Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 604/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 977/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 marca 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 977/15 odmówił M.S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym renta nie jest przez ubezpieczonego pobierana. Łączna kwota zgromadzonego świadczenia wynosi 106.031,73 zł plus odsetki w wysokości 10.713,86 zł z tytułu nieodebranych świadczeń (1 strona decyzji SKO w Warszawie z dnia 13 listopada 2013 r. nr KOC/6600/Op/13.) Przy czym ze sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1311/15 wiadomo, że kwota przysługującego wnioskodawcy świadczenia z tytułu renty wynosi 728,45 zł netto miesięcznie. Z powodu odmowy jego przyjęcia świadczenie to zostało zawieszone. Sąd I instancji dodał, że wnioskodawca w dniu 15 czerwca 2012 r. osiągnął wiek emerytalny, jednak pomimo informacji o przysługującym mu prawie do emerytury nie złożył wniosku o przyznanie emerytury. O przysługującym prawie do emerytury wnioskodawca został wielokrotnie powiadomiony przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursynów m.st. Warszawy. Z decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 21 kwietnia 2015 r. wynika, że wnioskodawcy został przyznany dodatek mieszkaniowy na okres od 1.01.2015 r. do 30.06.2015 r. w wysokości 186,60 złotych miesięcznie. Z informacji udzielonej przez Spółdzielnię Mieszkaniowo-Budowlaną Imielin wynika, że wysokość czynszu za zajmowany przez wnioskodawcę lokal wynosi 354,20 zł oraz że opłaty są wnoszone regularnie na poczet czynszu. Na dzień 28.11.2014 r. powstała nawet nadpłata z tytułu wnoszonych opłat za lokal w wysokości 1.801,46 złotych.

W świetle powyższych danych, w ocenie Sądu I instancji nie można uznać, że wnioskodawca jest osobą pozbawioną środków do życia, która nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia M.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji w nim określonej (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006; str. 554).

Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Należy podzielić pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

Argumentacja strony sprowadza się do ponownej polemiki z Sądem I instancji odnośnie oceny przysługującego mu świadczenia rentowego z ZUS. Tego typu polemika jest na obecnym etapie postępowania niedozwolona i nie może wywołać oczekiwanych przez skarżącego skutków. W niniejszej sprawie zasadnie Sąd I instancji wskazał, że M.S. z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty, co oznacza, że skarżący z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jego przypadku nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym.

Wobec tego, mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, ponieść kosztów ustanowienia adwokata, uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.