Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1285/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58, art. 134
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz Sędzia WSA del. Arkadiusz Despot -Mładanowicz Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 549/06 w sprawie ze skargi J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 29 marca

2007 r., IV SA/Gl 549/06 uchylił zaskarżone przez J. D. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr SKO[...] o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że bezsporną okolicznością jest, iż skarżący otrzymał powołaną decyzję organu pierwszej instancji w dniu [...], a odwołanie złożył osobiście w dniu 16 marca 2006 r. podczas obecności w Ośrodku Pomocy Społecznej w G. Zatem wniesienie odwołania nastąpiło po upływie terminu przewidzianego dla dokonania tej czynności (art. 129 § 2 K.p.a.), a podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia było założenie, że skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie tego terminu. Tymczasem z treści odwołania z 16 marca 2006 r., złożonego w tym samym Ośrodku Pomocy Społecznej w G., od decyzji z dnia [...] nr [...] wynika, że były przeszkody uzasadniające zaistniałe opóźnienie w postaci złego stanu fizycznego i psychicznego skarżącego (strona 5 wskazanego odwołania - akta sądowe sygn. IV SA/Gl 548/06). Okoliczność ta pośrednio wynika również z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi, a w szczególności znajduje uzasadnienie w treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 marca 2005 r. Nr [...] wskazującej, że skarżący "wymaga okresowej pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych" (cytat). Tym samym skarżący podał przyczynę niezachowania ustawowego terminu do wniesienia odwołania, a jego argumentacja mogłaby stanowić uprawdopodobnienie braku jego winy. Zaakcentowano, że wydanie rozstrzygnięcia stwierdzającego uchybienie terminu nie jest dopuszczalne przed ostatecznym rozpoznaniem wniosku o jego przywrócenie, bowiem ewentualne uwzględnienie takiego wniosku wyłączałoby możliwość stwierdzenia uchybienia terminu. Istotnym w sprawie jest, że skarżący od 2003 r. jest objęty różnymi formami pomocy społecznej, a z przedłożonych przez niego zaświadczeń lekarskich jednoznacznie wynika, że jest osobą niepełnosprawną wymagającą szczególnej opieki.

Podniesiono, że akta administracyjne rozpoznawanej sprawy nie zawierają żadnej adnotacji o fakcie poinformowania skarżącego o ciążących na nim uprawnieniach i obowiązkach w zakresie wykazania twierdzeń zawartych w odwołaniu, jak i później w skardze. Jednocześnie z urzędu nie zostały sprawdzone zarzuty odwołania, bowiem organ odwoławczy nie poczynił we wskazanym przez skarżącego kierunku żadnych ustaleń jedynie nie zgodził się jego z twierdzeniami. Tym samym, nie zweryfikował podanej przez skarżącego przyczyny wystąpienia odwołaniem, przez co w należyty sposób, nie wyjaśnił rozpatrywanej sprawy. Nadto, uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak było stosownych rozważań w tym zakresie (art. 125 § 3 K.p.a.). Zdaniem Sądu, z uwagi na powołane już wcześniej okoliczności, organ odwoławczy powinien w rozpatrywanej sprawie pouczyć skarżącego o prawie wniesienia prośby (wniosku) o przywrócenie terminu, tak aby spełnić obowiązek wynikający z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej, określony w art. 9 K.p.a. Dodatkowo, w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi, znajduje się oprócz powołanego już wcześniej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 marca 2005 r. Nr [...], notatka służbowa sporządzona w dniu 13 marca 2006 r. przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., dotyczą prawdopodobnie skarżącego, co nie zostało wyjaśnione w toku postępowania odwoławczego, która wskazuje, że ma (...) "duże problemy w zapamiętywaniu informacji i udzielaniu odpowiedzi ze względu na duże zaburzenia psychiczne i przyjmowane leki (karta bez oznaczenia numeru). Zapis ten potwierdza jedynie konieczność dokonania tym zakresie ustaleń przez organ odwoławczy.

Zdaniem Sądu w celu wyjaśnienia i ustalenia, czy skarżący ma świadomość uchybienia terminu do wniesienia odwołania, na co nie wskazuje treść odwołania i pośrednio skargi, należało dopuścić dowód z jego oświadczenia, a przede wszystkim na piśmie pouczyć skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, bowiem w szczególnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, organy administracji obu instancji obowiązane były dopuścić jako dowód wszystko to, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem (por. treść art. 75 § 1 K.p.a.). Oznacza to, że podniesione w odwołaniu i w skardze okoliczności nie muszą być dowodzone tylko za pomocą dokumentów. Pogląd ten podziela Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 24 maja 2001 r., I PKN 413/00 stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym może być prowadzone postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, co do wszystkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia prawa do określonego świadczenia (OSNIPUS i SP z 2003 r., nr 6, poz. 150).

Zaznaczono, że zasady postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i z urzędu przeprowadzenia dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy (art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a.) oraz dopiero na tej podstawie dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Dodatkowo stosownie do treści art. 9 K.p.a. organy te są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa i w tym celu, udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy ograniczył się jedynie do analizy treści art. 134 K.p.a. i nie poinformował skarżącego o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, czym naruszył przepis art. 7 i art. 9 K.p.a. nakazujący przy rozpatrywaniu sprawy uwzględniać interes społeczny i słuszny interes strony. Zatem, skoro w sprawie nie zostały w sposób należyty wyjaśnione wszystkie jej aspekty, pozwalające w sposób nie budzący żadnych wątpliwości zająć stanowisko, czy skarżący miał świadomość uchybienia terminu do wniesienia odwołania i został prawidłowo pouczony o prawach przysługujących stronie postępowania administracyjnego, zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Konkludując, w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zobowiązany był do przeanalizowania rozpoznawanej sprawy, a nie podejmując w tym zakresie żadnych działań, gdyż za takie nie można uznać treści protokołu sporządzonego w dniu 18 kwietnia 2006 r., doprowadził do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z art. 7, art. 9 i art. 77 K.p.a., a w szczególności całkowicie bezzasadne zaniechał przeprowadzenia dowodów na okoliczność twierdzeń skarżącego, a tym samym w trybie art. 81 K.p.a. nie wyjaśnił okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdzone uchybienia dają podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie powołanych przepisów prawa procesowego i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym jej rozpoznaniu organ odwoławczy zobowiązany będzie przeprowadzić postępowanie dowodowe, obejmujące także dowody wskazane przez skarżącego oraz umożliwić mu wypowiedzenie się, co do okoliczności mających znaczenie w sprawie, w celu wyjaśnienia kwestii dopuszczalności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i świadomości skarżącego, co do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd oceny prawnej.

W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. reprezentowane przez radcę prawnego zaskarżyło wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § l pkt l lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuprawnione uznanie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze pomimo wyraźnego braku wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia odwołania (po ustaleniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a przed wydaniem postanowienia o uchybieniu terminu) powinno z urzędu w ramach czynności procesowych wyjaśnić, czy strona ma świadomość uchybienia terminu do wniesienia odwołania i powinno z urzędu na piśmie pouczyć stronę o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, a tym samym naruszyło art. 7 i art. 9 oraz art. 58 i art. 59 oraz art. 134 k.p.a.

Wobec powyższego wniosło o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach,

2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Kolegium poniosło, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się w przedmiocie uprawnień J. D. do świadczeń pomocy społecznej. Organ I instancji decyzją z dnia [...] przyznał J. D. zasiłek okresowy na miesiąc I-II-III Br. po 20,00 złotych miesięcznie. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...] stwierdziło uchybienie terminu do jego wniesienia. Rozpatrując skargę J. D. na decyzję Kolegium Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku z treści odwołania wynikało, że były przeszkody uzasadniające zaistniałe opóźnienie w postaci złego stanu fizycznego i psychicznego skarżącego. Okoliczność ta bezpośrednio wynikała również z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi, a w szczególności z uzasadnienia w treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 marca 2005 roku nr [...] wskazującej, że skarżący wymaga okresowej pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych. Tym samym strona podała przyczynę niezachowania ustawowego terminu do wniesienia odwołania a jego argumentacja mogłaby stanowić uprawdopodobnienie braku jego winy. Zdaniem Sądu organ odwoławczy powinien pouczyć skarżącego o prawie wniesienia prośby (wniosku) o przywrócenie terminu, tak aby spełnić obowiązek wynikający z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej określony w art. 9 k.p.a.. Takie sformułowanie oznacza w ocenie Sądu, że organy administracyjne nie przeprowadziły w tym zakresie niezbędnego postępowania wyjaśniającego czy skarżący ma świadomość uchybienia terminu do wniesienia skargi a przede wszystkim organ odwoławczy nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku pouczenia na piśmie strony o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.

Niniejsza skarga kasacyjna zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt. 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) - poprzez nieuprawnione uznanie, iż organ odwoławczy pomimo wyraźnego braku wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia odwołania (po ustaleniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania a przed wydaniem postanowienia o uchybieniu terminu) winien z urzędu w ramach czynności procesowych wyjaśnić czy strona ma świadomość uchybienia terminu do wniesienia odwołania i winien z urzędu na piśmie pouczyć stronę o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania - tym samym organ odwoławczy naruszył art. 7 i art. 9 oraz art. 58 i art. 59 oraz art. 134 k.p.a. Powyższe w konsekwencji doprowadza do tego, iż Sąd pierwszej instancji wskazuje obowiązek organu odwoławczego analizy merytorycznej akt sprawy zgromadzonych przez organ pierwszej instancji w sytuacji w której pomimo braku wniosku o przywrócenie terminu przy rozpatrywaniu odwołania organ odwoławczy jest zobowiązany do prowadzenia czynności procesowych wykraczających poza ramy treści wniosków procesowych strony. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny ( Matan A. Komentarz do art. 58 i Łaszczyca G. Komentarz do art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. I i II, Zakamycze 2005) pierwszy etap postępowania odwoławczego przed organem odwoławczym to etap badania formalnego, nazywany również postępowaniem wstępnym. Stanowi go wpłynięcie odwołania wraz z aktami sprawy do organu odwoławczego. Istotny jest natomiast moment jego zakończenia. Ze względu na rezultat podjętych w nim czynności, kodeks różnicuje formę zamknięcia tego etapu. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek dopuszczalności odwołania lub uchybienia terminu do złożenia odwołania, nastąpi wydanie aktu administracyjnego, kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten, przybierający na podstawie art. 134 k.p.a. formę postanowienia, nie tylko kończy zatem etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie odwoławcze. Treść art. 134 wskazuje dwie przesłanki skutecznego złożenia odwołania. Jedna z nich ma charakter konkretny i dotyczy zachowania terminu do wniesienia środka prawnego. Drugiej, ujętej w sformułowaniu "niedopuszczalność odwołania", należy przypisać cechę ogólnej. Poza taką formułą kodeks nie określa bliżej, jakie warunki decydują o dopuszczalności bądź niedopuszczalności odwołania. Wynikają one jednak z innych jego przepisów stanowiących o przedmiocie zaskarżenia, toku postępowania, a także określających podmioty uprawnione do wniesienia środków prawnych. Przyjęta w art. 134 k.p.a. kolejność, w jakiej dokonuje się kontroli wymogów formalnych odwołania, ma doniosłe znaczenie prawne. Wyodrębnienie przesłanki terminu wniesienia środka prawnego i umieszczenie jej w drugiej pozycji wskazuje, że pierwsze czynności organ II instancji powinien skoncentrować na rozstrzygnięciu kwestii dopuszczalności odwołania. Kontrola zachowania terminu może nastąpić dopiero w sytuacji pozytywnego wyniku tych czynności. Negatywna przesłanka niedopuszczalności odwołania obejmuje zróżnicowaną grupę przyczyn zarówno o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym.

Uchybienie terminu do wniesienia odwołania ma miejsce wówczas, gdy przy uwzględnieniu zasad określonych w rozdziale 10 k.p.a. zostanie ono złożone po upływie przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. terminu 14-dniowego. Każde, nawet nieznaczne przekroczenie tego terminu, już stanowi jego uchybienie. Jeśli w toku badania terminu wniesienia odwołania wyłonią się niejasności co do stanu faktycznego, organ II instancji ma obowiązek przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie może nastąpić przed ostatecznym rozpatrzeniem wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wystąpienie którejś z przesłanek negatywnych, tj. niedopuszczalności odwołania lub uchybienia terminu do jego wniesienia, nakłada na organ odwoławczy obowiązek jej stwierdzenia w formie postanowienia. Treść art. 134 k.p.a. będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną wskazuje na związany charakter rozstrzygnięcia. Nie pozostawiono tu organowi odwoławczemu jakiejkolwiek sfery uznania.

Bezspornym jest, iż instytucja przywrócenia terminu (art. 58 k.p.a.) stwarza możliwość skutecznego dokonania czynności procesowej przez stronę w sytuacji, gdy upłynął już termin do jej podjęcia. W świetle art. 58 k.p.a. przesłanki przywrócenia przez organ terminu są następujące: uprawdopodobnienie przez wnoszącego prośbę (zainteresowanego), że uchybienie nastąpiło bez jego winy oraz wniesienie prośby o przywrócenie terminu. Organ administracji publicznej nie może działać w sprawie przywrócenia terminu z urzędu. Może to uczynić jedynie na wyraźną prośbę zainteresowanego. Sama prośba jest pismem procesowym, do którego stosuje się przepisy o podaniach. Powinna zatem zawierać elementy wskazane w art. 63 § 2 i § 3 k.p.a. Oświadczenie woli zainteresowanego w tym zakresie musi być | wyraźne. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dokonać czynności, dla której przewidziany był uchybiony termin. Wnosząc prośbę o przywrócenie terminu, należy jednocześnie wraz z tą prośbą dokonać czynności, dla której przewidziany był uchybiony termin. Niespełnienie tego obowiązku skutkuje odmową przywrócenia terminu. Takie sformułowanie przepisów czyni oczywistym, iż ustawodawca ustalając w/w zasady dla określił i to sztywno, iż wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania może być rozpatrywany na wyraźną prośbę zainteresowanego i musi on zostać złożony jednocześnie z odwołaniem. Mając na uwadze powyższe wbrew twierdzeniu Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego zawartego w zaskarżonym wyroku - zdaniem wnoszącego skargę, w żadnej mierze nie można uznać, iż organ odwoławczy badając w trybie art. 134 k.p.a. wniesione odwołanie winien wezwać stronę do złożenia oświadczenia czy została osobiście pouczona o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, a tym samym winien na tym etapie postępowania odwoławczego podejmować w/w czynności procesowe mimo braku wniosku strony o przywrócenie terminu, aby nie naruszyć zasad ogólnych k.p.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego nieopłaconych kosztów postępowania według obowiązujących stawek. Podniesiono w szczególności, że skarżący podziela w pełni interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom, zaś zarzut naruszenia art. 145 § l pkt l lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 i art. 134 k.p.a. ma usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę, jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. Wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku reformatoryjnego uzależnione jest zatem od spełnienia dwóch przesłanek jednocześnie: nie istnieją takie naruszenia przepisów postępowania, "które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy"; zaskarżone orzeczenie wydano z naruszeniem prawa materialnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że fakt wniesienia odwołania przez J. D. z uchybieniem terminu, jak również fakt niezłożenia przez niego wniosku (prośby) o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania nie budził najmniejszych wątpliwości Sądu I instancji. Także Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że taki stan faktyczny miał miejsce w rozpoznawanej sprawie. Tak więc pierwsza z wyżej wymienionych przesłanek wydania wyroku reformatoryjnego jest spełniona.

Następnie Sąd I instancji uznał, że w tym stanie faktycznym, wydanie przez organ odwoławczy postanowienia (na podstawie art. 134 k.p.a.) stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, bez uprzedniego wyjaśnienia, czy strona miała świadomość uchybienia terminu do wniesienia odwołania i bez pouczenia strony z urzędu i na piśmie o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, stanowi naruszenie art. 7 i art. 9 oraz art. 58 i art. 59 oraz art. 134 k.p.a. Przyjęta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wykładnia przytoczonych przepisów k.p.a. jest błędna, ponieważ nie znajduje uzasadnienia w ich treści.

Z art. 58 k.p.a. wynika jednoznacznie, że przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić wyłącznie na prośbę strony. W tym zakresie wyłączona została możliwość wszczęcia postępowania przez organ administracji z urzędu. Dlatego też – wbrew twierdzeniu Sądu I instancji – organ ten nie tylko nie ma obowiązku, ale nawet prawa wyjaśniać, dlaczego doszło do uchybienia terminu, czy nastąpiło to bez winy strony, i czy ma ona świadomość uchybienia terminu, a jeżeli tak, to czy chce wystąpić z wnioskiem o jego przywrócenie.

Z kolei art. 134 k.p.a. nakazuje stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, jeżeli nie zachowano ustawowego terminu do dokonania tej czynności. I tą okoliczność organ odwoławczy ma obowiązek zbadać. Uchybienie terminu powoduje bowiem bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji organu I instancji (art. 16 § 1 zd. 1 k.p.a.). Na marginesie można tylko dodać, że nie osłabia to gwarancji procesowych strony. Nie ma bowiem żadnych przeszkód, aby strona, która dowiedziała się z postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania o tym fakcie, nie mogła wnieść o przywrócenie tego terminu na zasadach i w trybie określonych w art. 58 i 59 k.p.a.

Jednocześnie dodać należy, że w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przepisy art. 58 k.p.a. i art. 134 k.p.a. są przepisami prawa materialnego, mimo iż zostały zamieszczone w procesowym akcie normatywnym. Stanowią one bowiem podstawę prawną do wydawania stosownych do stanu faktycznego i prawnego sprawy, indywidualnych aktów administracyjnych, tj. postanowień w przedmiocie przywrócenia lub odmowy przywrócenia terminu w pierwszym przypadku, i postanowień o niedopuszczalności odwołania względnie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania w drugim przypadku.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że w postępowaniu kasacyjnym nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi.

Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając za przypadek szczególnie uzasadniony bardzo ciężką sytuację materialną skarżącego.