Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 552/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 217
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Honorata Łopianowska, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2019 r. sprawy ze skargi O.S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz O.S.A. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez O. S.A. z siedzibą w W. (dalej "skarżąca", "spółka") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy:

Przed Prezydentem W. toczy się postępowanie podatkowe w stosunku do skarżącej w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2012.

W toku tego postępowania organ pierwszej instancji powziął wiadomość, że przed Sądem Okręgowym w W. toczy się postępowanie dotyczące stwierdzenia, że umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego zawarta w 31 stycznia 2009 r. pomiędzy T.S.A. (obecnie O. S.A.) a T. sp. z o.o. jest nieważna jako czynność prawna zawarta dla pozoru. W tej sytuacji, postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. Prezydent W. orzekł o zawieszeniu postępowania podatkowego w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2012 r. do czasu zakończenia postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Okręgowym w W.

Na to postanowienie 6 lipca 2016 r. spółka wniosła zażalenie. Stwierdziła w nim, że w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano zależności pomiędzy rozstrzygnięciem postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w W., a rozstrzygnięciem toczącej się przed organem pierwszej instancji sprawy podatkowej.

Po rozpatrzeniu ww. zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej jako "organ odwoławczy" albo "SKO"), postanowieniem z [...] grudnia 2018 r., utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ odwoławczy podał, że wystąpienie z powództwem do sądu w celu rozstrzygnięcia kwestii istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest zagadnieniem wstępnym, od którego rozstrzygnięcia zależy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji. Jest to więc – zdaniem SKO - przesłanka do obligatoryjnego zawieszenia postępowania podatkowego na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. – dalej "op").

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji w całości, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1) art. 217 § 2 oraz art. 210 § 4 w związku z art. 219 op poprzez niewyjaśnienie w zaskarżonym postanowieniu przesłanek przemawiających za zasadnością zawieszenia postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego Spółki w podatku od nieruchomości za 2012 r.;

2) art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 op poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Prezydenta W., podczas gdy organ ten błędnie zawiesił postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego spółki w podatku od nieruchomości za 2012 r., w sytuacji gdy złożenie przez organ podatkowy pozwu o ustalenie ważności umowy cywilnoprawnej w zakresie innego roku podatkowego nie wpływa w żaden sposób na postępowanie prowadzone przez Prezydenta W. w zakresie 2012 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że uzasadnienie faktyczne i prawne postanowienia w istocie w żaden sposób nie wyjaśnia podstawy faktycznej i prawnej podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Zauważyć należy – wskazała spółka - że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, podobnie jak w utrzymanym w mocy postanowieniu Prezydenta W., nie wskazano, z naruszeniem art. 217 § 2 O.p. uchwytnego związku pomiędzy powództwem skierowanym do sądu powszechnego (w zakresie ważności umowy z dnia 31 stycznia 2009 r.), a określeniem przez Prezydenta W. wysokości zobowiązania spółki w podatku od nieruchomości za 2012 r., które stanowi przedmiot zawieszonego postępowania. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie wykazał w szczególności z jakiej przyczyny rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w zakresie zobowiązania spółki w podatku od nieruchomości za 2012 r. jest uzależnione od rozstrzygnięcia przez sąd powszechny o istnieniu bądź nieistnieniu stosunku prawnego lub prawa w związku z zawarciem umowy z dnia 31 stycznia 2009 r.. Nie wykazano zatem, zdaniem skarżącej, wystąpienia podstawy faktycznej uzasadniającej zastosowanie art. 201 § 1 pkt 2 op. A zatem niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wpływu, jaki kwestionowana umowa z dnia 31 stycznia 2009 r. wywiera na rozstrzygnięcie sprawy postępowania w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. stanowi naruszenie art. 217 § 2 oraz art. 210 § 4 w związku z art. 219 op.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "ppsa") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie labo kończące postępowanie, a także na rozstrzygające sprawę co do istoty. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ppsa).

Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności postanowienia - w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 op (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.

Jednakże, zgodnie art. 134 § 1 ppsa, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przytoczone wyżej przepisy art. 134 i 135 p.p.s.a. dopuszczają zatem możliwość objęcia sądową kontrolą legalności nie tylko zaskarżonego aktu (postanowienia), ale również wszystkich innych aktów lub czynności, które zostały wydane w ramach tego samego stosunku administracyjnoprawnego, ponieważ użyty w obu tych przepisach termin "sprawa" występuje w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Wniosek ten znajduje uzasadnienie w szczególności w treści art. 135 ppsa, który nakazuje sądowi zastosowanie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych "we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Granice tej bowiem sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ppsa, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Należy również wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z treścią art. 201 § 1 pkt 2) op, organ podatkowy zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

W wyroku z 20 sierpnia 2014 roku w sprawie sygn. akt II FSK 2011/13 (opublikowanym, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 o.p. uzależnione jest od wystąpienia w konkretnej sprawie łącznie trzech przesłanek: (a) postępowanie jest w toku, (b) rozstrzygnięcie sprawy podatkowej, będącej przedmiotem postępowania podatkowego zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, (c) zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte. Z kolei pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" – wskazał NSA w powołanym orzeczeniu - należy rozumieć sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania, uwarunkowane jest rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego, które ze względu na jego przedmiot należy do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej lub sądu. Chodzi tu o związek bezpośredni, a więc o bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Uzależnienie rozstrzygnięcia od zagadnienia wstępnego oznacza, że rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest warunkiem rozstrzygnięcia sprawy podatkowej w ogóle, a nie warunkiem wydania decyzji o określonej treści.

Zatem przesłanka zawieszenia postępowania wskazana w powołanym przepisie ma miejsce wówczas, jeżeli rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd pozostaje w takim związku z postępowaniem podatkowym, że bez niego nie jest możliwe rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji (por. "Ordynacja podatkowa. Komentarz" Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Roman Hauser, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek, Jan Rudowski, Wolters Kluwer Warszawa 2017 s. 1176).

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że przed Sądem Okręgowym w W. toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. umowy z 31 stycznia 2009 roku, jako zawartej dla pozoru. Niesporne jest również, że z powództwem w tej sprawie nie wystąpił organ podatkowy podatku od nieruchomości, tj Prezydent W. Poza sporem pozostaje również, że postanowieniem z [...] czerwca 2016 roku zostało wszczęte wobec skarżącej postępowanie w sprawie określenia wysokości podatku od nieruchomości za 2012 rok. Postępowanie to zostało następnie zawieszone postanowieniem z [...] czerwca 2016 roku z uwagi na wskazane wyżej postępowanie przed Sądem Okręgowym w W., zaś zaskarżonym postanowieniem SKO – utrzymane w mocy.

Zdaniem sądu skarżąca słusznie zarzuca, że zaskarżone postanowienie organu odwoławczego nie wyjaśnia w sposób zgodny z regułami postępowania podatkowego związku sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w W. z postępowaniem w przedmiocie podatku od nieruchomości. Wobec tego, że z powództwem w ww. sprawie nie wystąpił Prezydent W. całkowicie zbędne są rozważania odnoszące się do treści art. 199a op, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Poza przytoczeniem elementów zagadnienia wstępnego, organ odwoławczy nie wyjaśnił, jak należy je odnieść do okoliczności niniejszej sprawy. Dodatkowo – sprzecznie z materiałem dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie – wskazał na ostatniej stronie zaskarżonego postanowienia, że "organ podatkowy pierwszej instancji wystąpił z powództwem do sądu powszechnego" i ocenił tę (nieistniejącą w sprawie) okoliczność jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 op.

Brak wyjaśnienia w zaskarżonym postanowieniu tak istotnego zagadnienia potwierdza zasadność postawionych w skardze zarzutów naruszenia art. 217 § 2 oraz 210 § 4 w zw. z art. 219 op.

Zauważyć przy tym należy, że także uzasadnienie postanowienia organu pierwszej instancji nie zawiera wyjaśnienia z jakich przyczyn toczące się przed Sądem Okręgowym w W. postępowanie stanowi zagadnienie wstępne bez rozstrzygnięcia którego w ogóle nie jest możliwe wydanie decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2011 rok. Organ pierwszej instancji wskazał jedynie, że na podstawie umowy, której dotyczy sprawa przed ww. sądem okręgowym doszło do zmiany podatnika podatku od nieruchomości za nieruchomości eksploatowane przez O.SA.

Raz jeszcze należy jednak przypomnieć, że z żądaniem stwierdzenia nieważności umowy z 2009 roku nie wystąpił Prezydent W. – organ podatkowy pierwszej instancji w przedmiocie podatku od nieruchomości w niniejszej sprawie.

Niezależnie od powyższego, w ocenie sądu w niniejszej sprawie nie było w ogóle podstaw do zawieszenia postępowania podatkowego. Dla uzasadnienia tej tezy sąd odwoła się do argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2017 roku w sprawie sygn. akt II FSK 3030/16. Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zagadnienie prawomocności materialnej wyroku wydanego przez sąd w innej sprawie odnosi się do faktu jego istnienia, a przejawia się w mocy wiążącej, ocenianej od strony podmiotowej i przedmiotowej. Granice podmiotowe wyznaczone są składem uczestników postępowania prawomocnie zakończonego, chyba że ustawa wyraźnie wskazuje na związanie także innych osób (art. 365 § 1 in fine k.p.c.). Jeśli nie zachodzi tożsamość podmiotowa, to rozstrzygnięcie określonego zagadnienia prawnego w jednej sprawie nie wyłącza dopuszczalności jego badania i oceny w innej sprawie. Zgadzając się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w tym orzeczeniu, że wyroki zapadłe w postępowaniach wszczętych przez inne organy podatkowe, pomimo tożsamości przedmiotowej, nie będą korzystały z rozszerzonej prawomocności i nie będą wiążące dla organu podatkowego rozstrzygającego w rozpatrywanej sprawie.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjmuje powyższe stanowisko za własne. Skoro zatem w niniejszej sprawie z powództwem nie wystąpił Prezydent W., nie będzie go wiązało orzeczenie wydane w tym postępowaniu. Oznacza to, że będzie zobowiązany do samodzielnego badania wszelkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego skarżącej w podatku od nieruchomości za 2012 rok. W konsekwencji, jako całkowicie zbędne i nieuzasadnione, należy ocenić zawieszenie postępowania. Zatem nieuzasadnione było również utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem SKO. Powyższe oznacza, że w pełni zasadne są podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 op.

Nie bez znaczenia dla oceny wydanych w niniejszej sprawie postanowień w przedmiocie zawieszenia postępowania ma także okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia SKO, ale także w dacie wydania postanowienia przez organ pierwszej instancji sprawa tocząca się przed Sądem Okręgowym w W. o ustalenie, że nie istnieje umowa sprzedaży i leasingu zwrotnego z 31 stycznia 2009 roku była zakończona. Wyrok w tej sprawie (sygn. akt [...]) został wydany [...] sierpnia 2015 roku, zatem na długo przed zawieszeniem postępowania. Orzeczenie to jest dostępne w Portalu Orzeczeń Sądu Okręgowego w W. pod adresem internetowym www.orzeczenia.warszawa.so.gov.pl.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 134 § 1 ppsa należało uchylić zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z [...] grudnia 2018 roku oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, o czym orzeczono w punkcie 1) sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w punkcie 2) sentencji wyroku. Kwotę zasądzoną na rzecz skarżącej z tego tytułu stanowi: wpis od skargi - 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł.