Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 376/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 17 września 2014 r. sprawy ze skargi A. K., M. K., W. K. i S. K. na decyzję Wojewody z dnia 31 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. K., M. K., S. K. i W. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 31 marca 2014 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 14 maja 2013 r., nr [...], odmawiającą przyznania odszkodowania.

Zaskarżona decyzja podjęta została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Orzeczeniem z dnia 30 września 1952 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wywłaszczyło m. in. nieruchomość położoną w G. przy ul. M., stanowiącą własność A. K., oznaczoną jako parcele nr: [...] i [...], zapisaną w księdze wieczystej [...], tom [...], karta [...]. Natomiast orzeczeniem z dnia 26 stycznia 1954 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, w trybie wznowienia postępowania, zmieniło orzeczenie z dnia 30 września 1952 r. w części dotyczącej oznaczenia nieruchomości, nadając nowe oznaczenia ww. działkom - odpowiednio nr: [...] i [...].

Postanowieniem Sądu Powiatowego w Gdyni z dnia 21 stycznia 1964 r. sygn. akt II Ns II 10/64, spadek po zmarłym A. K. nabyła żona R. K. w całości. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni, Wydziału I Cywilnego z dnia 15 czerwca 1978 r., sygn. akt I Ns 342/78, spadek po zmarłej R. K. nabyły dzieci: syn J. K., córka M. K. oraz syn F. K., w 1/3 części spadku każde. Postanowieniem Sądu Rejonowego, Wydziału I Cywilnego z dnia 15 maja 1991 r. sygn. akt I Ns 132/91, spadek po zmarłym J. K. nabyli: żona I. K. oraz syn A. T. K.- w ½ części spadku każdy. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni, Wydziału I Cywilnego z dnia 8 maja 1996 r. sygn. akt I Ns 469/96, spadek po zmarłym F. K. nabyła żona W. M. K. w całości. Aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 20 lipca 2010 r., Repetytorium A nr [...], spadek po zmarłej M. K. nabyli: S. A. K. i M. T. K.- w ¼ części każdy oraz J. W. K. w ½ części. Aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 29 grudnia 2010 r., Repetytorium A nr [...], spadek po zmarłej I. K. nabyli: S. A. K. i M. T. K. w ½ części każdy.

Decyzją z dnia 13 czerwca 2005 r., nr [...], Minister Infrastruktury stwierdził nieważność ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 r., nr [...], oraz orzeczenia z dnia 30 września 1952 r., nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w G. przy ul. M., oznaczonej jako parcele nr: [...] i [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], tom [...], karta [...].

Decyzją z dnia 4 września 2008 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A. (Dz. U. nr 84, poz. 948 ze zm.), Wojewoda potwierdził, że z dniem 1 czerwca 2003 r. Skarb Państwa stał się z mocy prawa właścicielem gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej nr [...], położonego w G., oznaczonego według ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy nr 23, zapisana w księdze wieczystej nr [...], natomiast prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości z mocy prawa nabyły A. Następnie decyzją z dnia 30 grudnia 2008 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A., Wojewoda potwierdził, że z dniem 1 czerwca 2003 r. Skarb Państwa stał się z mocy prawa właścicielem gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej nr [...] oraz linii kolejowej nr [...], położonego w G., oznaczonego według ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy nr 18, zapisana w księdze wieczystej nr [...], natomiast prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości z mocy prawa nabyły A.

W dniu 17 grudnia 2007 r. M. K., I. K. oraz W. K. wystąpiły z wnioskiem do Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, o wydanie decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A.

Organ pierwszej instancji w oparciu o wykaz zmian gruntowych oraz wypisy z rejestru gruntów ustalił, że przejęta z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa i oddana na rzecz A. w użytkowanie wieczyste działka nr [...] nie ulegała podziałom, natomiast działka nr [...] stanowi obecnie działki nr [...]-[...].

Dokonując oględzin działek nr [...] i [...], w dniu 28 października 2009 r., stwierdzono że działka nr [...] stanowi teren wykorzystywany przez A. m. in. jako część stacji [...], a na działce usytuowane są m. in. parowozownia, tory kolejowe oraz inna infrastruktura związana z ruchem kolejowym. Nadto ustalono, że na działce nr [...] znajduje się m. in. droga kolejowa.

Z zeznań świadka - Zastępca Dyrektora A. L. L., złożonych na rozprawie administracyjnej w dniu 6 grudnia 2012 r. wynika, że na dawnej działce nr [...] (obecnie działki nr [...]-[...]) znajdują się tory i rozjazdy stacji G., a także hala lokomotywowni (wagonowni) oraz magazyn i budynek nastawni [...]. Oprócz tego, zgodnie z wiedzą świadka, na dawnej działce nr [...] występuje infrastruktura kolejowa w postaci linii kablowych, sieci wodociągowych i kanalizacyjnych. Według wiedzy L. L. budynek lokomotywowni pochodzi z lat 50-tych XX w., natomiast stacja G. powstała na początku lat 50-tych XX w. wraz ze zlokalizowanymi na działce nr [...] torami linii [...] o numerach 44 i 45, bowiem usytuowana tam była pierwsza stacja postojowa pociągów [...]. L. L. zeznał również, że na działce znajdują się linie kablowe, sieć trakcyjna oraz urządzenia sterowania ruchem kolejowym. Ponadto świadek poinformował, że pod koniec lat 70-tych XX w. dokonano przebudowy i zmiany położenia torów nr 44 i 45. L. L., odpowiadając na pytanie o wykorzystywanie przedmiotowych działek w okresie 30 lat wstecz, licząc od dnia 31 maja 2003 r., zeznał, że na dawnej działce nr [...] oraz na działce nr [...] "zlokalizowana była infrastruktura kolejowa w kształcie zbliżonym do istniejącego ".

W toku postępowania Prezydent Miasta ustalił, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, następujący stan prawny przedmiotowych nieruchomości:

- w okresie od dnia 26 września 1951 r. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. nr 54, poz. 311), tj. do dnia 8 grudnia 1960 r., przedmiotowe działki znajdowały się w posiadaniu samoistnym A., utworzonych na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa A. (Dz. U. nr 97, poz. 568),

- od dnia 8 grudnia 1960 r. do dnia 9 maja 1989 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym A. (Dz. U. nr 26, poz. 138), przedmiotowe nieruchomości znajdowały się w posiadaniu samoistnym przedsiębiorstwa A.;

- od dnia 9 maja 1989 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym A., do dnia 19 sierpnia 1995 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym A. (Dz. U. nr 95, poz. 474), przedmiotowe nieruchomości znajdowały się w posiadaniu samoistnym A.;

- od dnia 19 sierpnia 1995 r. przedmiotowe nieruchomości znajdowały się w posiadaniu samoistnym A. na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym A.;

- na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A. (Dz. U. nr 84, poz. 948 ze. zm.) A. zostały przekształcone w spółkę akcyjną, w której Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem.

W oparciu o powyższe ustalenia decyzją z dnia 14 maja 2013 r., nr [...], Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomości położone w G., oznaczone jako działki nr: [...]-[...] oraz jako działka nr [...], przejęte na własność przez Skarb Państwa i oddane w wieczyste użytkowanie A. w trybie art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A.. Powodem było uznanie, że objęcie wskazanych wyżej nieruchomości w posiadanie samoistne przez poprzednika prawnego A. nastąpiło w czasie poprzedzającym 30-letni okres, o którym mowa w art. 37a ust. 7 wskazanej ustawy, oraz to, że zdaniem organu pierwszej instancji przedmiotowe nieruchomości stały się wówczas integralnym elementem infrastruktury kolejowej i są wykorzystywane na cele komunikacji kolejowej do chwili obecnej. Uzasadniając rozstrzygnięcie Prezydent Miasta wskazał na definicję pojęcia "posiadanie samoistne" z art. 336 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Przywołał również przepis art. 339 ww. ustawy, który formułuje domniemanie, iż władający faktycznie rzeczą jest posiadaczem samoistnym, a także przepis art. 340 kodeksu cywilnego, z którego wynika domniemanie ciągłości posiadania.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli W. K., S. K. oraz M. K. Odwołujący zakwestionowali przyjęty przez organ pierwszej instancji fakt samoistnego posiadania wskazanych działek przez A., które ich zdaniem władało nimi jako posiadacz zależy. Wskazali nadto, że stwierdzona przez organ pierwszej instancji okoliczność, że na nieruchomości znajdują się jakieś urządzenia, świadczy o faktycznym wykorzystywaniu, a nie o samoistności posiadania.

Pismem z dnia 11 października 2013 r., przesłanym do Urzędu wraz z pismem A. z dnia 29 listopada 2013 r., A. poinformował, że z uwagi na pięcioletni okres archiwizacji dokumentacji remontowej, nie może dostarczyć wykazu prac remontowych przeprowadzanych do maja 2003 r. na urządzeniach kolejowych zlokalizowanych na przedmiotowych działkach. Nadto A. oświadczył, że od dnia 1 października 2001 r. jako dzierżawca gruntów konserwuje, utrzymuje i remontuje elementy infrastruktury kolejowej zlokalizowane na przedmiotowych nieruchomościach, natomiast wcześniej powyższe zadania wykonywała jednostka wyłoniona ze struktur przedsiębiorstwa państwowego A. Jak ustalono podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 7 lutego 2014 r. z pracownikiem A.

Rozpatrując odwołanie decyzją z dnia 31 marca 2014 r., nr [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda przywołał przepisy art. 37a ust. 1 i 2 art. ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1160) i wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie okolicznością kluczową było prawidłowe ustalenie, czy przedmiotowe działki pozostawały do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Jest to bowiem okoliczność, od ustalenia której zależy, czy zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę przyznania odszkodowania.

Wojewoda podzielił stanowisko Prezydenta Miasta, że zgromadzone w sprawie dowody jednoznacznie potwierdzają, że przedmiotowe działki znajdowały się w posiadaniu samoistnym A. lub jej poprzedników prawnych przez okres dłuższy niż 30 lat, licząc od dnia 31 maja 2003 r. wstecz.

Z treści decyzji Wojewody z dnia 30 grudnia 2008 r. wynika, że działka nr [...] wchodzi w skład linii kolejowej nr [...] oraz linii kolejowej nr [...]. Z wypisu z ewidencji środków trwałych wynika, że linia kolejowa nr [...] została wybudowana w roku [...]. Z tego wypisu wynika również, że na przedmiotowej działce, oprócz torów głównych zasadniczych, wybudowano sieć zasilająco-oświetleniową w 1976 r. oraz ściankę oporową w 1976 r. Nadto z pisma A. z dnia 11 października 2013 r. wynika, że przed dniem 1 października 2001 r. konserwacją, utrzymaniem i remontowaniem elementów infrastruktury kolejowej, zlokalizowanych na ww. działce, zajmowała się jednostka wyłoniona ze struktur przedsiębiorstwa państwowego A. Natomiast z treści pisma A. z dnia 30 lipca 2008 r. wynika, że linia kolejowa nr [...] była i jest do chwili obecnej linią czynną, na której odbywają się przewozy kolejowe.

Według wojewody umiejscowienie na działce budynków, budowli i urządzeń wchodzących w skład linii kolejowej, a następnie ich wykorzystywanie na cele związane z transportem kolejowym oraz utrzymywanie i remontowanie świadczą o posiadaniu gruntu przez A. i jej poprzedników prawnych.

Z kolei dawna działka nr [...] wchodzi w skład linii kolejowej nr [...], o czym świadczy treść ostatecznej decyzji Wojewody z dnia 4 września 2008 r. Nadto z wypisu z ewidencji środków trwałych wynika, że na dawnej działce nr [...], poza torem głównym zasadniczym, usytuowane są m. in.: sieć zasilająco-oświetleniowa, wybudowana w 1973 r., droga dojazdowa wybudowana w 1973 r., linie przesyłowo-rozdzielcze SN 15kV wybudowane w 1976 r., tory boczne linii [...] wybudowane w 1978 r., inne tory i rozjazdy wybudowane w 1978 r.

Również w odniesieniu do tej działki według wojewody utrzymanie i konserwacja usytuowanych na niej elementów infrastruktury kolejowej świadczą o posiadaniu gruntu przez A. i jej poprzedników prawnych.

Wojewoda dał wiarę również innym dowodom zgromadzonym przez organ pierwszej instancji w toku postępowania, takim jak protokół z przeprowadzonej rozprawy administracyjnej, w trakcie której świadek L. L. potwierdził fakt istnienia i funkcjonowania infrastruktury kolejowej na przedmiotowych działkach zarówno obecnie, jak i w przeszłości.

Mając powyższe na uwadze wojewoda uznał, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą o nieprzerwanym posiadaniu przez A. i jej poprzedników prawnych przedmiotowych działek przez okres dłuższy niż 30 lat, licząc od dnia 31 maja 2003 r. wstecz (tj. od 1870 r.). Zdaniem Wojewody eksploatacja powyższych linii, dokonywanie ich bieżącej konserwacji itp. świadczą o władaniu tymi terenami jak właściciel, czyli o posiadaniu samoistnym przedmiotowych gruntów przez A. Według organu odwoławczego w tym przypadku rozstrzygające znaczenie miał szeroki zakres władania rzeczą na wzór właściciela.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wojewoda wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uznania A. i jej poprzedników prawnych za zarządców lub trwałych zarządców przedmiotowych działek. Przywołując ustawodawstwo regulujące gospodarkę nieruchomościami na przestrzeni od 1961 r. do 1997 r. wojewoda wyjaśnił, że przekazywanie państwowym osobom prawnym gruntów w użytkowanie czy też oddawanie ich w zarząd, przekształcony następnie w trwały zarząd, na mocy wskazanych aktów prawnych, mogło mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy grunty te stanowiły własność Państwa. Natomiast w niniejszej sprawie przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność osób fizycznych. Zgodnie z decyzją z dnia 13 czerwca 2005 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 r. oraz orzeczenia z dnia 30 września 1952 r. w części dotyczącej wywłaszczenia m.in. nieruchomości położonej w G. przy ul. M., oznaczonej jako parcele nr: [...] i [...], co spowodowało, że działki te ze skutkiem ex tunc stały się własnością następców prawnych A. K.

Skarżący zarzucili błędną wykładnię przepisu art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji A. Wnieśli o uchylenie obu zaskarżonych decyzji. Według skarżących posiadanie A. przedmiotowych działek nie miało charakteru samoistnego. Do 1 lutego 1989 r. obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej, a więc A. tylko tą własnością zarządzało w oparciu o konstrukcję zarządu lub użytkowania. Posiadanie wykonywane było przez przedsiębiorstwa państwowe na rzecz Skarbu Państwa i tylko Skarb Państwa miał animus właścicielski. Taka forma władania nieruchomościami o charakterze zależnym, niesamodzielnym, którą wykonywało A., wyklucza przyjęcie podsiadania samoistnego. Dodatkowo wskazano, że umiejscowienie na nieruchomości określonych instalacji świadczy o faktycznym wykorzystywaniu a nie o samoistności posiadania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1160), zwanej dalej ustawą o restrukturyzacji A. Stosownie do art. 37a ust. 1 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji A., grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Przepis art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji A. stanowi natomiast, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. (podkreślenie sądu).

Z powyższego unormowania wynika, że odszkodowanie za uwłaszczone w trybie art. 37a ust. 1 ustawy o restrukturyzacji A. grunty przysługuje w wypadku łącznego spełnienia dwóch warunków: wniosek o odszkodowanie został złożony pomiędzy dniem 1 czerwca 2003 r. a dniem 31 grudnia 2007 r. i jednocześnie dany grunt nie pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w samoistnym posiadaniu A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat.

Nie jest sporne między stronami i wynika to z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz prawidłowych ustaleń organów, że spełnione zostały pozytywne przesłanki ustalenia i wypłaty odszkodowania, o jakim mowa wyżej. W istocie przedmiotowe działki pozostawały w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu A. i nie stanowiły w tym dniu własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub A., co zostało potwierdzone ostateczną decyzją Wojewody z dnia 4 września 2008 r. w odniesieniu do działki nr [...] oraz decyzją z dnia 30 grudnia 2008 r. w odniesieniu do działki nr [...]. Powyższymi decyzjami potwierdzony został fakt nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntów wchodzących w skład linii kolejowych. Ponadto zauważyć należy, że wniosek o odszkodowanie został złożony w dniu 17 grudnia 2007 r., a więc w zakreślonym przez przepisy prawa terminie.

W tym stanie rzeczy, jak trafnie przyjął organ odwoławczy, zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie miało ustalenie, czy A. i jej prawni poprzednicy posiadali nieruchomości samoistnie przez okres przynajmniej 30 lat przed dniem 31 maja 2003 r. Wojewoda przyjął i ustalił prawidłowo, że posiadanie takie miało miejsce, co było równoznaczne ze zrealizowaniem negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania.

Rozważając tę sporną kwestię w pierwszej kolejności wskazać należy, że żaden z przepisów ustawy o restrukturyzacji A. nie definiuje pojęcia posiadania samoistnego. W tej sytuacji zasada spójności systemu prawa nakazuje przyjąć, że pojęcie posiadania samoistnego należy rozumieć w taki sposób, w jaki reguluje je prawo cywilne (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 944/10; w Krakowie, z dnia 24 lutego 2011 r., sygn.. akt II SA/Kr 1311/10; w Gdańsku, z dnia 23 października 2008 r., sygn.. akt II SA/Gd 543/08, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadanie zaś, zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego może być samoistne, wówczas posiadaczem jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel, bądź też zależne, jeżeli posiadacz włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Wypada również zastrzec, że w myśl art. 337 Kodeksu cywilnego, posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Od posiadacza odróżnić należy również dzierżyciela, którym stosownie do art. 338 Kodeksu cywilnego jest ten, kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego. W świetle art. 37a ust. 7 zdanie trzecie ustawy o restrukturyzacji A. roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje wówczas, gdy nieprzerwane, trzydziestoletnie posiadanie było posiadaniem samoistnym. Nadto, zgodnie z art. 339 Kodeksu cywilnego domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Natomiast przepis art. 340 Kodeksu cywilnego nakazuje domniemywać ciągłość posiadania, zastrzegając, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie ocenia jako prawidłowe ustalenie organów, że działka nr [...] oraz działka nr [...] zabudowane infrastrukturą kolejową będącą częścią linii kolejowych nr [...] i nr [...], jest w posiadaniu samoistnym A. i jej poprzedników prawnych przez okres dłuższy niż 30 lat, licząc wstecz od dnia 1 maja 2003 r. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że budowa i eksploatacja infrastruktury kolejowej wchodzącej w skład wskazanych linii nastąpiła od 1870 r., a następnie w latach 50-tych i 70-tych. Oględziny przeprowadzone w sprawie wykazały, że działki nr [...] (stanowiące obecnie działki nr [...]-[...]) i nr [...] zabudowane są infrastrukturą kolejową stanowiącą integralną część linii kolejowej, bez której ruch kolejowy byłby niemożliwy, bowiem znajdują się na niej budynki, budowle, urządzenia, a także same tory kolejowe. Fakty powyższe świadczą o tym, że przedmiotowe nieruchomości najpóźniej z momentem przejęcia ich z dniem 26 września 1951 r. na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 26 stycznia 1954 i z dnia 30 września 1952 r. stały się integralnym elementem infrastruktury kolejowej i są wykorzystywane na cele komunikacji kolejowej. Potwierdzają to między innymi pozyskane z zasobów ośrodka geodezyjnego A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami archiwalne mapy dla działek oznaczonych obecnie nr: [...].

Według sądu nie budzi zastrzeżeń ocena, że A. władało wskazanymi nieruchomościami, a władztwo to miało charakter właścicielski. Przepisy Kodeksu cywilnego dla przyjęcia posiadania samoistnego wymagają jedynie, aby posiadacz władał i chciał władać rzeczą jak właściciel. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

W tym miejscu zwrócić uwagę należy na regulację prawną własności państwowej przed rokiem 1989. Zanim skrystalizowała się zasada tzw. jednolitego funduszu własności państwowej, toczono spory o to, kto jest podmiotem własności mienia zarządzanego przez przedsiębiorstwo państwowe: samo przedsiębiorstwo, czy Skarb Państwa. Spór przesądził wreszcie art. 128 § 1 Kodeksu cywilnego stanowiący, że własność państwowa przysługuje niepodzielnie państwu, natomiast państwowe osoby prawne wykonują tylko - względem zarządzanych przez nie części mienia państwowego - uprawnienia wynikające z własności państwowej (§ 2). Teoria jednolitego funduszu własności państwowej przetrwała do 1 lutego 1989 r. Z zasady tej wynikało w sposób niewątpliwy, że własność przysługuje jednolicie i niepodzielnie Państwu również co do tych przedmiotów, które zostały przydzielone wyodrębnionym państwowym jednostkom organizacyjnym wyposażonym w osobowość prawną. Teoria ta dotyczyła jednak tylko własności, a nie faktycznego władztwa nad rzeczą, które w przedmiotowej sprawie sprowadza się do posiadania samoistnego. Na tle wykładni art. 128 § 2 Kodeksu cywilnego stanowiącego, że w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienie płynące z własności państwowej, powstało w nauce prawa oraz w orzecznictwie zagadnienie charakteru praw przysługujących w odniesieniu do tego mienia państwowym osobom prawnym. Reprezentowane były przy tym diametralnie różne poglądy, poczynając od stanowiska odmawiającego państwowym osobom prawnym jakichkolwiek praw do mienia ogólnonarodowego, do poglądu przyznającego osobom - ze względu na znajdujące się w ich dyspozycji mienie - prawo własności. Między tymi stwierdzeniami istniało także wiele poglądów pośrednich (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 563/14, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe wywody mają w przedmiotowej sprawie charakter wyłącznie pomocniczy, wspierający tezę o możliwości posiadania samoistnego przez przedsiębiorstwo państwowe. Zakładając bowiem racjonalność ustawodawcy, który w przepisie art. 37a ust. 7 ustawy o restrukturyzacji A. dopuścił możliwość istnienia negatywnej przesłanki, pozwalającej na odmowę przyznania poprzednim właścicielom odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, w rozważaniach dotyczących posiadania samoistnego nie może mieć zastosowania teoria odmawiająca posiadającym osobowość prawną państwowym osobom prawnym, do jakich zaliczają się przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również A., prawa do możliwości posiadania samoistnego nieruchomości stanowiących własność osób trzecich (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 465/10, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto przywołać należy stanowisko przedstawione przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt P 13/09 (orzeczenie z dnia 24 maja 2010 r.), gdzie stwierdza się: "Trybunał Konstytucyjny przypomina również, że przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również A., zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111), jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2002 r. nr 112, poz. 981, ze zm.) posiadały osobowość prawną. Szczególne przepisy sektorowe dotyczące kolei tego nie zmieniały. Dla wykładni art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji implikuje to określone skutki prawne i faktyczne".

W oparciu o przepis art. 37a ustawy restrukturyzacji A. bada się wyłącznie, czy nieruchomość znajdowała się w posiadaniu samoistnym przez okres 30 lat licząc do dnia 31 maja 2003 r.

Na terenie działek gruntów, których spór dotyczy, zostały wybudowane tory kolejowe i inne urządzenia (perony kolejowe), służące komunikacji kolejowej. Linie te zostały wybudowane w 1870 r., a następnie w latach 50-tych XX wieku, po czym były rozbudowywane o urządzenia wymienione w decyzji wojewody. Dowody zebrane w sprawie, w tym również zebrana przez organ pierwszej instancji dokumentacja dotycząca historii tych linii kolejowych potwierdzają, że wskazane działki były użytkowane przez A. dla zapewnienia komunikacji kolejowej, a tym samym pozostawały w posiadaniu samoistnym A. nieprzerwanie przez 30 lat. Żadna okoliczność w toku postępowania, która wskazywałaby na przerwanie tego posiadania, nie została w sprawie przywołana.

W związku z tym zgodzić się należy z ustaleniem organów, że w dniu 31 maja 2003 r. i nieprzerwanie przez 30 lat również przed tą datą, działki o aktualnych numerach [...]-[...] były w samoistnym posiadaniu A., a wcześniej jej poprzedników prawnych.

Tym samym zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. W sytuacji, gdyby A. nie mogło doliczyć do okresu samoistnego posiadania tego czasu, kiedy A. były przedsiębiorstwem państwowym, czyli okresu sprzed 1989 r., to wówczas stanowiący podstawę orzekania w przedmiotowej sprawie art. 37a ustawy byłby przepisem martwym, gdyż warunek 30-letniego nieprzerwanego okresu posiadania nigdy nie zostałby spełniony. Jak wyjaśnił też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1671/10, "zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy mienie A. stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (to jest w dniu 9 grudnia 1989 r.) oraz środki nabyte przez kolej w toku dalszej działalności. W związku z powyższym należy, bez względu to, czy przedsiębiorstwo [...] legitymuje się obecnie dokumentem na przekazanie mu konkretnego gruntu udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi, że konkretna nieruchomość była gruntem związanym z funkcjonowaniem kolei" (dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Takie postępowanie zostało przeprowadzone w niniejszej sprawie, stosownie do wymogów określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a wyprowadzone przez organy wnioski nie naruszają przepisu prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia.

Z przedstawionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako niezasadną.