Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2113/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zabytki
Budowlane prawo
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.
article: art. 39 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1186
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
article: art. 105, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.), sędzia WSA Tomasz Stawecki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2021 r. sprawy ze skargi L. C. na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] września 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia rozbiórki budynku I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na rzecz skarżącego L. C. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2020 r., znak [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister"), na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: "u.o.z."), art. 39 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: "Pr. bud.") oraz art. 17 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia L. C. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "[...]WKZ") z [...] maja 2020 r., znak [...], - utrzymał ww. zaskarżone postanowienie w mocy.

Uzasadniają postanowienie Minister wyjaśnił, że pismem z 15 kwietnia 2020 r. Starosta [...] zwrócił się do [...]WKZ z wnioskiem o uzgodnienie rozbiórki budynku gospodarczego na działce nr ewid, [...] obręb [...], jedn. ewid. [...]-gmina.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku, [...]WKZ postanowieniem z [...] maja 2020 r., znak [...], odmówił uzgodnienia ww. zamierzenia budowlanego, gdyż obiekt ten posiada wartości historyczne i architektoniczne, na które składają się: zachowana historyczna forma architektoniczna, plan budynku, kompozycja elewacji z detalem architektonicznym, historyzujący styl, które potwierdzają jego autentyczność. Budynek ten jest świadectwem funkcji i działalności wysokotowarowego gospodarstwa folwarcznego i stanowi istotną część zabudowy w rozplanowaniu przestrzennymi miejscowości. Rozbiórka wpłynie negatywnie zarówno na wartości zabytkowe zespołu folwarcznego, jak również układu ruralistycznego wsi [...].

Na powyższe postanowienie zażalenie złożył L. C., wskazując, że budynek ten nie nadaje się do remontu.

Minister przywołał art. 39 ust. 3 Pr. bud., zgodnie z którym do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Zgodnie z przepisem przejściowym, tj. art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 75, poz. 474), do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, decyzję, o której mowa w art. 39 ust. 3 Pr. bud., wydaje się po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do zabytków znajdujących się w wykazie, o którym mowa w art. 7 niniejszej ustawy.

Z akt sprawy wynika, że przedmiotowy budynek gospodarczy jest częścią folwarku, który został ujęty w wykazie zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków, o którym mowa w art. 7 ustawy z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2010, Nr 75, poz. 474) i przewidzianego do umieszczenia w gminnej ewidencji zabytków, w rozumieniu obowiązujących obecnie przepisów. Ponadto znajduje się na obszarze układu ruralistycznego wsi [...], również ujętego w tym wykazie.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ pierwszej instancji wyjaśnił, że rozbiórką ma zostać objęty historyczny budynek [...], wchodzący w skład zespołu folwarcznego, datowanego na 4 ćw. XIX w. Omawiany budynek został wybudowany ok. 1911 r. w północno-zachodniej części podwórza gospodarczego. Jest to parterowa, niepodpiwniczona budowla, wzniesiona na planie wydłużonego prostokąta w konstrukcji drewnianej, obudowanej cegłą, nakryta dachem dwuspadowym, deskowym o łagodnym spadku, pokrytym papą. Budynek zachował czytelną formę architektoniczną z detalem architektonicznym w postaci ceglanego gzymsu oraz ceglanych lizen, wyznaczających rytm podziału elewacji. Przedmiotowy budynek [...] wyróżnia się największą powierzchnią zabudowy wśród budynków gospodarczych wchodzących w skład zespołu folwarcznego. Stanowi istotną część zabudowy zespołu folwarcznego, który jest czytelnym i rozpoznawalnym architektonicznie elementem w rozplanowaniu przestrzennym i kompozycyjnym wsi. Średniowieczne rozplanowanie ulicowo-placowe w ciągu wieków rozwinęło się przestrzennie w dużą wielodrożnicę. Rozbiórka przedmiotowego budynku wpłynie negatywnie zarówno na wartości zespołu folwarcznego, jak również na cały układ ruralistyczny.

W ocenie [...]WKZ, przedłożona do uzgodnienia dokumentacja zawiera ogólny opis konstrukcji budynku z ogólną oceną stanu technicznego i nie wskazuje w sposób jednoznaczny na konieczność jego rozbiórki. Brak inwentaryzacji architektonicznej budynku ze szczegółowym wskazaniem i opisem zakresu i miejsc uszkodzeń konstrukcji oraz części składowych budynku, uniemożliwia miarodajną ocenę stanu zachowania budowli. Ponadto zdaniem organu pierwszej instancji, załączona dokumentacja nie wskazuje, że obecny stan budynku uniemożliwia przeprowadzenie naprawy i remontu, pozwalających na doprowadzenie obiektu do właściwego stanu.

W świetle regulacji art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przyjąć należy, że wszystkie działania i rozstrzygnięcia organu konserwatorskiego winny być podejmowane dla zapewnienia odpowiednich warunków, umożliwiających zachowanie zabytków we właściwym stanie, ich odpowiedniego zagospodarowania i utrzymania, zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości, udaremnienia niszczenia i właściwego korzystania z zabytków. W związku z powyższym organ ochrony zabytków rozstrzyga w omawianej sprawie, czy projektowane prace są dopuszczalne ze stanowiska konserwatorskiego, tj. czy nie naruszają wartości zabytkowych chronionego obiektu.

Z dokumentacji rozbiórki autorstwa J. G., wynika, że budynek jest w kiepskim stanie technicznym. Występują pęknięcia pionowe i diagonalne ścian. Papa na deskowaniu całkowicie porośnięta mchem wraz z ubytkami, które powodują przecieki i gnicie elementów więźby dachowej. Posadzka z cegły w szczątkowym stanie. Ściana zachodnia w części zawalona, reszta mocno odchylona od pionu. Koszty remontu są zbyt wysokie w stosunku do uzyskanych efektów, więc właściciel zdecydował się na rozbiórkę obiektu.

Minister podzielił stanowisko i argumentację [...]WKZ i stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa i jest słuszne merytorycznie.

Aktualny stan techniczny nieruchomości nie wskazuje na utratę wartości zabytkowych, nie wyklucza też jego remontu i zachowania. Wobec bezspornych wartości przedmiotowego budynku gospodarczego ([...]), jako elementu zespołu folwarcznego, z konserwatorskiego punktu widzenia inwestycja, polegająca na jego unicestwieniu jest niedopuszczalna. Minister jest przekonany o konieczności zachowania omawianego budynku, z uwagi na posiadane przez niego wartości zabytkowe, o których świadczy autentyzm formy i substancji zabytkowej m.in. w postaci zachowanej bryły, gabarytów, kształtu dachu, skromnego detalu architektonicznego. Stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej przedmiotowego obiektu jest duży i należy wobec niego podejmować działania o charakterze konserwatorsko - restauratorskim i zachowawczym. Inwestycja zakładająca jego rozbiórkę stoi w sprzeczności z podstawową zasadą ochrony zabytków - ich trwałego zachowania i zagospodarowania w sposób niepowodujący uszczerbku dla wartości zabytkowej.

Budynek ten odpowiada definicji legalnej zabytku, określonej przez art. 3 pkt 1 u.o.z., jako nieruchomość, będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, której zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Negatywna ocena stanu technicznego budynku, kwestie użyteczności obiektu lub aspekt ekonomiczny, z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej nie stanowią przesłanek do unicestwienia zabytku, ani nie przesądzają o utracie wartości zabytkowej.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 Pr. bud., obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytymi stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej.

Minister uznał, że w interesie społecznym leży ochrona obiektów o wartościach zabytkowych oraz niedopuszczenie do całkowitego zniszczenia ich autentycznej, zabytkowej substancji. W przedmiotowej sprawie jest to sprzeczne z interesem inwestora. [...]WKZ słusznie przedłożył interes społeczny nad interes strony, ponieważ realizacja planowanej inwestycji doprowadziłaby do unicestwienia autentycznego obiektu, stanowiącego przykład typowej zabudowy folwarcznej z 1 ćw. XX w. i stanowiłaby znaczny uszczerbek dla krajobrazu kulturowego miejscowości. W ocenie organu zażaleniowego, zebrana dokumentacja nie wskazuje w sposób jednoznaczny na konieczność przeprowadzenia rozbiórki przedmiotowego budynku.

Z tym postanowieniem nie zgodził się skarżący, wnosząc pismem datowanym na 20 października 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

"1) naruszenie prawa materialnego, tj., art. 39 ust. 3 ustawy Prawo Budowlane, poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że przepis ten odnosi się do sytuacji skarżącego i stanowił podstawę do zwrócenia się o uzgodnienie planowanej rozbiórki budynku z [...] Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, podczas gdy nie wystąpiły przesłanki do zwrócenia się o uzgodnienie planowanej rozbiórki budynku z wojewódzkim konserwatorem zabytków;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 i ust. 7 ustawy z dnia 18.03.2010 o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw, polegające na ich zastosowaniu, podczas gdy w sprawie nie wystąpiła podstawa prawna do zwrócenia się organu administracji o uzgodnienie projektu budowlanego z wojewódzkim konserwatorem zabytków".

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia [...]WKZ i zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając skargę skarżący po opisie stanu sprawy wyjaśnił, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest błędne. Przede wszystkim, organy błędnie ustaliły, że istniała podstawa do zwrócenia się o uzgodnienie planowanej rozbiórki budynku z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Zgodnie z art. 39 ust. 3 Pr. bud., w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Zgodnie zaś z przepisem przejściowym, tj. art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, decyzję, o której mowa w art. 39 ust. 3 ustawy - Prawo budowlane, wydaje się po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do zabytków znajdujących się w wykazie, o którym mowa w art. 7 ustawy nowelizującej. Stosownie do art. 6 ust. 2 ustawy nowelizującej w terminie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o których mowa w art. 7, wójt (burmistrz, prezydent miasta) był zobowiązany do założenia gminnej ewidencji zabytków.

Tymczasem według wiedzy skarżącego, co również wynika ze stanu faktycznego ustalonego przez organy orzekające, gminna ewidencja zabytków w Gminie [...], nie została utworzona, Z powyższych względów należy uznać, że nie istniała podstawa do zwrócenia się o uzgodnienie planowanej rozbiórki budynku z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Co istotne, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyjął, że nadal obowiązuje wykaz zabytków, o którym mowa w art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

W konsekwencji, organy obu instancji dokonały błędnie zastosowały art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Pominęły bowiem, że art. 6 ust. 2 tej ustawy nałożył na wójta (burmistrza gminy, prezydenta miasta) obowiązek założenia gminnej ewidencji zabytków w terminie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o których mowa w art. 7. Ochrona wynikająca z art. 8 ust. 3 obowiązywała do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, nie dłużej jednak niż 2 lata od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o których mowa w art. 7, W sytuacji braku wykonania obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ochrona konserwatorska wygasa. Powyższe zostało potwierdzone m.in. przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 25/17), który podkreślił, że "niedopuszczalnym jest przyjęcie, że w razie bezczynności wójta (burmistrza gminy, prezydenta miasta) w tworzeniu gminnej ewidencji zabytków ochrona z art, 8 ust 3 ustawy nowelizującej trwa w nieskończoność".

Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1065/18.

Stosownie do art. 6 ust. 2 o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, w terminie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o których mowa w art. 7, wójt (burmistrz, prezydent) zobowiązany był założyć gminną ewidencję zabytków. Z przyjętych natomiast przez organy ustaleń faktycznych wynika, że w dacie orzekania w Gminie [...] nie istniała gminna ewidencja zabytków, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i aktów wykonawczych do tej ustawy. Natomiast podstawą rozstrzygnięć organów administracji był istniejący wykaz zabytków, ustalony przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Jako, że obowiązek założenia gminnej ewidencji zabytków miał być zrealizowany w ściśle określonym terminie, tj. w okresie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o których mowa w art. 7, to ochrona konserwatorska wynikająca z art. 8 ust. 3 obowiązywała zatem wyłącznie do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wskazanego w przepisie wykazu zabytków. W przypadku braku wykonania obowiązku wynikającego z art, 6 ust. 2 ustawy nowelizującej, ochrona konserwatorska wygasa.

Zatem, skoro w Gminie [...] nie została utworzona gminna ewidencja zabytków, a ochrona konserwatorska nie mogła być wywodzona z art. 8 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, to nie istniała także podstawa prawna do zwrócenia się organu administracji o uzgodnienie projektu budowlanego zamiennego z [...] Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.

Brak założenia ewidencji zabytków i niemożność rozciągnięcia ochrony konserwatorskiej na przekazany wykaz zabytków sprawia, że art. 39 ust. 3 Pr. bud., a także art. 8 ust. 3 i ust. 7 ustawy z 18 marca 2010 o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw nie mogły mieć zastosowania. Nie istniała zatem kompetencja [...]WKZ do uzgadniania przedmiotowej inwestycji.

Dlatego zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji, błędnie uznały, że w rozpoznawanej sprawie istniała podstawa do zwrócenia się o uzgodnienie planowanej rozbiórki budynku z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

W lakonicznej odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje stanowisko i wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, że zarówno zaskarżone postanowienie Ministra, jak i poprzedzające je postanowienie [...]WKZ naruszały prawo w sposób opisanym w skardze i poniżej w uzasadnieniu wyroku, nakazujący ich uchylenie, a skarga była w pełni zasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarżący wskazał w swojej skardze na istotę niniejszej sprawy. Słusznie twierdzi skarżący, że zaniechania gminy w zakresie utworzenia w ustawowym terminie gminnej ewidencji zabytków nie mogą wywoływać negatywnych skutków dla strony zamierzającej wykonać legalnie roboty budowlane w odniesieniu do obiektu, ujętego w wykazie zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków, o którym mowa w art. 7 ustawy z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2010, Nr 75, poz. 474) i przewidzianego do umieszczenia w gminnej ewidencji zabytków.

Zgodnie z przepisem przejściowym, art. 8 ust. 3 ww. ustawy 18 marca 2010 r., do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, decyzję, o której mowa w art. 39 ust. 3 Pr. bud., wydaje się po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do zabytków znajdujących się w wykazie zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Jak wynika z akt sprawy, przedmiotowy budynek gospodarczy, co do którego odmówiono skarżącemu uzgodnienia konserwatorskiego w trybie art. 39 ust. 3 Pr. bud., jest częścią folwarku, który został ujęty w wykazie zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków, o którym mowa w art. 7 ustawy z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. 2010, Nr 75, poz. 474) i przewidzianego do umieszczenia w gminnej ewidencji zabytków, w rozumieniu obowiązujących obecnie przepisów.

Jak wynika z pisma [...]WKZ z 30 listopada 2010 r., skierowanego m.in. do Urzędu Miasta i Gminy [...] organ ten, przekazując wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków (w którym ujęty był ww. obiekt skarżącego) poinformował Miasto i Gminę [...], że w terminie 2 lat powinna utworzyć gminną ewidencję zabytków, zgodnie z art. 6 ust. 2 ww. ustawy z 2010 r.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia organu I instancji, budynek gospodarczy skarżącego nie został jednak do dnia wydania tego rozstrzygnięcia ujęty w gminnej ewidencji zabytków (która tez najprawdopodobniej nie powitała). Cały bowiem zespół folwarczny określa organ I instancji, jako "przewidziany do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków" (s. 2 postanowienia).

Oznacza to, że Starosta [...], występując pismem z 15 czerwca 2020 r. do [...]WKZ o uzgodnienie robót rozbiórkowych na podstawie art. 39 ust. 3 Pr. bud. nie zwrócił uwagi, ze dyspozycja tego przepisu nie ma w sprawie zastosowania. Konieczność uzgodnienia robót budowlanych dotyczy zgodnie z ww. przepisem wyłącznie obiektów budowlanych niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Dopiero wówczas organ administracji architektoniczno-budowlanej wydaje pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Powyższego nie dostrzegł również [...]WKZ, wydając postanowienie o odmowie uzgodnienia rozbiórki przedmiotowego obiektu, a następnie błąd ten powielił Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, utrzymując w mocy postanowienie [...]WKZ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że skoro w Mieście i Gminie [...], na terenie której położony jest przedmiotowy budynek gospodarczy, nie została utworzona gminna ewidencja zabytków, a ochrona konserwatorska nie mogła być wywodzona z art. 8 ust. 3 ustawy z 18 marca 2010 o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw Dz. U. Nr 75, poz. 474 (tj. z przekazanego wykazu zabytków), to w konsekwencji nie istniała także podstawa prawna zwrócenia się organu administracji architektoniczno-budowlanej do [...]WKZ o uzgodnienie rozbiórki tego obiektu.

W takim też wypadku, skoro nie istniała gminna ewidencja zabytków w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2068) i aktów wykonawczych do tej ustawy, a art. 6 ust. 2 3 ustawy z 18 marca 2010 o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw nałożył na wójta (burmistrza, prezydenta) obowiązek założenia gminnej ewidencji zabytków w ściśle określonym terminie, tj. w okresie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o których mowa w art. 7, to ochrona konserwatorska wynikająca z art. 8 ust. 3 obowiązywała wyłącznie do czasu założenia gminnej ewidencji zabytków, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wskazanego w przepisie wykazu zabytków (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2019 r., sygn.. akt II OSK 1065/18, CBOSA).

W sytuacji zaś braku wykonania obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 2 ww. ustawy z 18 marca 2010 r., ochrona konserwatorska wygasała z upływem 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wskazanego w przepisie wykazu zabytków. Niedopuszczalnym jest przyjęcie, że w razie bezczynności wójta (burmistrza, prezydenta) w tworzeniu gminnej ewidencji zabytków, ochrona z art. 8 ust. 3 ustawy nowelizującej trwa w nieskończoność (por. wyrok NSA z 29 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 25/17, CBOSA).

Tym samym, przedmiotowo bezprzedmiotowe było zwrócenia się organu administracji architektoniczno budowlanej o uzgodnienie planowanej inwestycji z wojewódzkim konserwatorem zabytków – a co za tym idzie bezprzedmiotowe było też postępowanie [...]WKZ i Ministra.

Dlatego też tut. Sąd stwierdza, że po pierwsze, organa obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 8 ust. 3 ww. ustawy z 18 marca 2010 r., nie dostrzegając, że art. 6 ust. 2 tej ustawy nałożył na wójta (burmistrza gminy, prezydenta miasta) obowiązek założenia gminnej ewidencji zabytków w terminie 2 lat od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, o których mowa w art. 7. Po drugie zaś, ani [...]KWZ, ani Minister nie umorzyły w takiej sytuacji postepowania, wywołanego wystąpieniem Starosty [...] o uzgodnienie robót rozbiórkowych na podstawie art. 39 ust. 3 Pr. bud.

Tym samym organ I instancji naruszył art. 105 § 1 k.p.a. prowadząc bezprzedmiotowe postępowanie i wydając do tego merytoryczne postanowienie, zaś Minister naruszył art. 138 § 1 pkt. 2 in fine w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. przez to, że nie uchylił postanowienia [...]WZ i nie umorzył postepowania w pierwszej instancji. To naruszenie miało zaś bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z wyżej wskazanych przyczyn brak jest podstaw do kontynuowania w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego, co oznacza, że wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 145 § 3 p.p.s.a., nakazująca umorzenie postępowania administracyjnego. Wyjaśnić bowiem należy, że art. 145 § 3 p.p.s.a. jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowo administracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a.

Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje wówczas przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc tym samym postępowanie administracyjne (por. komentarz do art. 145 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17).

Stwierdzenie przez sąd meriti obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, nakazuje temu sądowi umorzenie postępowania administracyjnego.

Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego zwrot uiszczonego wpisu sądowego. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt. 3 p.p.s.a.