Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1301/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Dowód dotyczący okoliczności negatywnej /"wykonywanie wyłącznie zadań nie związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości (...)"/ jest zjawiskiem obcym prawu, ponieważ dosłownie, a więc nazbyt rygorystycznie rozumiany ů graniczy z niepodobieństwem, zwłaszcza wówczas, gdy dokumenty i inne środki dowodowe tak, jak w opisywanej sytuacji, nie znajdują się dyspozycji zainteresowanego, który jest uzależniony od tego, co mu zostanie przekazane z zasobów archiwalnych. Zasada impossibile est nulla obligatio obowiązuje zaś także ustawodawcę, ponieważ w przeciwnym razie trzeba byłoby przyjąć, że legislator nakłada na adresatów powinność niemożliwą do zrealizowania. Dlatego w trosce o realność uprawnienia przewidzianego w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach w brzmieniu sprzed noweli z dnia 4 marca 1999 r. /Dz.U. nr 77 poz. 862/, należy przyjąć iż wykazanie przez zainteresowanego, iż pracował on na stanowisku w typowy, oczywisty i normalny sposób nie wiążących się ze stosowaniem represji, czyni zadość wymaganiom samooczyszczenia przewidzianym w cytowanym przepisie.

TEZY

Dowód dotyczący okoliczności negatywnej /"wykonywanie wyłącznie zadań nie związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości (...)"/ jest zjawiskiem obcym prawu, ponieważ dosłownie, a więc nazbyt rygorystycznie rozumiany ů graniczy z niepodobieństwem, zwłaszcza wówczas, gdy dokumenty i inne środki dowodowe tak, jak w opisywanej sytuacji, nie znajdują się dyspozycji zainteresowanego, który jest uzależniony od tego, co mu zostanie przekazane z zasobów archiwalnych. Zasada impossibile est nulla obligatio obowiązuje zaś także ustawodawcę, ponieważ w przeciwnym razie trzeba byłoby przyjąć, że legislator nakłada na adresatów powinność niemożliwą do zrealizowania. Dlatego w trosce o realność uprawnienia przewidzianego w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach w brzmieniu sprzed noweli z dnia 4 marca 1999 r. /Dz.U. nr 77 poz. 862/, należy przyjąć iż wykazanie przez zainteresowanego, iż pracował on na stanowisku w typowy, oczywisty i normalny sposób nie wiążących się ze stosowaniem represji, czyni zadość wymaganiom samooczyszczenia przewidzianym w cytowanym przepisie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Mariana S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 czerwca 1999 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 maja 1998 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Marian S. zaskarżył decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 9 czerwca 1999 r. (...), utrzymującą w mocy decyzję własną z 28 maja 1998 r., (...), o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Pozbawienie tych uprawnień Skarżącego nastąpiło z uwagi fakt, iż w okresie 19 lipiec 1945 - 30 czerwiec 1946 r. pracował w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, początkowo jako goniec, a następnie jako zaopatrzeniowiec. Uprawnienia kombatanckie zostały Skarżącemu przyznane z uwagi na pobyt w obozie hitlerowskim w Stutthofie. Zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja ją poprzedzająca, rozstrzygająca po raz pierwszy sprawę co do meritum, powołują się na okoliczność, że na mocy ustawy o kombatantach "pozbawia się" uprawnień kombatanckich osoby zatrudnione w strukturze Urzędów Bezpieczeństwa /art. 25 ust. 2 pkt 1 lit "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/. Nadto zaskarżona decyzja /nie czyniła tego decyzja ją poprzedzająca/ podaje okoliczności decydujące o wyjątkowym pozostawieniu uprawnień kombatanckich osobom, które pracowały w wyżej wymienionych strukturach, o ile osoby te były skierowane do tych służb i struktur przez organizacje niepodległościowe lub o ile osoby te przedłożą dowody, że wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji lub osób działających na rzecz suwerenności RP. Organ administracji przyjął, że Skarżący nie przedstawił w tym względzie stosownych dowodów. Podobne stanowisko zajęła Komisja Społeczna przedstawicieli stowarzyszeń kombatanckich.

Skarżący wyjaśniał, podobnie jak w postępowaniu administracyjnym, że podjął pracę w Ministerstwie Bezpieczeństwa tylko dlatego, że w ten sposób zaraz po wojnie, gdy były z tym trudności, mógł uzyskać opiekę lekarską dla siebie i ojca, zagrożonego amputacją nogi. Podkreślał, że ma odznaczenia z tytułu walki z okupantem hitlerowskim, zaś uprawnienia kombatanckie umożliwiają mu obecnie, gdy również są kłopoty w sprawnym funkcjonowaniu służby zdrowia, dogodniejsze warunki leczenia choroby Parkinsona, na którą cierpi.

Odpowiedź na skargę zawiera pogląd, iż "sam fakt zatrudnienia w strukturach UB stanowi wystarczającą przesłankę do pozbawienia uprawnień kombatanckich".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zadaniem NSA jest kontrola, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, z uwagi na jej cechy lub z uwagi na sposób przeprowadzenia postępowania, które doprowadziło do jej wydania. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie zastępuje organu administracji w orzekaniu co do istoty sprawy - w tym wypadku o odebraniu lub utrzymaniu uprawnień kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny jest przy tym, dokonując kontroli zgodności decyzji z ustawą, związany stanowiskiem ustawodawcy co do treści, jaką nadał on ustawie.

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Przyjmuje bardzo rygorystyczną konstrukcję, gdy idzie o pozbawianie uprawnień kombatanckich osób, które pełniły służbę, funkcję lub były zatrudnione w strukturach związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej. Osobom tym, nawet, gdy mają chwalebną przeszłość z uwagi na walkę z okupantem hitlerowskim, są odznaczone w tym zakresie - odbiera się uprawnienia kombatanckie. Rygoryzm ustawy przejawia się w tym, że tego rodzaju skutek następuje niezależnie od tego, jak długo /czy krótko/ trwała praca /służba/ w strukturach organów bezpieczeństwa i jakie były przyczyny, które zdecydowały o jej podjęciu /np. skierowanie do pracy, przeniesienie, względy wynikające z przymusowego położenia - jak to miało miejsce w odniesieniu do Skarżącego, poszukującego możliwości leczenia dla siebie i swego ojca itd./.

Wyjątek, jaki ustawodawca przewidział, dotyczy skierowania do służby lub pracy w strukturach bezpieczeństwa przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowania przez te organizacje. Do 9 października 1999 r. istniał jeszcze jeden wyjątek, a mianowicie możliwość wykazania przez kombatanta, iż funkcje, służba czy praca w strukturach bezpieczeństwa polegały wyłącznie na wykonywaniu czynności i zadań nie związanych ze stosowaniem represji. Obowiązek przeprowadzenia dowodu w tym zakresie ciążył na zainteresowanym. Dowód dotyczący okoliczności negatywnej /"wykonywanie wyłącznie zadań nie związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości (...)"/ jest zjawiskiem obcym prawu, ponieważ dosłownie, a więc nazbyt rygorystycznie rozumiany - graniczy z niepodobieństwem, zwłaszcza wówczas, gdy dokumenty i inne środki dowodowe tak, jak w opisywanej sytuacji, nie znajdują się dyspozycji zainteresowanego, który jest uzależniony od tego, co mu zostanie przekazane z zasobów archiwalnych. Zasada impossibile est nulla obligatio obowiązuje zaś także ustawodawcę, ponieważ w przeciwnym razie trzeba byłoby przyjąć, że legislator nakłada na adresatów powinność niemożliwą do zrealizowania. Dlatego w trosce o realność uprawnienia przewidzianego w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach w brzmieniu sprzed noweli z dnia 4 marca 1999 r. /Dz.U. nr 77 poz. 862/, należy przyjąć iż wykazanie przez zainteresowanego, iż pracował on na stanowisku w typowy, oczywisty i normalny sposób nie wiążących się ze stosowaniem represji, czyni zadość wymaganiom samooczyszczenia przewidzianym w cytowanym przepisie. Dlatego w jaskrawej sprzeczności o tego rodzaju stanowiskiem pozostaje twierdzenie zaskarżonej decyzji, iż Skarżący w tym zakresie "nie przedstawił jakichkolwiek dowodów" i brak rozważenia sprawy z tego punktu widzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w orzekającym składzie jest zdania, że zaskarżona decyzja, wydana w okresie, gdy obowiązywała jeszcze możliwość oczyszczenia się kombatanta przez wykazanie, iż spełniał w strukturach aparatu bezpieczeństwa wyłącznie funkcje nierepresyjne w niedostateczny sposób przeanalizowała /uchybienie art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa/ wykazanie przez Skarżącego faktu, iż pracował on tylko jako goniec i zaopatrzeniowiec. W aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek śladu wspomnianej analizy, która - gdyby była przeprowadzona - musiałaby zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania prowadzić do wniosku, iż Skarżący pracując jako goniec i wykazując tę okoliczność stosownymi dokumentami, zadośćuczynił przesłance wymaganej przez art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach. Dlatego też zaskarżona decyzja jako naruszająca wskazane wyżej przepisy Kpa, musi być uchylona.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w sprawie kosztów postępowania oparto na art. 55 ust. 1 wyżej powołanej ustawy.