Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 657/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 110m, art. 110r, art. 110u, art. 110s
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Protokolant, Specjalista Dominika Janicka, , , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 roku sprawy ze skargi B. S. i K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 657/16

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 23) – dalej: k.p.a.; art. 110u § 1, art. 17 § 1, ar. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 599) - dalej: u.p.e.a.; art. 123 ust. 1, ust. 4 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1289), Dyrektor Izby Skarbowej w Ł uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za niedopuszczalne zarzutów zgłoszonych przez B. S. i K. S., do dokonanego w dniu 18 listopada 2015 r. opisu i oszacowania wartości zabudowanej nieruchomości rolnej, oznaczonej jako działka nr 185, położonej we wsi C. i uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

W oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] i [...] obejmujące zaległości skarżących w podatku dochodowym za rok 2004 oraz zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych K. S. za rok 2005 i 2006, wierzyciel dochodzonych należności - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] , pismem z dnia 15 marca 2012 r. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z wnioskiem o wszczęcie egzekucji z w/w nieruchomości.

Realizując powyższy wniosek organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 7 maja 2013 r. dokonał zajęcia nieruchomości rolnej, oznaczonej jako działka nr 185, położonej we wsi C., o czym powiadomiono zobowiązanych.

W sporządzonym w dniu 22 lipca 2015 r. operacie szacunkowym zajętej nieruchomości dokonano dwóch wycen jej wartości rynkowej. Według wyceny przyjętej bez uwzględnienia obciążenia wierzytelności prawem służebności osobistej przyjęto jej wartość na kwotę: 106 000 zł., natomiast z uwzględnieniem tego obciążenia wartość rynkową nieruchomości ustalono na kwotę: 63 300 zł.

W oparciu o powyższy operat w dniu 18 listopada 2015 r. spisany został protokół opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości, w którym organ przyjął jako wartość oszacowania kwotę 106 000 zł. W uzasadnieniu protokołu wskazano, iż skarżący aktem notarialnym z dnia 26 maja 2007 r., Rep. A nr [...] dokonali darowizny przedmiotowej nieruchomości na rzecz swoich dzieci A. S. i A. S. Obdarowani darowiznę przyjęli i na żądanie darczyńców ustanowili na darowanej nieruchomości służebność osobistą polegającą na prawie skarżących do użytkowania budynku mieszkalnego i gospodarczego położonego na działce nr 185 w miejscowości C. pod nr 50. W wyniku rozpoznania skargi paulińskiej, Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział Cywilny, wyrokiem z dnia 21 września 2011 r., [...] uznał powyższą umowę darowizny za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa – Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...]. Organ przyjął, że uznanie bezskuteczności umowy darowizny względem wierzyciela oznacza jednocześnie bezskuteczność obciążenia zajętej nieruchomości.

Pismem z dnia 1 grudnia 2015 r. skarżący reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli zarzuty do protokołu opisu i oszacowania nieruchomości z dnia 18 listopada 2015 r. Zdaniem skarżących, w nieuprawniony sposób przyjęta została wartość zajętej nieruchomości na kwotę 106 000 zł zamiast na kwotę 63 300 zł. Fakt uznania za bezskuteczną umowy darowizny nie oznacza automatycznie, uznania za bezskuteczne ustanowienia na przedmiotowej nieruchomości służebności osobistej na rzecz skarżących. Odmienne stanowisko organu egzekucyjnego w powyższym zakresie stanowi naruszenia art. 352 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez nieuprawnione rozszerzenie zakresu rozstrzygnięcia zawartego w wyroku z 21 września 2011 r. Tym samym, zdaniem pełnomocnika, ustanowiona na nieruchomości służebność winna mieć swoje odzwierciedlenie w wartości oszacowania nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. przyjął, iż zarzuty skarżących nie zasługują na uwzględnienie i dlatego uznał je za niedopuszczalne. Uzasadniając, organ I instancji podtrzymał stanowisko wyrażone w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości z dnia 18 listopada 2015 r.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie skarżący wnieśli zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w którym zarzucili organowi I instancji:

1) błędne określenie wartości (wartości oszacowania) nieruchomości oznaczonej jako działka nr 185 położonej we wsi C. pod nr 50, gmina D., powiat [...], województwo [...], dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...], tj. 106.000 zł zamiast 63.300 zł, na skutek uznania, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt [...], uznano za bezskuteczną również czynność prawą polegającą na ustanowieniu na przedmiotowej nieruchomości ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności osobistej, polegającej na prawie użytkowania budynku mieszkalnego i gospodarczego położonego na ww. nieruchomości na rzecz K. S. oraz B. S., a tym samym, że nie znajdzie zastosowania art. 112c § 3 u.p.e.a. i na skutek przyznania własności nieruchomości nie pozostanie w mocy, ujawnione przez wpis w księdze wieczystej nr [...] ww. ograniczone prawo rzeczowe;

2) art. 352 K.p.c. poprzez dokonanie wykładni wyroku Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt [...] przez organ nieupoważniony oraz w sposób nieuprawniony rozszerzający zakres zastosowania tego rozstrzygnięcia;

3) naruszenie art. 110u § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutów z dnia 1 grudnia 2015 r. do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oznaczonej jako działka nr 185 położonej we wsi C. pod nr 50, gmina D., powiat[...], województwo[...], dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr[...], za niedopuszczalne pomimo ich zasadności oraz merytorycznego rozpatrzenia.

Mając na uwadze powyższe, skarżący zażądali uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] znak[...]. w całości i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oznaczonej jako działka nr 185 położonej we wsi C. pod nr 50, gmina D., powiat [...], województwo[...], dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr[...], ewentualnie uchylenia w całości tego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił postanowienie organu I instancji w całości i uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.

Odnosząc się do argumentów zawartych w zażaleniu organ odwoławczy wskazał, że pomimo tego, iż sentencja wyroku Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 21.09.2011 r. sygn. akt [...] brzmi "uznaje za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...] umowę darowizny z dnia 26 maja 2007 roku (...) mocą której B. i K. małżonkowie S. darowali w równych częściach córce A.S. i synowi A.S. zabudowaną działkę gruntu numer 185 położoną we wsi C." - to przedmiotowe rozstrzygnięcie rozciąga się na całą czynność dokonaną w dniu 26.05.2007 r. przed Notariuszem A.G. (Rep. A nr [...]/2007), polegającą na przeniesieniu w drodze darowizny na pozwanych zabudowanej działki gruntu nr 185 położonej we wsi C. i ustanowieniu na rzecz dłużników- służebności osobistej. Z punktu widzenia skargi pauliańskiej, z uwagi na przyczynę ustanowienia służebności osobistej, stanowi ona jedną czynność prawną. Co oznacza, że przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela powinna być odnoszona do całości czynności prawnej dokonanej aktem notarialnym. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w konsekwencji powyższego należy przyjąć, że pomimo, iż wierzyciel w pozwie do sądu literalnie domagał się uznania za bezskuteczną umowy darowizny, to jednak żądanie to obejmowało w istocie całą czynność prawną dokonaną w dniu 26.05.2007 r., uwzględniającą również oświadczenie o ustanowieniu służebności osobistej.

Na poparcie powyższego poglądu organ przytoczył stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 14.11.2014 r., sygn. akt II CSK 206/12, który orzekł, że przeniesienie własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą, z punktu widzenia przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela, powinno być traktowane jako jedna czynność prawna, w ramach której świadczeniu dłużnika polegającemu na przeniesieniu prawa własności nieruchomości odpowiada świadczenie osoby trzeciej w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej.

Zdaniem organu, w realiach analizowanej sprawy, jej istota tkwi w ocenie przyczyny czynności prawnej nazwanej w akcie notarialnym umową darowizny i ustanowieniem służebności osobistej, czyli w podstawie prawnej przysporzenia przez małżonków B. i K. S. na rzecz pozwanych A.S. i A.S. Dłużnicy - małżeństwo S. przenieśli na pozwanych (A.S. i A.S.) własność, a jednocześnie pozwani ustanowili na ich rzecz służebność osobistą, polegającą na prawie nieodpłatnego i dożywotniego zamieszkiwania w budynku, posadowionym na tej nieruchomości. Zatem ocena podstawy prawnej przeniesienia własności nie może być w tym wypadku rozpatrywana w oderwaniu od ustanowienia służebności osobistej na rzecz zbywców.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż w przywołanym powyżej wyroku Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w takiej sytuacji nie wchodzi w rachubę podstawa przysporzenia właściwa dla umowy darowizny, która wymaga dokonania czynności prawnej wyłącznie po to, aby nastąpiło przysporzenie na rzecz innej osoby bez żadnego ekwiwalentu (art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego). Świadczeniu dłużników B. i K.S., polegającemu na przeniesieniu prawa własności nieruchomości, odpowiadało świadczenie pozwanych A.S. i A.S. w postaci obciążenia nabytej nieruchomości służebnością osobistą. W konsekwencji należy przyjąć, że skoro przeniesienie prawa własności nieruchomości nastąpiło w zamian za ustanowienie służebności osobistej, to z punktu widzenia instytucji skargi paulińskiej stanowi ona jedną czynność prawną, a nie dwie niezależne od siebie czynności w postaci umowy darowizny i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. Dlatego też przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela zdefiniowana w art. 527 § 2 ww. ustawy, powinna być - w świetle orzeczenia Sądu Najwyższego - odnoszona do całości czynności prawnej dokonanej aktem notarialnym z dnia 26.05.2007 r. Ponadto, Sąd Najwyższy rozpatrując sprawę I CSK 543/12 (17.05.2013 r.) stwierdził, że pomimo tego, iż wierzyciel wprawdzie zaskarżył czynność prawną w postaci darowizny, w której zawarte było postanowienie o ustanowieniu służebności osobistej, jako jedno z jej postanowień, to przyjąć należy, że chodziło o jedną czynność prawną w rozumieniu art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego.

A zatem, zdaniem organu odwoławczego, konsekwencją uznania przez Sąd Okręgowy w Ł. I Wydział Cywilny umowy darowizny za bezskuteczną wobec wierzyciela Skarbu Państwa - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...], jest to, że darczyńcy B. i K. S. nadal są właścicielami nieruchomości darowanej, a tym samym nie mogą być uprawnionymi (jako właściciele) do służebności osobistej. Należy zatem przyjąć, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości prawidłowo wskazał kwotę 106 000 zł. przyjmując wartość nieruchomości rolnej zabudowanej bez uwzględnienia obciążenia prawem służebności osobistej, gdyż jednolitość czynności darowizny i ustanowienia służebności osobistej pozwala na uznanie, że orzeczenie o bezskuteczności umowy darowizny rozciąga się na bezskuteczność czynności także w zakresie służebności.

Dyrektor Izby Skarbowej podniósł jednak, iż zaskarżone postanowienie jest niespójne. W sentencji przedmiotowego postanowienia organ egzekucyjny wskazał bowiem, że "po rozpatrzeniu zarzutów B.S. (...) oraz K.S. (...) reprezentowanych przez radcę prawnego W.J. (...) postanowił uznać zgłoszone zarzuty za niedopuszczalne", co wskazuje, iż organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie zaistniały okoliczności, z uwagi na które, zgłoszone przez pełnomocnika strony zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie mogą podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu. Jednocześnie w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego przedstawił swoje stanowisko, co do zgłoszonych przez pełnomocnika strony zarzutów, dokonując ich merytorycznej oceny. Wskazał przy tym, że: "Mając na uwadze zaistniały w sprawie stan faktyczny, obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa oraz orzecznictwo sądów, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. uznał, że wniesione przez zobowiązanych zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, w związku z czym, należy uznać je za niedopuszczalne".

Uwzględniając wskazany wyżej stan faktyczny oraz obowiązujące przepisy prawa, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uznał, że niezbędne jest uchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji i orzeczenie, iż zgłoszone przez pełnomocnika Państwa B. i K.S. pismem z dnia 1 grudnia 2015 r. zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości są niezasadne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik K.S. oraz B.S. zaskarżył w całości postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 21 czerwca 2016 r. i w związku z tym wniósł:

1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy Dyrektorowi Izby Skarbowej w Ł. do ponownego rozpoznania,

2) na podstawie art. 200 p.p.s.a., o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1) art. 6, 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.) poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na ustaleniu, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I C [...], uznano za bezskuteczną również czynność prawną polegająca na ustanowieniu na nieruchomości oznaczonej jako działka nr 185 położonej we wsi C. pod nr 50, gmina D., powiat [...], województwo [...], dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...], ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności osobistej polegającej na prawie użytkowania budynku mieszkalnego i gospodarczego położonego na ww. nieruchomości na rzecz K.S. oraz B.S., a tym samym, że nie znajdzie zastosowania art. 112c § 3 u.p.e.a. i na skutek przyznania własności nieruchomości nie pozostanie w mocy, ujawnione przez wpis w księdze wieczystej nr [...], ww. ograniczone prawo, co ostatecznie skutkowało błędnym określeniem wartości (wartości oszacowania) nieruchomości oznaczonej jako działka nr 185 położonej we wsi C. pod nr 50, gmina D., powiat [...], województwo [...], dla której Sad Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...], tj. 106.000 zł zamiast 63.300 zł.

2) art. 352 K.p.c. poprzez dokonanie wykładni wyroku Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt I C [...] przez organ nieupoważniony oraz w sposób nieuprawniony rozszerzający zakres zastosowania tegoż rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd bada zatem legalność zaskarżonej decyzji (postanowienia), tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżone postanowienie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje uwzględnienie, gdyż w sprawie nie doszło do naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Przedmiotem niniejszej skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] czerwca 2016 r., w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych przez B.S. i K.S., do dokonanego w dniu 18 listopada 2015 r. opisu i oszacowania wartości zabudowanej nieruchomości rolnej, oznaczonej jako działka nr 185, położonej we wsi C., przeprowadzonego na podstawie przepisów Rozdziału 7 Oddział 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 599) - dalej u.p.e.a.

Kwestią sporną pozostaje prawidłowość przyjęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w protokole z dnia 18 listopada 2015 r. kwoty wartości oszacowania nieruchomości rolnej, oznaczonej jako działka nr 185, położonej we wsi C., w wysokości: 106.000 zł, która stanowiła wartość rynkową ww. nieruchomości ustaloną przez biegłego, bez uwzględnienia obciążenia tej nieruchomości prawem służebności osobistej.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż stosownie do treści art. 110m § 1 u.p.e.a., po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania zajętej nieruchomości.

O terminie opisu i oszacowania nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania, jak również innych, nieznanych mu uczestników postępowania poprzez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem opisu (art. 110o § 1-3 u.p.e.a.).

Z przeprowadzonej czynności opisu i oszacowania organ sporządza protokół, którego treść określa art. 110r u.p.e.a.

Zgodnie z treścią art. 110u § 1 u.p.e.a. zarzuty do oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartość nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie.

Uregulowana w powyżej powołanym przepisie instytucja zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowi samodzielny środek prawny.

Strona skarżąca skorzystała z przysługującego jej uprawnienia, kwestionując przyjętą przez organ w protokole z opisu i oszacowania nieruchomości rolnej, wartość oszacowania działki oznaczonej jako nr 185, położonej we wsi C.

Z przepisu art. 100s § 1 wynika, że ustawodawca upoważnił do oszacowania zajętej nieruchomości rzeczoznawcę majątkowego uprawnionego na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Bezsporne jest, że w dniu 22 lipca 2015 r. rzeczoznawca majątkowy sporządził operat szacunkowy zajętej nieruchomości rolnej zabudowanej, oznaczonej jako działka nr 185 położona we wsi C. pod nr 50, gmina D., powiat [...], woj. [...], dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą Nr [...]. Zgodnie z operatem szacunkowym przedmiotowa nieruchomość została wyceniona w następujący sposób:

- wartość rynkowa nieruchomości rolnej zabudowanej bez uwzględnienia obciążenia

prawem służebności osobistej: 106 000 zł;

- wartość rynkowa nieruchomości rolnej zabudowanej z uwzględnieniem obciążenia

prawem służebności osobistej: 63 300 zł.

Na podstawie ww. operatu szacunkowego, w dniu 18 listopada 2015 r. spisano w obecności B.S. oraz rzeczoznawcy majątkowego protokół z opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości. Jako wartość oszacowania przyjęto kwotę 106 000 zł. W ww. protokole dla uzasadnienia przyjęcia powyższej kwoty wskazano, że aktem notarialnym z dnia 26.05.2007 r. Rep. A nr [...]/2007 Państwo B. i K. S. dokonali darowizny powyżej opisanej nieruchomości swoim dzieciom A.S. i A.S. Obdarowani darowiznę przyjęli i na żądanie darczyńców ustanowili na rzecz małżonków K. i B.S. służebność osobistą polegającą na prawie użytkowania budynku mieszkalnego i gospodarczego położonego na działce nr 185 w miejscowości C. pod nr 50. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 21.09.2011 r. sygn. akt I C [...] uznano umowę darowizny dokonaną przez Państwa S. na rzecz swoich dzieci, za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...]. Organ podkreślił, że istotą skargi pauliańskiej jest możliwość dochodzenia przez wierzyciela swoich roszczeń od osoby trzeciej, z którą dłużnik dokonał krzywdzącej dla wierzyciela czynności prawnej. W konsekwencji, organ uznał, że przyjęcie, iż umowa darowizny jest bezskuteczna, gdyż została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, oznacza także bezskuteczność oświadczenia ustanowienia służebności i pod względem skargi pauliańskiej powinno być uznane za jedną czynność prawną. Na poparcie powyższego twierdzenia przytoczył wyrok z dnia 14.11.2014 r. sygn. akt II CSK 206/12, w którym Sąd Najwyższy wskazał, że jeśli przeniesienie prawa własności nieruchomości nastąpiło w zamian za ustanowienie służebności osobistej, to z punktu widzenia skargi pauliańskiej stanowi ona jedną czynność prawną, a nie dwie niezależne od siebie czynności w postaci umowy darowizny i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. W konsekwencji przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela zdefiniowana w art. 527 Kodeksu cywilnego, powinna być odnoszona do całości czynności prawnej dokonanej aktem notarialnym, a nie do jej fragmentów. Sąd Najwyższy kwalifikuje umowę przeniesienia własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą jako czynność prawną nieodpłatną w znaczeniu przesłanki uzasadniającej wniesienie skargi pauliańskiej.

Z uwagi na powyższe, w zaskarżonym postanowieniu organ wskazał, że z uwagi na uznanie przez Sąd dokonanej przez B. i K.S. darowizny za bezskuteczną względem wierzyciela, ustanowienie prawa służebności jest również względem tego wierzyciela bezskuteczne.

Strona skarżąca, kwestionując powyższe stanowisko organów egzekucyjnych podnosi, iż w sprawie doszło do błędnego określenia wartości nieruchomości tj. przyjęcia kwoty 106 000 zł zamiast 63 300 zł. Pełnomocnik zobowiązanych wskazuje, że aktem notarialnym z dnia 26 maja 2007 r., Rep. A nr [...]/2007 dokonano z udziałem dłużników K. oraz B.S. trzech czynności prawnych: a) zniesienia współwłasności nieruchomości stanowiącej działki gruntu nr 183 oraz 185, dla której Sąd Rejonowy w P. V Wydział Ksiąg Wieczysty prowadził księgę wieczystą Nr KW [...], b) darowizny zabudowanej działki gruntu numer 185 o powierzchni 1 hektar, 26 arów położonej we wsi C. w równych częściach na rzecz A. S. oraz A.S. oraz c) ustanowienia na rzecz K. oraz B. małżonków S. służebności osobistej polegającej na prawie użytkowane budynku mieszkalnego i gospodarczego położonych na działce numer 185 w C. Tymczasem pozwem z dnia 07.02.2011 r., skierowanym przeciwko A.S. i A.S., Skarb Państwa reprezentowany przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...], wniósł o uznanie za bezskuteczną wobec wierzyciela ww. umowy z dnia 26.05.2007 r., mocą której zobowiązani darowali w równych częściach córce A.S. i synowi A. S. zabudowaną działkę gruntu numer 185 położoną we wsi C., celem umożliwienia zaspokojenia wierzytelności powoda względem K.S. z tytułu zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2004, 2005, 2006. Powyższe w ocenie strony skarżącej oznacza, że nie wnoszono o objęcie przedmiotowym postępowaniem sądowym pozostałych czynności prawnych opisanych lit. a) lub c). Skoro zatem wyrokiem z 21.09.2011 r., Sąd Okręgowy w Ł. I Wydział Cywilny, w sprawie o sygn. akt IC [...] uznał za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...] tylko ww. umowę darowizny z dnia 26.05.2007 r., mocą której B. i K. małżonkowie S. darowali w równych częściach córce A.S. i synowi A.S. zabudowaną działkę gruntu numer 185 położoną we wsi C., to skuteczne wobec Skarbu Państwa pozostają czynności zniesienia współwłasności oraz ustanowienia służebności osobistej opisane w akcie notarialnym z dnia 26 maja 2007 r. Pełnomocnik strony skarżącej stoi wobec tego na stanowisku, że służebność osobista ustanowiona na rzecz K. oraz B. małżonków S., a polegająca na prawie użytkowania budynku mieszkalnego i gospodarczego położonych na działce numer 185 położonej w C., ma wpływ na wartość nieruchomości, powinna zatem mieć odzwierciedlenie w wartości oszacowania nieruchomości, jako pozostająca w mocy pomimo zbycia nieruchomości w drodze postępowania egzekucyjnego tą służebnością obciążoną. Ponadto strona skarżąca zarzuca, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do dokonywania wykładni wyroku sądu powszechnego, gdyż dopuszcza się takim działaniem naruszenia nart. 352 K.p.c.

Zdaniem Sądu, stanowisko strony skarżącej jest niezasadne. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni akceptuje argumentację zaprezentowaną przez organ w zaskarżonym postanowieniu, opierającą się na orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 14.11.2014 r. sygn. akt II CSK 206/12, iż przeniesienie własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą, z punktu widzenia przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela, powinno być traktowane jako jedna czynność prawna, w ramach której świadczeniu dłużnika polegającemu na przeniesieniu prawa własności nieruchomości odpowiada świadczenie osoby trzeciej w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej.

Uznać zatem należy, iż rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny z dnia 21 września 2011 r. w sprawie I C [...], uznające za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa umowę darowizny z dnia 26 maja 2007 r., mocą której B. i K. małżonkowie S. darowali w równych częściach córce A.S. i synowi A.S. zabudowaną działkę gruntu numer 185 położoną we wsi C., rozciąga się na całą czynność dokonaną w dniu 26 maja 2007 r. przed Notariuszem A.G. (Rep. A nr [...]/2007) polegającą na przeniesieniu w drodze darowizny na pozwanych zabudowanej działki gruntu nr 185 położonej we wsi C., przy jednoczesnym ustanowieniu na rzecz dłużników służebności osobistej. Należy powtórzyć za organem, że z punktu widzenia skargi pauliańskiej z uwagi na causae ustanowienia służebności osobistej, stanowi ona jedną czynność prawną. Co oznacza, że przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela powinna być odnoszona do całości czynności prawnej dokonanej aktem notarialnym.

Skarżący, mimo darowania prawa własności przedmiotowej nieruchomości dzieciom, poprzez ustanowienie na niej służebności użytkowania budynku mieszkalnego i gospodarczego położonych na działce nr 185 w C., w rzeczywistości zabezpieczyli sobie uprawnienie do bezpłatnego i swobodnego korzystania z całej nieruchomości. Zaś wpis ww. służebności w księdze wieczystej może mieć ten skutek, że egzekucja z tak obciążonej nieruchomości będzie bezskuteczna. Ustanowiona służebność osobista obejmuje bowiem możliwość bezpłatnego, dożywotniego i swobodnego korzystania z budynku mieszkalnego i gospodarczego wraz prawem swobodnego poruszenia się po całej działce gruntu.

W powołanym przez organ wyroku z dnia 14 listopada 2014 r. w sprawie o sygn. akt II CSK 206/12 Sąd Najwyższy orzekł, że przeniesienie własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą, z punktu widzenia przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela, powinno być traktowane jako jedna czynność prawna, w ramach której świadczeniu dłużnika polegającemu na przeniesieniu prawa własności nieruchomości odpowiada świadczenie osoby trzeciej w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej. Ta jednolitość czynności darowizny i ustanowienia służebności osobistej pozwala na uznanie, iż orzeczenie o bezskuteczności umowy darowizny rozciąga sie na bezskuteczność czynności także w zakresie służebności.

Sąd Najwyższy wyjaśnił w przywołanym orzeczeniu, iż w takiej sytuacji nie wchodzi w rachubę podstawa przysporzenia właściwa dla umowy darowizny (causa donandi), która wymaga dokonania czynności prawnej wyłącznie po to, aby nastąpiło przysporzenie na rzecz innej osoby bez żadnego ekwiwalentu (art. 888 § 1 K.c.).

Przyjąć trzeba, że świadczeniu dłużników B. i K.S., polegającemu na przeniesieniu prawa własności nieruchomości, odpowiadało zatem świadczenie A.S. i A.S. w postaci obciążenia nabytej nieruchomości służebnością osobistą. W konsekwencji, skoro przeniesienie prawa własności nieruchomości nastąpiło w zamian za ustanowienie na jej rzecz służebności osobistej, to z punktu widzenia instytucji skargi paulińskiej stanowi ona jedną czynność prawną, a nie dwie niezależne od siebie czynności w postaci umowy darowizny i ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. Dlatego też przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela zdefiniowana w art. 527 § 2 K.c. powinna być - zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego - odnoszona do całości czynności prawnej dokonanej aktem notarialnym z dnia 26 maja 2007 r. Jednocześnie uznać także należy, że taka czynność prawna ma charakter czynności nieodpłatnej w rozumieniu art. 528 K.c., gdyż pokrycie w całości świadczenia wzajemnego przez pozwanych na rzecz dłużników nastąpiło z majątku, który nabyli od nich. Na gruncie tej instytucji pojęcie nieodpłatności jest szeroko rozumiane (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2011 r., sygn. akt IV CSK 624/10). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 maja 2013 r., I CSK 543/12 (Lex nr 1353063) stanął na stanowisku, zgodnie z którym czynność prawna obejmująca przeniesienie własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą (na rzecz zbywającego dłużnika) ma charakter czynności nieodpłatnej w rozumieniu art. 528 K.c. Sąd Najwyższy stwierdził przy tym, że pomimo tego iż wierzyciel wprawdzie zaskarżył czynność prawną w postaci darowizny, w której zawarte było postanowienie o ustanowieniu służebności osobistej, jako jedno z jej postanowień, to przyjąć należy, że chodziło o jedną czynność prawną w rozumieniu art. 527 § 1 K.c.

A zatem prawidłowo, zdaniem Sądu, organ przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że konsekwencją uznania przez Sąd Okręgowy w Ł. I Wydział Cywilny umowy darowizny za bezskuteczną wobec wierzyciela Skarbu Państwa - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Ł., jest to, że darczyńca B. i K. S. nadal są właścicielami nieruchomości darowanej, a tym samym nie mogą być uprawnionymi (jako właściciele) do służebności osobistej. Niewątpliwie czynność darowizny prowadzi do pokrzywdzenia powoda jako wierzyciela, nie tylko z powodu wyzbycia się przez dłużników składnika majątkowego, z którego mógłby uzyskać zaspokojenie, ale także z racji obciążenia - w ramach świadczenia wzajemnego - całej nieruchomości służebnością osobistą skuteczną erga omnes, co powoduje, że możliwość przeprowadzenia skutecznej egzekucji w takiej sytuacji doznaje istotnego ograniczenia i ma wpływ na zakres ewentualnego zaspokojenia. Stosownie bowiem do art. 1000 § 3 K.p.c., w razie sprzedaży licytacyjnej nieruchomości, na poczet ceny nabycia zostanie zaliczona wartość służebności, (która w istocie pomniejszy wartość nieruchomości), czego efektem będzie zaspokojenie strony powodowej w mniejszym zakresie, aniżeli w sytuacji gdyby nieruchomość nie była obciążona takim prawem. Sama zaś służebności osobista nie podlega egzekucji.

Wobec tego, skoro stwierdzono zaistnienie przesłanek skargi paulińskiej w stosunku do umowy darowizny, to tym bardziej przesłanki te będą odnosić się do całej zaskarżonej czynności prawnej obejmującej przeniesienie własności nieruchomości z równoczesnym jej obciążeniem służebnością osobistą, co uprawnia do postawienia tezy, iż wartość nieruchomości została określona przez organ egzekucyjny prawidłowo. Przedmiotem skargi pauliańskiej była bowiem umowa darowizny z dnia 26 maja 2007 r. zabudowanej działki gruntu nr 185 położonej we wsi C. na rzecz A.S. i A.S., wraz z którą to czynnością ustanowione zostało prawo służebności osobistej polegającej na prawie użytkowania budynku mieszkalnego i gospodarczego przez dłużników małżonków S. Czynność ustanowienia powyższej służebności osobistej nie może podlegać oddzielnej ocenie z punktu widzenia art. 527 K.c. W takiej bowiem sytuacji przedmiotem skargi jest cała umowa, zawierająca wole przeniesienia własności nieruchomości i jednocześnie obciążająca nieruchomość ograniczonym prawem rzeczowym. Rozdzielenie obu czynności i żądanie uznania za bezskuteczną odrębnie umowy darowizny i umowy ustanowienia prawa użytkowania stanowiłoby naruszenie przepisu art. 527 K.c., gdyż mielibyśmy do czynienia z niedorzeczną sytuacją, w której wobec Skarbu Państwa nie wywołuje skutków prawnych umowa darowizny nieruchomości, a wywołuje taki skutek ustanowienie na tej nieruchomości służebności osobistej na rzecz darczyńcy.

Należy zatem przyjąć, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości prawidłowo przyjął kwotę 106.000 zł jako wartość nieruchomości rolnej zabudowanej, oznaczonej jako działka nr 185, położonej we wsi C. bez uwzględnienia obciążenia prawem służebności osobistej.

Nie można również zgodzić się z zarzutem skargi, iż organ naruszył art. 352 K.p.c. poprzez nieuprawnione dokonanie wykładni wyroku Sądu Okręgowego w Ł. I Wydział Cywilny. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż organ w rozpoznawanej sprawie nie stosował tego przepisu. Nie dokonywał bowiem wykładni wyroku sądu powszechnego, lecz przedstawił swoje stanowisko odnoszące się do przyjętej wartości oszacowania nieruchomości rolnej, wynikającej z protokołu opisu i oszacowania tej nieruchomości.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, oddalił skargę.

bg