Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 136/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2017 r. sprawy ze skargi A. O. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

A. O. (dalej też jako "skarżąca" lub "zdająca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15 - 18 marca 2016 r. (dalej też jako "Komisja II stopnia" lub "komisja odwoławcza") z dnia [...] października 2016 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w O. (dalej też jako "Komisja I stopnia") z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowi art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm., dalej cyt. jako "u.r.p") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej też jako "k.p.a".).

Do wydania przedmiotowej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym:

W dniach od 15 do 18 marca 2016 roku skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w O.

Następnie uchwałą z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu Komisja podkreśliła, że skarżąca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę bardzo dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki – ocenę celującą. Komisja wskazała bowiem, że zgodnie z art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zadanie z prawa gospodarczego, z którego to skarżąca uzyskała ocenę negatywną, sprowadzało się do obowiązku sporządzenia, jako radca prawny E. K., świadczący pomoc prawną na rzecz "B." S.A. z siedzibą w B. i J. B., umowy sprzedaży przez "B." spółkę z o.o. z siedzibą w B. na rzecz spółki "B." S.A. z siedzibą w B. oraz na rzecz J. B., samochodu ciężarowego marki M., o numerze identyfikacyjnym pojazdu [...], rok produkcji 2015, w udziałach odpowiednio w w wysokości ¾ i ¼.

Autorzy określając wymogi zadania egzaminacyjnego wskazali, że:

1. Wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

2. Powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści w taki sposób, aby na jej podstawie można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność i skuteczność objętych umową czynności prawnych.

3. W umowie należy powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów przy jej zawieraniu.

4. Umowa powinna uwzględniać przyjęte samodzielnie przez zdającego brakujące elementy stanu faktycznego, przy czym nie mogą one pozostawać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanymi wyraźnie w zadaniu.

5. Umowa może zawierać dodatkowe postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami wynikającymi z zadania, przy czym ich wprowadzenie do treści umowy nie może w jakikolwiek sposób uchybiać tym założeniom.

6. W miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy należy wpisać słowo "podpis" ze wskazaniem osoby go składającej zgodnie z założeniami zadania.

Założenia umowy przedstawiały się następująco:

1. "B." spółka z o.o. z siedzibą w B., J. B. oraz "B." S.A. z siedzibą w B. zamierzają zawrzeć umowę, na mocy której "B." spółka z o.o. sprzeda na rzecz "B." S.A. i J. B. samochód ciężarowy marki [...] o nr identyfikacyjnym pojazdu [...] w udziałach odpowiednio ¾ i ¼.

2. Strony przyjęły w umowie wartość rynkową samochodu ustaloną w opinii rzeczoznawcy A. B.

3. "B." S.A., J. B. oraz "B." spółka z o.o. uzgodnili, że w dniu zawarcia umowy uiszczone zostanie 40 % ceny, zaś pozostała należność zostanie rozłożona na raty na okres dwóch lat.

4. "B." spółka z o.o. zażądała zabezpieczenia zapłaty w ten sposób, aby własność samochodu ciężarowego przeszła na nabywców dopiero z chwilą całkowitego uiszczenia ceny sprzedaży, na co "B." S.A. i J. B. wyrazili zgodę.

5. "B." spółka z o.o. wyraziła zgodę na przeniesienie posiadania przedmiotu umowy na rzecz "B." S.A. i J. B. do dnia 30 czerwca 2016 r.

6. "B." spółka z o.o. i "B." S.A. są podatnikami podatku od towarów i usług.

7. Ujawniony w KRS przedmiot działalności "B." spółki z o.o. i "B." S.A. obejmuje m.in. usługi transportowe i budowlane.

Skarżąca sporządziła umowę sprzedaży pojazdu, którą obydwaj z egzaminatorów, ocenili na ocenę niedostateczną.

Pierwszy z egzaminatorów, w ocenie cząstkowej stwierdził, że umowa zaprojektowana przez osobę zdającą spełniała wymogi formalne i mogła być skutecznie zawarta. Nieprawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. W umowie brak było zasadniczego elementu, tj. nie rozwiązano problemu pierwokupu, przysługującego dzierżawcy. Przyjęto, że za porozumieniem stron umowa dzierżawy została skrócona do 15 czerwca 2016 r. W tym okresie dzierżawcy przysługiwało prawo pierwokupu, czego osoba sporządzająca umowę nie dostrzegła. Niestarannie i nieprofesjonalnie sformułowano pozostałe zapisy umowne. Niezrozumiałe były zapisy o karach umownych. Styl pracy momentami był nieporadny.

Drugi z egzaminatorów podniósł z kolei, że zaprojektowana przez osobę zdającą umowa sprzedaży była ważna, mieściła się w założonych ramach prawnych i faktycznych; powołano dokumenty identyfikujące strony umowy i osoby je reprezentujące; wskazano osoby podpisujące umowę; zdający prawidłowo sformułował określenie stron; właściwa była reprezentacja spółki przy dokonywaniu czynności; zabrakło zgody zgromadzenia wspólników na zawarcie umowy w trybie art. 230 k.s.h.; zawarto elementy przedmiotowe i podmiotowe zadania; nie rozwiązano skutecznie problemu umowy dzierżawy i pierwokupu; uregulowano poprawnie kwestię przeniesienia posiadania; prawidłowo uregulowano płatność ratalną; dostatecznie zabezpieczono interesy sprzedającego, prawidłowo stosując zastrzeżenie własności; dostateczny był opis dokumentów i załączników. Zaproponowane w pracy egzaminacyjnej rozwiązania nie pozwalały na ocenę, że zdający potrafił w większości prawidłowo dokonać oceny prawnej przedstawionego zadania i zastosować prawidłowo przepisy prawa. Zdająca nie zagwarantowała interesu strony w sposób zadowalający. Język pracy egzaminacyjnej był profesjonalny w stopniu zadowalającym, systematyka i styl pracy poprawny. Zdająca uzupełniła umowę o nowe założenia niepozostające w sprzeczności z treścią zadania.

W konsekwencji wspomnianą uchwałą z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

We wniesionym od powyższej uchwały odwołaniu skarżąca postawiła zarzuty naruszenia:

1/ przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a. art. 7, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpoznania całości materiału dowodowego i wskutek tego błędne przyjęcie, że zaszła podstawa do wystawienia oceny negatywnej z części dotyczącej zadania z zakresu prawa gospodarczego, w sytuacji, gdy postanowienia umowne objęte umową sporządzoną w trakcie egzaminu radowskiego były w przeważającej mierze zasadne i prawidłowo ujęte oraz uwzględniały one słuszny interes reprezentowanej strony, a w konsekwencji praca egzaminacyjna spełniała kryteria do uzyskania pozytywnej oceny, określonej w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych;

b. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i wskutek tego błędne przyjęcie, że postanowienia umowne były nieprawidłowe lub w zasadniczej mierze nieprawidłowe, podczas gdy przyjęte przez odwołującą postanowienia umowne były w przeważającej części zgodne z Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnych do zadania z zakresu prawa gospodarczego egzaminu radcowskiego, co wskazywało na to, że odwołująca zauważyła problemy będące istotą zadania z prawa gospodarczego, albowiem odwołująca:

- sporządziła umowę sprzedaży, która mogła być skutecznie zawarta,

- umowa posiadała wszelkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy sprzedaży, a także elementy dodatkowe, co powinno również znaleźć swoje odzwierciedlenie w wartości oceny pracy;

- sporządzona umowa w sposób poprawny uwzględniała interes reprezentowanej strony, co wyrażało się zwłaszcza w prawidłowo przyjętych konstrukcjach prawnych, dotyczących zarówno rozwiązania zagadnienia prawa pierwokupu, jak i konieczności uprzedniego podjęcia uchwały spółki, a w konsekwencji nie uwzględniono powyższych okoliczności w należyty sposób przy wystawianiu oceny, przez co naruszono zasadę prawdy obiektywnej;

c. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i wskutek tego błędne przyjęcie, że umowa nie była zgodna z interesem strony, podczas gdy odwołująca dostrzegła wszystkie problemy będące istotą zadania z zakresu prawa gospodarczego, zauważyła bowiem, również przysługujące dzierżawcy prawo pierwokupu przedmiotu umowy sprzedaży, wskazując w treści umowy, że umowa dzierżawy z "S." Sp. z o.o. Sp. k. ulegnie rozwiązaniu z dniem 15 czerwca 2016 r., na dowód czego załączono do umowy porozumienie w tym przedmiocie. W tej sytuacji logicznym było, że skoro dzierżawca zgadzał się na rozwiązanie umowy dzierżawy, to zrzekał się jednocześnie korzystania z przysługującego mu prawa pierwokupu,

d. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i wystawienie (oceny cząstkowej z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego z pominięciem pozytywnych aspektów przyjętego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, ze wskazaniem, że odwołująca w sposób niezrozumiały sformułowała postanowienia dotyczące kary umownej, z pominięciem kwestii, iż kary umowne były jedynie postanowieniem dodatkowym umowy, nie wskazanym w wytycznych Ministerstwa Sprawiedliwości, jako element obligatoryjny umowy;

e. art. 8 k.p.a. mające wpływ na treść zaskarżonej uchwały, poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego w sposób dowolny, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, polegający na przyjęciu, że sporządzone przez odwołującą rozwiązanie zadania zasługuje na ocenę negatywną, pomimo przyjęcia prawidłowego rozwiązania zadania, a w szczególności poprzez spełnienie przez odwołującą wszystkich wymogów formalnych sporządzonej umowy oraz sporządzenie przez oceniających lakonicznego uzasadnienia wystawionych ocen negatywnych, co w sposób ewidentny naruszało zasadę zaufania obywateli do organów Państwa;

f. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie cząstkowej oceny niedostatecznej z zadania z zakresu prawa gospodarczego, tj. skupienie się przez oceniających na uchybieniach odwołującej, zdawkowym dokonaniu analizy przedstawionych przez nią postanowień umownych i braku odniesienia się do pełnej treści niektórych postanowień umowy, co skutkowało niemożnością wyjaśniania przez oceniających przyczyn, dla których postanowienia umowne, zawarte w umowie sporządzonej na potrzeby egzaminu przez odwołującą, w znacznym stopniu zbieżne z wytycznymi, nie zostały uznane za rozwiązanie w równym stopniu chroniące interes strony i za równie skuteczne;

2/ prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to:

a. art. 364 ust. 1 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i ustalenie oceny cząstkowej z pracy z zakresu prawa gospodarczego z pominięciem przewidzianych w ustawie kryteriów, tj.: zachowania wymogów formalnych, właściwie zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu, zgodnie z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony;

b. art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i ominięcie wskazanej w ustawie pięciostopniowej skali ocen cząstkowych, uzależnionych od wskazanych w ustawie kryteriów oceny prac egzaminacyjnych, nieuwzględnienie przy ocenie zadania pełnego spektrum oceny i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, że w świetle wymienionej w ustawie skali ocen, stwierdzone uchybienia jej pracy, nie dawały wystarczających podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej;

c. art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niesłusznej i zbyt surowej i rygorystycznej oraz sprzecznej z przepisami prawa i postępowania administracyjnego ocenie pracy pisemnej z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy poprawna i rzetelna ocena tej pracy prowadziłaby do wniosku, że zasługuje ona na ocenę pozytywną;

d. art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez lakoniczne i wybiórcze sporządzenie oceny pracy przez oceniających, ogólnikowe stwierdzenie uchybień pracy odwołującej, bez wskazania konkretnych nieprawidłowości i błędów, a w szczególności nie wskazanie, co legło u podstaw negatywnego zaopiniowania pracy odwołującej, podczas, gdy wskazane w ocenach uchybienia mogłyby wpłynąć na obniżenie ceny pozytywnej - co w konsekwencji spowodowało nienależyte uzasadnienie negatywnych ocen cząstkowych oraz niemożność skontrolowania poprawności pracy odwołującej w oparciu o te opinie;

e. art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na wystawieniu oceny niedostatecznej z trzeciej części egzaminu radcowskiego, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego, potwierdzającej posiadane przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15 - 18 marca 2016 r., z dnia [...] października 2016 r. nr [...] utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w O. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...].

Organ odwoławczy podniósł, że prawidłowym rozwiązaniem zadania z części III egzaminu radcowskiego było sporządzenie umowy sprzedaży samochodu ciężarowego marki [...] przez "B." Sp. z o.o. w B. na rzecz spółki "B." S.A z siedzibą w B. - % udziału w prawie własności ruchomości oraz na rzecz J. B. lA udziału. J. B. był jedynym członkiem zarządu spółki sprzedającej pojazd. Zdający miał występować w roli radcy prawnego reprezentującego kupujących. Samochód, będący przedmiotem sprzedaży, był wydzierżawiany na podstawie umowy dzierżawy (z datą pewną) z dnia 1 sierpnia 2015 r., na okres dwóch lat spółce "S." Sp. z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w S. Komplementariuszem ww. spółki była "S." Sp. z o.o. W umowach wszystkich ww. spółek nie określono sposobu ich reprezentacji. W umowie dzierżawy samochodu zawarto postanowienie o przysługującym dzierżawcy prawie pierwokupu dzierżawionego samochodu. Wartość samochodu określono w opinii rzeczoznawcy na 800.000,- zł. W dniu umowy płatne było 40 % ceny, natomiast pozostała część ceny miała być rozłożona na raty, na okres dwóch lat. W umowie sprzedaży należało ustanowić zabezpieczenie prawa własności sprzedającego w postaci zastrzeżenia, że własność samochodu przejdzie na nabywców dopiero z chwilą całkowitego uiszczenia ceny sprzedaży.

W tak określonym stanie faktycznym istotnymi kwestiami do rozwiązania dla zdającego było właściwe określenie stron umowy i ich reprezentacji. Ponieważ J. B., jako kupujący, był również członkiem jednoosobowego zarządu Spółki "B." Sp. z o. o. sprzedającej samochód, to zgodnie z art. 210 § 1 k.s.h., spółkę tę w tym zakresie powinna reprezentować rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Natomiast w części umowy, odnoszącej się do sprzedaży 3/4 udziału na rzecz "B." S.A., obowiązywała ogólna zasada reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, określona w art. 201 § 1 k.s.h. Sprzedającą spółkę powinien reprezentować jej jedyny członek zarządu, w tym wypadku J. B.

Sposób reprezentacji "B." S.A. regulował art. 373 § 1 zd. 2 k.s.h. W jej imieniu umowę sprzedaży powinni podpisać dwa członkowie jej zarządu. Natomiast spółkę dzierżawiącą samochód, tj. "S." Sp. z o.o. spółkę komandytową, powinien reprezentować jej komplementariusz, zgodnie z art. 205 § 1 zd. 2 k.s.h., tj. dwóch członków zarządu.

Zdający powinien był zauważyć, że "B." Sp. z o.o. sprzedająca samochód rozporządzała prawem o wartości ponad dwukrotnie przewyższającym wysokość kapitału zakładowego, a w związku z tym zastosowanie miał art. 230 k.s.h., zobowiązujący zgromadzenie wspólników spółki do podjęcia uchwały o zgodzie na sprzedaż ruchomości. Można było również zaprojektować w umowie spółki sprzedającej postanowienie, regulujące odmiennie tę kwestię i niwelujące obowiązek podjęcia uchwały w tym zakresie.

Projekt umowy powinien zawierać rozwiązanie kwestii prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy. W tym zakresie możliwe było przyjęcie różnych konstrukcji prawnych. Zdający powinien jednak wykazać się znajomością art. 598 § 1 i 2 k.c. Projekt umowy powinien zawierać właściwe dla umowy sprzedaży elementy podmiotowe i przedmiotowe, właściwie zaprojektowane rozłożenie płatności na raty oraz zastrzeżenie warunku zawieszającego przeniesienie prawa własności na kupujących, do czasu zapłaty ceny sprzedaży, zgodnie z art. 589 k.c. Umowa powinna być ważna, wykonalna.

Oceniając w tym świetle zasadność złożonego odwołania co do sposobu rozwiązania zadania z prawa gospodarczego, organ odwoławczy wskazał, że pogląd skarżącej, jak i egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, co do ważności zaprojektowanej przez zdającą umowy sprzedaży, nie był w pełni zasadny. Egzaminatorzy po części niewłaściwie ocenili poprawność konstrukcji reprezentacji spółki sprzedającej samochód "B." Sp. z o.o. Skarżąca wprawdzie wykazała się znajomością przepisu art. 210 § 1 k.s.h. i zaprojektowała w umowie sprzedaży właściwą reprezentację spółki sprzedającej pojazd J. B., (który był członkiem zarządu tej spółki), tj. przez pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników, umknęło jej jednak (i egzaminatorom również), że do reprezentacji spółki "B." Sp. z o.o. w części umowy dotyczącej sprzedaży 3/4 udziału w prawie własności pojazdu na rzecz "B." S.A. właściwym reprezentantem był zarząd spółki sprzedającej, zgodnie z art. 201 § 1 k.s.h. Mając na uwadze, że powyższy błąd, zawarty w pracy egzaminacyjnej skarżącej, nie został podniesiony przez egzaminatorów oraz zasadę określoną w art. 139 k.p.a. (zakaz orzekania na niekorzyść odwołującego), organ odwoławczy podkreślił, że uchybienie pracy egzaminacyjnej w powyższym zakresie nie będzie miało wpływu na ogląd niniejszej sprawy i rozpoznanie odwołania skarżącej.

Komisja Odwoławcza podzieliła natomiast uwagi egzaminatorów co do następujących braków pracy egzaminacyjnej skarżącej:

- brak uchwały zgromadzenia wspólników o zgodzie na rozporządzenie majątkiem spółki sprzedającej, zgodnie z art. 230 k.s.h.;

- błędna interpretacja i zastosowanie art. 15 k.s.h.; brak rozwiązania problemu prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy;

- zbyt ogólne postanowienia o sposobie zapłaty ceny w ratach;

- ułatwienie stanu faktycznego zadania poprzez rozwiązanie umowy dzierżawy;

- przeniesienie posiadania przedmiotu sprzedaży połączone z jego wydaniem (brak znajomości art. 350 k.c.; nie zabezpieczono w sposób właściwy interesu reprezentowanej strony).

Reasumując, organ odwoławczy uznał, że sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego nie wskazuje, aby skarżąca była należycie przygotowana do wykonywania zawodu radcy prawnego. Tym samym nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania w tym zakresie i podwyższenia oceny z trzeciej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła:

1/ naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a. art. 7, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewszechstronne i niewyczerpujące rozpoznanie całości materiału dowodowego i zarzutów objętych odwołaniem i wskutek tego błędne przyjęcie, że zachodzą podstawy do wystawienia oceny negatywnej z części dotyczącej zadania z zakresu prawa gospodarczego, w sytuacji, gdy postanowienia umowne objęte umową sporządzoną w trakcie egzaminu radowskiego były w przeważającej mierze zasadne i prawidłowo ujęte oraz uwzględniały one słuszny interes reprezentowanej strony, a w konsekwencji praca egzaminacyjna spełniała kryteria do uzyskania pozytywnej oceny, określonej w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych;

b. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, , poprzez niewszechstronne i niewyczerpujące rozpoznanie całości materiału dowodowego i zarzutów objętych odwołaniem i wskutek tego błędne przyjęcie, że umowa nie jest zgodna z interesem reprezentowanej strony, podczas gdy skarżąca dostrzegła wszystkie problemy będące istotą zadania z zakresu prawa gospodarczego, a to w tym zakresie zauważyć należy, że Skarżąca dostrzegła problem dotyczący przysługiwania dzierżawcy prawa pierwokupu przedmiotu umowy sprzedaży, albowiem wskazała w treści umowy, że umowa dzierżawy zawarta przez spółkę B. i "S." Sp. z o.o. Sp. k. za porozumieniem stron ulegnie rozwiązaniu z dniem 15 czerwca 2016 r., na dowód czego do umowy załączono przedmiotowe porozumienie . W konsekwencji powyższego logicznym wydaje się być, że skoro dzierżawca wyraża zgodę na rozwiązanie umowy dzierżawy, to oczywiste jest, że w porozumieniu tym zrzekał się także przysługującego mu prawa pierwokupu (co skarżąca założyła)

c. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej wskutek braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i zarzutów odwołania i w konsekwencji błędne przyjęcie, że postanowienia umowne są w zasadniczej mierze nieprawidłowe podczas gdy skarżąca:

- sporządziła umowę sprzedaży, która mogła być skutecznie zawarta,

- prawidłowo oznaczyła strony oraz ich reprezentantów, poprawnie określiła tytuły własności przedmiotu umowy wraz z odwołaniem się do konkretnych czynności prawnych, prawidłowo ujęła oraz oznaczyła załączniki do umowy.

- sporządziła umowę, która posiadała wszelkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy sprzedaży, a także elementy dodatkowe, co powinno również znaleźć swoje odzwierciedlenie w wartości oceny pracy;

- sporządziła umowę, w sposób uwzględniający interes reprezentowanej strony, co wyraża się zwłaszcza w prawidłowo przyjętych rozwiązaniach prawnych, dotyczących zarówno rozwiązania zagadnienia prawa pierwokupu, jak i konieczności uprzedniego podjęcia uchwały spółki,

d. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i wystawienie oceny cząstkowej z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego z pominięciem pozytywnych aspektów przyjętego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, ze wskazaniem, że Skarżąca w sposób niezrozumiały sformułowała postanowienia dotyczące kary umownej, z pominięciem kwestii, iż kary umowne były jedynie postanowieniem dodatkowym umowy, nie wskazanym w wytycznych Ministerstwa Sprawiedliwości, jako element obligatoryjny umowy;

e. art. 8 k.p.a. mające wpływ na treść zaskarżonej uchwały, poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego w sposób dowolny, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, polegający na przyjęciu, że sporządzone przez Skarżącą rozwiązanie zadania zasługuje na ocenę negatywną, pomimo przyjęcia prawidłowego rozwiązania zadania, a w szczególności poprzez spełnienie przez Skarżącą wszystkich wymogów formalnych sporządzonej umowy oraz sporządzenie przez oceniających lakonicznego uzasadnienia wystawionych ocen negatywnych, co w sposób ewidentny narusza zasadę zaufania obywateli do organów Państwa poprzez nieznajdującą uzasadnienia w obiektywnych kryteriach ocenę pracy;

f. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia polegające na nie odniesieniu8 się w sposób wyczerpujący do zarzutów. odwołania.

2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, t.j.:

a. art. 364 ust. 1 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i ustalenie oceny cząstkowej z pracy z zakresu prawa gospodarczego z pominięciem przewidzianych w ustawie kryteriów, tj.: zachowania wymogów formalnych, właściwie zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu, zgodnie z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony;

b. art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanej w ustawie pięciostopniowej skali ocen cząstkowych, uzależnionych od wskazanych w ustawie kryteriów oceny prac egzaminacyjnych.

c. art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niesłusznej, zbyt surowej i rygorystycznej ocenie pracy pisemnej z prawa gospodarczego , podczas gdy poprawna i rzetelna ocena tej pracy uwzględniająca spełnienie kryteriów ustawowych wskazuje na to, że sporządzona praca zasługuje ona ocenę pozytywną;

d. art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wystawieniu oceny niedostatecznej z trzeciej części egzaminu radcowskiego, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego, potwierdzającej posiadane przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi w trybie autokontroli lub o uchylenie skarżonej uchwały i uchwały komisji I stopnia oraz zwrot kosztów postępowania. Podkreśliła, że prawidłowo sporządziła umowę, właściwie zinterpretowała i zastosowała szereg przepisów prawa, a także rozwiązała istotę problemu objętego egzaminem. W swojej pracy uwzględniła postanowienia, które świadczą o prawidłowości sporządzonej umowy. Mając zatem na uwadze powyższe, w szczególności kryterium oceniania, a także pięciostopniową skalę ocen, skarżąca uważa, że praca egzaminacyjna nie zasługiwała na ocenę niedostateczną.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Istotnym jest, że ocena dokonywana jest przez sąd administracyjny według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2017 roku, poz. 1369.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15 - 18 marca 2016 r. z dnia [...] października 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w O. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych u.r.p. oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski (Dz. U. z 2016 poz. 95 ze zm.), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ww. ustawy.

Przede wszystkim podkreślić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki w roku 2016 składał się z pięciu części pisemnych, polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego, administracyjnego oraz zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki. Każda ze wspomnianych pięciu części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 u.r.p., z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 366 ust. 1 u.r.p. prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego). Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) – d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

Taki przypadek miał miejsce w przypadku pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa gospodarczego. Zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

W ocenie Sądu, zasadnym jest stanowisko Komisji Odwoławczej, że do najistotniejszych braków sporządzonej przez skarżącą umowy należy zaliczyć przede wszystkim pominięcie w umowie wymogów statuowanych w art. 230 k.s.h. Powyższy przepis przewiduje, że rozporządzanie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego wymaga uchwały wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Na gruncie omawianego kazusu egzaminacyjnego, kapitał zakładowy sprzedającego "B." Sp. z o.o. wynosił 200.000,- zł, a wartość sprzedawanego samochodu 800.000 zł. Zasadnym jest więc stanowisko organu, że stosownie do treści art. 230 k.s.h. na zawarcie zaproponowanej w ramach zadania egzaminacyjnego umowy wymagana była uchwała wspólników spółki "B." na rozporządzenie prawem o wartości dwukrotnie przekraczającej wysokość kapitału zakładowego. Zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska skarżącej, że zapis w komparycji umowy, że umowa sprzedaży pojazdu zawarta zostaje po wyrażeniu uchwał wspólników w trybie art. 210 k.s.h. oraz w trybie art. 15 k.s.h. jest jednoznaczny z wyrażeniem przez zgromadzenie wspólników także zgody w zakresie rozporządzenia prawem o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego. W myśl art. 210 § 1 k.s.h. w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Z kolei przepis art. 15 § 1 k.s.h. stanowi, że zawarcie przez spółką kapitałową umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy z członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurentem, likwidatorem albo na rzecz którejkolwiek z tych osób wymaga zgody zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Umowa, która miała sporządzić zdająca, a więc sprzedaż samochodu, nie wypełniała w oczywisty sposób przesłanek statuowanych art. 15 § 1 k.s.h. jako "innej podobnej umowy" do umów wskazanych w cyt. przepisie. Podkreślenia wymaga, że w przypadku "innych podobnych umów" chodzi o wszelkie umowy mające charakter zobowiązania lub rozporządzenia ze strony spółki w związku z tym, że drugą stroną są organy spółki lub jej przedstawiciele. Inne umowy nie mogą być rozumiane jako wszelkie umowy, ale tylko te, które wykazują podobieństwo do umów wymienionych w art. 15 § 1 k.s.h. Dotyczy to w szczególności umów, które prowadzą do znacznego przysporzenia po stronie uprawnionych, gdy spółka nie odnosi odpowiednich korzyści. Nie sposób też dopatrywać się spełnienia wymogu podjęcia stosownej uchwały wspólników spółki "B." na rozporządzenie prawem o wartości dwukrotnie przekraczającej wysokość kapitału zakładowego w treści art. 210 k.s.h., którego celem jest uniemożliwienie dokonywania czynności prawnych z członkami zarządu według normalnych reguł obowiązujących przy czynnościach prawnych (p. A. Kidyba, Spółka z o.o. Komentarz, 2009, s. 556). Zatem, wbrew argumentacji skarżącej, przywołanie w treści umowy art. 15 § 1 k.s.h., nie oznacza automatycznie wyrażenia w sposób konkludentny przez wspólników zgody, o której mowa w art. 230 k.s.h. Omawianego braku umowy nie niweluje przy tym zarzut skarżącej, że sama umowa spółki sprzedającej mogła zawierać postanowienia powodujące, że wyrażenie zgody wspólników na zbycie mienia spółki osobną uchwałą nie było wymagane. Po pierwsze, aby argument ten mógł odnieść skutek, skarżąca winna była w treści zaprojektowanej umowy sprzedaży umieścić jakiekolwiek zastrzeżenie, że takie postanowienie umowne istniało, czego nie uczyniła. Nadto argumentacja ta stoi w sprzeczności z postulowanym przez samą skarżącą domniemaniem wyrażenia stosownej zgody, jako warunkiem sine qua non, przywołania w treści umowy art. 15 § 1 k.s.h.

Zgodzić należy się także z organem, że skarżąca nie rozwiązała w zadaniu egzaminacyjnym w sposób właściwy kwestii przeniesienia posiadania pojazdu oraz przysługującego dzierżawcy prawa pierwokupu. Z opisu kazusu wprost wynikało, że samochód, będący przedmiotem sprzedaży, był wydzierżawiany na podstawie umowy dzierżawy (z datą pewną) z dnia 1 sierpnia 2015 r., na okres dwóch lat spółce "S." Sp. z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w S. (której komplementariuszem była "S." Sp. z o. o.). Zatem koniecznym było umieszczenie w umowie zapisów uwzględniających wymogi art. 350 k.c., który stanowi, że jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela. Tymczasem skarżąca wprowadziła w umowie zapis, z którego wynika, że sprzedający i dzierżawca zawarli pisemne porozumienie z dnia 1 marca 2016 r., tj. jeszcze przed dniem zawarcia umowy sprzedaży, o rozwiązaniu umowy dzierżawy z dniem 15 czerwca 2016 r. Takie uregulowanie miało umożliwić sprzedawcy wydanie pojazdu kupującym do dnia 30 czerwca 2016 r. Zdaniem Sądu, podzielić należy stanowisko organu, że taka konstrukcja umowy w istocie zasadniczo zmieniła same założenia kazusu. Skarżąca winna była bowiem wykazać się umiejętnością skonstruowania umowy sprzedaży w taki sposób, aby dokonać przeniesienia posiadania w trakcie trwania umowy dzierżawy. Natomiast przyjęte przez nią zapisy umowy w istocie zniwelowały konieczność rozwiązania jednego z istotniejszych problemów ujętych w zadaniu. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącej, że w sporządzanej umowie uwzględniła należycie kwestię doprowadzenia do skutku w postaci zrzeczenia się prawa pierwokupu.

Należy zgodzić się z organem, że także postanowienia projektu umowy, odnoszące się do kar umownych, były zbyt ogólne i nieprecyzyjne, co mogło skutkować w przyszłości konfliktami na tle realizacji umowy. Argumentacja skarżącej, że zapisy umowy przewidują zarówno kary umowne na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, nie niwelują zarzutów organu. Kwestia kluczową była bowiem ich precyzyjna konstrukcja. Tymczasem zasadnie organ wyliczył mankamenty zapisów umowy (odpowiednio cytując zapisy § 9 umowy).

Reasumując, sporządzenie przez skarżącą umowy, która zawiera szereg błędnych zapisów, nie pozwala na uwzględnienie stanowiska skarżącej, że umowa ta zabezpiecza słuszny interes reprezentowanej prze nią strony.

W świetle powyższego Sąd podziela powyższe stanowisko Komisji II Stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej umowy są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu gospodarczym i prawidłowo została skarżącemu postawiona ocena niedostateczna z powyższego egzaminu. Tym samym bezzasadne są zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 364 ust. 1, 7 i 10 art. 365 ust. 2 u.r.p.

Sąd badając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ dokonał wnikliwej analizy zadania egzaminacyjnego, w wyniku czego odniósł się merytorycznie do konkretnych wad pracy oraz omówiono błędy skarżącej bezpośrednio rzutujące na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.