Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1774/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6109 Inne o symbolu podstawowym 610
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1,  art. 107 par. 2,  art. 157 par. 2,  art. 28,  art. 147,  art. 196 par. 1,  art. 184 par. 1i2,  art. 186,  art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 200 ust. 4,  art. 136 ust. 2 i 5
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Anna Wesołowska Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania nieważnościowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Rozwoju, po rozpatrzeniu wniosku I. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] umarzającą, wszczęte z wniosku I. W., postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] orzekającej o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w [...] wraz z prawem własności znajdujących się na nim budynków i urządzeń, w części dotyczącej działki nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – zwanej dalej "ugn", decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...], składającego się z szeregu działek wymienionych w decyzji, w tym działki nr [...] wraz z prawem własności znajdujących się na nim budynków i urządzeń.

I. W. pismem z dnia [...] września 2006 r. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], w części dotyczącej działki nr [...] wskazując, iż pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] postanowił wznowić postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] marca 2006 r.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Wojewoda [...] umorzył wznowione postępowanie administracyjne, wskazując, iż I. W. nie legitymuje się interesem prawnym, skoro wniosek o zwrot nieruchomości został złożony już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1707/09 uchylił zarówno decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r., nr [...], jak i utrzymującą ją w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...].

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 966/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...].

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 43/12 oddalił skargę kasacyjną I. W. od wyroku z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 966/11.

Pismem z dnia 27 grudnia 2013 r. I. W. wystąpiła ż wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], w części dotyczącej działki nr [...], wskazując, iż w dniu uwłaszczenia przysługiwało jej roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...]zawiesił postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości, do czasu rozpoznania kwestii stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...].

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...].

Pismem z dnia 10 lipca 2015 r. I. W. wystąpiła do Ministra Infrastruktury i Rozwoju z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż skarżącej przysługuje przymiot strony na gruncie postępowania nadzorczego, dotyczącego decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. związany z nierozpatrzonym wnioskiem o zwrot tej nieruchomości.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w niniejszym postępowaniu nadzorczym uznania podmiotu za stronę należy upatrywać w przepisie art. 200 ugn. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa, jako właściciela gruntu oraz przedsiębiorstwo państwowe, które jest uwłaszczane lub jego następca prawny. Osoba trzecia może uczestniczyć w tym postępowaniu tylko wówczas, gdy wykaże, iż przysługują jej prawa rzeczowe do gruntu, lub też inne prawa oparte na przepisach powszechnie obowiązujących, które uwłaszczenie mogło naruszyć.

Minister stwierdził, że wnioskodawczyni nie przysługuje obecnie żadne prawo rzeczowe do uwłaszczonej nieruchomości, a swój interes prawny wywodzi z uprawnienia do zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa od jej poprzedników prawnych na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] marca 1968 r., Rep. [...], która została zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, kluczową kwestią dla ustalenia, czy skarżącej przysługuje interes prawny na gruncie postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. jest data złożenia wniosku o zwrot działki nr [...], tj. dzień [...] sierpnia 2006 r. Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w piśmiennictwie utrwalił się pogląd, że klauzula "nie narusza praw osób trzecich" zawarta w art. 200 ugn oznacza, iż uwłaszczenie nie może nastąpić z pominięciem roszczenia o zwrot nieruchomości. Wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej osoby prawnej, nie może z mocy samego prawa stać się przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą został złożony wniosek o zwrot nieruchomości. Złożenie przez byłego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinno skutkować przeprowadzeniem postępowania o zwrot przed postępowaniem uwłaszczeniowym bowiem w przypadku istnienia przesłanek zwrotu nie może ona zostać uwłaszczona. Prawo byłych właścicieli do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej korzysta z zasady pierwszeństwa przed prawami państwowej osoby prawnej, ponieważ zostało tym osobom przyznane znacznie wcześniej, niż prawo państwowych osób prawnych, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ugn.

Zgodnie z dominującym obecnie poglądem w orzecznictwie sądów administracyjnych, dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powoduje ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2485/12, z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 966/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 70/11). Ponadto podkreśla się w nim, że sformułowanie "nie może naruszać praw osób trzecich" nie odnosi się do praw hipotetycznych, ale praw skonkretyzowanych - już ujawnionych. Z tego względu, skoro powstanie nowego stanu prawnego w dniu 5 grudnia 1990 r. wymagało potwierdzenia deklaratoryjną decyzją wojewody, to prawa osób trzecich do danej nieruchomości musiały być zgłoszone najpóźniej do dnia wydania tej decyzji (por. wyroki NSA z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 721/11, z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1731/09).

Minister zaznaczył, że w niniejszej sprawie wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w dniu [...] września 2006 r., a więc znacznie później, niż została wydana decyzja uwłaszczeniowa Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. Tym samym skarżąca nie posiada w chwili obecnej interesu prawnego do zainicjowania postępowania nadzorczego, którego przedmiotem byłoby powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji.

Na takim samym stanowisku stanął orzekający na gruncie sprawy wznowieniowej z wniosku I. W. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10. W powyższym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, iż I. W. nie miała interesu prawnego w postępowaniu uwłaszczeniowym, z uwagi na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przyjmuje się, że wiążący w rozumieniu tego przepisu charakter ma sentencja wyroku, tym niemniej dla prawidłowego odczytania jej treści trzeba kierować się jego uzasadnieniem. Moc wiążąca orzeczenia oznacza, że trzeba przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I GSK 446/13). Niniejsze postępowanie nadzwyczajne dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, jednakże organ naczelny stanął na stanowisku, iż rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie braku interesu prawnego I. W. do wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej, z uwagi na złożenie wniosku o zwrot już po jej wydaniu pozostają aktualne również na gruncie niniejszego postępowania nadzorczego.

Od decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] I. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 200 ust. 4 ugn (poprzednio art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) w zw. z art. 136 ugn w zw. z art. 28 Kpa poprzez uznanie, iż brak jest po stronie I. W. interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie uwłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka [...] 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 Kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 Kpa poprzez błędne nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela I. W. oraz zaprzeczenie zasadzie stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich niezbędnych czynności z urzędu lub na wniosek poprzez umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, która wedle dużego prawdopodobieństwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa; b) art. 107 § 3 w zw. z art. 8 Kpa poprzez brak odniesienia się przez organ do zarzutów skarżącej w zakresie przytaczanych przez nią twierdzeń doktryny i orzecznictwa. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie w całości decyzji organu I instancji ją poprzedzającej; 2. zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji załatwiającej sprawę merytorycznie; 3. o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Minister niezwykle wąsko traktuje kwestię przymiotu strony i interesu prawnego skarżącej w uzyskaniu orzeczenia pozwalającego jej dążyć do ochrony prawa własności. Takie stanowisko organu umotywowane zostało w szczególności wybiórczym przytaczaniem stanowiska doktryny i orzecznictwa, a nadto pomija łatwo weryfikowalne okoliczności przytoczone we wniosku o stwierdzenie nieważności (ponowione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), uzasadniające konieczność przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Tym samym treść decyzji, twierdzenia i wnioski ujęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznać należy za błędne, a tym samym skutkujące wydaniem decyzji naruszające] prawo.

Zdaniem skarżącej, jej interes prawny wynika z tego, że po stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. otwarta zostanie droga do zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Interes prawny skarżącej poprzez stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej będzie zaspokojony, ponieważ umożliwi dochodzenie zwrotu nieruchomości, która nie została przeznaczona na cel wywłaszczenia, a jedyną przeszkodą do uwzględnienia wniosku o zwrot jest istniejące prawo użytkowania wieczystego na rzecz [...], stwierdzone decyzją uwłaszczeniową, co stwierdzono w prowadzonym przez Prezydentem Miasta [...] postępowaniem pod nr [...], w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. Postępowanie zwrotowe jest obecnie zawieszone, do czasu uchylenia lub zmiany decyzji uwłaszczeniowej. Nie ma przy tym ma możliwości wykorzystania innych rozwiązań, tj. przeniesienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz Skarbu Państwa lub zmiana decyzji uwłaszczeniowej w trybie art. 155 Kpa, ponieważ użytkownik wieczysty nie wyraża na to zgody.

Skarżąca powołując się na poglądy prof. T. W., Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazała, że osoba na której wniosek toczy się postępowanie zwrotowe ma interes prawny we wzruszeniu decyzji uwłaszczeniowej przed zakończeniem postępowania zwrotowego, ponieważ wynik postępowania uwłaszczeniowego rzutuje na wynik postępowania zwrotowego. Skarżąca zaznaczyła, że status strony w postępowaniu nadzwyczajnym ma szerszy zakres bowiem stroną jest każda osoba, której dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji, a o istnieniu jej interesu prawnego decyduje to, czy istnieje przepis prawa materialnego na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu i który przyznaje stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści. Interes prawny można wywieść także z tzw. praw refleksowych, a dotyczy to podmiotów, których interesu prawnego postępowanie dotyczy choćby w pośredni sposób. W tym przypadku decyzja oddziałuje na prawa danej osoby, ale nie rozstrzyga wprost o jej prawach i obowiązkach. Taka sytuacja dotyczy decyzji uwłaszczeniowej, bo jej trwanie jest jedyną przeszkodą do zwrotu działki nr [...]. Interes prawny skarżącej należy upatrywać także w samym fakcie toczenia się postępowania zwrotowego.

I. W. uważa też, że stwierdzony brak interesu prawnego w postępowaniu wznowieniowym nie może być utożsamiany z brakiem jej interesu prawnego w postępowaniu nieważnościowym. Postępowania te nie mają bowiem identycznego zakresu. Minister nie jest zatem związany treścią wyroku NSA z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10, który zapadł w sprawie wznowieniowej. Skarżąca zwróciła uwagę, że w sprawie nieważnościowej, dotyczącej działki nr [...], pogląd organu w zakresie braku interesu prawnego I. W. został uznany za nieprawidłowy, co wynika z treści wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 996/13. Skarżąca podała też, że w chwili decyzji uwłaszczeniowej zaistniały przesłanki do zwrotu działki nr [...], co wynika z uzasadnienia postanowienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. zawieszającego postępowanie zwrotowe oraz pism tego organu z dnia [...] sierpnia 2013 r. i [...] września 2013 r. Skarżąca wskazała również, że nie została zawiadomiona o możliwości zwrotu nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia i w związku z tym nie rozpoczął biegu termin 3-miesięczny, o którym mowa w przepisie art. 136 ust. 5 ugn i nie jest możliwe, aby został utracony przymiot strony w postępowaniu o wzruszenie decyzji uwłaszczeniowej uniemożliwiającej zwrot. Zdaniem skarżącej, osobą trzecią, o której mowa w obecnie obowiązującym przepisie art. 200 ust. 4 ugn jest osoba, której przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia, lecz wykorzystanej z naruszeniem zakazu przeznaczania jej na inne cele, co wykazać może postępowanie dowodowe w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Uzasadnione jest przy tym podejrzenie, że w postępowaniu uwłaszczeniowym doszło do rażącego naruszenia art. 200 ust. 4 ugn w zakresie ustalenia, czy uwłaszczenie nie naruszy praw osób trzecich. Na [...] powszechnie wiadomo, że [...] powstał na gruntach wywłaszczonych i świadomość w tym zakresie powinien mieć organ orzekający o uwłaszczeniu działki nr [...]. Z tego powodu zasadne jest wszczęcie postępowania nieważnościowego w stosunku do decyzji uwłaszczeniowej także z urzędu (o co również wnosiła skarżąca) albo zwrócenie się przez Ministra do Prezydenta Miasta [...] o złożenie wniosku nieważnościowego. Jest to istotne z tego powodu, że Prezydent Miasta [...] nie zawiadamiał spadkobiercy poprzedniego właściciela o możliwości żądania zwrotu nieruchomości. To na organie spoczywa bowiem obowiązek doprowadzenia do stanu w którym Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego władają nieruchomością podlegającą zwrotowi. Zasadny jest zatem zarzut naruszenia przepisu art. 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 Kpa w przypadku odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego.

Jeżeli chodzi o naruszenia przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 8 Kpa skarżąca wskazała, że Minister nie odniósł się do twierdzeń przytaczanych we wniosku nieważnościowym i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ nie wyjaśnił też dlaczego uważa za aktualny na gruncie sprawy nieważnościowej pogląd NSA wyrażony w wyroku wydanym w sprawie wznowieniowej. Minister nie odniósł się również do treści załączonego wyroku WSA w Warszawie wydanego w sprawie nieważnościowej, prezentującego pogląd przeciwny.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Sąd zauważa, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji – jak słusznie wskazał Minister – może wszcząć tylko osoba, która legitymuje się interesem prawnym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie bowiem z art. 157 § 2 Kpa postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną zaś - według art. 28 Kpa - jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W sprawach dotyczących oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej, na podstawie której państwowa osoba prawna nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa, w trybie art. 200 ugn, prawo użytkowania wieczystego gruntu stronami są właściciel mienia, z reguły Skarb Państwa lub właściwa gmina, uwłaszczona tym prawem państwowa osoba prawna oraz osoby trzecie, którym przysługiwały do nieruchomości określone prawa, a które zostały pominięte w postępowaniu uwłaszczeniowym. Tych bowiem podmiotów mogą dotyczyć skutki wadliwej decyzji uwłaszczeniowej.

Jeżeli chodzi o prawa osób trzecich, o których mowa w przepisie art. 200 ust. 4 ugn, w praktyce chodzi tu o istniejące konkretne prawa rzeczowe przysługujące określonym podmiotom (np. własność, użytkowanie wieczyste) do gruntu objętego postępowaniem uwłaszczeniowym albo o ujawnione roszczenia dotyczące określonych praw do tegoż gruntu (np. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego).

Rację ma Minister Infrastruktury i Rozwoju, że I. W. nie należy do żadnej z kategorii podmiotów wyżej wymienionych.

Poza sporem jest to, że I. W. w dacie wydania przez Wojewodę [...] decyzji nr [...] ([...] marca 2006 r.) nie była właścicielem działki nr [...] lub jej użytkownikiem wieczystym. Skarżąca nie jest także osobą, której praw mogło naruszyć uwłaszczenie [...] prawem użytkowania wieczystego do działki nr [...]. Poza sporem jest bowiem to, że I. W. wniosek o zwrot tej nieruchomości ujawniła na zewnątrz dopiero kilka miesięcy po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, tj. w dniu [...] sierpnia 2006 r. (data wpływu pisma do Urzędu Miasta [...]).

W takiej sytuacji Minister Infrastruktury i Rozwoju prawidłowo umorzył postępowanie nieważnościowe na podstawie art. 105 § 1 Kpa. Skoro bowiem organ wszczął postępowanie nadzorcze, lecz w jego toku ustalił, że wnioskodawczyni nie legitymuje się interesem prawnym, w rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 Kpa, umożliwiającym skuteczne wszczęcie postępowania nadzorczego, to był zobligowany do umorzenia postępowania nieważnościowego jako bezprzedmiotowego. W tym przypadku bezprzedmiotowość postępowania wynikała z przyczyny o charakterze podmiotowym, ponieważ wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego złożyła osoba nie będąca stroną postępowania. Wniosek takiego podmiotu nie mógł zatem spowodować przejścia przez organ nadzoru do oceny legalności kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej i wydania decyzji załatwiającej sprawę nieważnościową, co do istoty (art. 104 § 2 w zw. z art. 158 Kpa).

Trafnie zwrócił uwagę Minister Infrastruktury i Rozwoju, że zagadnienie statusu I. W. jako strony postępowania nadzwyczajnego prowadzonego celem obalenia decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] było już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro I. W. złożyła wniosek o zwrot działki nr [...] po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, to brak przymiotu strony nie budzi wątpliwości. NSA podkreślił, że dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem nieruchomości praw osób trzecich. Zdaniem NSA, organ orzekający o uwłaszczeniu nie ma prawnego obowiązku badania, czy pozostający w zarządzie państwowej osoby prawnej wywłaszczony grunt spełnia przesłanki do zwrotu. Jedynie w sytuacji gdy organ poweźmie wiadomość, że wniosek o zwrot został złożony zobowiązany jest uwzględnić tę okoliczność w prowadzonym postępowaniu i zawiesić postępowanie uwłaszczeniowe, do czasu zakończenia postępowania zwrotowego, jednak traka sytuacja nie miała miejsca w sprawie dotyczącej działki nr [...].

Sąd zwraca uwagę, że w sprawie dotyczącej działki nr [...], w której wniosek zwrotowy także był złożony po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1731/09 zaprezentował takie samo stanowisko w kwestii braku po stronie I. W. statusu strony w kwestionowaniu decyzji uwłaszczeniowej. NSA podkreślił, że naruszenie praw osób trzecich w rozumieniu art. 200 ust. 4 ugn miałoby miejsce, gdyby wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zgłoszony do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej.

Sąd miał na uwadze to, że wyroki NSA o sygn. akt I OSK 795/10 oraz I OSK 1731/09 nie wiązały w niniejszej sprawie organu i WSA w Warszawie, ponieważ nie były wydane w niniejszej sprawie. Sąd zwraca jednak uwagę, że zarówno organ, jak i WSA w Warszawie orzekający w niniejszej sprawie nie mogły ignorować tego, że w orzecznictwie NSA status I. W. jako strony postępowania nadzwyczajnego prowadzonego w stosunku do decyzji uwłaszczeniowej został zakwestionowany. Sąd zwraca uwagę, że status strony postępowania oparty na interesie prawnym (art. 28 Kpa) ma charakter materialny i obiektywny. Osoba będąca stroną postępowania ma możliwość skutecznego zainicjowania każdego z trybów weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, przewidzianego w Kpa. Interes prawny, o którym mowa w przepisie art. 28 Kpa jest jeden i ten sam. To jaki tryb weryfikacji decyzji ostatecznej wybierze strona zależy od niej samej. Nie może być tak, że ten sam podmiot wywodzący interes prawny z tej samej sytuacji prawnej nie ma statusu strony postępowania w postępowaniu wznowieniowym (art. 147 Kpa), ale ma status strony postępowania nieważnościowego (art. 157 § 2 Kpa).

Jak trafnie zwróciła uwagę skarżąca, sytuacja wygląda inaczej, jeżeli chodzi o posiadanie statusu strony w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu nadzwyczajnym. Nie zawsze osoba będąca stroną postępowania zwykłego jest stroną postępowania nadzwyczajnego i odwrotnie. Z reguły katalog stron postępowania nadzorczego jest szerszy, niż postępowania zwykłego, z tego powodu, że kwestionowana decyzja może być rażąco wadliwa właśnie z tego powodu, że przy jej wydaniu nie uwzględniono istniejących wówczas praw osób trzecich.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że jak trafnie wskazał Minister Infrastruktury i Rozwoju w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, interes prawny do bycia stroną postępowania, umożliwiający skuteczne zainicjowanie postępowania nieważnościowego musi być aktualny i zindywidualizowany na gruncie konkretnej sprawy administracyjnej. Interes prawny przysługujący stronie w danej sprawie nie może być budowany w oparciu o chęć zaspokojenia roszczenia w innej odrębnej sprawie. Status strony nie może opierać się na zdarzeniu przyszłym, niepewnym i na przeświadczeniu samej strony o wysokim prawdopodobieństwie rażącej wadliwości decyzji uwłaszczeniowej. Interesu prawnego do bycia stroną niniejszego postępowania nadzorczego jako kategorii prawa materialnego nie da się wywieść z podnoszonej przez skarżącą procesowej zależności postępowania zwrotowego od wyniku sprawy nieważnościowej dotyczącej decyzji uwłaszczeniowej, w szczególności zawieszenia przez Prezydenta Miasta [...] postępowania zwrotowego, do czasu zakończenia postępowania nieważnościowego albo też z samego faktu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości i toczenia się postępowania zwrotowego. Sąd zwraca uwagę, że dla niniejszej sprawy nadzorczej nie miał żadnego znaczenia fakt toczenia się sprawy zwrotowej i jej wynik, ponieważ w tej pierwszej sprawie znaczenie ma stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej, jeżeli chodzi o możliwość naruszenia uwłaszczeniem sfery prawnej I. W. Jeżeli chodzi o podnoszone w skardze argumenty dotyczące tego, że w ocenie Prezydenta Miasta [...] jedyną przeszkodą do zwrotu działki nr [...] jest istniejące na gruncie prawo użytkowania wieczystego [...], to Sąd zwraca uwagę, że dopiero w decyzji ostatecznej kończącej sprawę I. W. o zwrot nieruchomości nabytej na zasadach wywłaszczenia może zostać przedstawione wiążące ten organ stanowisko (art. 110 Kpa) w zakresie ziszczenia się przesłanek do zwrotu nieruchomości, czy też istnienia przeszkód prawnych do zwrotu nieruchomości.

Dla niniejszej sprawy nie miało znaczenia to, czy skarżąca została zawiadomiona o możliwości zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 ust. 2 ugn i czy rozpoczął bieg termin 3 – miesięcy, o którym mowa w przepisie art. 136 ust. 5 ugn. Te okoliczności winny być ocenione w postępowaniu zwrotowym. To dla tego postępowania ma bowiem znaczenie to, czy uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasło (art. 136 ust. 5 ugn).

Z kolei kwestia wszczęcia przez Ministra Infrastruktury postępowania nieważnościowego z urzędu pozostaje poza przedmiotem niniejszej sprawy. To organ decyduje o tym, czy takie postępowanie uruchomi. I. W. nie przysługuje natomiast żaden środek prawny, który mógłby wymusić na organie nadzoru wszczęcie postępowania nieważnościowego. Minister Infrastruktury i Rozwoju byłby zobligowany do uruchomienia z urzędu postępowania nieważnościowego, w przypadku złożenia przez prokuratora sprzeciwu od ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej, jeżeli podstawą sprzeciwu byłby zarzut wydania decyzji uwłaszczeniowej w warunkach nieważności z art. 156 § 1 Kpa (art. 184 § 1 i 2 w zw. z art. 186 Kpa).

Niezależnie od tego Sąd zwraca uwagę, że brak możliwości odzyskania w naturze uprzednio wywłaszczonej nieruchomości przez spadkobiercę dawnego właściciela – co do zasady – nie oznacza pozbawienia tej osoby jakichkolwiek praw. Jak wskazano bowiem w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14, z powołaniem się na tezę zawartą w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt IV CSK 384/13, przekazanie nieruchomości na cele niezgodne ze wskazanymi w decyzji wywłaszczeniowej jest czynem niedozwolonym, a byłym właścicielom przysługuje roszczenie o odszkodowanie. Bieg terminu jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem wydania ostatecznej decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości

Odnosząc się natomiast do zarzutu niewzięcia przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju pod uwagę treści wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 996/13 wydanego w sprawie nieważnościowej, dotyczącej działki nr [...], w którym Sąd ten ocenił, że I. W. przysługuje status strony postępowania nadzorczego w sprawie o stwierdzenie decyzji uwłaszczeniowej trzeba mieć na uwadze, że wyrok ten jest nieprawomocny i został wydany w innej sprawie. Trudno zatem uznać, że w takiej sytuacji Minister Infrastruktury i Rozwoju winien kierować się motywami, które legły u podstaw stanowiska zaprezentowanego przez Sąd orzekający w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 996/13.

Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się wskazywanych przez skarżącą naruszeń przepisów prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 4 w zw. z art. 136 ugn w zw. z art. 28 Kpa, mających wpływ na wynik sprawy, ani też naruszeń przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 Kpa, czy też art. 107 § 3 w zw. z art. 8 Kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy nieważnościowej.

Dla niniejszej sprawy istotne znaczenie miało to, że Minister Infrastruktury i Rozwoju w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny sprawy oraz zwrócił uwagę na kwestię zasadniczą, tzn. na to, że skoro skarżącej nie przysługuje względem uwłaszczonej działki nr [...] żadne prawo rzeczowe, ani też skarżąca nie ujawniła roszczenia o zwrot gruntu przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej jako osoba trzecia w rozumieniu art. 200 ust. 4 ugn, to I. W. nie mogła legitymować się przymiotem strony w rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 Kpa i w konsekwencji skutecznie zainicjować postępowanie nieważnościowe. Zaprezentowany przez organ pogląd jest zgodny z dominującymi poglądami orzecznictwa sądowego, zaprezentowanego w tego typu sprawach, czy to prowadzonych w trybie wznowienia postępowania, czy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowych (por. np. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 719/11, z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1905/11 i z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2105/13).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.