Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 565/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1,  art. 25 ust. 2 pkt 2,
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak As. Sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant ref-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi Z.P. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] marca 2004r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MB


UZASADNIENIE

W wyniku wszczętego postępowania weryfikacyjnego Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ostateczną decyzją z dnia [...]marca 2001 r. pozbawił Z. P. s. E. uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu tak zwanego utrwalania władzy ludowej. Wyrokiem z 23 kwietnia 2003 r. sygn. akt. II SA/Po 1288/01 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę strony na powyższą decyzję Kierownika Urzędu. W dniu [...] lipca 2003 r. Z. P. wniósł pismo, w którym ponownie zwraca się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z powodu podlegania represjom wojennym. W uzasadnieniu wniosku strona wskazywała, że po rozstrzelaniu ojca przez gestapo w 1939 r. został odebrany matce i zmuszony do niewolniczej pracy na roli i w lesie. Pismo to Kierownik Urzędu zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 kpa. Rozpoznając ów wniosek Kierownik Urzędu przyjął, że jego treść nie wskazuje na jakiekolwiek nowe okolicznościami faktyczne, ani prawne, które uzasadniałyby konieczność uchylenia decyzji ostatecznej. Po pierwsze wykonywanie prac przymusowych nie jest przesłanką do nabycia uprawnień kombatanckich. Ma ono ewentualne znaczenie w przedmiocie rozstrzygania o uprawnieniach wynikających z ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Po drugie z dokumentów zebranych w toku postępowania administracyjnego już wcześniej wynika, że Z.P. odbywał służbę wojskową w I brygadzie KBW. Jednostka ta w latach 1952-1955 brała udział w zwalczaniu oddziału podziemia niepodległościowego takich jak Narodowe Siły Zbrojne, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, jak również w likwidacji oddziałów " poakowskiego" podziemia niepodległościowego. Także z dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego wynika, że I brygada KBW w okresie pełnienia przez stronę służby nie brała udziału w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. W tych okolicznościach nie zachodzi przesłanka do nabycia względnie szachowania uprawnień kombatanckich przewidziana w art. 1 w szczególności ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. DZ.U. z 2002 r. nr 42 poz. 371- dalej o kombatantach). Z akt administracyjnych ani z twierdzeń strony nie wynikały okoliczności, które mogłyby prowadzić do zachowania uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Takie też było wiążące dla organu stanowisko zawarte w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Kierownik Urzędu uznał, iż nie istnieje podstawa do zmiany decyzji ostatecznej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Z. P. podkreślając, ze był zwykłym żołnierzem z poboru i walczył o spokój i stabilizację w kraju. Działał na rozkaz ówczesnego dowództwa, które przekonywało, że walczą o słuszną sprawę bo bandy napadały na urzędy. W ocenie strony podstawą przyznania uprawnień kombatanckich może być w jego sprawie art. 4 pkt 2 ustawy o kombatantach.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...]marca 2004 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej. Generalnie Kierownik Urzędu powoływał się na wcześniej już wyrażony pogląd dodatkowo wskazując, że wykonywanie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie jest przesłanką nabycia uprawnień kombatanckich , o których mowa w art. 4 ustawy o kombatantach.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. P. zarzucał naruszenie art. 32, 77 i 80 Konstytucji RP oraz nadto art. 7 i 8 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz postanowień Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach. W ocenie skarżącego art. 21 i 25 ustawy stanowi restrykcje wobec niektórych kombatantów , że nie utrwalał władzy ludowej, lecz jako zwykły żołnierz musiał wykonywać rozkazy przełożonych. Zaskarżona decyzja opiera się na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej, a ta kłóci się z konstytucyjnym porządkiem prawnym oraz międzynarodowymi konwencjami. Skarżący ponownie odwoływał się do art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach jako podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich. W konkluzji Z. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku skarżący utrzymywał, że walczył z bandą "Żelaznego" i że było to ugrupowanie, które należy traktować jako bandę UPA.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

W istocie ma rację Kierownik Urzędu ds.. Kombatantów i Osób Represjonowanych nie dostrzegając w okolicznościach ujawnionych przez stronę w toku postępowania administracyjnego podstaw do wzruszenia prawomocnej i ostatecznej decyzji o pozbawieniu Z. P. uprawnień kombatanckich nabytych pierwotnie wyłącznie na podstawie działalności w latach 1953-1954 "w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Z niekwestionowanych ustaleń wynikało bowiem, że skarżący od 15 listopada 1952 r. do 24 lutego 1955 r. pełnił służbę w I brygadzie KBW. Z akt administracyjnych, w szczególności z załączonych tam informacji archiwalnych nie wynika by Z. P. w czasie służby wojskowej miał zasługi, które mogłyby stanowić podstawę dla zachowania bądź nabycia uprawnień kombatanckich. Z pisma Centralnego Archiwum Wojskowego w W. z [...] sierpnia 1995 r. i dołączonego do niego załącznika- wykazu jednostek wynika, że I brygada KBW, w której służbę odbywał w latach 1952-1955 nie walczyła z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. To samo wynika także z treści pisma z [...]lutego 2001 r. Centralnego Archiwum Wojskowego. Posiadane zasoby archiwalne wskazują, ze w tym czasie I brygada KBW Warszawa brała udział w zwalczaniu oddziałów podziemia niepodległościowego i likwidacji oddziałów podziemia "poakowskiego".

W tych okolicznościach służby w wojsku nie można było zakwalifikować jako podstawy do nabycia uprawnień kombatanckich wymienionych w art. 1 ustawy o kombatantach. W szczególności brak podstaw do przyznania uprawnień z ustępu 2 pkt. 6 omawianego przepisu. Tej oceny nie zmienia twierdzenie strony złożone na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r., że po pierwsze służąc w wojsku brał udział w walkach z bandą Żelaznego, a po wtóre, że był to oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii. Żadna z tych okoliczności nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a skarżący tych okoliczności nawet nie uprawdopodobnił. Okoliczność ta nie była przedmiotem oceny organu administracji publicznej bo strona wówczas nawet tak nie twierdziła, a zgromadzone w sprawie dokumenty są wyraźnie ze stanowiskiem strony sprzeczne. Generalnie sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia ocenia także przeprowadzone w toku procedowania administracyjnego postępowanie dowodowe. W tej sprawie postępowanie to wolne było od uchybień istotnie wpływających na wynik sprawy. Nowe dowody uzupełniające postępowanie przeprowadzone przed organem administracji publicznej dopuszczane jest przed sądem administracyjnym jedynie w okolicznościach objętych hipotezą art. 106 § 3 ustawy z dnia 22 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.-dalej ppsa). W myśl omawianego przepisu sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów i tylko wtedy gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości istotnych i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Pomijając sprzeczność twierdzeń strony z dotąd zebranym materiałem dowodowym, to wniosek dowodowy czy twierdzenie strony nie poparte żadnym dokumentem nie może być podstawą weryfikacji dotychczasowych ustaleń faktycznych w toku postępowania sądowego. Wbrew też twierdzeniom skarżącego okoliczność, że był zmuszany w czasie okupacji do pracy przymusowej nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich w rozumieniu przywołanego przez niego art. 4 ustawy o kombatantach w szczególności nie stanowi takiej podstawy w oparciu o ust. 2 omawianego przepisu. Do ziszczenia się zawartej tam hipotezy skarżący musiałby wykazać, że nie tylko został "odebrany" rodzicom ale, że nastąpiło to w kwalifikowanym celu to jest w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. Nawet z treści oświadczeń strony nie wynika by praca w polu i w lesie w majątku ziemskim i pod nadzorem wskazywanych osób miała na celu eksterminację lub wynarodowienie. W każdym bądź razie skarżący skutecznie nie wykazał by wobec niego zastosowano represje z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Reasumując ustalenia Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, że skarżący nie wykazał innych niż tzw. utrwalanie władzy ludowej podstaw do zachowania względnie nabycia uprawnień kombatanckich, a w konsekwencji także podstaw do wzruszenia przeprowadzonego postępowania weryfikacyjnego w oparciu no art. 25 ustawy o kombatantach są prawidłowe. Zasadnie w tych warunkach organ administracji publicznej orzekający w tej sprawie nie doszukał się podstaw do uchylenia bądź zmiany ostatecznej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Zgromadzony w tej sprawie, a nie zakwestionowany skutecznie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, że wyłączną podstawą przyznanych skarżącemu uprawnień kombatanckich był jego udział z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". To z kolei prowadzi na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 do pozbawienia tak nabytych uprawnień kombatanckich. Tak to już ocenił również orzekający w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z 23 kwietnia 2003 r. w sprawie II SA/Po 1288/01. Wbrew twierdzeniom skarżącego postępowanie weryfikacyjne nie naruszało żadnych norm konstytucyjnych ani nie prowadziło do obrazy Międzynarodowych Konwencji dotyczących praw człowieka i ochrony podstawowych wolności. Powszechnie przyjmuje się, że uprawnienia kombatanckie głównie przysługują za zbrojny udział w walkach w okresie wojen bądź innych międzynarodowych zbrojnych konfliktów . Tymczasem skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie za służbę w wojsku już po zakończonej II Wojnie Światowej. Dopuszcza się też rozszerzenie działań i zasług, które uprawniają do nabycia statusu kombatanta także poza działania wojenne np. do udziału w walkach w okresie pokoju, których intensywność była znaczna i wiązała się z licznymi ofiarami lecz każdorazowo działania te muszą być wyraźnie przez ustawodawcę definiowane. Tymczasem okres służby w Wojsku Polskim po roku 1947 generalnie ustawodawca nie kwalifikuje jako okresu prowadzącego do nabycia uprawnień kombatanckich. Wyjątkiem jest tu art. 1 ust. 2 pkt 6. Służba skarżącego w oddziałach KBW tych uprawnień kombatanckich nie przyznaje. Taka regulacja prawna w sposób oczywisty nie narusza wskazywanych przez skarżącego norm prawa międzynarodowego. Zauważyć należy, że art. 25 ust. 2 pkt 2, który był podstawą pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich został poddany także ocenie jego zgodności z konstytucyjnym porządkiem prawnym. W orzeczeniu z dnia 15 kwietnia 2003 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność omawianego przepisu z art. 2, 19 i 32 Konstytucji RP (SK 4/02-publ. OTK-A 2003/4/31).

Reasumując przyjąć należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu co z mocy art. 151 ppsa prowadzi do oddalenia skargi.

/-/I.Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak

MB