Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 177/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2006-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Asesor WSA Beata Jezielska Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2006 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" roku Nr "[...]"; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 9 kwietnia 2001 r., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. , Nr 142, poz. 950, ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia - Ustawą o kombatantach, pozbawił E. L. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD z tytułu "walki o utrwalanie władzy ludowej" w okresie od dnia 18 października 1948 r. do dnia 31 grudnia 1948 r. Natomiast na podstawie art. 80 kpa oraz art. 22 ust.1 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" powołanej ustawy organ odmówił przyznania E. L. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w okresie od dnia 8 czerwca 1944 r. do dnia 24 grudnia 1944 r.

W uzasadnieniu Organ wskazał, iż w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały je wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 -1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Za taką osobę Organ uznał E. L. podnosząc, iż z akt b. ZboWiD wynika, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił on służbę w Ludowym Wojsku Polskim, jednak podczas służby wojskowej nie brał udziału w zwalczaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii i grup Wehrwolfu.

Odnośnie do wniosku E. L. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim wskazano, iż na tę okoliczność E. L. przedłożył rekomendację, oświadczenia świadków oraz zaświadczenie wystawione przez Towarzystwo Opieki nad Obozem Karnym w D. Organ stwierdził, iż okoliczności podane we wniosku są sprzeczne z zawartością akt b. ZBoWiD, założonych w 1985 r., ponieważ w deklaracji oraz w życiorysie E. L. napisał jedynie, iż w latach 1941-1945 przebywał na robotach przymusowych, nie wspominając o pobycie w obozie.

E. L. zakwestionował zasadność powyższej decyzji poprzez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podnosił, iż jego jednostka wojskowa dwa razy brała udział w zwalczaniu grup powstańczych UPA oraz, że w czasie wojny przebywał w "obozie karnym" w D., co potwierdza złożone w tej sprawie zaświadczenie. Następnie wywieziono go w 1944 r. na roboty w głąb Niemiec, jednak z tamtego okresu żadnych dat i miejscowości nie pamięta.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa, decyzją z dnia 19 października 2001 r., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 9 kwietnia 2001r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ ponowił argumenty zawarte w uzasadnieniu poprzedniej decyzji w przedmiocie pozbawienia E. L. uprawnień kombatanckich. Nie znalazł również podstaw do przyznania E. L. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w okresie od dnia 8 czerwca 1944 r. do dnia 24 grudnia 1944 r. W ocenie Organu wyjaśnienia strony i przedstawione dowody mające potwierdzić jej pobyt w obozie hitlerowskim są niewiarygodne, gdyż według wydawnictwa pt. "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 - 1945. Informator encyklopedyczny", PWN W-wa 1979 r., str. 164-165, obóz przejściowy i obóz pracy w D. istniał od września 1939 r. do maja 1944 r.

Pismem z dnia 12 listopada 2001 r. (data wpływu do Urzędu) zatytułowanym "prośba" E. L. zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie jego sprawy podnosząc, iż załącza "zaświadczenia". Do podania załączył następujące dokumenty (kopie): ankietę złożoną w Powiatowym Biurze Dowodów Osobistych w O., ankietę danych dotyczących b. więźnia obozu karnego w D. wypełnioną w dniu 27 maja 1993 r. , zeznania dwóch świadków: S. N. i B. D., złożone w dniu 27 maja 1993 r. pod odpowiedzialnością karną, zaświadczenie Nr "[...]" z dnia 28 maja 1993 r. wydane przez Towarzystwo Opieki nad b. Obozem Karnym. Ośrodek Badań Historycznych w D., wspomnienia z obozu w D., spisane w dniu 27 maja 1993 r. oraz zaświadczenie Północnej DOKP w G. z dnia 30 marca 1993 r. stwierdzające, że przy ustalaniu emerytury E. L., zaliczono na podstawie złożonych dowodów, okres pracy przymusowej wykonywanej na rzecz hitlerowskich Niemiec w czasie II wojny światowej, od dnia 30 czerwca 1941 r. do dnia 19 stycznia 1945 r. w P., gm. P. w gospodarstwie Niemca P. O. Ponadto E. L. nadal utrzymywał, że będąc w wojsku brał udział w walkach z UPA.

Pismem z dnia 3 grudnia 2001 r. E. L. poinformował dodatkowo, że w 1944 r. został pobity na przesłuchaniu i przewieziony do obozu karnego w D. pod tzw. "[...]", za pobicie dwóch Niemców. Przed przewiezieniem go do "ogólnego obozu" musiał podpisać "jakiś dokument spisany po niemiecku" i ostrzeżenie, że jeśli wyjawi, jakie warunki istnieją pod "[...]" to on i cała jego rodzina zostaną pozbawieni życia. Oświadczył nadto, iż w obozie ogólnym mieszkał w celi razem ze S. N. i B. D., którzy złożyli na tę okoliczność stosowne zeznania. Podniósł także, iż dwaj świadkowie, których zeznania przedłożył, tj. H. Z. i H. N. mają przyznane świadczenia kombatanckie. Nadmienił, iż swoje pierwsze zaświadczenie o pobycie w obozie karnym w D. wysłał do ZBoWiD-u w dniu 31 sierpnia 1993 r.

Kolejnym pismem z dnia 4 grudnia 2002 r. E. L. poinformował Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż załącza do akt swojej sprawy kopię zaświadczenia H. Z., z którą przebywał w obozie karnym w D. Z zaświadczenia tego wynika, iż do uprawnień kombatanckich H. Z., Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zaliczył pobyt w obozie hitlerowskim od lipca 1944 r. do stycznia 1945 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwalifikował podanie E. L. z dnia 12 listopada 2003 r. jako wniosek o uchylenie decyzji z dnia 19 października 2001 r. , na podstawie art. 154 kpa. Powołując się na ten przepis decyzją Nr "[...]" z dnia 5 maja 2003 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 19 października 2001 r. , utrzymującej w mocy decyzję z dnia 9 kwietnia 2001 r. W uzasadnieniu Organ stwierdził, iż E. L. nie wykazał, by za uchyleniem dotychczasowej decyzji przemawiał słuszny interes społeczny lub jego słuszny interes. Zdaniem Organu okoliczności, na które powołała się strona we wniosku, takiej oceny nie uzasadniają, ponieważ od wydania decyzji stan prawny i orzecznictwo Kierownika Urzędu nie uległy zmianie, jak również postępowanie, po przeprowadzeniu którego wydana została decyzja "nie zostało dotknięte wadliwością". Wreszcie podniesiono, iż z akt sprawy nie wynika, by E. L. spełniał którąkolwiek przesłankę przyznania czy też zachowania uprawnień kombatanckich.

Organ podniósł, iż deklaracja E. L., że przebywał w obozie w D. od dnia 8 czerwca 1944 r. do dnia 24 grudnia 1945 r. jest sprzeczna z zaświadczeniem ZUS z dnia 17 sierpnia 1999 r., z którego wynika, że E. L. od dnia 9 maja 1941 r. do dnia 18 stycznia 1945 r. przebywał w gospodarstwie P. O. w P. w charakterze robotnika przymusowego. Ponadto ponownie powołano się na informator encyklopedyczny stwierdzając, że obóz hitlerowski w D. funkcjonował od września 1939 r. do maja 1944 r.

Odnosząc się do udziału E. L. w walkach z UPA podczas służby w Wojsku Polskim, organ stwierdził, iż strona składa w tej kwestii wyjaśnienia sprzeczne i wzajemnie wykluczające się. Podkreślono, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. L. stwierdził, iż podczas służby wojskowej brał udział w walkach z UPA, natomiast w piśmie z dnia 31 marca 2003 r. stwierdził m.in., że nie brał udziału w żadnych walkach.

Organ wskazał, iż z zaświadczenia z dnia 26 lutego 2002 r. wystawionego przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, ze jednostka wojskowa, w której pełnił służbę E. L. nie brała udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią ani z grupami Werwolfu.

E. L., niezadowolony z powyższego rozstrzygnięcia, złożył wniosek do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził m.in., iż obóz karny w D. istniał od 1939 r. do momentu wejścia wojsk radzieckich, tj. do dnia 17 stycznia 1945 r., co jest utrwalone na obelisku w D. Pobyt jego w obozie potwierdzili świadkowie, którzy przebywali razem z nim w celi.

Ustosunkowując się do zaświadczenia ZUS, w którym podano, że pracował jako przymusowy robotnik w P., E. L. podniósł, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił jego pobytu w obozie w D. uznając, że jest to okoliczność nie mająca wpływu na jego emeryturę.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek E. L., decyzją Nr "[...]" z dnia 10 lipca 2003 r., utrzymał w mocy dotychczasową decyzję o odmowie uchylenia własnej decyzji. W uzasadnieniu Organ podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, a nadto podniósł, iż zaświadczenie Towarzystwa Opieki na byłym Obozem Karnym w D. z dnia 28 maja 1993 r. nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 i § 2 kpa., a Towarzystwo nie jest podmiotem uprawnionym do wydawania zaświadczeń o pobycie w obozie w D. Organ ponownie stwierdził, iż obóz hitlerowski w D. funkcjonował od września 1939 r. do maja 1944 r., wnioskodawca nie mógł zatem przebywać w nim od czerwca 1944 r. do grudnia 1944 r.

Na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł E. L. Skarżący ponownie wskazał, że w czasie okupacji przebywał w obozie karnym pod "[...]" w D., z którego został wykupiony. Z obozu przewieziono go do pracy w niemieckim majątku w P. Gdy ubiegał się o emeryturę, ZUS stwierdził, że nie ma znaczenia czy przebywał w obozie, czy pracował w majątku, więc pobytu w obozie nie wyszczególnił w dokumentach. Na potwierdzenie faktu, że obóz w D. istniał od 1939 r. do dnia 17 stycznia 1945 r., skarżący przesłał zdjęcie tablicy pamiątkowej znajdującej się na terenie tego obozu.

Skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, na podstawie art. 97 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), została rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie.

Zaskarżona decyzja została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 września 2004 r., , sygn. akt "[...]".

Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pod katem ich zgodności z prawem, Sąd uznał, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, skutkującym koniecznością ich uchylenia.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tym wymogom, będące przedmiotem analizy decyzje, nie odpowiadają. Mianowicie, Organ odmawiając przyznania E. L. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie hitlerowskim w D., nie ustosunkował się do zarzutu podnoszonego przez skarżącego w pismach z dnia 3 grudnia 2001 r. i z dnia 4 grudnia 2002 r., iż H. Z. i H. N., którzy przebywali wraz z nim w obozie w D., mają przyznane przez ten Urząd uprawnienia kombatanckie. Ponadto opierając się na informacji jednego wydawnictwa, że obóz hitlerowski w D. istniał do maja 1944 r., Organ pominął milczeniem podnoszony przez skarżącego fakt, że na tablicy pamiątkowej umieszczonej w obozie w D. podano, że obóz istniał do 1945 r. Już tylko z tego powodu nie można było poprzestać na jednym źródle informacji i stosownie do postanowień art. 77 kpa obowiązkiem Organu było wyjaśnienie tych rozbieżności.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 23 marca 2004 r. skarżący podtrzymał, że wymienionym powyżej świadkom Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał uprawnienia kombatanckie zaliczając pobyt w obozie od lipca 1944 r. do stycznia 1945 r. Twierdzenia te znalazły potwierdzenie w przesłanych Sądowi przez Urząd aktach osobowych H. Z. i H. N. Stąd też Organ obowiązany był ustosunkować się do swego odmiennego stanowiska zaprezentowanego w niniejszej sprawie. Poza tym mając na uwadze, że skarżący uzasadnia z jakich przyczyn, ubiegając się w ZUS o emeryturę, nie wyszczególnił okresu objętego pobytem w obozie hitlerowskim, Organ winien także ustosunkować się do tych wyjaśnień.

Rozpoznając ponownie sprawę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 8 lipca 2005 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 19 października 2001 r. , Nr "[...]" o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 9 kwietnia 2001 r. ,Nr "[...]".

Następnie zaskarżoną decyzją z dnia 1 lutego 2006 r., Nr "[...]", po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek odwołania E. L., Organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 8 lipca 2005 r.

W uzasadnieniu tych decyzji Organ wyjaśnił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że E. L. uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. W okresie, za który przyznano mu uprawnienia pełnił służbę w 7. Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Analiza zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wskazuje, aby w stosunku do niego zachodziły przesłanki zachowania (a na aktualnym etapie postępowania -przywrócenia) uprawnień określonych w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie Ustawy o kombatantach, takie jak: uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w aktualnie obowiązującej ustawie, pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim przez żołnierzy z poboru w okresie od dnia 10 maja 1945 r. do dnia 30 czerwca 1947 r.

Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 26 lutego 2002 r. wynika, że żołnierze 7. Pułku KBW w latach 1948-1950 brali udział w walkach ze Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową, bandami o charakterze rabunkowym oraz uczestniczyli w organizowaniu konwojów. Brak natomiast informacji potwierdzających ich udział w walkach z Wehrwolfem lub Ukraińską Powstańczą Armią. Należało także mieć na uwadze, że ubiegając się o przyjęcie do ZBoWiD-u E. L. nie wspominał, aby brał udział w walkach z UPA - podawał natomiast, że od dnia 18 października 1948 r. do dnia 12 lipca 1950 r. brał udział w operacjach i walkach w okolicach R., J., S., S. oraz P. Były to m. in. bandy "[...]". Nie wymaga szczególnego dowodu stwierdzenie, że w rozpatrywanym okresie w okolicach R. i K. nie były aktywne bandy UPA, a co najwyżej formacje zbrojnego podziemia niepodległościowego i pospolite bandy rabunkowe. W tym zakresie zresztą E. L. w toku postępowania wykazywał daleko idącą niekonsekwencje w jednych pismach podając, że brał udział w walkach z UPA, podczas gdy w innym miejscu podawał, że w wojsku był krawcem i w jakichkolwiek walkach nie brał udziału. Organ wskazał na tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2004 r. (sygn. akt OSK 699/04) : jeżeli w postępowaniu administracyjnym zostało wykazane, czy i w jakich okresach jednostki, w których służyła osoba weryfikowana brały udział w walkach z oddziałami UP A (względnie takiego udziału nie brały) to okoliczność ta nie wymaga żadnych dodatkowych dowodów, bowiem nie można przyjąć, by dokument urzędowy jakim są informacje z Archiwum Straży Granicznej, [analogicznie Instytutu Pamięci Narodowej] zawierały nieprawdziwe lub fałszywa informacje.

Organ wskazał również, że zgodnie z art. 4 ust. l pkt l lit b) ustawy o kombatantach, represjami w jej rozumieniu są również okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Stosownie do § 5 pkt 2 lit. b) Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, póz. 1154 ze zm.) do wymienionej kategorii zalicza się również obóz w D. jako obóz przejściowy policji bezpieczeństwa (w pewnych okresach również jako wychowawczy obóz pracy). W tym zakresie należy jednak uznać, iż E. L. nie przedstawił wystarczających dowodów potwierdzających, iż w okresie od czerwca do grudnia 1944 r. przebywał właśnie w tym obozie.

Ubiegając się o przyjęcie do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację E. L. wypełniając deklarację członkowską (pkt 15 - dotyczący pobytu w więzieniach, obozach karnych, koncentracyjnych...) oraz składając niezwykle obszerny życiorys wskazał, iż w czerwcu 1941 r. został wywieziony na przymusowe roboty i przebywał do dnia wyzwolenia w okolicach P. W szczegółowym życiorysie wskazał: " w 1941 r. zostaliśmy wywiezieni z całą rodziną do Niemiec na roboty, mając 14 lat musiałem już ciężko pracować, aż do wyzwolenia. W styczniu 1945 r. wróciliśmy na swoją własność do J". W toku postępowania przed ZBoWID zainteresowany zatem nie wspominał o pobycie w obozie w D. Prawidłowe było zatem uznanie, że deklaracja strony i świadków : S. N., B. D., H. Z. i H. N. pozostaje w sprzeczności z wyjaśnieniami strony na potrzeby postępowania prowadzonego przez ZboWiD oraz z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i kolejowego organu rentowego z dnia 30 marca 1993 r. , z których wynika, iż zainteresowany od 9 maja 1941 r. do 18 stycznia 1945 r. pracował w gospodarstwie P. O. w P. w charakterze robotnika przymusowego. Oświadczenia strony złożone przed ZBoWiD korespondują z powyższym zaświadczeniem ZUS oraz Ankietą kierowaną do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w O. ( pkt l Ob). Mając powyższe na uwadze Organ orzekający odrzucił oświadczenia świadków ,podobnie jak odmówił również wiarygodności zaświadczeniu Towarzystwa Opieki nad Byłym Obozem Karnym w D. Zaświadczenie z dnia 28 maja 1993 r. nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § l i 2 kpa. Towarzystwo Opieki nad Byłym Obozem Karnym w D. nie jest podmiotem uprawnionym do wydawania zaświadczeń o pobycie w obozie w D., a Archiwum Państwowe i Instytut Pamięci Narodowej nie potwierdziły faktu pobytu strony w więzieniu lub w obozie hitlerowskim w D. Należy wyjaśnić, że zaświadczenia Towarzystwa nie były wystawiane na podstawie dokumentacji z czasów wojny (gdyż taka nie zachowała się), ale wyłącznie na podstawie oświadczeń osób bezpośrednio zainteresowanych uzyskaniem zaświadczenia. Osoby takie wypełniały ankietę byłego więźnia obozu w D. i następnie na jej podstawie uzyskiwały zaświadczenie. Na brak wiarygodności dokumentów tego rodzaju wskazuje analiza zaświadczeń wystawionych przez Z. G. dla świadków H. Z. i H. N. w porównaniu z zalegającymi w archiwach IPN dokumentami potwierdzającymi rzeczywisty okres ich represji. I tak w przypadku H. Z. (z d. K.) zaświadczenie Towarzystwa potwierdza pobyt w obozie od dnia 4 lipca 1944 r., a tymczasem karta ewidencyjna poszukiwań została założona dopiero dnia 31 lipca1944 r., zaś Komenda Policji Bezpieczeństwa w P. jeszcze w dniu 18 września 1944 r. zwracała się do Komendy Policji Bezpieczeństwa w C. o wciągnięcie wymienionej na listę osób poszukiwanych. Gdyby zatem H. Z. istotnie (jak potwierdza to zaświadczenie) przebywała już od dnia 4 lipca 1944 r. w obozie w D. nie byłoby potrzeby prowadzenia za nią poszukiwań we wrześniu 1944 r. W przypadku H. N. zaświadczenie Towarzystwa potwierdza pobyt w obozie w D. w okresie od dnia 30 marca 1944 r. do dnia 12 grudnia 1944 r. Tymczasem z dokumentów IPN wynika, że wymieniony w D. został osadzony dopiero w dniu 14 lipca 1944 r. Należy też mieć na uwadze, że H. N. w życiorysie podał, że z D. został wywieziony do obozu w W. (O.), z którego uciekł i ukrywał się do końca grudnia - nie mógł zatem przebywać w D. tak długo, jak to wynika z zaświadczenia Towarzystwa ( notatka z dnia 27 listopada 2005 r.).

Należy też stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek przekonujących dowodów potwierdzających jakąkolwiek formę służby, udziału lub chociażby współpracy E. L. z ruchem oporu. Żadnych odniesień w tym zakresie nie zawierają akta ZBoWiD, a relacje zainteresowanych są bardzo lakoniczne i wzajemnie sprzecznie. Skarżący nie przedstawił też żadnych świadków, którzy ewentualnie mogliby potwierdzić, że w czasie II wojny światowej prowadził działalność kombatancką określoną w art. l ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach.

Na powyższą decyzję E. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której powołał się na wyrok tegoż Sądu z dnia 6 września 2004 r. sygn. akt "[...]" oraz zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Wskazał, iż o załatwienie niniejszej sprawy ubiega się od dziesięciu lat, a dotychczas wydane decyzje przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych były nieprawidłowe i mijały się z prawdą.

Skarżący podniósł, że gdy dowiedział się, iż uprawnienia kombatanckie można uzyskać za pobyt w obozie, ponownie złożył wszystkie niezbędne dokumenty, podał świadków swego pobytu w obozie karnym w D. Stwierdził, że stanowisko Kierownika, iż obóz ten nie funkcjonował do stycznia 1945 r. jest błędne, czego dowodem jest chociażby tablica pamiątkowa przy ulicy J. w D. Nadto skarżący zwrócił uwagę na fakt, że pierwsze zaświadczenie o pobycie w D. uzyskał już w 1993 r.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, że w sprawie brak jest dowodów potwierdzających wystąpienie okoliczności o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie Ustawy o kombatantach, których zaistnienie pozwalałoby stronie na zachowanie ( przywrócenie ) uprawnień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), zwanej w dalszej części uzasadnienia p.p.s.a., sąd administracyjny kontroluje decyzję administracyjną pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Kontrola ta dotyczy zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w rozpoznawanej sprawie naruszył przepisy proceduralne, a naruszenie to mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzja stanowi przypadek naruszenia przez organ administracji normy art. 153 p.p.s.a.. Przepis ten stanowi bowiem, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Organ orzekający w niniejszej sprawie nie wziął pod uwagę istotnych wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Sądu, a dotyczących wyjaśnienia kwestii pobytu E. L. w obozie karnym w D. W konkluzji zaskarżonej decyzji Organ stwierdził, iż opis zdarzeń dotyczących pobytu skarżącego w obozie, w wersji przedstawionej przez niego i świadków, jest sprzeczny z pozostałymi dowodami i w związku z tym nie zasługuje na wiarę. Wobec braków stwierdzonych w materiale dowodowym, Sąd uznał, że powyższe stanowisko Organu nie jest oczywiste i przekonywujące, a przede wszystkim co najmniej przedwczesne. W ocenie Organu, w sprawie brak jest wystarczających dowodów potwierdzających wystąpienie okoliczności o których mowa w art. 22 ust.1 w zw. z art. 4 ust.1 pkt 1 lit. "b" Ustawy o kombatantach, które pozwalałyby na uzyskanie (przywrócenie) uprawnień skarżącemu.

W świetle wskazówek Sądu co do dalszego postępowania, obowiązkiem Organu było miedzy innymi dokonanie weryfikacji materiału dowodowego i ustalenie, czy zebrane dowody są wystarczające do przyznania stronie uprawnień kombatanckich , na podstawie wskazanych wyżej przepisów Ustawy o kombatantach.

W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 6 września 2004 r. , Sąd między innymi wskazał, iż zgodnie z art. 107 § 3 kpa, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które Organ uznał udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tym wymogom nie odpowiadały będące wówczas przedmiotem analizy decyzje Organu. Mianowicie Organ, odmawiając E. L. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D., mimo wskazań Sądu, ponowienie nie ustosunkował się do zarzutu podnoszonego przez skarżącego w pismach z dnia 3 grudnia 2001 r. i z dnia 4 grudnia 2002 r. , iż H. Z. i H. N., którzy przebywali wraz z nim w obozie w D., mają przyznane przez ten Urząd uprawnienia kombatanckie za okres pobytu w obozie od lipca 1944 r. do stycznia 1945 r. Ponadto opierając się na informacji jednego wydawnictwa, że obóz hitlerowski w D. istniał do maja 1944 r. , Organ pominął milczeniem podnoszony przez skarżącego fakt, iż na tablicy pamiątkowej umieszczonej w obozie w D. podano, że obóz istniał do stycznia 1945 r. Już tylko z tego powodu nie można było poprzestać na jednym źródle informacji i stosownie do postanowień art. 77 kpa obowiązkiem Organu było wyjaśnienie tych rozbieżności.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 23 marca 2004 r. i w dniu 31 maja 2006 r. skarżący podtrzymał, że wymienionym powyżej świadkom Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał uprawnienia kombatanckie, zaliczając pobyt w obozie od lipca 1944 r. do stycznia 1945 r. Twierdzenia te znalazły potwierdzenie w przesłanych Sądowi przez Urząd aktach osobowych H. Z. i H. N. Stąd też Organ obowiązany był ustosunkować się do swego odmiennego stanowiska zaprezentowanego w niniejszej sprawie. Tymczasem Organ, biorąc pod uwagę informacje zawarte w aktach osobowych powyższych świadków poprzestał na wykazaniu nieścisłości w ich relacjach, odnośnie okresu ich pobytu w obozie. Na podstawie faktycznie zaistniałych rozbieżności dokumentów z relacjami świadków, Organ wywiódł, iż zeznania świadków H. Z. i H. N. nie są wiarygodne. Z tych samych przyczyn Organ odmówił wiary zaświadczeniu Towarzystwa Opieki nad byłym Obozem Karnym w D. Natomiast w ogóle nie odniósł się do faktu, iż wymienieni świadkowie przebywali w obozie w D. w okresie kiedy obóz ten, według ustaleń Organu, miał już nie istnieć, gdyż został zlikwidowany w maju 1944 r. Należy zauważyć, że zeznania tych świadków korespondują nie tylko z relacjami skarżącego, a znajdują także potwierdzenie w zeznaniach świadków: B. D. i S. N. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że w zasobie archiwalnym Instytutu brak jest akt potwierdzających fakt pobytu E. L. w obozie w D. w 1944 r. lub w areszcie mieszczącym się przy ulicy "[...]" w D. Natomiast IPN potwierdził relacje świadków H. Z. i H. N. odnośnie do ich pobytu w obozie w D., w okresie kiedy obóz ten miał być już zlikwidowany, przekazując Organowi uwierzytelnione kserokopie kart z kartoteki akt ówczesnych władz niemieckich. Niewątpliwie powyższe dowody są sprzeczne z zawartością akt b. ZBoWiD, założonych w 1985 r., ponieważ w deklaracji oraz w życiorysie E. L. napisał jedynie, iż w latach 1941-1945 przebywał na robotach przymusowych, nie wspominając o pobycie w obozie. Nie można jednak kategorycznie wykluczyć i uznać argumentacji E. L. za niewiarygodną, iż ubiegając się o emeryturę nie wyszczególnił w dokumentach swego pobytu w obozie, gdyż dla uzyskania tego świadczenia, wyliczenia jego wysokość, pobyt w obozie nie miał istotniejszego znaczenia, albowiem ZUS zaliczył skarżącemu na poczet emerytury okres przymusowej pracy ( 1941 - 1945 ) w niemieckim majątku rolnym w P., gmina P. Należy zauważyć, że E. L. już w dniu 28 maja 1993 r. uzyskał zaświadczenie "[...]" z Ośrodka Badań Historycznych przy Komitecie Krajowym Towarzystwa Opieki nad byłym Obozem Karnym w D. Z dokumentu tego wynika, że na podstawie przechowywanych akt o sygn. "[...]", a nie jak wskazuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ, iż na podstawie relacji świadków, ustalono fakt pobytu E. L. w obozie w D. w okresie od dnia 8 czerwca 1944 r. do dnia 24 grudnia 1944 r. Kwestia ta winna zostać wyjaśniona, Organ zobowiązany był sprawdzić czy faktycznie wskazane w zaświadczeniu historyczne akta zachowały się i zażądać ich udostępnienia od Towarzystwa Opieki.

Dopuszczając ewentualność kwestionowania przez Organ wiarygodności zeznań świadków, czy też skarżącego, Sąd wskazał na celowość przesłuchania skarżącego w charakterze strony w przypadku, gdyby Organ kwestionował zeznania świadków lub skarżącego, jednakże z tej możliwości Organ nie skorzystał.

Ponownie należy wskazać, iż Organ orzekający w sprawie poprzestał jedynie na uzupełnieniu materiału dowodowego o informację Instytutu Pamięci Narodowej, według którego nie zdołano ustalić, aby E. L. faktycznie przebywał w obozie w D. Na tej podstawie Organ przyjął, iż zainteresowany w obozie w D. nie przebywał i odmówił w tej kwestii wiarygodności zeznaniom czterech świadków, w tym H. Z. i H. N., mimo, że z ich relacji oraz dokumentów wynika, że tam przebywali i miał tam również być osadzony skarżący.

Tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające narusza przepisy art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.

Pierwszy z cytowanych przepisów formułuje zasadę, w myśl której organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Przepis art. 77 k.p.a. ustanawia natomiast obowiązek zebrania przez organ orzekający w sprawie całego materiału dowodowego.

Oznacza to, iż decyzja administracyjna winna być wydana po uprzednim wnikliwym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy na podstawie wszelkich dostępnych środków dowodowych. Dopiero dokładne ustalenie stanu faktycznego pozwoli Organowi na dokonanie oceny, czy skarżący spełnia przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" Ustawy o kombatantach. Przy czym ocena ta nie może opierać się wyłącznie na faktach powszechnie znanych, czy też znanych Organowi z urzędu, ale winna odnosić się do konkretnej sprawy i konkretnego stanu faktycznego.

W aktualnym stanie sprawy ocena, czy skarżący spełnia warunki wymagane przez wskazany przepis Ustawy o kombatantach, jest przedwczesna. W dotychczas przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, Organ odmówił wiary pisemnym oświadczeniom świadków. Dokumentów tych nie skonfrontował jednak z innymi dowodami sugerowanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt II SA/Ol 3178/03, to znaczy z dowodem z zeznań świadków i z dowodem z przesłuchania strony. Stanowi to naruszenie przepisów o postępowaniu, bez względu na to, czy strona domagała się przeprowadzenia tych dowodów.

Uwadze Organu przy rozpoznawaniu sprawy umknęło to, że dowodami w sprawie administracyjnej mogą być nie tylko dokumenty, ale wszystko co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy. ( art. 75 § 1 k.p.a.)

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazywał już na potrzebę skorzystania z dowodów z zeznań świadków (zaoferowanych przez skarżącego) oraz z przesłuchania strony w trybie art. 86 k.p.a.

Zważywszy na powyższe uchybienia procesowe, w szczególności uznanie przez Sąd, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga poczynienia dodatkowych ustaleń odnośnie do pobytu E. L. w obozie w D. oraz ponownej oceny tej kwestii, zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. stosownie do wyniku sprawy.

Z uwagi na to, że skarga została uwzględniona, na zasadzie art. 152 p.p.s.a., należało orzec o wstrzymaniu wykonalności zaskarżonej decyzji.