Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1688/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt  1 i 2, art. 6 ust. 1 lit. b i g, art. 7 pkt 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 545/17 w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2017 r. znak [...],[...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. K. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę: 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 545/17 oddalił skargę L. K. (dalej jako skarżąca) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2017 r., znak [...],[...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia [...] grudnia 1966 r., nr [...] Park w Ś. (gmina Ś., powiat [...]) wpisany został do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem [...]. Zgodnie z tą decyzją granice wpisu do rejestru obejmują całość założenia parkowego na obszarze 186 ha, a wydzielają je od zachodu droga państwowa, od północy drzewostan Nadleśnictwa Ś., od wschodu zbiornik wody K., natomiast od południa grunty Instytutu Doświadczalnego Sadownictwa.

Ś. Wojewódzki Konserwator Zabytków w dniu [...] marca 2015 r. wydał decyzję w sprawie wpisu do rejestru śląskiego przestrzennego założenia o charakterze wiejskim w Ś., składającego się z mieszkalnej i gospodarczej zabudowy folwarku, zieleni komponowanej wewnątrz zabudowy folwarku oraz południowej części parku.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., znak [...], uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Ś. Wojewódzki Konserwator Zabytków w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., działając na podstawie art. 3 pkt 1, 2 i 12, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b i g, art. 7 pkt 1, art. 8, art. 9 ust. 1 i 2, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 oraz art. 94 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1446, ze zm.; zwanej dalej ustawą), wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego pod numerem [...] następujący obiekt: przestrzenne założenie o charakterze wiejskim, składające się z mieszkalnej i gospodarczej zabudowy folwarku, zieleni komponowanej wewnątrz zabudowy folwarku oraz parku w Ś. Decyzji tej organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Organ ustalił, że wpis do rejestru zabytków obejmuje:

1. przestrzenne założenie o charakterze wiejskim (27 działek, w tym dz. nr ewid. [...]), w skład którego wchodzi następująca zabudowa mieszkalna i gospodarcza:

a. budynek administracyjny i dawnej mleczarni - obecnie budynek biurowy - przy ul. P.;

b. budynek mieszkalny zarządcy folwarku - obecnie budynek mieszkalny - przy ul. P.;

c. budynek gorzelni z przylegającymi do niego od zachodu budynkami elektrowni, kotłowni i warsztatu - obecnie budynek mieszkalny - przy ul. P.;

d. budynek mieszkalny przy ul. P.;

e. budynek pralni i mieszkalny - obecnie budynek mieszkalny - przy ul. P.;

f. budynek transformatorowni;

g. oborę we wschodniej pierzei podwórka folwarcznego - obecnie budynek nieużytkowany;

h. oborę - obecnie budynek nieużytkowany;

i. budynek inwentarski (porodówka dla zwierząt) - obecnie budynek nieużytkowany;

j. budynki mieszkalne przy ul. P. i P.;

k. stajnię przy ul. P. (działka numer [...]);

2. zieleń komponowaną wewnątrz zabudowy folwarku (działka numer [...]);

3. południowy fragment założenia parkowego (24 działki, w tym dz. nr ewid. [...]). Jednocześnie organ stwierdził, że na terenie objętym wpisem do rejestru zabytków znajdują się obiekty budowlane, które nie są wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, nie posiadają wartości zabytkowej i mogą być zastąpione innymi obiektami, pod warunkiem jednak utrzymania chronionego układu zabytkowego. Do takich obiektów organ zaliczył m.in. budynek kotłowni znajdujący się na działce nr ewid. [...].

Skarżąca odwołała się od tej decyzji do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który po rozpatrzeniu wszystkich złożonych odwołań decyzją z dnia 11 stycznia 2017 r., na podstawie art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23, ze zm.; dalej jako k.p.a.) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji organ - odnosząc się do istoty odwołania - wyjaśnił, że ograniczenie prawa własności stron, będące konsekwencją wpisania do rejestru zabytków przedmiotowego obszaru, wynika z przepisów ustawy o ochronie zabytków, a zatem jest prawnie dopuszczalne. Fakt wpisania do rejestru zabytków omawianych nieruchomości, powoduje dla ich właścicieli ograniczenia w rozporządzaniu własnością, w postaci konieczności m.in. uzgadniania planowanych inwestycji z wojewódzkim konserwatorem zabytków, na podstawie art. 36 ustawy, jednakże nie wyklucza użytkowania nieruchomości, nie wkracza także w zakres istoty prawa własności, prawa majątkowego czy prawa do dziedziczenia.

Organ zgodził się zarazem, że obszar w granicach wskazanych w zaskarżonej decyzji, pomimo zaniedbań i przekształceń nie utracił wartości historycznych i kompozycyjnych (artystycznych) oraz w dalszym ciągu stanowi materialne dziedzictwo przeszłości regionu oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej, będącej jednocześnie świadectwem funkcjonowania obiektu rezydencjonalnego z XIX i XX wieku (wartość naukowa). Odpowiada zatem definicji zabytku nieruchomego z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca, domagając się w szczególności zmiany decyzji poprzez wyłączenie stanowiących jej własność działek o nr. ewid. [...] i [...] z obszaru ochrony konserwatorskiej.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na wstępie, że zarówno decyzja organu pierwszej instancji, jak i decyzja organu odwoławczego są w pełni zgodne z prawem, tzn. wydane na podstawie przepisów prawa materialnego i przepisów kompetencyjnych, w ramach ustawowego upoważnienia oraz zawierają przekonujące uzasadnienie.

Zdaniem Sądu całkowicie uzasadniona jest decyzja Ś. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, aby zespół zabudowań folwarcznych uzupełnić od wschodu o przylegającą do podwórka folwarcznego działkę (zasadniczo niezabudowaną) o nr ewid. [...] wraz z niewielką działką nr [...]. Działki te stanowiły bowiem integralną część folwarku, przede wszystkim jako teren wypasu lub przebywania zwierząt hodowanych przez właściciela folwarku. Sąd zauważył przy tym, że teren objęty ochroną obejmuje również niezabudowane działki o nr [...] i [...] położone po północnej i wschodniej stronie od działek skarżącej. Taki kompleks nieruchomości został przez wojewódzkiego konserwatora zabytków w pełni zasadnie uznany za układ ruralistyczny, czyli przestrzenne założenie wiejskie, zawierające zespoły budowlane, formy zieleni, drogi i nieruchomości powiązane funkcjonalnie z oryginalną historyczna zabudową. Sąd zaznaczył, że gdyby działki o nr ewid. [...] i [...] wyłączyć spod ochrony konserwatorskiej stanowiłyby one wyspę położoną w samym środku terenu objętego ochroną zabytków, dokładnie pomiędzy kompleksem zabudowy folwarcznej i częścią parkową.

Sąd przyjął zatem, że przedstawiona całość posiada istotną wartość historyczną i naukową, a w pewnym zakresie również wartość artystyczną, ze względu na zachowanie architektury istniejący budynków. Zachowanie takiej całości leży też w interesie społecznym, z uwagi na fakt, że cały układ ruralistyczny, włącznie z niezabudowanymi nieruchomościami, stanowi przykład rozwoju nowoczesnej gospodarki rolniczej w XIX wieku i początkach wieku XX. Dlatego też, w ocenie Sądu, argumentacja skarżącej na rzecz uznania należących do niej działek za nieistotne z punktu widzenia całości folwarku i nieposiadające walorów zabytkowych, jest całkowicie niezasadna. Przedmiotem ochrony konserwatorskiej nie są bowiem wyłącznie poszczególne budynki, ale właśnie cały układ folwarku i pałacowego parku w Ś.

Odnosząc się zaś do podniesionej przez skarżącą argumentacji Sąd wyjaśnił, że założenie [...] zostało objęte ochroną konserwatora zabytków już w 1966 r. i szczegółowo opisane i scharakteryzowane pod względem historycznym i architektonicznym w roku 1978. Dodatkowo, decyzje wojewódzkiego organu ochrony zabytków zostały poprzedzone uzyskaniem szczegółowej opinii wystawionej przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, Oddział Terenowy w K. z dnia [...] czerwca 2014 r. Z tego też względu sformułowana przez skarżącą ocena braku wartości historycznej należącej do niej działek nie może zostać uznana za wiarygodną. Sąd nie zgodził się także, aby decyzja organu wojewódzkiego nie zawierała precyzyjnego określenia zakresu ochrony konserwatorskiej. Niezależnie od tego Sąd uznał, że nie ma podstaw, aby twierdzić, że zaskarżona decyzja lub poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji powodują naruszenie art. 64 Konstytucji RP, poprzez nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności skarżącej.

Z tych powodów Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej p.p.s.a.).

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od opisanego wyżej wyroku, zaskarżając go w całości. Jednocześnie podniosła zarzuty:

- naruszenia prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1, 2, 12 i 15 ustawy, poprzez uznanie, iż działki skarżącej stanowią zabytek, zabytek nieruchomy, część historycznego układu urbanistycznego lub ruralistycznego w rozumieniu ww. przepisów, podczas gdy nie posiadają one walorów zabytkowych i nie spełniają przesłanek zawartych w definicjach zabytku, zabytku nieruchomego, historycznego układu o charakterze wiejskim lub otoczenia;

- naruszenia prawa materialnego tj. art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności skarżącej, poprzez niecelowe włączenie do obszaru chronionego przestrzennego założenia o charakterze wiejskim, składającego się z mieszkalnej i gospodarczej zabudowy folwarku, zieleni komponowanej wewnątrz zabudowy, folwarku oraz Parku w Ś. działek skarżącej o numerach [...] i [...], w sytuacji gdy na działkach skarżącej nie znajdują się obiekty budowlane o charakterze zabytkowym, ani zieleń mająca walory zabytkowe, a wpis do rejestru zabytków w sposób istotny wpływa na ograniczenie prawa własności nieruchomości oraz możliwość swobodnego gospodarowania nieruchomością;

- naruszenia art. 31 pkt 3 Konstytucji RP, poprzez ograniczenie prawa własności skarżącej w sposób nieproporcjonalny do celu jakim jest ochrona wolności korzystania z dóbr kultury przez niewłaścicieli.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przy spełnieniu przesłanek z art. 188 p.p.s.a., a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego plus 17,00 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według norm przepisanych.

Odpowiadając na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu administracyjnego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).

Stosownie do regulacji zawartej w art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany podstawami w niej zawartymi, z urzędu może brać pod uwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Chybiony jest zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego w postaci art. 3 ust. 1, ust. 2, ust. 12 i art. 15 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pomijając jego wadliwą konstrukcję (brak powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. ze wskazanymi przepisami ustawy).

Przepis art. 3 pkt 12 ustawy stanowi, że historyczny układ ruralistyczny jest to przestrzenne założenie wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg.

Wpis do rejestru zabytków historycznego układu ruralistycznego w postaci przestrzennego założenia o charakterze wiejskim określonego w art. 3 pkt 12 ustawy dokonywany jest w postępowaniu administracyjnym i następuje na podstawie decyzji administracyjnej wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 9 ust. 1). Wydanie decyzji o wpisie do rejestru poprzedza przeprowadzone postępowanie administracyjne, w trakcie którego gromadzony jest materiał dowodowy mający istotne znaczenie dla sprawy (wyniki oględzin, opinie, ekspertyzy, materiały archiwalne, opracowania itp.). Przeprowadzone w rozpoznawanej sprawie postępowanie dowodowe doprowadziło organ do uznania, że omawiane przestrzenne założenie o charakterze wiejskim, składające się z mieszkalnej i gospodarczej zabudowy folwarku, zieleni komponowanej wewnątrz zabudowy folwarku oraz parku w Ś., wypełnia definicję historycznego układu ruralistycznego z art. 3 pkt 12 ustawy o ochronie zabytków.

Kwestionując charakter zabytkowy działek wchodzących w skład historycznego układu ruralistycznego skarżąca nie podważa skutecznie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, ograniczając się do polemiki ze stanowiskiem fachowego organu. Jak prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, organy w sposób wyczerpujący uzasadniły zaistnienie w sprawie przesłanek do objęcia tego przestrzennego założenia o charakterze wiejskim ochroną konserwatorską wynikającą z wpisu do rejestru zabytków. Zasadnie Sąd pierwszej instancji zwrócił przy tym uwagę, że organy ochrony zabytków są zobowiązane do objęcia ochroną między innymi historycznych układów ruralistycznych, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną oraz naukową (art.3 pkt 1 i 12). O tym, że objęty ochroną układ ruralistyczny takie wartości posiada świadczy fakt, że założenie świerklanieckie zostało objęte ochroną konserwatora zabytków już w 1966r. i szczegółowo opisane oraz scharakteryzowane pod względem historycznym i architektonicznym w 1978 r. Nadto Narodowy Instytut Dziedzictwa, Oddział Terenowy w K. w stanowisku z dnia [...] czerwca 2014 r. także wskazał na konieczności objęcia ochroną konserwatorską przestrzennego założenia o charakterze wiejskim w kształcie przyjętym przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.

W toku prowadzonego w sprawie postępowania ustalono, że działki należące do skarżącej stanowiły w przeszłości integralną część folwarku i wchodziły w skład historycznej części pierwotnego założenia pałacowo-parkowego w Ś. Teren działek służył przede wszystkim właścicielowi folwarku do wypasu lub przebywania zwierząt hodowanych, a w miejscu gdzie obecnie znajduje się kotłownia, istniała drewniana stodoła wraz z budynkiem pomocniczym, które stanowiły część zabudowy folwarcznej. Słusznie przy tym zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że działki skarżącej znajdują się w samym środku obszaru objętego ochroną konserwatorską.

Wpisanie do rejestru zabytków nieruchomych przestrzennego założenia o charakterze wiejskim jest wpisem obszarowym, a nie indywidualnym, co nie oznacza, że obiekty znajdujące się na takim obszarze nie podlegają ochronie zabytków. Wpis obszarowy oznacza, że ochronie prawnej podlegają wszystkie znajdujące się na tym obszarze obiekty. Inny natomiast jest tylko zakres ochrony takich obiektów niż obiektów wpisanych indywidualnie do rejestru zabytków. Wpisany jest obszar ze względu na swoje zabytkowe cechy. Natomiast w przypadku wpisania do rejestru zabytków dodatkowo zespołu budowlanego (zlokalizowanego na obszarze objętego ochroną układu urbanistycznego lub ruralistycznego) tj. powiązanej przestrzennie grupy budynków, przedmiotem ochrony jest ten zespół, który tworzą wchodzące w jego skład budynki m.in. ze względu na wyróżniające cechy zespołu formę architektoniczną i styl (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2011 r. sygn. II OSK 216/11). W przypadku wpisania do rejestru zabytków dodatkowo również budynku (nieruchomości), który wchodzi w skład zespołu budowlanego, przedmiotem ochrony dodatkowej jest sam budynek ze względu na cechy zabytkowe tego budynku. W przypadku wpisu obszarowego ochronie podlegają zewnętrzne cechy obiektów (tworzące substancję zabytkową). W przypadku wpisu indywidualnego ochrona jest szersza, gdyż obejmuje również wnętrze obiektu, co oznacza, że zezwoleń konserwatora zabytków wymagają również prace budowlane prowadzone wewnątrz budynku wpisanego indywidualnie do rejestru zabytków (por. wyroki NSA: z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt II OSK 2227/13; z dnia 29 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 2152/10; z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1599/10; z dnia 18 czerwca 2013r., sygn. akt II OSK 427/12; uchwałą siedmiu sędziów NSA z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt II OPS 3/15 - orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższych względów działki skarżącej na podstawie dokonanego wpisu do rejestru zabytków podlegają takiej ochronie konserwatorskiej jak cały historyczny układ ruralistyczny. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji naruszył art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z definicji zabytku zawartej w treści powyższego przepisu wynika, że jedną z przesłanek uznania nieruchomości lub rzeczy ruchomej za zabytek jest to, by zachowanie nieruchomości lub rzeczy ruchomej leżało w interesie społecznym ze względu na posiadaną przez nią wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W toku postępowania organy administracji wykazały, że teren stanowiący przestrzenne założenie o charakterze wiejskim, składające się z mieszkalnej i gospodarczej zabudowy folwarku, zieleni komponowanej wewnątrz zabudowy folwarku oraz parku w Ś. posiadają wartość artystyczną i historyczną. Jak wynika ze sporządzonej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa jest to najlepiej zachowany folwark na terenie województwa śląskiego odznaczający się wartościami zabytkowymi pozwalającymi uznać to założenie przestrzenne za zabytek zgodnie z brzmieniem definicji z art. 3 pkt 1 ustawy i jako taki powinien być chroniony poprzez wpisanie do rejestru zbytków. Okoliczności te pozwalają stwierdzić, że zachowanie istniejącego założenia przestrzennego wraz z działkami skarżącej leży w interesie społecznym ze względu na wartość artystyczną i historyczną.

Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia art. 64 ust.3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z przepisów tych wynika, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Jedną z ustaw wprowadzających takie ograniczenia jest ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W przedmiotowej sprawie nie można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mówić o naruszeniu zasady proporcjonalności i o tym, że organ administracji w sposób dowolny ograniczył własność skarżącej kasacyjnie, poprzez wpisanie terenu jej działek w ramach historycznego układu ruralistycznego do rejestru zabytków. Wpis do rejestru zabytków tego terenu został należycie uzasadniony i nie nosi cech dowolności. Celem takiego działania jest zachowanie zabudowy folwarku oraz parku jako krajobrazu kulturowego, który tworzy przestrzeń historycznie ukształtowaną, a jego elementy składowe stanowią zarówno wytwory cywilizacji, jak i elementy przyrodnicze, dlatego tak ważne jest utrzymanie i eksponowanie tego układu z punktu widzenia dziedzictwa kulturowego oraz środowiska przyrodniczego, co stanowi uzasadnioną podstawę do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa własności.

Nadto w kwestii proporcjonalności przedsięwziętych przez władze publiczne działań w stosunku do mienia skarżącej kasacyjne (tzw. test proporcjonalności), uznać należy, że nałożone na skarżącą kasacyjnie obowiązki, w związku z wpisem jej nieruchomości do rejestru zabytków nie są nadmiernie uciążliwe. Nie skutkują one taką ingerencją w prawo własności skarżącej, które można byłoby uznać za zbyt daleko idące, nadal może bowiem wykonywać prawa wynikające z tytułu własności tych nieruchomości. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że dokonany wpis do rejestru zabytków nie narusza konstytucyjnej zasady proporcjonalności.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania orzekając na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.