Wyrok NSA, sygn. akt V SA 3931/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 137 par. 4, art. 165, art. 247 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 61 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 5 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Teza: 1. Prezes Głównego Urzędu Ceł może wydać wiążącą informację taryfową wyłącznie wnioskodawcy. Jedna firma nie może więc upoważnić drugiej do wystąpienia w jej imieniu.

2. W myśl art. 137 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, pełnomocnikiem strony może być jedynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Treść wymienionego przepisu, a w szczególności użyty w nim jednoznaczny zwrot "Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna (...)" wykazuje, że stanowi on regulacje o charakterze wyczerpującym. Nie może zatem budzić wątpliwości to, że art. 137 par. 1 przewiduje udzielenia pełnomocnictwo wyłącznie osobom fizycznym; osobom prawnym pełnomocnictwo nie może być udzielone.

Wprawdzie w myśl art. 137 par. 4 Ordynacji podatkowej w zakresie nie uregulowanym w par. 1-3 stosuje się przepisy prawa cywilnego, jednakże z wyżej podanych powodów /wyczerpującego charakteru regulacji zawartej w art. 137 par. 1 Ordynacji podatkowej/ trzeba uznać, że odesłanie to nie dotyczy kręgu podmiotów, które mogą wystąpić w charakterze pełnomocników.

3. Przepis art. 165 Ordynacji podatkowej, jak również inne unormowania tej ustawy, nie zawierają regulacji, która, podobnie jak art. 61 par. 2 Kpa, dopuszczałaby wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie, w której do podjęcia postępowania wymagany jest wniosek strony.

4. Skoro z jednej strony zważy się, że w sprawie brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania z urzędu, a z drugiej - iż postępowanie to podjęto i przeprowadzono na skutek żądania podmiotu, który nie był uprawniony do występowania z nim w imieniu Spółki w Cz., ubiegającej się o wydanie przytoczonej na wstępie decyzji, to w konsekwencji należy uznać, iż zarówno do wszczęcia tego postępowania jak i podejmowanych w nim czynności procesowe, a przede wszystkim do wydania decyzji doszło z rażącym naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

TEZY

1. Prezes Głównego Urzędu Ceł może wydać wiążącą informację taryfową wyłącznie wnioskodawcy. Jedna firma nie może więc upoważnić drugiej do wystąpienia w jej imieniu.

2. W myśl art. 137 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, pełnomocnikiem strony może być jedynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Treść wymienionego przepisu, a w szczególności użyty w nim jednoznaczny zwrot "Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna (...)" wykazuje, że stanowi on regulacje o charakterze wyczerpującym. Nie może zatem budzić wątpliwości to, że art. 137 par. 1 przewiduje udzielenia pełnomocnictwo wyłącznie osobom fizycznym; osobom prawnym pełnomocnictwo nie może być udzielone.

Wprawdzie w myśl art. 137 par. 4 Ordynacji podatkowej w zakresie nie uregulowanym w par. 1-3 stosuje się przepisy prawa cywilnego, jednakże z wyżej podanych powodów /wyczerpującego charakteru regulacji zawartej w art. 137 par. 1 Ordynacji podatkowej/ trzeba uznać, że odesłanie to nie dotyczy kręgu podmiotów, które mogą wystąpić w charakterze pełnomocników.

3. Przepis art. 165 Ordynacji podatkowej, jak również inne unormowania tej ustawy, nie zawierają regulacji, która, podobnie jak art. 61 par. 2 Kpa, dopuszczałaby wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie, w której do podjęcia postępowania wymagany jest wniosek strony.

4. Skoro z jednej strony zważy się, że w sprawie brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania z urzędu, a z drugiej - iż postępowanie to podjęto i przeprowadzono na skutek żądania podmiotu, który nie był uprawniony do występowania z nim w imieniu Spółki w Cz., ubiegającej się o wydanie przytoczonej na wstępie decyzji, to w konsekwencji należy uznać, iż zarówno do wszczęcia tego postępowania jak i podejmowanych w nim czynności procesowe, a przede wszystkim do wydania decyzji doszło z rażącym naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "AFT" Spółka z o.o. w Cz. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł (...) w przedmiocie klasyfikacji taryfowej - stwierdza nieważność decyzji.


UZASADNIENIE

W dnia 2 maja 2000 r. P.P.H.U. "A.-P." Spółka z o.o. w J., działając w imieniu "AFT." Spółka z o. o. w Cz., wystąpiło do Prezesa Głównego Urzędu Ceł o ustalenie wiążącej informacji taryfowej dotyczącej klasyfikacji "wieloskładnikowego preparatu przeznaczonego do produkcji kiełbas" według kodu taryfy celnej. Wniosek został sporządzony na formularzu stanowiącym załącznik do zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 17 września 1997 r. w sprawie szczegółowych warunków wydawania wiążącej informacji taryfowej, wzoru wniosku i niezbędnych dokumentów, która należy do niego dołączyć, a także wzoru formularza wiążącej informacji taryfowej /M.P. nr 66 poz. 647/, które w dacie składania wniosku już nie obowiązywało.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 4 października 2000 r., wydaną na podstawie art. 5 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./ ustalił wiążącą klasyfikację wspomnianego towaru według nomenklatury towarowej taryfy celnej - kod PCN 2103 90 90 00.

Spółka z o.o. "AFT", a więc adresat decyzji z dnia 4 października 2000 r., złożyła od niej odwołanie, w którym domagało się uchylenia tej decyzji i ustalenia dla wymienionego towaru klasyfikacji według nomenklatury towarowej taryfy celnej - kod PCN 2103 90 90 0.

Prezes Głównego Urzędu Ceł, po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, decyzją z dnia 24 listopada 2000 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 4 października 2000 r.

Od tej ostatniej decyzji Spółka z o.o. "AFT" w Cz. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniosła bądź o stwierdzenie nieważności tej decyzji, bądź o jej uchylenie. W skardze podniesiono zarzuty:

a/ naruszenia art. 2, art. 9, art. 32 ust. 1 i 2, art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP,

b/ naruszenia przepisów postępowania - art. 121 par. 1, art. 122, art. 123 par. 1, art. 187 par. 1 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./

c/ rażącego naruszenia prawa materialnego - Taryfy celnej stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej /Dz.U. nr 197 poz. 1217 ze zm./, a także Reguły 1 i 6 Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, podanych w Taryfie celnej.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 27 listopada 2001 r., a wiec w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, skarżąca Spółka złożyła pismo procesowe, w którym stwierdziła, iż upoważniła Spółkę z J. do wystąpienia w jej imieniu z wnioskiem o udzielenie wspomnianej informacji taryfowej. Do pisma dołączono uwierzytelniony odpis upoważnienia z dnia 25 maja 2000 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uwzględniając okoliczności w jakich doszło do wydania zaskarżonej decyzji należy uznać, że w pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia dopuszczalności wszczęcia i prowadzenie w sprawie postępowania celnego. Z wnioskiem bowiem o wszczęcie tego postępowania wystąpił podmiot, który nie jest stroną postępowania. Z uwagi zaś na to, że skarżąca Spółka podnosi, iż Spółka z J. działała w charakterze jej pełnomocnika, w sprawie pojawia się także kwestia dopuszczalności takiego pełnomocnictwa.

Przechodząc do rozważenia wskazanej wyżej problematyki prawnej należy stwierdzić, że z art. 5 par. 1 ustawy Kodeks celny wynika, iż Prezes Głównego Urzędu Ceł wydaje w formie decyzji, na pisemny wniosek osoby wiążącą informację taryfową dotyczącą klasyfikacji towaru według kodu taryfy celnej. Z art. 5 ust. 1, 2 i 4 Kodeksu celnego wynika w sposób niewątpliwy, że w przepisie tym chodzi o osobę zamierzającą faktycznie dokonać przywozu lub wywozu towaru, którego ma dotyczyć decyzja przewidziana w par. 1 wymienionego przepisu.

Stosownie do art. 5 par. 2 Kodeksu celnego, decyzja zawierająca wiążącą informację taryfową wiąże zarówno organy celne, jak i osobę, której udzielono tej informacji. Osoba zamierzająca faktycznie dokonać przywozu lub wywozu towarów jest więc stroną toczącego się na jej wniosek postępowania w sprawie wydania decyzji zawierającej wiążącą informację taryfową.

W sprawie o ustalenie wiążącej informacji taryfowej strona może, oczywiście, ustanowić pełnomocnika, w sposób i w graniach określonych w obowiązujących przepisach procesowych.

Przystępując z kolei do rozważenia ostatnio wymienionych unormowań należy wskazać, że zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego, do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV ustawy Ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego.

W myśl art. 137 par. 1 Ordynacji podatkowej, pełnomocnikiem strony może być jedynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Treść wymienionego przepisu, a w szczególności użyty w nim jednoznaczny zwrot "Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna (...)" wykazuje, że stanowi on regulacje o charakterze wyczerpującym. Nie może zatem budzić wątpliwości to, że art. 137 par. 1 przewiduje udzielenia pełnomocnictwo wyłącznie osobom fizycznym; osobom prawnym pełnomocnictwo nie może być udzielone /por. M. Kalinowski [w:] B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja Podatkowa - komentarz, Toruń 2002, str. 475/. Wprawdzie w myśl art. 137 par. 4 Ordynacji podatkowej w zakresie nie uregulowanym w par. 1-3 stosuje się przepisy prawa cywilnego, jednakże z wyżej podanych powodów /wyczerpującego charakteru regulacji zawartej w art. 137 par. 1 Ordynacji podatkowej / trzeba uznać, że odesłanie to nie dotyczy kręgu podmiotów, które mogą wystąpić w charakterze pełnomocników.

Należy jednak wskazać, iż Kodeks celny w kwestii pełnomocnictwa zawiera także uregulowania o charakterze szczególnym w stosunku do Ordynacji podatkowej. Z zestawienia odpowiednich przepisów Kodeksu celnego oraz Ordynacji podatkowej wynika, że w postępowaniu przed organem celnym I instancji, kiedy rodzaj bądź ilość towaru dotyczą przeznaczenia gospodarczego, reprezentacja strony ogranicza się do przedstawicielstwa ustawowego, konkretnie do dwóch rodzajów podmiotów mogących występować w takiej roli - pracownika strony lub agencji celnej. Przepisy kodeksu stanowią tu /w postępowaniu celnym/ lex specialis w odniesieniu do norm działu IV Ordynacji /por. P. Hanclich, Pełnomocnik w postępowaniu przed organem celnym I instancji - Przegląd Podatkowy 2001 nr 2 str. 58 i nast./. W wyroku NSA z dnia 5 października 1999 r. /V SA 1115/99 - ONSA 2000 Nr 4 poz. 151/ podkreślono, iż pojęcie przedstawicielstwa na tle Kodeksu celnego jest szersze niż pojęcie tradycyjne. Obejmuje ono sobą wszystkich działających w cudzym imieniu i na cudzy rachunek, a więc zarówno przedstawicieli ustawowych, jak i pełnomocników. Należy zaznaczyć, iż nie tylko wyczerpuje to wszystkie tradycyjne postacie przedstawicielstwa, ale nadto ujmuje jeszcze dodatkową kategorię - przedstawiciela pośredniego oraz jak wynika z art. 253 par. 2 Kodeksu celnego pod pojęciem przedstawiciela bezpośredniego ujmuje również pracowników.

W pozostałym jednak wypadkach kwestię pełnomocnictwa w postępowaniu celnym regulują przepisy Ordynacji podatkowej. Przepisy tej Ordynacji mają też pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Uwzględniając poczynione wyżej wywody należy stwierdzić, że podmiot zgłaszający wniosek w sprawie udzielenia wiążącej informacji taryfowej - P.P.H.U. "A.-P." Sp. z o.o. w J., jako osoba prawna /nie będąca agencją celną/ nie może, na gruncie Kodeksu celnego być uznana za pełnomocnika podmiotu, na rzecz którego Prezes Głównego Urzędu Ceł udzielił wiążącej informacji taryfowej - "AFT" Sp. z o.o. W Cz. Zgłoszenie przez Spółkę w J. wspomnianego wniosku nie mogło więc stanowić podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie udzielenie wiążącej informacji taryfowej, gdyż stosownie do art. 5 par. 1 Kodeksu celnego, postępowanie to może być podjęte na wniosek strony postępowania.

W myśl do art. 165 par. 1 Ordynacji podatkowej, postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W wypadku, gdy z przepisów prawa wynika, że wszczęcie postępowania następuje na żądanie stron jego podjęcie może nastąpić tylko na wniosek tego podmiotu. Przepis art. 165 Ordynacji podatkowej, jak również inne unormowania tej ustawy, nie zawierają regulacji, która, podobnie jak art. 61 par. 2 Kpa, dopuszczałaby wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie, w której do podjęcia postępowania wymagany jest wniosek strony. Zgodnie z regułą wyrażoną w art. 262 kodeksu celnego unormowania te mają zastosowanie w postępowaniu celnym.

Skoro z jednej strony zważy się, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania z urzędu, a z drugiej - iż postępowanie to podjęto i przeprowadzono na skutek żądania podmiotu, który nie był uprawniony do występowania z nim w imieniu Spółki w Cz., a więc podmiotu ubiegającego się o wydanie przytoczonej na wstępie decyzji, to w konsekwencji należy uznać, iż zarówno do wszczęcia tego postępowania jak i podejmowanych w nim czynności procesowe, a przede wszystkim do wydania decyzji doszło z rażącym naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

W końcu trzeba również wskazać, iż zgodnie z art. 255 Kodeksu celnego osobę, która dokonuje czynności bez upoważnienia do działania w imieniu lub na rzecz innej osoby, albo osobę, która dokonuje czynności w imieniu lub na rzecz innej osoby bez upoważnienia do jej reprezentowania, uważa się za działającą we własnym imieniu i na swoją rzecz. W niniejszej sprawie podmiot wnoszący bez upoważnienia wniosek o udzielenie wiążącej informacji taryfowej mógłby być więc uznany z stronę wnoszącą wniosek o udzielenie tej informacji we własnym imieniu i na swoją rzecz. W takim wypadku zaskarżona decyzję, ustalającą wiążącą informację taryfową na rzecz Spółki w Cz., należałoby uznać za skierowaną do podmiotu, który nie jest stroną.

Mając jednak na uwadze, że zaskarżona decyzji, jak również poprzedzająca ją decyzja z dnia 4 października 2000 r., zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, z uwagi na tę kwalifikowaną wadę prawną tych aktów należało stwierdzić ich nieważność.

Z tych powodów, stosownie do art. 22 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.