Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 653/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28  ust. 1,2 i 3,3a,  art. 24  ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 8, art. 107 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 18
journal: Dz.U. 2006 nr 136 poz 969
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego E.K. kwotę 30 (trzydzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] września 2007 r. E.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwanego dalej "ZUS", o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia na łączną kwotę 4.626,10 zł., ponieważ otrzymuje bardzo niską rentę wynoszącą po

potrąceniu zajęcia komorniczego 303,27 zł. (bez potrącenia 463,03 zł.). Otrzymywana

renta nie wystarcza na utrzymanie gospodarstwa domowego, a także na zakup lekarstw, które są mu potrzebne po operacji jelita grubego. Podkreślił, iż na utrzymaniu ma niepracujących żonę i syna, dodał, iż z gospodarstwa rolnego nie osiąga dochodów.

Decyzją z [...] grudnia 2007 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił E.K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4.695,20 zł (należności główne wraz z odsetkami), jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm. ) - zwanej dalej "u.s.u.s.." oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) - zwanej dalej "rozporządzeniem".

Zakład wyjaśnił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] stycznia

do [...] lipca 1999 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 cytowanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 3a u.s.u.s. - należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu żaden z wymienionych przypadków wymienionych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ skarżący posiada majątek w postaci gospodarstwa rolnego, w realizacji

pozostaje postępowanie egzekucyjne oraz osiąga dochody ze świadczenia rentowego i gospodarstwa rolnego.

ZUS uznał między innymi, iż skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności o czym stanowi § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia. Podkreślił, że istnienie określonych w powołanym rozporządzeniu przesłanek nie obliguje Zakładu do umarzania swoich należności, lecz

stanowi jego uprawnienie. W ocenie organu opłacenie przez skarżącego należności z tytułu składek w ratach pozwoliłoby na zaplanowaną spłatę należności składkowych, dając możliwość wykonania ciążącego na zobowiązanym obowiązku opłacenia należności

z tytułu dochodzonych składek. Zakład podkreślił, że skarżący utrzymuje się

z gospodarstwa rolnego oraz świadczenia rentowego, a pozy tym prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne na rzecz innych wierzycieli. Powyższe - zdaniem organu - nie dawało podstaw do umorzenia zaległych należności składkowych.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł E.K. podnosząc, że otrzymywana renta nie wystarcza mu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, w utrzymaniu jego rodziny pomaga mu matka, a nadto w sezonie utrzymuje się ze zbiórki runa leśnego. Podkreślił, iż miał przeprowadzoną operację jelita grubego i przebył chemioterapię.

Decyzją z [...] lutego 2008 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 28, art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz rozporządzenia MGP i PS z dnia 31 lipca 2003 r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] grudnia 2007 r.

Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt V SA/Wa 1156/08), po rozpatrzeniu skargi E.K., uchylił zaskarżoną decyzje nr [...] uznał bowiem, iż ustalenia dokonane przez organ są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym zdaniem Sądu dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] czerwca 2009 r. wydał decyzję nr [...], którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 28 i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r.

W uzasadnieniu organ wskazał na zebrany materiał dowodowy w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy, stwierdzając jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalnych, bowiem prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, który w dalszym ciągu prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z treścią art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz cytowanego powyżej

rozporządzeniea Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oceniając czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ brał pod uwagę miedzy innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne); czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się oraz dokonuje oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej.

Analizując zatem sytuację ekonomiczną i życiową strony pod kątem istnienia przesłanek do umorzenia należnych składek organ stwierdził, że stosowanie ulg w spłacie należności publicznoprawnych - aczkolwiek dopuszczalne jest przez ustawodawcę - stanowi jednak odstępstwo od zasady powszechności obciążając obywateli należnościami publicznoprawnymi. Wobec tego równie wyjątkowy charakter muszą mieć okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, skutkujące ich wygaśnięciem,

co oznacza w istocie rezygnację ZUS z należnych mu wpływów. ZUS uznał, iż nie bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy jest to, że zaległości składkowe są konsekwencją prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Podejmując bowiem

działalność gospodarczą należy być świadomym tego, iż należy uwzględnić

w programie działania obowiązujący system prawny i przyswoić sobie wynikające

z niego obowiązki, w tym obowiązki terminowego uiszczania składek. Organ ponadto wskazał, iż sytuacja ekonomiczna i życiowa w jakiej skarżący się znajduje jest trudna co przede wszystkim jest konsekwencją leczenia szpitalnego, nie mniej jednak słuszny

interes społeczny wymagał aby przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy uwzględnić okoliczności powstania zaległości, a przede wszystkim uwzględnić, że strona jest współwłaścicielem nieruchomości o numerach KW [...], KW [...], KW [...]. W związku z tym skarżący ma możliwość uzyskania dochodów poprzez wydzierżawienie nieruchomości, lub podjęcie upraw, co umożliwiłoby uzyskiwanie dopłat z funduszy unijnych. Takie działanie mogłoby doprowadzić do uiszczenia zaległości chociażby w ramach układu ratalnego. Zaniechanie takich działań w obiektywnej ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest również jedną z przesłanek do odmowy umorzenia należności.

Skargę na powyższą decyzję złożył E.K., który wniósł o jej zmianę, podnosząc w uzasadnieniu, iż jego sytuacja majątkowa i zdrowotna stwarza warunki do umorzenia zaległych składek ZUS, a ponadto organ nie zapoznał go z zebranym

materiałem dowodowym, przekroczył termin do wydania decyzji po wyroku sądowym. Jednocześnie wskazał, iż organ nie zaproponował mu możliwości umorzenia np. kosztów ubocznych na co wynikało z treści uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Dokonując na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, że decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej zwanej u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane, a zgodnie z ust. 2 należności te mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności składek wymienia wyczerpująco ust. 3 omawianego artykułu. Z powołanej treści przepisu art. 28 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, na jego podstawie, wyłącznie w wymienionych w ust. 3 wypadkach całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. ustanawia wyjątek od powyższej reguły i daje możliwość umorzenia należności z tytułu składek mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt GSK 141/07, LEX nr 368197).

W art. 28 ust. 3b została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do

opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

W § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141 poz. 1365 z późn. zmian.) określono, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże,

że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja

w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzje wydane w oparciu o omawiane przepisy są decyzjami o charakterze uznaniowym. W zakresie uznaniowym decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77§1 i art. 80 k.p.a. dokonano prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym i uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie organ stwierdził, iż nie widzi podstaw do umorzenia należności zgodnie z wnioskiem skarżącego, bowiem nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalne. Organ wskazał, iż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, który w dalszym ciągu prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne.

Problematykę rozpoznawanej sprawy m.in. reguluje art. 28 ust. 3 i 3 a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości

niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku

majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców

prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w

rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot

przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca stworzył możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz § 3 cyt. rozporządzenia, w którym sprecyzowano szczegółowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wymienione powyżej przepisy ZUS może zastosować, czyli umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego

rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego

nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek

mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad

przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości

4) uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ związany był rozstrzygnięciem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2008 r. (sygn. akt V SA/Wa 1156/08). Zgodnie z treścią art. 153 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej jako "ppsa", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że powyższe orzeczenie sądu administracyjnego wywarło skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte było

postępowanie administracyjne, przeprowadzone na skutek jego wydania. Ocena prawna zawarta w orzeczeniu może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego lub po wzruszeniu wyroku, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Wskazanym powyżej wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż ustalenia organu w przedmiotowej sprawie były niepełne. Przede wszystkim stwierdziono brak ustaleń co do faktycznie uzyskiwanego dochodu przez skarżącego z uwzględnieniem wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, ponadto organ nie wyjaśnił czy z uwagi na stan zdrowia E.K. jest w stanie prowadzić gospodarstwo rolne. Ponadto organ miał również rozważyć możliwość umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 1 u.s.u.s. samych należności ubocznych w całości, lub w części.

W świetle powyższej oceny, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ rozpatrując ponownie sprawę naruszył art. 153 p.p.s.a.

Przede wszystkim organ nie dokonał dalszych ustaleń i nie wyjaśnił sytuacji rodzinnej skarżącego, w szczególności pod kątem uzyskiwanego dochodu. Skarżący na rozprawie przeprowadzonej w dniu 15 października 2009 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim podał, iż zamieszkuje z nim syn, który prowadzi własną działalność gospodarczą, oraz matka, która czasami pomaga mu w zapłaceniu niektórych rachunków m.in. za energię elektryczną. Wymienione informacje powinny być ustalone na etapie postępowania administracyjnego.

Jak podniósł w uzasadnieniu orzeczenia WSA w Warszawie, organ przyjął również przeciętny, statystyczny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych. Zgodnie bowiem z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2008 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2007 r., przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych wynosił 2.220 zł ( jest to dochód roczny ).

Dochód ten oblicza się na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, ze zmianami).

Przedmiotowe postępowanie powinno pozwolić na ustalenie, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi płatnika oraz jego najbliższych, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (małżonki, syna, matki), możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy. Organ nie porównał również miesięcznego dochodu wnioskodawcy z ich miesięcznymi i podstawowymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie gospodarstwa domowego, a tym samym nie ustalił możliwości płatniczych zobowiązanego. Prezes ZUS wskazał co prawda ile wynosi wspólny dochód rodziny skarżącego, a koszty miesięcznego utrzymania zobowiązany określił na kwotę około 220 zł., jednakże organ poprzestał na wskazaniu tych okoliczności i odstąpił od ich analizy. Organ nie dostrzegł, iż koszty określone w wysokości 220 zł nie są to jedyne koszty, które wiążą się z utrzymaniem rodziny skarżącego (oprócz oczywiście kwoty 123 zł na poczet egzekucji). Nie może budzić żadnych wątpliwości, że osoby te muszą ponosić choćby wydatki na wyżywienie i ubranie. Brak zaś należytych ustaleń w tym względzie stoi w oczywistej sprzeczności z określonym w art. 7 k.p.a. obowiązkiem prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nadto, organ nie zauważył, iż oprócz zadłużenia wobec ZUS skarżący posiada

też inne zobowiązania, między innymi niespłacony kredyt konsumencki. Sąd nie dopatrzył się w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego na poparcie stwierdzenia organu, iż brał on pod uwagę również to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne); czy trudności

płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się, oraz dokonanej oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej.

Ponadto z akt administracyjnych nie wynika, aby organ ustalił obecny stan zdrowia skarżącego, mając na uwadze przede wszystkim możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego. W aktach znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia 1 grudnia 2008r., a więc sprzed wydania wyroku przez WSA w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 kwietnia 2007 roku ( sygn. akt V SA/Wa 352/07 ) orzekł, iż "co prawda, z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wynika, że to wnioskujący ma wykazać, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, iż nie jest w stanie opłacić zaległych należności, to jednak na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym to postępowanie. Dlatego też organ powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, a nie ograniczać się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę". Z akt niniejszej sprawy nie wynika, by organ poczynił starania w celu dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, poza oczywiście przerzuceniem ciężaru dowodowego na stronę. Organ nie ustalił chociażby jakie skarżący ponosi koszty związane z leczeniem.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, iż na prawach wspólności ustawowej skarżący posiada wraz z małżonką nieruchomość zabudowaną o numerze KW [...]. ZUS dalej podał, iż na jego wniosek Sąd Rejonowy dnia [...].11.2007r. dokonał wpisu hipoteki przymusowej na rzecz ZUS Oddział Inspektorat (brak w aktach sprawy odpisów KW świadczących o wpisie hipoteki, brak w aktach również ww. postanowienia Sądu Rejonowego). Ponadto organ ustalił, iż skarżący wraz z żoną posiadają nieruchomości rolne o powierzchni 5,21 ha. o numerach KW [...], które zgodnie z oświadczeniem strony są nieużytkami. Z akt nie wynika jak ma się to oświadczenie do stwierdzenia organu, iż skarżący ma możliwość uzyskania dochodów poprzez wydzierżawienie nieruchomości lub podjęcie upraw, co umożliwiłoby uzyskiwanie dopłat z funduszy unijnych, co z kolei mogłoby doprowadzić do uiszczenia zaległości chociażby w ramach układu ratalnego.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczającą dla celów wykazania możliwości uzyskania z dzierżawy nieruchomości konkretnej sumy pieniędzy. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta mogła realnie uzyskać co najmniej środki w

spornej wysokości. Z kolei sprzedaż posiadanych nieruchomości nie może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela, a zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej dążą do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W orzecznictwie przyjmuje się, że interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela (tak m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, LexPolonica nr 373938). W powołanym wyżej orzeczeniu NSA stwierdził również, iż organ powinien rozważyć szczegółowo kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia należności oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania.

Także pod kątem podjęcia upraw, organ nie rozważył również czy na tle obecnej sytuacji skarżący dysponuje środkami na zakup nawozów, materiałów siewnych, ewentualny zakup maszyn czy zwierząt hodowlanych. Sam skarżący podał, iż nie jest w posiadaniu sprzętu rolnego, a gospodarstwa nigdy nie uprawiał z uwagi na niską klasę gruntów. Trzeba również pamiętać, iż warunkiem uzyskania ww. środków jest posiadanie statusu producenta rolnego. Producent musi się wpisać do ewidencji, uzyskać numer indentyfikacyjny, który później wpisuje we wniosku o dotacje (stanowi o tym np. art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, Dz. U. z 2008r. Nr 170, poz. 1051, ze zm.), co wiąże się z dodatkowymi opłatami administracyjnymi.

Wreszcie brak w zaskarżonej decyzji odniesienia do możliwości umorzenia należności ubocznych, które w niniejszej sprawie urosły do sporej kwoty. W sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności

"w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany jest należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

W zaskarżonej decyzji ZUS podał, iż nie bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy jest to, że zaległości składkowe są konsekwencją prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. W tym miejscu podkreślić należy, że ocena istnienia lub nie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania, a zdarzenia wcześniejsze z okresu prowadzenia działalności gospodarczej mają znaczenie drugorzędne.

Podkreślić należy, iż stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, dlatego też należało szczegółowo rozważyć czy

egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych

potrzeb jego rodziny oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. To że jest skutecznie prowadzona egzekucja w stosunku do skarżącego nie oznacza wcale, że on i jego domownicy nie będą żyli na granicy nędzy. W tym konkretnym postępowaniu ustawodawca dał organom możliwość wzięcia pod rozwagę ww. okoliczności. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. umożliwia umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a to oznacza, że nawet w sytuacji prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku dłużnika ustawodawca dopuszcza umorzenie zadłużenia w uzasadnionych przypadkach.

Jednocześnie sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że skarżący wraz z żoną obecnie utrzymuje się z jego renty inwalidzkiej, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niego zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki dzierżawie czy sprzedaży nieruchomości, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby organ

kierował się oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 13 sierpnia 2008 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponadto brak jest również wskazań, aby ZUS w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego rozważył

wszystkie okoliczności i dowody występujące w sprawie a mogące mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, i wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowe - zgodne z doświadczeniem życiowym - wnioski kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z przepisów prawa materialnego znajdujących tu zastosowanie.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić

z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Wynikająca z art. 7 k.p.a. ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi

się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (wyroki z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 301/06, Lex nr 325379 i z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07, Lex nr 451167). Należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika.

Zaznaczyć również należy, iż sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej

decyzji jako wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jest błędne. Wynika z niego, iż organ utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i (jednocześnie) odmawia umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy może jedynie odnosić się do wcześniejszej decyzji i musi odpowiadać jednemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Nie może natomiast równocześnie "utrzymywać w mocy decyzji o odmowie umorzenia" i "odmawiać umorzenia".

Na marginesie wskazać należy, wbrew temu co twierdzi skarżący, z akt administracyjnych sprawy wynika, iż został on poinformowany o możliwości zapoznania

się z zebranym materiałem dowodowym (k.- 243), a zawiadomienie o tym odebrał osobiście.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił

zaskarżoną decyzję, przy jednoczesnym uwzględnieniu wniosku skarżącego w

przedmiocie przyznania należnych kosztów postępowania sądowego w oparciu o art. 200 cytowanej ustawy.