Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 320/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134  par. 1,  art. 154  par. 1,  art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej Olga Żurawska - Matusiak (spr.) Protokolant st. asyst. sędziego Arkadiusz Koziarski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w sprawie przyznania emerytury specjalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. , 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lipca 2007 r. nr [...], odmawiającą A. Z. (dalej jako skarżąca) przyznania renty specjalnej. Organ decyzję tę uzasadnił tym, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile występują również inne szczególne okoliczności, a te z dokumentacji sprawy nie wynikały. Skarżąca wystąpiła o świadczenie, gdyż musiała zrezygnować z pracy z uwagi na chorobę syna, która jest rzadka i wyjątkowa, wymagająca szczególnej opieki i nakładów finansowych na leczenie. W wyniku skargi i skargi kasacyjnej skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 30 września 2008 r. o sygn. akt I OSK 355/08, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalający skargę oraz decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] sierpnia 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż sytuacja zdrowotna syna skarżącej – rzadkie schorzenie, przy czym w tym wypadku też wyjątkowe, gdyż niewystępujące w Polsce i Europie w takim nasileniu – jak i materialna rodziny wskazuje, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto, że objęcie rodziny szerokim wachlarzem pomocy społecznej automatycznie nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia specjalnego. NSA podkreślił, że z art. 7 k.p.a. wynika zasada obowiązku uwzględnienia słusznego interesu strony, co ma zastosowanie nie tylko do wnikliwości postępowania wyjaśniającego, który w sprawie nie budzi wątpliwości, ale także do treści rozstrzygnięcia, tj. stosowania norm prawa materialnego. W wyniku tego wyroku, Prezes Rady Ministrów decyzją z [...] marca 2009 r. ponownie utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2007 r. Organ podjął kroki mające na celu ustalenie sytuacji materialnej rodziny skarżącej, która uległa zmianie o tyle, że mąż podjął pracę, w poprzednim okresie był bezrobotny z prawem do zasiłku, ustalając, że łączny dochód rodziny (wynagrodzenie męża, świadczenie pielęgnacyjne, zasiłki rodzinne, dodatek na rehabilitację) wynosi netto 4.392 zł, zaś kwota wydatków 3.653 zł, a także wyjaśnił, że na chorobę taką jaką ma syn skarżącej cierpi w Polsce 300-400 osób, na świecie jest to przypadek 1 na 50.000. Rozstrzygając o słusznym interesie strony w związku z interesem społecznym podniósł, że nie można uznać, iż przypadek jest godny przyznania dodatkowej formy ochrony, gdyż nie ma zasadności dodatkowego obciążania państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielania takiej formy pomocy, na tle aktualnej sytuacji finansowej państwa. Skarga na tę decyzję została odrzucona.

Wnioskiem z [...] listopada 2009 r. skarżąca wystąpiła o zmianę decyzji Prezesa Rady Ministrów z [...] lipca 2007 r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] marca 2009 r., w trybie art. 154 k.p.a., podnosząc, iż wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego przesądził kwestię przyznania świadczenia, organowi pozostawiając jedynie sprawę jego wysokości.

Decyzjami z [...] grudnia 2009 r. nr [...] i [...] stycznia 2010 r. nr [...], Prezes Rady Ministrów odmówił zmiany w trybie art. 154 k.p.a., swojej decyzji z [...] marca 2009 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tego organu z [...] lipca 2007 r. nr [...], odmawiająca przyznania skarżącej renty, jako świadczenia specjalnego, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu decyzji organ położył nacisk na sytuację materialną rodziny skarżącej, którą ocenił jako znacznie przekraczającą kryterium dochodowe, podkreślając udzieloną już (koszty operacji syna) oraz udzielaną na bieżąco pomoc i stwierdzając, że uhonorowanie właśnie skarżącej przyznaniem świadczenia specjalnego byłoby niesprawiedliwe społecznie wobec innych faktycznych opiekunów niepełnosprawnych dzieci, niejednokrotnie znajdujących się w bardzo trudnych warunkach materialnych i zdrowotnych, a istnieje zawsze możliwość ubiegania się o pomoc społeczną.

Wyrokiem z 30 września 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 559/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Z. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] stycznia 2010 r. Sąd podzielił stanowisko organu co do sytuacji materialnej rodziny skarżącej, a także wskazał na przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a., tj. wystąpienia interesu społecznego lub słusznego interesu strony i zgodził się z oceną organu w tej kwestii. Sąd uznał też, że nie został naruszony art. 153 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Od wyroku tego, skarżąca wniosła skargę kasacyjną. W wyniku jej rozpatrzenia, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 134/11 uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] stycznia 2010 r. nr [...] i z [...] grudnia 2009 r.

W uzasadnieniu wyroku NSA podkreślił, że Prezes Rady Ministrów w postępowaniu zwykłym nie zastosował się do oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej w wyroku z 30 września 2008 r., sygn. akt I OSK 355/08, zaś w nadzwyczajnym postępowaniu, nie oceniał interesu społecznego i słusznego interesu strony obiektywnie, mając na uwadze rzeczywisty stan sprawy. W ocenie NSA za racją skarżącej domagającej się zmiany decyzji ostatecznej domawiającej przyznania jej świadczenia specjalnego przemawiają oba interesy, o których mowa w art. 154 § 1 k.p.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej z [...] listopada 2009 r. o zmianę decyzji Prezesa Rady Ministrów z [...] marca 2009 r., organ decyzją z [...] listopada 2011 r., wydaną na podstawie art. 154 § 2 k.p.a., odmówił zmiany decyzji z [...] marca 2009 r., a decyzją z [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że uzyskał z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. informację, że skarżąca wraz z rodziną zamieszkuje w trzypokojowym mieszkaniu własnościowym. Skarżąca nie pracuje, gdyż sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, a z uwagi na rezygnację z zatrudnienia, z tytułu sprawowania opieki ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne do końca lipca 2021 r. oraz zasiłek pielęgnacyjny. Mąż skarżącej pracuje, a jego wynagrodzenie z pracy za miesiąc wrzesień 2011 r. wyniosło 4181,25 zł. Ponadto organ ustalił, że rodzina skarżącej nie korzysta z pomocy finansowej Ośrodka z uwagi na znacznie przekroczone kryterium dochodowe, które zgodnie z ustawą o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. dla rodziny czteroosobowej wynosi 1404 zł. Skarżąca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w formie usług rehabilitacyjnych oraz przedszkola w [...]. Rehabilitacja syna skarżącej odbywa się trzy razy w tygodniu po godzinie, za którą skarżąca ponosi odpłatność. Rodzina otrzymała dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na zakup samochodu. W związku z tym, skarżąca oszacowała stałe miesięczne wydatki rodziny na kwotę 4239,36 zł.

W dalszej części uzasadnienia Prezes Rady Ministrów przypomniał treść art. 82 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009, Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz treść art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) i podniósł, że rozstrzygając sprawę w ponownym postępowaniu, dysponuje takimi samymi możliwościami w zakresie sposobu rozstrzygnięcia, jakimi dysponował w pierwotnym postępowaniu, z ograniczeniami wynikającymi z zasady związania oceną prawną sądu administracyjnego. Podkreślił, że jeśli uzupełnione postępowanie wskazuje na zasadność poprzedniej decyzji, to może wydać identyczne z poprzednim rozstrzygnięciem, z odpowiednim pogłębionym uzasadnieniem, uwzględniającym wskazania sądów. Organ podał, że uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego sprowadzały się do obowiązku uwzględnienia przez organ słusznego interesu strony oraz do twierdzenia, że sytuacja zdrowotna syna skarżącej i sytuacja materialna rodziny, mogą wskazywać, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, a wątpliwości organu co do możliwości zapewnienia przez rodzinę we własnym zakresie środków na jej utrzymanie mają znaczenie wtórne. Uwzględniając uwagi Sądu, Prezes Rady Ministrów wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądził, że sytuację skarżącej należy zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek. Podkreślił, że lista chorób rzadkich jest niekompletna, a dotychczas zdiagnozowano około 8 tysięcy chorób określanych tym mianem. Poszczególne choroby występują rzadko, jednak razem tworzą bardzo liczną grupę. W Polsce na choroby rzadkie cierpi kilkadziesiąt tysięcy pacjentów zatem uznanie przypadku syna skarżącej za szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych rozciągałoby skutki takiego uznania na przypadki innych osób cierpiących na choroby rzadkie i ubiegających się o przedmiotowe świadczenia. Liczba osób dotkniętych problemem chorób rzadkich jest bardzo duża i z każdym rokiem się zwiększa. Z tego względu sytuacje tych osób, pomimo użycia w określeniu ich chorób sformułowania "rzadkie" nie posiadają charakteru wyjątkowego i nie mogą być postrzegane jako szczególnie uzasadnione. Przyznawanie zaś świadczeń specjalnych wszystkim opiekunom tych chorych przekracza możliwości budżetu państwa, z którego finansowane są te świadczenia. Koszty finansowania świadczeń specjalnych ponosi całe społeczeństwo poprzez opłacanie podatków, dlatego też w ocenie Prezesa Rady Ministrów, interes społeczny przemawia za nieprzyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Organ, odnosząc się do kwestii słusznego interesu strony podniósł, że zasługiwałby on na uznanie jedynie w sytuacji, gdy skarżąca spełniłaby cele ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i uznanie to nie naruszałoby interesu społecznego. Organ stwierdził, że samo subiektywne poczucie krzywdy żywione przez stronę oraz rozczarowanie i żal wobec stanowiska organu administracji nie może być traktowane jako słuszny interes strony. Nie można też uznać za słuszny interes strony, w świetle art. 154 k.p.a., jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Interes obywatela winien być przy tym "słuszny" w rozumieniu obiektywnym, nie może być natomiast wyprowadzany z własnego tylko przekonania opartego na poczuciu krzywdy i nierówności. W związku z tym organ podniósł, że postępowanie wyjaśniające wykazało, że liczba osób, cierpiących na to samo schorzenie co syn skarżącej jest stosunkowo duża w Polsce, a u chorych tych występują podobne symptomy. Zdaniem organu, skarżąca nie wykazała, by przypadek jej syna wyróżniał się z grona tych chorób. Podniósł, że urodzenie dziecka, u którego zdiagnozowano chorobę rzadką nie jest szczególnym zdarzeniem losowym, które zawiera element wyjątkowości w skali kraju. Prezes Rady Ministrów podał, że interes społeczny nie powinien być utożsamiany jedynie z grupą rodzin opiekujących się ich niepełnosprawnymi członkami. Interes społeczny jest pojęciem nieostrym, jest czynnikiem zewnętrznym w stosunku do pewnej grupy społecznej i niewątpliwie nie może być utożsamiany wyłącznie jako interes rodzin osób niepełnosprawnych w oderwaniu od interesu reszty obywateli. Wskazał, że wykładnia, iż opieka nad dzieckiem z rzadką chorobą jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem dotyczy zbyt licznej grupy osób, by interes społeczny przemawiał za jej stosowaniem w praktyce. Ocena taka spowodowałaby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w szczególnych, niepowtarzalnych przypadkach, a tym samym nadałaby świadczeniom specjalnym charakter powszechnych świadczeń socjalnych dla wszystkich opiekunów osób, u których zdiagnozowano chorobę zamieszczoną na liście chorób rzadkich. Wyróżnianie z bardzo licznej grupy opiekunów osób niepełnosprawnych wyłącznie rodziców dzieci, które cierpią na rzadką chorobę, a tym samym zróżnicowanie osób niepełnosprawnych jedynie pod kątem zdiagnozowanego schorzenia przyczyniającego się do ich niepełnosprawności jest, zdaniem organu, rażąco niesprawiedliwe, w szczególności w odniesieniu do osób niepełnosprawnych, legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Reasumując organ stwierdził, że postępowanie prowadzone było zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a ponowna weryfikacja decyzji ostatecznej Prezesa Rady Ministrów z [...] marca 2009 r. nie ujawniła podstaw do jej zmiany.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi A. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 153 p.p.s.a., mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a polegające na uznaniu odmiennie niż w ocenie prawnej wyroków NSA z 28 kwietnia 2011 r., I OSK 134/11 i 30 września 2008 r., I OSK 355/08, że w przypadku choroby syna skarżącej, nie można uznać za szczególnie uzasadniony, a także, że interes społeczny sprzeciwia się przyznaniu świadczenia,

2. art. 7 k.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, polegające na uznaniu, że interes społeczny stoi na przeszkodzie w uwzględnieniu wniosku skarżącej o przyznanie renty w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

3. art. 154 § 1 i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie miała słusznego interesu w żądaniu zmiany ostatecznej decyzji.

W związku z powyższym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 30 września 2008 r. i 28 kwietnia 2011 r. uznał przypadek syna skarżącej jako zdarzenie losowe, a samo schorzenie za odosobnione na tyle, że bez wątpliwości, należy je zakwalifikować jako przypadek szczególnie uzasadniony. NSA stwierdził bezspornie, że rodzina skarżącej nie posiada wystarczających środków na utrzymanie. Ponadto podkreśliła, że w wyrokach tych przesądzono kwestię istnienia po stronie skarżącej słusznego interesu strony. I pomimo takich wskazań Prezes Rady Ministrów w zaskarżonej decyzji stwierdza, iż przypadek syna skarżącej nie jest szczególnie uzasadniony, a ponadto przyznaniu takiego świadczenia sprzeciwia się interes społeczny, albowiem koszty finansowania przyznawanych świadczeń specjalnych ponosi całe społeczeństwo. Skarżąca podkreśliła, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia wytyczonego wyrokami Sądu kierunku działania, zatem zignorowanie wskazówek Sądu stanowi rażące naruszenie art. 153 p.p.s.a.

Zdaniem skarżącej, przedmiotem sprawy jest konkretny wniosek określonej strony, której interes nie powinien być utożsamiany jako interes wszystkich osób występujących o przyznanie świadczenia z budżetu państwa lub wszystkich osób opiekujących się chorymi na choroby rzadkie. Podniosła, że interes społeczny zawsze będzie sprzeczny z interesem strony starającej się o tego typu świadczenie, jeśli rozumie się go jako możliwości budżetowe Państwa, które będą doznawały uszczupleń w każdym przypadku przyznania świadczenia specjalnego. W przedmiotowej sprawie Prezes Rady Ministrów interes społeczny postrzega wyłącznie jako troskę o zmniejszenie obciążenia finansowego budżetu Państwa. W ocenie skarżącej, w interesie społecznym jest zapewnienie przez państwo pomocy finansowej osobom, które z racji przyczyn zupełnie od nich niezależnych, potrzebują większego wsparcia ze strony państwa, a tym samym społeczeństwa, choćby z racji konieczności zapewnienia nieustannej rehabilitacji i leczenia takim osobom. Skarżąca zarzuciła organowi, że odmawiając przyznania świadczenia specjalnego, oparł się wyłącznie na błędnym rozumieniu interesu społecznego, a co za tym idzie nie wyważył w dostateczny sposób tych dwóch interesów, opierając się wyłącznie na automatycznym przyznaniu pierwszeństwa możliwościom finansowym Państwa i obawą obciążenia całego społeczeństwa. Ponadto skarżąca podkreśliła, że od momentu wydania w jej sprawie pierwszego z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, żadna zmiana stanu faktycznego nie nastąpiła. Również stan prawny nie uległ zmianie, a to oznacza, że orzeczenia NSA wydane w jej sprawie są wiążące. Zatem brak było podstaw do odmowy zmiany ostatecznej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że sprawa zmiany decyzji ostatecznej Prezesa Rady Ministrów z [...] marca 2009 r., odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia specjalnego w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych była już przedmiotem rozpatrywania zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z 30 września 2010 r., II SA/Wa 559/10), jak i przede wszystkim przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 28 kwietnia 2011 r., I OSK 134/11 uchylił wyrok sądu I instancji oraz decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] stycznia 2010 r. i [...] grudnia 2009 r.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 153 oraz art.170 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Nadto prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z przepisów tych wynika, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sam sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym prawomocnym orzeczeniu. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera zatem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Wyjaśnić należy, że przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego lub po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie dlaczego zastosowanie przepisów prawa zostało w danym, konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. Ocena prawna może dotyczyć również prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się orzeczeniu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. W tej sytuacji podkreślić należy, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać zatem należy, że w wyroku z 28 kwietnia 2011 r. NSA jednoznacznie stwierdził, że Prezes Rady Ministrów był obowiązany zastosować się do wskazówek i ocen zawartych w wyroku NSA z 30 września 2008 r., I OSK 355/08. Tym samym zarówno organ, jak i sąd są związani oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w obu powyższych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Artykuł 154 § 1 k.p.a. dopuszcza zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa, w każdym czasie, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zmiana lub uchylenie decyzji może mieć zatem miejsce, gdy zgodne to będzie z interesem społecznym, słusznym interesem strony bądź dwoma tymi interesami razem. Wystąpienie więc tylko któregoś z interesów nie wyklucza zmiany lub uchylenia decyzji. Z przepisu tego nie wynika bowiem, że oba mają zaistnieć jednocześnie. Taka sytuacja może mieć miejsce, jednak nie jest konieczna dla pozytywnego załatwienia sprawy. Za zmianą lub uchyleniem może przemawiać już tylko wystąpienie interesu społecznego bądź tylko słusznego interesu strony, jeśli nawet interes społeczny nie miałby mieć miejsca.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 kwietnia 2011 r. jednoznacznie uznał, że za racją skarżącej przemawiają oba interesy, o których mowa w art. 154 § 1 k.p.a.

Interes społeczny NSA odniósł do znaczenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 września 2008 r. I OSK 355/08. Kwestię tego wyroku skarżąca konsekwentnie podnosiła w postępowaniu, zakończonym decyzją z [...] marca 2009 r., we wniosku o zmianę tej decyzji w trybie ww. przepisu, w skardze zwykłej i skardze kasacyjnej. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny, jak przyjął NSA w wyroku z 28 kwietnia 2011 r., zajął wyraźnie stanowisko w sprawie wniosku A. Z., złożonego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach. Sąd stwierdził, że przypadek skarżącej jest szczególnym w rozumieniu tego przepisu, że w jego świetle kwestia dotycząca sytuacji materialnej i objęcia pomocą społeczną mają znaczenie wtórne, a możliwość realizacji przyznania świadczenia, o którym w nim mowa, podkreśla także art. 7 k.p.a., nakładający obowiązek uwzględnienia słusznego interesu strony, tj. wydania pozytywnego rozstrzygnięcia, gdy nie stoi na przeszkodzie interes społeczny i leży to w możliwości organu załatwiającego sprawę.

Rozpoznając ponownie sprawę, Prezes Rady Ministrów – jak wskazał NSA – był obowiązany zastosować się do wskazówek i ocen zawartych w wyroku z 30 września 2008 r., gdyż wskazuje to art. 153 P.p.s.a. Zastosowanie się do oceny prawnej wyroku to zobowiązanie do jego wykonania, właśnie zgodnie z zaleceniami i wskazówkami.

Wydając decyzję z [...] marca 2009 r., Prezes Rady Ministrów pominął ocenę Naczelnego Sądu, bowiem skupił się w istocie wyłącznie na sytuacji materialnej rodziny A. Z., choć z ww. wyroku wyraźnie wynikało, że jest to w sprawie z jej wniosku kwestia wtórna, a mająca znaczenie tylko przy określaniu wysokości świadczenia. W sprawie zatem wniosku o zmianę ww. decyzji to interes społeczny, o którym mowa w art. 154 § 1 k.p.a., przemawiał właśnie za jej zmianą lub uchyleniem. W interesie tym nie leży bowiem pozostawienie w mocy decyzji wydanej z naruszeniem zasady związania oceną prawną Sądu.

W ocenie NSA wyrażonej w wyroku z 28 kwietnia 2011 r. w interesie społecznym jest, aby organ skorzystał z uprawnienia przyznanego art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach w sytuacji, gdy NSA w wyroku z 30 września 2008 r. przesądził o takim uprawnieniu. Ocena ta została wyrażona wprawdzie w sprawie toczącej się o przyznanie świadczenia, ale przenosi się ona na postępowanie nadzwyczajne o wzruszenie decyzji ostatecznej w tym przedmiocie.

Mając powyższe kwestie na uwadze, NSA w sposób niebudzący wątpliwości stwierdził, że interes społeczny, o którym mowa w art. 154 § 1 k.p.a. nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku o zmianę decyzji wydanej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach.

W dalszej kolejności NSA jednoznacznie wskazał, że słuszny interes strony został przesądzony wyrokiem NSA z 30 września 2008 r., w którym Sąd uznał przypadek skarżącej za szczególny w rozumieniu art. 82 ust.1 ustawy o emeryturach i akcentując obowiązek uwzględnienia – wynikającego z art. 7 k.p.a. – słusznego interesu strony.

W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 154 k.p.a. ta ocena jest wiążąca.

Nadto, jako słuszne należy ocenić dążenie skarżącej do tego, aby Prezes Rady Ministrów stan faktyczny sprawy ocenił stosownie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż był nim związany zarówno w postępowaniu zwykłym, jak i nadzwyczajnym.

Oznacza to, że przesłanka słusznego interesu strony w sprawie wystąpiła.

Pomimo wyraźnych i kategorycznych ocen wyrażonych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 kwietnia 2011 r. i co w sprawie równie istotne przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, Prezes Rady Ministrów po raz kolejny odmówił zmiany decyzji ostatecznej z [...] marca 2009 r., odmawiającej przyznania skarżącej renty, jako świadczenia specjalnego, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ – wbrew jednoznacznej ocenie wyrażonej przez Sąd w wyroku z 28 kwietnia 2011 r. – rozpoznając ponownie sprawę po uchyleniu wcześniejszych decyzji, przyjął, że NSA we wcześniejszym wyroku nie przesądził, że sytuację skarżącej należy zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek. Zwrócić przy tym należy uwagę, że NSA, prezentując swoje stanowisko, nie opierał się na założeniu, że przypadek choroby syna skarżącej jest odosobniony w Polsce. Organ, wbrew tej ocenie, uznał też, że interes społeczny bezsprzecznie przemawia za nieprzyznaniem przedmiotowego świadczenia, wdając się przy tym w polemikę ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w tym wyroku, a nawet wręcz ocenę tę podważając. W ten sam sposób dokonał oceny słusznego interesu strony, przyjmując, że zasługiwałby on na uznanie jedynie w sytuacji, gdy skarżąca spełniłaby cele ustanowienia w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła.

Zauważyć przy tym należy, że argumentacja organu, w jej zasadniczej i najistotniejszej części, jest w toku rozpoznawania przedmiotowej sprawy taka sama. W tych okolicznościach zasadnym staje się przywołanie stanowiska wyrażonego przez NSA, że "odnosi się wrażenie, że Prezes Rady Ministrów przyjął założenie, że A. Z. renty, jako świadczenia specjalnego, nie przyzna i temu założeniu podporządkował postępowanie i argumentację".

Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd stwierdził brak zastosowania się przez organ do oceny prawnej wyrażonej w przywołanych wcześniej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, co stanowi niewątpliwie naruszenie art. 153 p.p.s.a. Zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Naruszenie powyższego przepisu doprowadziło w efekcie do naruszenia art. 154 k.p.a., gdyż wbrew klarownej ocenie NSA, organ przyjął, że za zmianą ostatecznej decyzji z [...] marca 2009 r. nie przemawia ani interes społeczny, ani słuszny interes strony.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ obowiązany jest wziąć pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w wyroku NSA z 28 kwietnia 2011 r., jak i przywołaną w tym orzeczeniu ocenę prawną zawartą w wyroku z 30 września 2009 r.

Mając zatem to na uwadze, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności decyzji zostało oparte o przepis art. 152 p.p.s.a.