Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 486/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 229, art. 233
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2006r. sygn. akt II SA/Kr 467/06 w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Kr Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B. J., J. K. i K. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

B. K., J. K., K. K. i B. J. jako następcy prawni po F. K. wnieśli o zwrot działek nr [...] i nr [...] położonych w B. M. obręb 2 K. K. obj. Iwh 512 cd. KW [...], które to działki weszły w skład działek 113/47 i 113/43 objętych księgą wieczystą KW [...] stanowiących własność Skarbu Państwa.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] , nr [...] Prezydent Miasta K. po rozpatrzeniu wymienionego wniosku, działając na podstawie art. 4 pkt 9b1, art.136 ust. 3, art. 137, art. 142, art. 229 i art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odmówił zwrotu części działki nr 113/47 obręb 1 jedn. ewid. K. m. K. oraz części działki nr 113/43 obręb 1 jedn. ewid. K. m. K. objętych KW [...] (w granicach wywłaszczonych działek nr 69 i 70/6 obręb 2 B. M.).

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zbycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Wywłaszczone działki objęte KW nr [...] B. M. stanowiły własność F. K. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 24 lutego 1999 r., sygn. akt I Ns [...] spadek po F. K. nabyli: B. K., B. J., K. K. i J. K. wszyscy po jednej czwartej części. Na podstawie wykazu zmian gruntowych organ I instancji ustalił, że działki nr 69 o powierzchni 2398 m2 i nr 70/6 o pow.20 m2 obręb 2 B. M. stanowią część działki nr 113/47 o pow.18235 m2 obręb 1 jedn. ewid. K. oraz część działki nr 113/43 o powierzchni 455 m2 obręb 1 jedn. ewid. K. objęte KW [...], które zgodnie z wpisem w KW [...] stanowią własność Gminy K. w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni Pracy "[...]" z siedzibą w K. Oddanie w wieczyste użytkowanie działek nr 113/47 i 113/43 obręb l jedn. ewid. K. na rzecz [...] Spółdzielni Pracy ,, [...]" z siedzibą w K. nastąpiło umową notarialną z dnia [...], Rep. A nr [...], a prawo użytkowania wieczystego ujawniono w księdze wieczystej KW nr [...] w dniu [...] na wniosek z dnia [...]. Zatem zgodnie z brzmieniem art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej."

Natomiast art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy przysługuje roszczenie do żądania zwrotu całości lub części wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stosownie do art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zatem biorąc pod uwagę treść art. 136 ust. 3, art. 229 i art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom nie przysługuje owo roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta przed dniem 1 stycznia 1998 r. została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skoro działki nr 113/47 i 113/43 obręb l jedn. ewid. K. stanowiące obecnie własność Gminy K. zostały oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...]" z siedzibą w K. przed dniem 1 stycznia 1998 r. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (wpisu w KW [...] o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego umową z dnia [...] dokonano w dniu [...].), to spadkobiercom poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości roszczenie o jej zwrot nie przysługuje.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] wnieśli B. K. J. K., K. K. i B. J. zarzucając błędne zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu odwołania podnieśli, że organem założycielskim i jedynym właścicielem Przedsiębiorstwa Przemysłowo-Handlowego [...] Spółdzielni Pracy "[...]" jako jednostki realizującej w przeszłości zadania państwowe jest Skarb Państwa. Oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości w niniejszej sprawie było praktycznie oddaniem jej samemu sobie, w postaci fizycznie istniejącej jednostki przemysłowej zdolnej do wykonywania wyznaczonych zadań. Powyższe stanowisko potwierdza fakt, że oddanie w użytkowanie wieczyste nie nastąpiło w drodze aktu notarialnego, a w drodze ustawy i że użytkownik wieczysty nie poniósł żadnych opłat z tytułu użytkowania wieczystego, co przecież jest istotą takiego użytkowania.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda M. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...], nr [...]. W uzasadnieniu wskazano na brzmienie i zakres stosowania art. 229 oraz art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Omówiono także stan faktyczny sprawy. Podniesiono, iż nie można oceniać jako zasadnego zarzutu podniesionego w odwołaniu, że art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania w sprawie. Nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu, badanie prawidłowości ustanowienia prawa wieczystego użytkowania dla [...] Spółdzielni Pracy "[...]" w K., a tym bardziej wyjaśnianie luk prawnych w zakresie ustawodawstwa w tej materii. Konstrukcja oraz funkcja postanowień zawartych w art. 229 cytowanej wyżej ustawy wskazuje, że ustawodawca traktuje przewidziane w tym przepisie stany prawne, w jakich znalazła się wywłaszczona nieruchomość w dniu 1 stycznia 1998 r. jako negatywną przesłankę, która oznacza, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje.

Decyzję Wojewody M. z dnia [...] zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie B. K., J. K., K. K. i B. J., wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie zgodnie z treścią odwołania z dnia 23 maja 2001 r. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący nadal podtrzymują swoje argumenty powołane w odwołaniu z 23 maja 2001 r. oraz że zasadnicze znaczenie ma fakt, iż przedmiotowe nieruchomości nie zostały wykorzystane na cel, na jaki zostały wywłaszczone. Nadto obecny użytkownik wieczysty w istocie nie jest osobą trzecią, co ma zasadnicze znaczenie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie, wskazując na podstawy prawne i podtrzymując wnioski zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu odwoławczego oraz organu pierwszej instancji, zawarte w uzasadnieniach decyzji, uznając, że organy administracyjne obu instancji prawidłowo zastosowały art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sąd nie podzielił zawartego w skardze poglądu, iż Spółdzielnia jako osoba prawna nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 cyt. ustawy, a co więcej, że stanowi ona w sensie faktycznym i prawnym jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa. Status spółdzielni reguluje bowiem ustawa z 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz.1848 z późn. zm.), a same spółdzielnie nie są tak w sensie faktycznym, jak i prawnym jednostkami organizacyjnym Skarbu Państwa. Interpretację art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zaproponowaną przez stronę skarżącą Sąd uznał za niewłaściwą, sprzeczną z wykładnią językową, systemową i funkcjonalną. Z powyższych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjna złożyła B. J. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżących od Wojewody M. kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a zwłaszcza:

- art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2, 21 ust. 2 Konstytucji i art. 140 kodeksu cywilnego poprzez uznanie, iż osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu jest także podmiot związany faktycznie ze Skarbem Państwa i całkowicie przez niego kontrolowany, w sytuacji gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu, przy uwzględnieniu zasady demokratycznego państwa prawa, zasady ochrony własności, winna prowadzić do wniosku, iż za osobę trzecią można uznać jedynie podmioty niezależne od Skarbu Państwa;

- art. 229 i 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2 Konstytucji i art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami, a także art. 27 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w związku z art. 233 k.c. poprzez uznanie, iż wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej stoi na przeszkodzie do zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji, gdy skarżąca nabyła prawo do zwrotu nieruchomości na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni nie może stanowić przeszkody do zwrotu nieruchomości, albowiem ustanowienie tego prawa w drodze umowy nastąpiło na rzecz podmiotu całkowicie kontrolowanego przez Skarb Państwa. Wykładnia funkcjonalna art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż przepis ten stanowi ochronę dla nabywców nieruchomości, czy też użytkowników wieczystych, którzy nabyli swe prawa w dobrej wierze, a którzy nie są powiązani w jakikolwiek sposób ze Skarbem Państwa. Na Skarbie Państwa ciąży powinność zwrotu nieruchomości niegdyś wywłaszczonych, a do dziś właściwie nie zagospodarowanych. Działania Skarbu Państwa polegające na "przenoszeniu" prawa własności czy też "ustanawianiu" użytkowania wieczystego mające w istocie charakter fikcyjny i zmierzające li tylko jedynie do uniemożliwienia zwrotu wywłaszczonych w poprzednim systemie nieruchomości, nie może zasługiwać na ochronę prawną w demokratycznym państwie prawa, jakim jest Rzeczpospolita Polska. Dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zdaniem autora skargi kasacyjnej całkowicie błędna i stoi w rażącej sprzeczności z zasadą ochrony własności, bo zmierza wprost do pozbawienia skarżącej tego prawa.

Działania Skarbu Państwa zmierzające do uniemożliwienia realzacji prawa do zwrotu nieruchomości w naturze stanowią rażące nadużycie prawa i należy uznać je za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie zgodnie z zasadą demokratycznego państwa prawa, nie zasługują na jakąkolwiek ochronę. Skarb Państwa winien się przecież liczyć z obowiązkiem zwrotu nieruchomości wobec nie zrealizowania celu, dla którego została wywłaszczona, nie zaś zbywać taką nieruchomość. Za "osobę trzecią" w rozumieniu art. 229 należy uznać jedynie taką osobę, która nie jest powiązana ze Skarbem Państwa i nie jest przez niego kontrolowana. Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na gruncie przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, skarżąca nabyła prawo do zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W takiej sytuacji nawet wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na podstawie umowy nie może uniemożliwiać dokonania zwrotu nieruchomości. Sama zaś zmiana przepisów i wejścia w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może pozbawiać skarżącej prawa do zwrotu tej nieruchomości, zgodnie z zasadą ochrony praw nabytych, która wypływa z konstytucyjnej zasady demokratycznego prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), dalej w skrócie u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Stosownie do art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja, iż ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości nastąpiło na rzecz podmiotu całkowicie kontrolowanego przez Skarb Państwa, a co za tym idzie, miało charakter całkowicie fikcyjny, nie może zostać uwzględniona. Z art. 33 Kodeksu cywilnego wynika, iż Skarb Państwa ma osobowość prawną i jest podmiotem odrębnym aniżeli inne jednostki organizacyjne wyposażone mocą ustaw szczególnych w osobowość prawną. Z kolei stosownie do art. 34 K.c. Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą jedynie takiego mienia państwowego, które nie należy do innych państwowych osób prawnych. Przyjęcie interpretacji prezentowanej przez autora skargi kasacyjnej oznaczałoby zanegowanie wynikającej z przytoczonych przepisów koncepcji odrębności Skarbu Państwa od innych podmiotów prawa cywilnego. Podmiot, na którego rzecz ustanowiono użytkowanie wieczyste nieruchomości tj. Przedsiębiorstwo Przemysłowo-Handlowe [...] Spółdzielnia Pracy "[...]" w K., nie ma charakteru statio fisci Skarbu Państwa, jest odrębną osobą prawną, który z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego nabył osobowość prawną ( art. 11 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (t.j. Dz. U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848 z późn. zm.)

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż osobą trzecią w rozumieniu przepisu art. 229 u.g.n. jest każda - zarówno fizyczna, jak i prawna - osoba inna niż poprzedni właściciel nieruchomości lub Skarb Państwa, na których rzecz utracił on swą własność (wyrok NSA z 5 grudnia 2001 r., I SA 2469/1999, LEX nr 82648). W uchwale pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r., OPK 26/99, ONSA 2000 nr 1, poz. 11, LEX nr 38849, wskazuje się, że pojęcie "osób trzecich" nie obejmuje ani gminy, ani Skarbu Państwa. Jedynie na tych dwóch podmiotach spoczywa realizacja roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i to jedynie w sytuacji, jeżeli dysponują one prawem do nieruchomości. Z oczywistych zatem względów Skarb Państwa ani gmina nie mieszczą się w pojęciu osoby trzeciej, którym to pojęciem posługuje się omawiany przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W świetle przywołanej wyżej wykładni osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. nie jest zatem jedynie Skarb Państwa bądź gmina, którym w dniu wejścia w życie ustawy przysługiwałaby własność nieruchomości.

Nie można zgodzić się z zarzutem, że interpretacja art. 229 u.g.n. zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stoi w rażącej sprzeczności z zasadą ochrony własności, bo zmierza wprost do pozbawienia skarżącej tego prawa. Własność spornej nieruchomości przeszła z poprzednika prawnego skarżących na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy z dnia 29 stycznia 1971 r. zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W chwili obecnej można rozważać jedynie istnienie bądź nieistnienie przysługującego skarżącym roszczenia o zwrot nieruchomości. W sytuacji jednak, gdy ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 229 u.g.n., w jakiej sytuacji faktycznej roszczenie to nie przysługuje poprzednim właścicielom nieruchomości, nie można mówić o błędnej wykładni omawianego przepisu przez Sąd pierwszej instancji.

Nie można również zaakceptować poglądu, że działania Skarbu Państwa polegające na przenoszeniu prawa własności czy ustanawianiu użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni miały charakter fikcyjny, skoro przed ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni w 1995 r. prawo własności nieruchomości przeszło zgodnie z decyzją komunalizacyjną z dnia 26 listopada 1993 r. na Gminę K., czyli jednostkę samorządu terytorialnego, która jest podmiotem wyposażonym w osobowość prawną i całkowicie odrębnym od Skarbu Państwa.

Nie stanowi usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej zarzut wywiedziony z art. 5 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Nie zasługuje więc na uwzględnienie argumentacja skarżacej, iż w niniejszej sprawie działania Skarbu Państwa miały na celu uniemożliwienie jej realizacji prawa do zwrotu nieruchomości i stanowi to rażące nadużycie prawa i należy je uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Zasada ustanowiona w art. 5 Kodeksu cywilnego jest zasadą rządzącą prawem prywatnym, natomiast zasada ta nie została przyjęta w prawie publicznym. Nie można zatem na zasadzie współżycia społecznego opierać wykładni przepisów prawa publicznego - prawa administracyjnego.

Odnosząc się do drugiego z zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, wskazać należy, iż przepis art. 229 u.g.n., zamieszczony w dziale VII ustawy o gospodarce nieruchomościami zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzania w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty więc tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Innymi słowy, chodzi o relację między nowym prawem, które ma wejść w życie, a starym prawem, które traci moc, i ukształtowanymi przez to prawo stosunkami prawnymi (uchwała 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r., OPK 26/99, ONSA 2000 nr 1, poz. 11, LEX nr 38849).

Przepis art. 229 u.g.n. jednoznacznie stanowi, iż roszczenie, o którym mowa w

art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Celem art. 229 cytowanej ustawy było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie tej ustawy w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, jeżeli prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W konsekwencji, jeżeli przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy.

Przyjęcie odmiennej wykładni art. 229 ustawy i ograniczenie stosowania tego przepisu jedynie do roszczeń powstałych na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami bądź do sytuacji, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie dałoby się pogodzić z ratio legis tego przepisu. Przeciwko poglądowi zaprezentowanemu w skardze kasacyjnej przemawia nie tylko gramatyczna treść i cel tego przepisu, ale także wykładnia systemowa, która to metoda interpretacji przepisu prawnego nakazuje brać pod uwagę założenia systemu prawa, w którym dany przepis funkcjonuje, treść innych norm prawa, jak również położenie przedmiotowego przepisu w tekście aktu prawnego (por. przywołany wcześniej wyrok NSA z 30 stycznia 2007 r., I OSK 386/06, LEX nr 290617).

Z powyższego wynika, iż w świetle aktualnego stanu prawnego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości skarżącym nie przysługuje. W konsekwencji za błędną należy uznać konstrukcję drugiego z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w myśl którego Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo przyjął, iż wpis przysługującego Spółdzielni prawa użytkowania wieczystego stoi na przeszkodzie realizacji przysługującego skarżącym roszczenia o zwrot nieruchomości. Wpisanie prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz osoby trzeciej do księgi wieczystej prowadzonej dla wywłaszczonej nieruchomości jest jednym z elementów stanu faktycznego, w którym znajduje zastosowanie intertemporalna norma mówiąca, iż poprzedni właściciel nieruchomości nie może skutecznie domagać się jej zwrotu, o ile zaistniał drugi z elementów stanu faktycznego, tj. przeniesienie własności lub oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i istnienie tego prawa w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W świetle powyższych okoliczności, wobec braku usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie

art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.