Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 609/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity
article: art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca), Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi D. G. – reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową E. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] października 2010 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego J. K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] października 2010 r. po rozpatrzeniu wniosku E. G. (dalej jako "skarżąca"), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla jej małoletniej córki – D. G., po zmarłym ojcu M. G..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż M. G. – zmarły w wieku 54 lat ojciec małoletniej D. G. – posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat, 10 miesięcy i 19 dni, natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgonu, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentował jedynie 21 dni tych okresów. Ponadto organ podał, że w latach 1974 – 1976, 1976 – 1977, 1992 – 1999 oraz 1999 – 2005 oraz w okresie od września 2005 r. do [...] listopada 2009 r., tj. do dnia zgonu, wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym.

W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające M. G. przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wymienionych okresach nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Decyzja z [...] listopada 2010 r. stała sie przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 355/11 uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając istnienie podstawy wznowieniowej, gdyż decyzję z [...] listopada 2011 r. podpisała ta sama osoba, która brała udział w wydaniu decyzji z [...] października 2010 r. Jednocześnie Sąd wskazał na potrzebę powtórnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy i odniesienia się do podniesionych w skardze zarzutów merytorycznych, ewentualnie zobowiązania strony do złożenia dodatkowych dokumentów na poparcie jej twierdzeń.

Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes ZUS decyzją z [...] lutego 2012 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2010 r. odmawiającą przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla małoletniej D. G., po zmarłym ojcu M. G., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku i podzielając wcześniej zaprezentowaną argumentację. Organ wskazał ponadto, że w związku z nadesłaną przez skarżącą dokumentacją medyczną, sprawa została skierowana do lekarza orzecznika ZUS, który orzeczeniem z [...] grudnia 2011 r. stwierdził, że M. G. był częściowo niezdolny do pracy do dnia zgonu, jednak dokładnej daty powstania tej niezdolności ustalić się nie da. Jednocześnie organ wyjaśnił, że częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza – a nie uniemożliwia całkowicie – wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, zaś samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Zgodnie natomiast z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej ZUS jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu.

Prezes ZUS podał również, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, fakt opiekowania się dzieckiem oraz rejestracja w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie mogą być uznane za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi E. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zwróciła uwagę na bardzo zły stan zdrowia małoletniej D. G. oraz swój, a także na trudną sytuację materialną rodziny zarzucając, że rozstrzygnięcie Prezesa ZUS jest dla jej córki nader krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 18 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 535/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. G. – przedstawiciela ustawowego małoletniej D. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i wyjaśnił, że z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Sąd stwierdził, że w sprawie bezspornym jest, że D. G. jest pozostałą po zmarłym M. G. członkiem rodziny. Nie budzi również wątpliwości fakt, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania. Ponadto, ze względu na wiek, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Spornym natomiast jest, czy w sprawie zostały wykazane szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez zmarłego ojca świadczenia rentowego w zwykłym trybie. W związku z tym Sąd podkreślił, że ustalanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie może odbywać się w zupełnym oderwaniu od przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego (bądź pozostałego po nim członka rodziny) do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to że, nie długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 5 lat, a całkowita niezdolność do pracy musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia. Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jednakże przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest tylko wtedy, gdy wymagany okres ubezpieczenia (5-letni w ostatnim 10-leciu, a także 18-miesięczny okres) usprawiedliwiają szczególne okoliczności. Przy czym za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie, należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że przy ustalaniu prawa do renty w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które zdaniem Sądu, nie zostały wykazane. M. G. bowiem na przestrzeni 54 lat życia udokumentował łączny okres ubezpieczenia wynoszący 12 lat, 10 miesięcy i 19 dni, a w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, tj. dniem zgonu, na wymagane 5 lat, posiadał jedynie 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W ocenie Sądu, stan zdrowia zmarłego M. G. nie pozwalał, w oparciu o akta sprawy, przyjąć, iż brakujący do wymaganych 5 lat w ostatnim 10-leciu okres, usprawiedliwiają szczególne okoliczności. Osoba, która nie może podjąć pracy lub działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu pogarszającego się czy też złego stanu zdrowia, dąży do zweryfikowania tego stanu rzeczy i potwierdzenia przez właściwe służby medyczne. Pogarszający czy też zły stan zdrowia zmarłego w okresie przerw w zatrudnieniu nie został poparty dokumentacją medyczną w takim stopniu, by mógł być uznany za szczególną okoliczność. Jedynie konkretne dowody podjęcia leczenia w okresie nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, świadczące o istniejących dolegliwościach, mogłyby wskazywać na obiektywne trudności uzasadniające powstałe przerwy. Tymczasem takich dokumentów w sprawie nie ma, bowiem złożone do akt sprawy wyniki badań radiologicznych, opinia biegłego internisty – diabetologa z [...] czerwca 2004 r. oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2009 r. nie uzasadniają w sposób wystarczający, iż to właśnie na skutek szczególnych okoliczności M. G. nie mógł wypracować wymaganego przepisami stażu ubezpieczeniowego.

Wyrok z 18 lipca 2012 r. stał się przedmiotem skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem 17 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2691/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku NSA podniósł, że sprawa z wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 355/11 uwzględnił skargę skarżącej i uchylił pierwotną decyzję Prezesa ZUS, wskazując na potrzebę powtórnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy i odniesienia się do podniesionych w skardze zarzutów merytorycznych, ewentualnie zobowiązania strony do złożenia dodatkowych dokumentów na poparcie jej twierdzeń. Zatem organ, stosując się do wskazań Sądu, winien był dokonać ponownej pełnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności dokumentacji leczniczej zmarłego M. G. oraz w miarę możliwości uzyskać od strony dodatkowe dokumenty na poparcie jej tez co do szczególnych okoliczności stanu zdrowia jej męża, uzasadniających stwierdzenie zasadności przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Obowiązkiem organu było podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. W ocenie NSA, wskazania Sądu nie zostały w pełni zrealizowane przez organ, który ograniczył się do ponownego skierowania posiadanej dokumentacji medycznej do lekarza orzecznika i oparł zaskarżoną decyzję jedynie na jego orzeczeniu. Takie postępowanie nie realizuje w pełni wskazań Sądu. Organ nie podjął bowiem żadnych dodatkowych działań zmierzających do zebrania dodatkowego materiału dowodowego. NSA podkreślił, że nieodniesienie się przez Prezesa ZUS do wytycznych Sądu spowodowało, że WSA w Warszawie, rozpoznając ponowną skargę E. G., również nie wziął pod uwagę wytycznych, jakie zawarto w wyroku z 18 sierpnia 2011 r.

Przechodząc do dalszych rozważań NSA wskazał, że organ orzekający w sprawie zaniechał, a sytuację taką zaakceptował Sąd I instancji, obowiązku podjęcia wszelkich kroków koniecznych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, w szczególności nie wyjaśnił, jaki wpływ na możliwość podjęcia pracy przez ojca małoletniej miały okoliczności związane ze stanem zdrowia, przebytymi chorobami, operacjami w kontekście pozostawania osobą długotrwale bezrobotną. W ocenie NSA, istota sprawy sprowadza się do ustalenia w jakim stopniu pogorszenie stanu zdrowia M. G. w okresie 2002-2009 wpłynęło na jego zdolność do pracy i możliwość kontynuacji ubezpieczenia.

NSA zaznaczył, że skarżąca powoływała się na dodatkową dokumentację lekarską poświadczającą historię chorób, schorzeń, przebytych zabiegów leczniczych w okresie 2002-2009 r. Dokumentacja ta została przekazana do lekarza orzecznika ZUS, który stwierdził, że M. G. był częściowo niezdolny do pracy do dnia zgonu. Jednakże lekarz orzecznik nie ustalił dokładnej daty powstania tej niezdolności. Oceniając orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, NSA podniósł, że nie zawiera ono w żadnego odniesienia na temat, wskazywanej przez skarżącą, dodatkowej dokumentacji leczniczej. Zatem istnieje uzasadniona wątpliwość czy lekarz wydający orzeczenie miał na uwadze przedstawioną dokumentację, ustalając datę powstania niezdolności do pracy, czas jej trwania i charakter tej niezdolności.

Ponadto NSA podkreślił, że w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS – pomimo wskazania przez wnioskodawczynię czynników, które mogły mieć wpływ na brak możliwości podjęcia przez jej męża aktywności zawodowej, tj. przebyte choroby, wypadek, którym łączył się z długotrwałym przebywaniem na zwolnieniu lekarskim, związane z tym częste wizyty u lekarzy specjalistów, wychowanie i opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak również trudności istniejące na rynku pracy – nie dokonał wnikliwej oceny ich znaczenia dla zastosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zdaniem NSA, obowiązkiem Sądu I instancji było ustalenie, czy zgromadzono w postępowaniu administracyjnym niezbędny materiał dowodowy oraz czy został on przez organ oceniony zgodnie z przepisami tego postępowania. W szczególności oceny te zmierzać winny w kierunku ustalenia, czy pozostawanie w stanie bezrobocia przez M. G. i brak możliwości podjęcia przez niego pracy zarobkowej były wynikiem okoliczności, których nie mógł on przezwyciężyć czy też świadomym wyborem.

NSA wyjaśnił, że dla oceny czy w sprawie występują "szczególne okoliczności", istotną kwestią jest poprawne ustalenie przyczyn, z powodu których ubezpieczony nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do świadczeń w trybie zwykłym. Sam fakt bezrobocia nie jest taką szczególną okolicznością. Jednakże ocena przyczyn niepodjęcia zatrudnienia musi się łączyć każdorazowo z konkretną sytuacją, w jakiej znalazł się ubezpieczony. Skarżąca w toku postępowania akcentowała, że sytuacja zdrowotna jej męża, szczególnie w ostatnich kilku latach była na tyle zła, że uniemożliwiało to podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Zdaniem NSA, problemy zdrowotne M. G. mogły mieć wpływ na brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej, a w konsekwencji możliwości nabycia prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Jednocześnie NSA podniósł, że samo pozostawanie w stanie bezrobocia nie może zostać uznane za szczególną okoliczność, ale gdy skarżąca wskazywała, że stan zdrowia jej męża i przebyte choroby wskazywały, iż już wcześniej jego stan zdrowia był poważny, a zdiagnozowane choroby zaawansowane i uniemożliwiały podjęcie pracy, bowiem stan zdrowia był nie do przyjęcia przez pracodawców, to organ orzekający powinien był poczynić w tym zakresie niezbędne ustalenia. Istotne jest bowiem wyjaśnienie czy pozostawanie w stanie bezrobocia przez M. G. i brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej był wynikiem okoliczności, których nie mógł on przezwyciężyć, czy też wynikiem trudnej sytuacji na rynku pracy bądź też nieumiejętności znalezienia pracy. Nie można zakładać, że M. G. nie mógł podjąć zatrudnienia przede wszystkim z powodu trudności istniejących na rynku pracy, a nie z powodów zdrowotnych.

Reasumując NSA stwierdził, ze w sprawie zaistniały uzasadnione wątpliwości co do "szczególnych okoliczności" jakie zaszły po stronie ubezpieczonego, które mogły mieć wpływ na brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe.

W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma wyrok z 18 sierpnia 2011 r., II SA/Wa 355/11, uwzględniający skargę E. G. i uchylający decyzję Prezesa ZUS z [...] listopada 2010 r. Zgodnie z zawartymi w nim wskazaniami co do dalszego postępowania organ – stosownie do art. 153 P.p.s.a. – był zobowiązany m.in. do uzyskania dodatkowych dokumentów odnoszących się do stanu zdrowia męża skarżącej. W sprawie sporna jest bowiem kwestia, czy zaistniały szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez zmarłego ojca świadczenia rentowego w zwykłym trybie.

Pozostałe warunki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny, przesłanka niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek oraz brak niezbędnych środków utrzymania, zostały w sprawie niniejszej spełnione.

Jak ocenił NSA, a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę ocenę tę w pełni podziela, organ nie zrealizował w pełni wytycznych zawartych w powyższym wyroku, naruszając tym samym art. 153 P.p.s.a.

Przypomnieć należy, że według art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., organ ma obowiązek dokładnego zbadania sprawy, tak, aby w sposób prawidłowy ustalić jej stan faktyczny. Wzmocnieniem tej zasady jest nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, wynikający z art. 77 K.p.a. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić, pod warunkiem wszak, że zmierza to do poznania okoliczności mogących mieć znaczenie z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej sprawy. Dopiero dysponując całokształtem materiału dowodowego, organ może ocenić daną okoliczność i uznać ją za udowodnioną bądź nie, do czego zobowiązuje go art. 80 K.p.a.

Uwzględniając realia przedmiotowej sprawy organ zobowiązany jest, rozpoznając ponownie wniosek skarżącej, do należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie okoliczności istotnych na tle stanu prawnego mającego zastosowanie w sprawie. Obowiązany jest przy tym wypełnić dyspozycję art. 10 K.p.a. i zapewnić skarżącej czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

Winien także ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy w sprawie został zgromadzony cały materiał dowodowy dokumentujący stan zdrowia M. G., czy też istnieje jeszcze inna dokumentacja lekarska związana np. z jego pobytami w szpitalu, o których pisze skarżąca w swoich pismach składanych do organu. Jeżeli taka dokumentacja została sporządzona, to organ obowiązany jest ustalić, w którym szpitalu hospitalizowany był M. G. i zażądać dokumentacji jego dotyczącej. Winien także ewentualnie zwrócić się do Zakładów Opieki Zdrowotnej, w których leczył się zmarły, po ich uprzednim wskazaniu przez skarżącą, w celu pozyskania kompleksowej dokumentacji medycznej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zarówno z pism skarżącej, jak i tej dokumentacji medycznej, która już znajduje się w aktach sprawy wynika, że M. G. cierpiał na szereg różnego rodzaju schorzeń, korzystał z opieki lekarskiej lekarzy różnych specjalności (internista, diabetolog, ortopeda) i co zdaje się wskazywać, że dokumentacja medyczna obrazująca jego stan zdrowia powinna być obszerniejsza.

Po zgromadzeniu całej dokumentacji medycznej organ winien ustalić, jaki wpływ na możliwość podjęcia pracy miał stan zdrowia M. G., przebyte przez niego choroby i operacje, długotrwałe przebywanie na zwolnieniu lekarskim, uwzględniając pogorszenie stanu zdrowia w okresie 2002-2009. W tym zakresie zasadnym jest odwołanie się do poglądu wypracowanego w orzecznictwie, zgodnie z którym nie tylko całkowita niezdolność do pracy będzie szczególną okolicznością, jako że jest stanem udaremniającym i wykluczającym aktywność zawodową, lecz także częściowa niezdolność do pracy, poprzez to, że ogranicza i utrudnia możliwość zatrudnienia, może być – przy uwzględnieniu wszelkich aspektów stanu faktycznego sprawy – kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2009 r., I OSK 733/08, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Niewątpliwie bowiem zły stan zdrowia, zapowiadający zwiększoną absencję w pracy, utrudnia poszukiwanie pracy i zniechęca potencjalnych pracodawców do zatrudnienia osoby chorej. Jest ona bowiem teoretycznie zdolna do pracy, ale w praktyce możliwość wykorzystania jej potencjału zawodowego jest znacznie ograniczona.

Taka zindywidualizowana ocena w przedmiotowej sprawie nie została przeprowadzona. Istotnym jest zbadanie, czy M. G. z uwagi na swój wiek, długotrwałe bezrobocie, a zwłaszcza stan zdrowia mógł przezwyciężyć istniejący stan pozostawania bez zatrudnienia, a w tym kontekście także ustalenia przyczyn pozostawania przez niego poza sferą zatrudnienia. W okolicznościach przedmiotowej sprawy kluczowe może być ustalenie, czy M. G. mógł przezwyciężyć stan bezrobocia, czy też był on jego świadomym wyborem, niejako sposobem na życie bądź też wynikiem trudnej sytuacji, na rynku pracy, czy też nieumiejętność znalezienia zatrudnienia. W ramach badania tej okoliczności zasadnym jest wyjaśnienie prób podjęcia działalności gospodarczej, które ostatecznie okazały się nieskuteczne. Czy wiązały się one ze stanem zdrowia M. G., czy też fiasko przedsięwzięcia było wypadkową innych czynników.

Organ zbierając materiał dowodowy winien także ponownie poczynić ustalenia co do daty powstania częściowej niezdolności do pracy. W tym zakresie szczególnie istotne jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, uwzględniające wszakże całą zgromadzoną dokumentację medyczną, która to okoliczność powinna znaleźć odbicie w wydanym orzeczeniu. Orzeczenie takie stanowi tylko jeden z dowodów istotnych dla ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, który jednakże musi być skonfrontowany i oceniony w powiązaniu z pozostałymi dowodami zebranymi w rozpoznawanej sprawie.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie dotyczące wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji zostało wydane w oparciu o art. 152 P.p.s.a., zaś o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na mocy art. 250 P.p.s.a. oraz § 15 i 16 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).