Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 512/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 168e par. 1 i art. 168 ea
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Maja Chodacka WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi D. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 10 lutego 2022 r. nr: [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej skargę oddala


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2022 r Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z 12 listopada 2021 r. nakładające na dłużnika zajętej wierzytelności karę pieniężną w wysokości 1.500 zł.

W sprawie tej Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej B. sp. z o.o. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny dokonał szeregu zajęć wierzytelności z tytułu wszelkich zobowiązań w tym także dostaw, robót i usług, umowy pożyczki, najmu i innych umów cywilnoprawnych u dłużnika zajętej wierzytelności G. sp. z o. o. ( dalej jako dłużnik), które zostały mu prawidłowo doręczone. Zajęcia zawierały prawidłowe pouczenie, że na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją z wierzytelności, organ egzekucyjny może nałożyć karę pieniężną. W przypadku uchylania się od wykonania w dodatkowo wyznaczonych terminach kara ta może być powtarzana.

Na zawiadomienia te Dłużnik nie udzielił odpowiedzi, pomimo wielokrotnego wysyłania przez organ egzekucyjny ponagleń, dlatego też Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. wydał 12.11.2021r. wskazane wyżej postanowienie w trybie art. 168e upea nakładające na D. O. będąca prezesem G. sp. z o. o. karę pieniężną w wysokości 1.500 zł .

Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie objętym skargą postanowieniem z dnia 28 lutego 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że zgodnie z art. 89 § 1 upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

Skoro na dłużniku zajętej wierzytelności ciążył obowiązek, którego on nie dopełnił, to organ egzekucyjny mógł nałożyć na osobę odpowiedzialną za realizację zajęć karę pieniężną na podstawie art. 168e § 1 upea. Zgodnie z art. 168e § 1 upea, na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego, można nałożyć karę pieniężną do wysokości 3.800 zł. Cytowany przepis w celu podniesienia efektywności postępowania egzekucyjnego, dopuszcza możliwość ukarania karą pieniężną dłużnika z.w. pod warunkiem braku lub nienależytego wykonywania obowiązku związanego z egzekucją. W omawianym przypadku przesłanką nałożenia kary pieniężnej było nieudzielenie przez dłużnika zajętej wierzytelności jakiejkolwiek odpowiedzi na odebrane przez niego zawiadomienia o zajęciu, pomimo wysłania przez organ egzekucyjny kolejnych ponagleń.

Podkreślono, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest nałożenie kary pieniężnej organ odwoławczy nie może badać ani prawidłowości dokonanych zajęć, ani też wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, określonej już w odrębnym postępowaniu.

W skardze zarzucono naruszenie art. 168e § 1 upea i art. 168ea ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ich błędną interpretację i nie właściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżąca nie wykonała bądź nienależycie wykonała ciążące na niej obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności polegające na przyjęciu, że organ dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności przysługujących B. spółka z o.o. wobec G. sp. z o. o., a pomimo to Spółka G. sp. z o. o. uchylała się od przekazania zajętych kwot organowi egzekucyjnemu.

W uzasadnieniu podkreślono, że ponieważ na dłużniku zajętej wierzytelności ciążył obowiązek, którego on nie dopełnił, to organ egzekucyjny mógł nałożyć na osobę odpowiedzialną za realizację zajęć karę pieniężną na podstawie art. 168e § 1 upea. do wysokości 3.800 zł. Powyższy przepis w celu podniesienia efektywności postępowania egzekucyjnego, dopuszcza możliwość ukarania karą pieniężną dłużnika zajętej wierzytelności pod warunkiem braku lub nienależytego wykonywania obowiązku związanego z egzekucją. W niniejszej sprawie przesłanką nałożenia kary pieniężnej było nieudzielenie przez dłużnika z.w. jakiejkolwiek odpowiedzi na odebrane przez niego zawiadomienia o zajęciu, pomimo wysłania przez organ egzekucyjny kolejnych ponagleń. Po otrzymaniu zawiadomień o zajęciu dłużnik zobowiązany był kwoty należne zobowiązanej, przekazywać na konto organu egzekucyjnego, aż do pokrycia należności wynikających z zajęć wierzytelności. Pomimo to należności z tytułu otrzymanych faktur pro forma wypłacane były gotówką do rąk zobowiązanej, z pominięciem organu egzekucyjnego.

Podkreślono, że w postępowaniu dotyczącym nałożenia kary pieniężnej organ nie może badać ani prawidłowości dokonanych zajęć, ani też wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, określonej już w odrębnym postępowaniu.

W odpowiedzi na Skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje :

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w świetle powyższej regulacji Sąd stwierdza, że skarga jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu.

W oparciu o art. 89 §§ 1 - 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

Ponadto na podstawie art. 71 a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie (art. 71a § 9 u.p.e.a.)

Natomiast art. 168 e §§ 1 i 2 u.p.e.a. wprowadza środek mający na celu wymuszenie wyżej przedstawionego obowiązku.

Warunkiem koniecznym dopuszczalności nałożenia ww. kary przewidzianej w art. 168e u.p.e.a. jest dokonanie zajęcia wierzytelności, tj. zawiadomienie dłużnika o zajęciu wierzytelności. W przedmiotowej sprawie zarówno okoliczność dokonania zajęcia wierzytelności przez skuteczne doręczenie zawiadomienia o zajęciu, jak i okoliczność niewykonania przez skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności ww. obowiązków nie budzi wątpliwości Sądu. W zawiadomieniach o zajęciu prawa majątkowego z tytułu wszelkich wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności - skarżącego w przedmiotowej sprawie w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny dokonał stosownych, określonych w art. 89 § 1 i 3 u.p.e.a., wezwań skarżącego, który dodatkowo został pouczony m.in. w zakresie dokonania zajęcia z chwilą jego doręczenia, a także o treści art. 168e § 1 u.p.e.a. oraz o możliwości powtarzania kary w przepisie tym przewidzianej w przypadku uchylania się od wykonania, w dodatkowo wyznaczonych terminach, obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności wynikających z zajęcia (art. 168e § 2 u.p.e.a.). Zawiadomienia ze stosownym wezwaniem i pouczeniem zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności – skarżącemu. Zarówno powyższe zawiadomienia, jak i następujące po nich ponaglenia pozostały bez odpowiedzi. Oznacza to, że skarżący nadal pozostawał bierny w udzieleniu odpowiedzi organowi. Jeżeli nawet skarżący uważał, że nie jest już dłużnikiem zobowiązanego, powinien był zgodnie z pouczeniem, udzielić organowi egzekucyjnemu odpowiedzi. Już sam brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie spowodował, że ziściły się przesłanki do nałożenia na skarżącego kary.

Sąd podkreśla, że sankcje, o których mowa w przepisie art. 168e § 1 u.p.e.a. mieszczą się w ramach definicji kary administracyjnej, ponieważ stanowią karę pieniężną nakładaną aktem administracyjnym (postanowieniem), na podstawie przepisów prawa publicznego za naruszenie obowiązków administracyjnych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. I SA/Łd 135/05, publ., www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd o represyjnym celu wymierzenia sankcji z art. 168e u.p.e.a. wobec dłużnika zajętej wierzytelności jest powszechny w literaturze przedmiotu i judykaturze (por.m.in. komentarz do art. 168e u.p.e.a. w: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VII, WK 2015, D. Kijowski (red.) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, Lex 2015, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 maja 2016 r., I SA/GL 975/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe oznacza, że nie jest możliwe uchylenie tej kary (czy też nie może być ona anulowana), w razie wykonania przez dłużnika zajętej wierzytelności obowiązków na nim ciążących w związku z zajęciem wierzytelności. Odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter obiektywny, zaś przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków nałożonych na dłużnika. Przypomnieć należy, że dłużnik ma obowiązek udzielenia odpowiedzi organowi egzekucyjnemu. Powinien on albo przekazać organowi egzekucyjnemu zajętą wierzytelność albo poinformować organ egzekucyjny, że wierzytelność ta nie istnieje. Stosowne pouczenie znajdowało się w dokonanym zajęciu. Jak już zostało to zaznaczone we wcześniejszej części uzasadnienia, skarżący żadnej odpowiedzi organowi egzekucyjnemu nie udzielił.

Jak trafnie podniósł organ w zaskarżonym postanowieniu, postępowanie w sprawie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności kwoty nieprzekazanej nie jest postępowaniem tożsamym z postępowaniem dotyczącym nałożenia kary pieniężnej, a rozstrzygnięcia w obu tych postępowaniach zapadają na innej podstawie prawnej i na podstawie innych przesłanek. Stąd zdaniem Sądu nie znajduje uzasadnienia - w ocenie zasadności nałożenia kary pieniężnej w oparciu o art. 168e § 1 u.p.e.a. - powołanie się w skardze na okoliczność, że postanowienie w sprawie określenia nieprzekazanej wierzytelności nie było ostateczne w dacie wydania postanowienia nakładającego karę, czyniąc to drugie - zdaniem skarżącego - przedwczesnym. Skarżąca w przedmiotowej sprawie wypełniła swoim zachowaniem przesłanki nałożenia kary pieniężnej określonej w art. 168e § 1 u.p.e.a. Nie tylko nie wypełniła obowiązków, które wynikały z zawiadomienia o zajęciu, lecz nie złożył także stosownych oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Zachowanie skarżącej dawało zatem podstawy do nałożenia na nią kary za niewykonanie obowiązków. Jak zostało to wcześniej wskazane, kara ta może zostać nałożona nie tylko w przypadku, gdy dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazuje wymagalnych kwot, lecz również wówczas, gdy nie udziela organowi egzekucyjnemu wymaganych informacji. Wobec powyższego twierdzenia skarżącej, że nie miał podstaw do przekazania żadnych kwot z tytułu zajęcia, gdyż nie była dłużnikiem zobowiązanego, nie usprawiedliwiają jej bezczynności w zakresie obowiązku poinformowania o tym organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.

Sąd wskazuje przy tym, że analiza art. 168e § 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten zbudowany jest na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użycie przez ustawodawcę wyrazu "można". Zatem, przy rozstrzyganiu kwestii nałożenia bądź nienałożenia kary oraz przy określaniu jej wysokości w konkretnym przypadku organ egzekucyjny korzysta z tzw. luzu decyzyjnego w granicach uznania administracyjnego, co jednak nie oznacza dowolności w działaniu tego organu. Organ egzekucyjny ma możliwość wyboru optymalnego (właściwego) rozstrzygnięcia, a motywy którymi się kierował powinien wyjaśnić w uzasadnieniu postanowienia nakładającego karę pieniężną na określony podmiot. Kara pieniężna musi być karą sprawiedliwą, adekwatną do wagi naruszenia prawa i odpowiadającą wymogom celowości. Dla spełnienia swych celów powinna stanowić istotnie odczuwalną dolegliwość ekonomiczną, proporcjonalną do możliwości płatniczych karanego i adekwatną do rodzaju i stopnia naruszenia prawa (tak NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2006 r. sygn. akt II FSK 965/05, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 17 maja 2016 r., I SA/GL 975/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji w sposób obiektywny i klarowny wyjaśniły motywy, którymi kierowały się nakładając na skarżącego karę pieniężną. Zastosowana przez organ egzekucyjny kara nie jest karą zbyt surową, zważywszy, iż maksymalna jej wysokość została określona przez ustawodawcę na kwotę 3.800 zł. Biorąc pod uwagę postępowanie dłużnika, po zajęciu wierzytelności należy uznać, że kara w wysokości 1.500 zł została nałożona w umiarkowanej wysokości i można ja nazwać sprawiedliwą i adekwatną do wagi naruszenia prawa. Zdaniem Sądu organy podatkowe nie naruszyły przepisów postępowania, w sposób klarowny wyjaśniły stan faktyczny sprawy w sprawie nałożenia kary pieniężnej, respektując tym samym naczelną zasadę postępowania - zasadę prawdy materialnej w kontekście charakteru i przesłanek nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 168e § 1 u.p.e.a. Sąd ocenił zupełność uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, stwierdzając brak naruszenia przepisów prawa w tym zakresie.

Mając na względzie powyższe okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym.