Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 997/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Jerzy Bujko Sędziowie Anna Łuczaj (spr.) Zbigniew Rausz Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 2833/02 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 czerwca 2005 roku, sygn. akt II SA/Kr 2833/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. W. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji a nadto orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane i zasądził od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 10 złotych.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd pierwszej instancji powołując się twierdzenia E. W. podał, że w dniu 1 października 1997 roku L. W. pod nieobecność skarżącej wymienił zamki do domu nr [...] przy ul. [...] w [...], w którym skarżąca zamieszkiwała z mężem – L. W., ich małoletnim synem i matką męża S. W. L. W. czynnie przeciwstawił próbom wejścia do domu podjętym przez E. W. i dopiero z pomocą funkcjonariuszy Policji skarżąca weszła do domu, ale nie udało się jej odzyskać rzeczy. W późniejszym okresie Policja odmawiała interwencji, powołując się na rodzinny charakter sporów.

Wyrokiem z dnia 20 marca 1998 roku, sygn. akt II K 834/97 Sąd Rejonowy w [...] warunkowo umorzył postępowanie karne w sprawie znieważenia E. W. przez teściową S. W. Wyrokiem z dnia 26 marca 1999 roku, sygn. akt II K 106/98 Sąd Rejonowy w [...] uznał L. W. winnym przestępstwa znęcania się nad E. W. Wyrokiem z dnia 14 marca 2000 roku, sygn. akt I C 697/98 Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu rozwiązał przez rozwód małżeństwo L. W. i E. W. z wyłącznej winy męża. Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2000 roku, sygn. akt I C 764/00 Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu uznał za bezskuteczną umowę darowizny działki nr 1716 w [...] przez L. W. na rzecz S. W. Natomiast wyrokiem z dnia 9 maja 2001 roku, sygn. akt II K 206/01 Sąd Rejonowy w [...] uznał L. W. winnym uporczywego uchylania się od wykonania obowiązku łożenia rat alimentacyjnych na utrzymanie swego małoletniego syna. Postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania E. W. z domu nr [...] przy ul. [...] w [...], wszczęte na wniosek S. W., zostało umorzone decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia 25 czerwca 2001 oraz decyzją Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 28 czerwca 2001 roku, gdyż organy uznały, iż S. W. nie posiada przymiotu strony.

Ponownie działając na wniosek S. W., decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. - Dz. U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 ze zm.), Burmistrz Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu E. W. z domu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę Świętokrzyskiego, który oprócz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych powołał art. 50 ust. 3 tej ustawy. Decyzje organów administracji obu instancji zawierają identyczną argumentację, że wyprowadzenie się E. W. miało charakter dobrowolny w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o dowodach osobistych i ewidencji ludności, a skarżąca nie wykorzystała środków prawnych dla odzyskania dostępu do mieszkania.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. W. zakwestionowała zakwalifikowanie zmiany jej miejsca zamieszkiwania jako "dobrowolnego opuszczenia" lokalu. Potwierdziła okoliczność wyprowadzenia się, ale jako wyłączny powód swego zachowania wskazała wymianę zamków przez męża i fizyczne niedopuszczenie do mieszkania. Skarżąca zwróciła jednocześnie uwagę na swe kilkukrotne interwencje na Policji w celu wejścia do mieszkania oraz przedłożyła wyroki sądów cywilnych i karnych z okresu od 1998 do 2001 roku. E. W. podkreśliła, że podejmowała wszelkie kroki, jakie były dla niej dostępne, aby ponownie zamieszkać w domu nr [...] przy ul. [...] w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że wydanie decyzji o wymeldowaniu E. W. na wniosek S. W. było wadliwe (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Niewiele wcześniej organy administracji publicznej stwierdziły prawidłowo, że S. W. nie ma statusu strony w sprawie. Organ administracji mógł wprawdzie rozstrzygać z urzędu, ale wyraźnie zaakcentował, iż działa na wniosek S. W.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organy administracji nieprawidłowo przyjęły, że skarżąca opuściła lokal dobrowolnie. Wymianę zamków przez męża w czasie nieobecności skarżącej, a następnie jej fizyczne powstrzymanie przed wejściem do mieszkania należało potraktować jako pozbawienie E. W. dostępu do mieszkania z użyciem przez L. W. przymusu wobec żony. W tym miejscu przywołano wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937 i z dnia 23 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3196/00, LEX nr 50123.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnicze znaczenie przypisał pięciu prawomocnym wyrokom, których odpisy znajdują się w aktach sprawy. Żaden z nich nie doprowadził do przywrócenia posiadania mieszkania przez skarżącą, ale zdaniem Sądu I instancji trudno byłoby oczekiwać od skarżącej, że poza powyższymi postępowaniami sądowymi będzie w stanie równolegle zainicjować postępowanie sądowe z powództwa posesoryjnego. Skarżąca jest osobą niezamożną, samotnie wychowującą syna, pozostającą pod nieustanną presją dwóch osób (byłego męża i jego matki) agresywnych w tym stopniu, że obie te osoby zostały uznane winnymi popełnienia przestępstwa przeciwko skarżącej. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca wykorzystała środki prawne dla ochrony swego zdrowia przed L. W., ochrony godności przed obelgami S. W. a nadto ochrony sytuacji swojej i małoletniego dziecka przez uzyskanie rozwodu z wyłącznej winy męża oraz ochrony interesów prawnych swoich i dziecka przez uznanie przez sąd za bezskuteczną umowy darowizny działki nr 1716 w [...] przez L. W. na rzecz S. W. W tej sytuacji ustalenie przez organy administracji, że skarżąca nie podejmowała działań zmierzających do odzyskania mieszkania i wnioskowanie na tej podstawie, że opuściła mieszkanie dobrowolnie, co w konsekwencji uzasadniło wymeldowanie w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest działaniem organów administracji naruszającym art. 7 i art. 77 k.p.a.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2005 roku uczestniczka postępowania S. W. zaskarżyła powyższe orzeczenie w całości.

S. W., reprezentowana przez adwokata A. T., oparła skargę kasacyjną na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

- naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez przyjęcie, że E. W. nie opuściła lokalu w domu przy ul. [...] w [...] w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem 1 października 1997 roku nie wyprowadziła się dobrowolnie z dotychczasowego miejsca stałego pobytu i skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu;

- naruszenie prawa procesowego – art. 7 i art. 77 k.p.a. - przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na przyznaniu wiary E. W., a nie S. W. i L. W. oraz ustalenie, że E. W. nie opuściła dobrowolnie lokalu, bowiem została usunięta z lokalu wobec wymiany zamków w drzwiach przez męża, co uniemożliwiło jej dostęp do lokalu.

Przedstawiając powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o: zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi E. W. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] oraz zasądzenie kosztów procesu za instancję kasacyjną, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję kasacyjną.

W uzasadnieniu środka odwoławczego stwierdzono, iż w dniu 1 października 1997 roku E. W. w obecności teściowej S. W. oświadczyła swojemu mężowi L. W., że z uwagi na faktyczny rozpad małżeństwa dobrowolnie opuszcza miejsce stałego pobytu w [...] przy ul. [...] i przeprowadza się z synem K. do S. L. W. potraktował powyższe oświadczenie jako dobrowolną wyprowadzkę żony i po upływie miesiąca wymienił zamek w drzwiach wejściowych.

Autor skargi kasacyjnej przytoczył treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz powołał się na wykładnię pojęcia "opuszczenie lokalu" dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 marca 2001 roku, sygn. akt V SA 2950/00, że przez "opuszczenie lokalu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej ustawy należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. E. W., w ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, opuściła przedmiotowy lokal w październiku 1997 roku z własnej woli i nie czyniła żadnych starań o przywrócenie jej prawa do lokalu przez sąd, gdyż nie posiadała takiej legitymacji /dobrowolne opuszczenie /.

Nadto pełnomocnik S. W. zarzucając przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów podniósł, iż wyrok uchylający decyzję o wymeldowaniu E. W. wydany został z naruszeniem ogólnych przepisów procedury administracyjnej, która wymaga prowadzenia postępowania z zachowaniem praworządności i podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w taki sposób aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 7 i art. 8 k.p.a.). Warunki te nie zostały spełnione, gdyż orzeczenie oparto wyłącznie na zeznaniu osoby bezpośrednio zainteresowanej takim rozstrzygnięciem sprawy. Pełnomocnik uczestniczki postępowania powołał się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 kwietnia 1999 roku, Nr [...], [...] i podniósł, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1424/99 o opuszczeniu lokalu w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu. E. W. nie wystąpiła z powództwem o ochronę naruszonego posiadania. Spory pomiędzy skarżącą a L. W. miały podłoże w nieudanym małżeństwie, a żaden z wyroków sądowych powołanych przez Sąd pierwszej instancji nie doprowadził do przywrócenia posiadania mieszkania, bo żaden proces nie zmierzał do odzyskania utraconego lokalu. W dacie wydania decyzji przez Burmistrza Miasta [...] i Wojewodę Świętokrzyskiego właścicielem działek Nr 1715 i 1716 położonych w [...], na których usytuowany jest dom mieszkalny, była S. W. a w dacie wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie właścicielem nieruchomości był L. W. Zdaniem pełnomocnika uczestniczki postępowania wniosek S. W. o wymeldowanie E. W. po zmianie stosunków własnościowych może być załatwiony z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.

W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Strona skarżąca jako jedną z podstaw skargi kasacyjnej wskazała naruszenie przez art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.

Podnosząc ten zarzut autor skargi kasacyjnej, tak w petitum środka odwoławczego, jak i w jego uzasadnieniu, nie wskazał żadnego przepisu prawa regulującego postępowanie sądowoadministracyjne, którego naruszenia miałby się dopuścić Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Strona zarzuciła wyłącznie naruszenie przepisów k.p.a.

W tym miejscu podkreślić należy, iż z istoty skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego od wyroku Sądu administracyjnego pierwszej instancji wynika, że podstawą skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego (podstawa z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) jest naruszenie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wprowadzenie pełnej regulacji procedury sądowej - ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) - powoduje, że Sąd administracyjny rozpoznając skargę nie stosuje przepisów k.p.a. A zatem, czyniąc Sądowi pierwszej instancji zarzut naruszenia prawa procesowego, nie można wywodzić go z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2004 roku, sygn. akt GSK 73/04, M. Prawn. 2004/14/632; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2004 roku, sygn. akt GSK 125/04, ONSAiWSA 2004/3/67; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2004 roku, sygn. akt FSK 181/04, ONSAiWSA 2004/2/36; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2005 roku, sygn. akt FSK 2139/04, LEX 173185; B. Gruszczyński [w:] B.Dauter, B.Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 456; H. Knysiak-Molczyk [w:] T.Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2005, s. 546; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, s. 247)

W niniejszej sprawie w skardze kasacyjnej nie przedstawiono zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przepisy k.p.a. są przepisami ustawy regulującej postępowanie administracyjne. Powołanie tych przepisów w skardze kasacyjnej w oderwaniu od przepisów postępowania sądowego nie pozwala traktować przepisów art. 7, i art. 77 § 1 k.p.a. jako podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Z powyższych względów zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania nie może odnieść zamierzonego skutku. Związanie zaś granicami skargi kasacyjnej skutkuje tym, że jeżeli brak jest zarzutów dotyczących uchybienia konkretnym przepisom proceduralnym, to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami zaskarżonego wyroku ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1997 r., sygn. akt I PKN 58/97, OSNP 1997/22/436/ ).

Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego stwierdzić należy, iż zaskarżonemu wyrokowi nie można przypisać zarzutu naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.).

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, przewidziane w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego.

Artykuł 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy stanowił, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Przepis ten utracił moc z dniem 19 czerwca 2002 roku na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku, sygn. akt K 20/01. W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 9 ust. 2 powołanej wyższej ustawy jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Konsekwencją powyższego stanu prawnego jest uznanie, iż przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu).

Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nieprzebywanie w lokalu. Podkreślić należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (sygn. akt K 20/01).

W orzecznictwie sądowym, zarówno przed jak i po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01), prezentowano jednolite stanowisko, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu.

(por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 roku, sygn. akt V SA 2323/02; LEX nr 159183, z dnia 17 września 2003 roku, sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179;z dnia 3 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001 roku, sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123).

Jednocześnie jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania.

Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu.

(por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 roku, sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954, z dnia 7 czerwca 1991 roku, SA/Wr 302/91, ONSA 1991/3-4/65, z dnia 12 kwietnia 2001roku,V SA 3078/00, LEX nr 78937 , z dnia 18 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243)

Mając powyższe na uwadze podzielić należy argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, iż zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie przypisać należy prawomocnym wyrokom, których odpisy znajdują się w aktach sprawy. Wprawdzie żaden z nich nie doprowadził do przywrócenia posiadania mieszkania przez skarżącą, to niemniej jednak działania E W. świadczą o podejmowaniu szeregu środków prawnych dla ochrony swojego zdrowia i godności, ochrony sytuacji swojej i małoletniego dziecka oraz ochrony interesów dziecka.

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 1998 roku, sygn. akt III RC 533/97 Sąd Rejonowy w [...] po rozpoznaniu sprawy z powództwa E. W., działającej w imieniu małoletniego syna, zasądził od L. W. alimenty na rzecz dziecka. Wyrokiem z dnia 20 marca 1998 roku, sygn. akt II K 834/97 Sąd Rejonowy w [...] warunkowo umorzył postępowanie karne w sprawie znieważenia E. W. przez S. W. Wyrokiem z dnia 26 marca 1999 roku, sygn. akt II K 106/98) Sąd Rejonowy w [...] uznał L. W. winnym przestępstwa znęcania się nad E. W. Wyrokiem z dnia 14 marca 2000 roku, sygn. akt I C 697/98 Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu rozwiązał przez rozwód małżeństwo L. W. i E. W. z wyłącznej winy męża. Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2000 roku, sygn. akt I C 764/00 Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu - po rozpoznaniu sprawy z powództwa E. W. o unieważnienie umowy - uznał za bezskuteczną umowę darowizny działki nr 1716 w [...] przez L. W. na rzecz S. W. / dla przeprowadzenia egzekucji należności alimentacyjnych /. Wyrokiem z dnia 9 maja 2001 roku, sygn. akt II K 206/01 Sąd Rejonowy w [...] uznał L. W. winnym uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniego syna.

E. W. skorzystała zatem z wielu środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia zaistniałej sytuacji. Działania te podejmowane były w celu ochrony interesów prawnych skarżącej i małoletniego dziecka, a więc także w celu zagwarantowania powrotu E. W. i małoletniego dziecka do przedmiotowego lokalu.

W tym stanie rzeczy w pełni należy zaakceptować stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż trudno wymagać od skarżącej / osoby niezamożnej, samotnie wychowującej syna, pozostającej pod nieustanną presją dwóch osób /, aby wytoczyła - w czasie, gdy zmuszona była podjąć starania o ochronę podstawowych praw swoich i dziecka - również powództwo posesoryjne. Zasadnie Sąd pierwszej instancji zakwestionował ustalenie przez organy administracji, że skarżąca opuściła mieszkanie dobrowolnie i nie podejmowała działań zmierzających do odzyskania mieszkania jak też trafnie stwierdził brak przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania E. W. z pobytu stałego.

Nadto, jak już wyżej wskazano, jeśli strona zamierza zakwestionować stan faktyczny, przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd pierwszej instancji niezbędne jest oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania sądowego (art. 174 § 2 p.p.s.a.), czego strona wnosząca skargę kasacyjną w niniejszej sprawie nie uczyniła. (por. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 410, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 roku, sygn. akt FSK 2027/04, LEX nr 172976).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

-----------------------

4