysługi lat funkcjonariusza Straży Granicznej nie może być przedmiotem odrębnej decyzji administracyjnej. Kwestia zaliczenia lub niezaliczenia pewnych okresów do wysługi lat funkcjonariusza Straży Granicznej powinna być rozpatrywana i rozstrzygana w ramach sprawy dotyczącej prawa do uposażenia lub innego świadczenia uzależnionego od wysługi lat. Zaskarżony rozkaz został więc wydany z naruszeniem postanowień § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie trybu zaliczenia okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażania zasadniczego funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 99, poz. 902). W świetle powołanego przepisu, w przypadku dokonywania weryfikacji wysługi lat, wydaje się nowy rozkaz personalny, w którym należy m.in. wskazać początkowy dzień nabycia prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat. W związku z powyższym, wadliwą decyzję organu I instancji należało uchylić. Odnosząc się do zarzutów odwołania strony oraz stanowiska Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej, organ II instancji podniósł, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, do pracowniczego stażu pracy wlicza się przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Od dnia 1 stycznia 1991 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), która w art. 6 pkt 2 wskazała, iż pod pojęciem domownika należy rozumieć osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat i pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 tej ustawy na prowadzącym gospodarstwo rolne, jak również na domowniku pracującym w gospodarstwie, spoczywa obowiązek ubezpieczenia społecznego. Zatem istnieje związek pomiędzy odprowadzaniem tego rodzaju składek, a możliwością zaliczenia okresu do stażu pracy, od którego zależy ustalenie wzrostu uposażenia zasadniczego funkcjonariusza. Organ wskazał, iż odwołujący się, udowadniając prawo do zaliczenia wnioskowanych okresów do wysługi lat, przedłożył zaświadczenie z KRUS potwierdzające, w jakim okresie czasu jego rodzice podlegali ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ubezpieczenie społeczne rodziców nie jest równoznaczne z tym, że ich syn, który ukończył 16 lat i wspólnie z nimi mieszka, jest domownikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Pozostawanie domownikiem jest elementem niezbędnym w ocenie, czy zostały spełnione przesłanki z art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, umożliwiające wliczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do wysługi lat. Sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia nie daje podstaw do przypisania takiej osobie statusu domownika. Status taki posiada bowiem osoba, która spełnia wszystkie przesłanki właściwe domownikowi, a więc m.in. winna również wykonywać stałą pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Zaś o stałej pracy w gospodarstwie rolnym można mówić wtedy, gdy stanowi ona główny cel i zajęcie pracującej osoby, a zatem praca ta jest źródłem utrzymania dla pracującego. W przypadku D. K. jego głównym celem i zajęciem w podanych okresach było pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej. Z pewnością wymieniony funkcjonariusz wykonywał niektóre prace w gospodarstwie rolnym rodziców, jednakże w tym stanie faktycznym praca ta stanowiła jedynie pomoc doraźną. W kontekście powyższego można stwierdzić, że pomoc w swojej istocie miała charakter pracy dorywczej, a nie pracy stałej. W tej sytuacji nie zostały spełnione warunki, aby można było zaliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do pracowniczego stażu pracy, ponieważ nie spełniono kryterium głównego źródła utrzymania z pracy w gospodarstwie. Wnioskodawca nie przedłożył również dokumentu stwierdzającego opłacanie składek ubezpieczeniowych. Zatem okresów pracy w charakterze domownika po 1 stycznia 1983 r. nie można zaliczyć wobec niespełnienia formalnych wymogów ustawowych. Nieuwzględnienie wnioskowanego okresu w stażu pracy funkcjonariusza powoduje konieczność odmowy wzrostu dodatku za wysługę lat.

D. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] października 2007 r. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zaliczenia wnioskowanych okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w łącznym wymiarze 5 lat, 2 miesięcy i 20 dni do pracowniczego stażu pracy, skarżący podniósł m.in., iż obowiązujące przepisy prawne nie nakładają na pracownika obowiązku przedstawienia w zakładzie pracy dowodu opłacania za niego składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Status domownika, w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie jest bowiem uzależniony od opłacania stosownych składek. W przypadku odbywania nauki w szkole w trybie dziennym, w sytuacji takiej znajdował się skarżący, uczeń objęty jest składką ubezpieczenia społecznego i nie ma obowiązku odprowadzania składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Uczniowie szkół ponadpodstawowych podlegają bowiem ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członkowie rodziny i są zgłaszani do ubezpieczenia zdrowotnego przez jednego z rodziców. Skarżący nie zgodził się też z twierdzeniem organu, iż fakt pobierania przez niego nauki w szkołach ponadpodstawowych, wyklucza stałe wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Komendant Główny Straży Granicznej nie wskazał jakichkolwiek dowodów na poparcie przedstawionej tezy, jak również nie podważył złożonego przez stronę oświadczenia oraz zeznań świadków, którzy potwierdzili stałe wykonywanie przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Zdaniem skarżącego, pracę w gospodarstwie rolnym z obowiązkami szkolnymi można pogodzić, a nawet w realiach wiejskich, łączenie nauki w szkole ponadpodstawowej i pracy w gospodarstwie rolnym jest nieodzowne i obligatoryjne. Analogiczne stanowisko zostało zaprezentowane w doktrynie, które strona powołała w skardze.

W odpowiedzi na skargę, Komendant Główny Straży Granicznej wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie z powodów w niej podanych.

Podstawę odmowy zaliczenia skarżącemu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Straży Granicznej, organy orzekające w sprawie oparły na stwierdzeniu, że D. K. nie wykonywał pracy w podanych okresach w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a tylko w takim przypadku jego wniosek byłby zasadny. Zatem dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, jak i merytorycznego rozstrzygnięcia organu I instancji, pierwszoplanowe znaczenie ma dokonanie wykładni przepisów wskazujących na możliwość wliczania okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do wysługi lat funkcjonariusza Straży Granicznej.

Zgodnie z art. 108 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 234, poz. 1997 ze zm.) funkcjonariusze otrzymują dodatki do uposażenia, m.in. dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106.

Na podstawie art. 106 powołanej ustawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu 26 czerwca 2002 r. rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Straży Granicznej, w którym w § 2 pkt 6 ustalił, iż do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Straży Granicznej zalicza się inne (niż wymienione w pkt 1-5 tego artykułu) okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Zgodnie z § 6 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia zaliczenia okresów, o których mowa w § 2, i ustalenia wysługi lat dokonuje się po raz pierwszy na dzień przyjęcia funkcjonariusza do służby w Straży Granicznej. Na wniosek zainteresowanego funkcjonariusza, wysługa lat ustalona w trybie ust. 1 podlega weryfikacji, w przypadku przedłożenia przez niego w późniejszym terminie nowych dokumentów potwierdzających niezaliczone wcześniej do wysługi lat okresy, o których mowa w § 2. Przepis § 7 ust. 1 – 3 rozporządzenia zaś stanowi, iż zaliczenie okresów, o których mowa w § 2, do wysługi lat następuje w formie rozkazu personalnego, w którym określa się łączną wysługę lat, poszczególne jej okresy składowe oraz dzień, na który ustala się wysługę. W przypadku dokonania weryfikacji wysługi lat, o której mowa w § 6 ust. 2, wydaje się nowy rozkaz personalny, w którym, oprócz składników wymienionych w ust. 1, należy również wskazać początkowy dzień nabycia prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat. Zwiększenie wysługi lat z tytułu służby w Straży Granicznej następuje z urzędu i nie wymaga wydawania odrębnych rozkazów personalnych.

Na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. W przypadku jeżeli organ gminny nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

W świetle art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Dodatkowo powołać należy, przepis art. 7 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, iż ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, iż aby skarżącemu funkcjonariuszowi Straży Granicznej zaliczyć do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanych okresach wnioskodawca posiadał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż zostały powyżej wymienione skarżący spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lica 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, definiujący pojecie domownika.

Nie znajduje oparcia w analizowanym stanie prawnym pogląd zaprezentowany przez organy Straży Granicznej, iż aby uznać osobę pracującą w gospodarstwie rolnym za domownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoba taka musi legitymować się opłacaniem składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, o którym mowa w art. 7 tej ustawy. Gdyby taki warunek był niezbędny dla posiadania statusu domownika, ustawodawca zawarłby dodatkową przesłankę w samej definicji, bądź też uczyniłby stosowne odesłanie do innego przepisu ustawowego. Biorąc pod uwagę systematykę aktu prawnego, umiejscowienie przepisu art. 7 w odrębnym rozdziale 2: "Zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia, A. Ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie" stwierdzić należy, iż brak opłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie powoduje utraty statusu rolnika, czy też domownika, bowiem nie przewiduje tego jakikolwiek przepis ustawy, lecz ma jedynie wpływ na nabycie uprawnień do świadczeń, o których art. 9 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2001 r., sygn. akt II SA 1858/2001 (publik. LEX nr 53365) wyraził pogląd, iż "(...) zaświadczenie dotyczące okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika powinno być wydane w oparciu o pojęcie domownika, wynikające z przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 14.XII.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 260 ze zm.) wskazuje pojęcie domownika w art. 2 pkt 2. Nie wiąże go przy tym z ubezpieczeniem społecznym płaconym przez rolnika". Choć powołany wyrok został wydany w oparciu o inny, wcześniej obowiązujący stan prawny, to jednak, co do zasady, pogląd w nim wyrażony pozostaje aktualny na gruncie obecnie obowiązującego stanu prawnego.

W ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie błędnie zinterpretowały przepis art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przyjmując, iż sam fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie rolnym w szkole ponadpodstawowej, wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie.

Wyjaśnienia pojęcia wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/2006 (publik. OSNP 2007/19-20/292) SN wskazał na potrzebę odstąpienie od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie. SN podkreślić, iż "(...) mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem, cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem, sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich, której specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów ujawnia, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, należy zaaprobować stanowisko Sądu Apelacyjnego, że wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją (tu: roślinną) w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. To stanowisko nawiązuje do wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r., II UKN 3/98 (niepublikowanego), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że praca domownika w gospodarstwie rolnym wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą". Wartym również powołania jest wyrok SN z dnia 13 listopada 1998 r., sygn. akt II UKN 299/98 (publik. OSNP 1999/24/799, OSNP - wkł. 1999/3/2) przedstawiający pogląd, iż dopuszczalność uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze stałym należało co najmniej oceniać poprzez jej wykonywanie w wymiarze nie niższym niż połowa normalnie wymaganego czasu pracy w rolnictwie. "Wykonywanie niektórych czynności rolniczych w gospodarstwie rolnym, w okresie odbywania nauki w szkole średniej, wymagającej codziennych kilkusetkilometrowych dojazdów do niej, nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu okresów składkowych jako okresów pracy w gospodarstwie rolnym (...)". Zauważyć należy, iż SN nie zastrzegł w tym wyroku, iż pobieranie nauki w szkole średniej wyłącza możliwości uznania pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, lecz wyłącza takie uznanie tylko pobieranie nauki w miejscowości znacznie oddalonej od gospodarstwa rolnego, uniemożliwiające wykonywanie w nim pracy w wymiarze ponad połowy wymaganego czasu pracy w rolnictwie. W literaturze przedmiotu, na co zwrócił uwagę skarżący, komentatorzy podzielają stanowisko SN. Przykładowo, E. Szemplińska w artykule "Praca w gospodarstwie rolnym a uprawnienia pracownicze" (publik. Praca i Zabezpieczenie Społeczne 1998/6/32) wyraziła pogląd, iż: " przepis art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy (o wyliczeniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy) nie uzależnia możliwości wliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od okresu, od którego zależą uprawnienia pracownicze, od wymiaru czasu poświeconego na prace w tym gospodarstwie. Oznacza to, że można zaliczyć taki okres, który był łączony z nauką w stacjonarnej, wieczorowej i zaocznej szkole ponadpodstawowej".

Trzeba w niniejszej sprawie dostrzec, co wynika z zawartego w aktach administracyjnych oświadczenia funkcjonariusza z dnia 6 sierpnia 2007 r., iż w podanych we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie okresach, skarżący z miejsca zamieszkania (w domu rodziców) dojeżdżał do Zespołu Szkół Zawodowych w S., a następnie do Technikum Mechanicznego w S. ok. 3 kilometry. Zatem sam fakt pobierania przez skarżącego nauki w szkołach pobliskich do miejsca zamieszkania, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym, nie może stanowić przeszkody do uznania wymienionego za domownika w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja jak i decyzja Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie trybu zaliczenia okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażania zasadniczego funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 99, poz. 902), art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co bez wątpienia miało wpływ na końcowy wynik rozstrzygnięcia.

Rozpoznając ponownie sprawę z wniosku skarżącego o zaliczenie pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców M. i A. K. w okresie od dnia 28 listopada 1993 r. do dnia 3 lutego 1999 r. i od dnia 3 lutego 2000 r. do 16 lutego 2000 r. przy ustaleniu wzrostu uposażenia, organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawną.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.