Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 742/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2014-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 8 ust. 3 i ust. 4 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
Teza: Uzyskiwanie pomocy stypendialnej na podstawie przepisów regulujących kształcenie wyższe objęte jest innym niż system oświaty aktem prawnym tj. ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.). Pomocy uzyskiwanej w oparciu o przepisy o szkolnictwie wyższym prawodawca nie wymienił w art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.) jako podlegającą odliczeniu od dochodu ustalanego na potrzeby spraw o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) dotyczy sposobu wykonywania obowiązku szkolnego. Zgodnie bowiem z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP nauka jest obowiązkowa do 18 roku życia. Natomiast nauka pobierana po ukończeniu wskazanego wieku ma charakter dobrowolny i odbywa się na zasadach, które sformułowane zostały m.in. w prawie o szkolnictwie wyższym. Zatem czym innym jest pomoc socjalna otrzymywana na podstawie przepisów o systemie oświaty (art. 8 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej), a czym innym pomoc otrzymywana na podstawie przepisów prawa o szkolnictwie wyższym.

TEZY

Uzyskiwanie pomocy stypendialnej na podstawie przepisów regulujących kształcenie wyższe objęte jest innym niż system oświaty aktem prawnym tj. ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.). Pomocy uzyskiwanej w oparciu o przepisy o szkolnictwie wyższym prawodawca nie wymienił w art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.) jako podlegającą odliczeniu od dochodu ustalanego na potrzeby spraw o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) dotyczy sposobu wykonywania obowiązku szkolnego. Zgodnie bowiem z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP nauka jest obowiązkowa do 18 roku życia. Natomiast nauka pobierana po ukończeniu wskazanego wieku ma charakter dobrowolny i odbywa się na zasadach, które sformułowane zostały m.in. w prawie o szkolnictwie wyższym. Zatem czym innym jest pomoc socjalna otrzymywana na podstawie przepisów o systemie oświaty (art. 8 ust. 4 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej), a czym innym pomoc otrzymywana na podstawie przepisów prawa o szkolnictwie wyższym.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2013 r., sprecyzowanym pismem z dnia [...] maja 2013 r., B. O. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie zasiłków celowych na zakup: artykułów żywnościowych, środków czystości i higieny osobistej, odzieży, obuwia, biletów na przejazdy MPK, lekarstw oraz na pokrycie wydatków związanych z opłatami mieszkaniowymi, nauką syna i innymi bieżącymi potrzebami rodziny.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. (znak: [...]), wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w B., odmówiono przyznania B. O. świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup żywności, obuwia oraz na pokrycie wydatków związanych z przejazdami MPK, nauką syna oraz innymi bieżącymi potrzebami rodziny. W trakcie postępowania ustalono (m.in. na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego), że rodzina wnioskodawcy znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, jej łączny dochód wynosi 899,28 zł i nie przekracza kwoty 912 zł stanowiącej kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny. Zostały zatem spełnione warunki ustawowe przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego, który jest świadczeniem mającym na celu zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych, w tym pokrycie w całości lub w części kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów sprawienia pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), dalej: u.p.s. Organ wskazał też, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym przyznawanym stosownie do okoliczności sprawy i posiadanych przez MOPR środków finansowych. Tymczasem Ośrodek może przeznaczyć na zasiłki celowe miesięcznie w 2013 r. kwotę 223.000 zł przy około 1800 osobach ubiegających się o taką pomoc co miesiąc. Nie jest zatem w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb wnioskujących, zwłaszcza że w pierwszej kolejności realizuje świadczenia o charakterze obowiązkowym, tj. finansowanie obiadów dzieciom w szkole, usługi opiekuńcze, zasiłki okresowe, zaś dopiero w dalszej kolejności świadczenia fakultatywne, w tym zasiłki celowe. Dlatego oceniając złożone wnioski organ analizuje, które potrzeby w sytuacji życiowej wnioskodawcy są najbardziej pilne i uzasadnione, a tym samym zasługujące na wsparcie finansowe.

Organ wyjaśnił, że zna sytuację wnioskodawcy, który jest objęty stałą pomocą w różnych formach. Wskazał, że odrębnymi decyzjami przyznano stronie (również na skutek rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2013 r.): zasiłek celowy na dofinansowanie opłat mieszkaniowych, zakup odzieży, lekarstw, środków czystości i higieny osobistej oraz zasiłek celowy na zakup artykułów żywnościowych z programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". Przyznano także na maj 2013 r. zasiłek okresowy. Powyższe świadczy o nielekceważeniu potrzeb wnioskodawcy.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył B. O. kwestionując ustalone przez organ kryterium dochodowe rodziny oraz podważając znaczenie dokumentów, na podstawie których został ustalony dochód jego rodziny. Wskazał, że organ uwzględnił akt wewnętrzny – wytyczne, na podstawie których od kwoty uzyskiwanego dochodu nie odliczono wysokości egzekwowanych przez komornika alimentów, spłacanych regularnie od stycznia 2011 r. Zarzucił prowadzenie postępowania przez nieuprawnione osoby, nieprawdziwe twierdzenia o świadczeniu przez Ośrodek wobec niego stałej pomocy (jak wskazał jest zadłużony na kwotę 12.000 zł), bezpodstawne zaliczenie do dochodu rodziny (a więc również i dochodu jego jako strony) kwoty 350 zł alimentów świadczonych na rzecz jego syna przez matkę, podczas gdy kwota ta powinna być uwzględniana wyłącznie indywidualnie wobec syna oraz bezpodstawne wliczenie do dochodu kwoty stypendium studenckiego pobieranego przez syna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] maja 2013 r. odmawiającą przyznania zasiłku celowego.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca spełnia kryterium formalne do przyznania zasiłku celowego, bowiem dochód jego rodziny (wnioskodawcy i pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie studiującego syna) nie przekracza kryterium ustawowego. Wskazał, że przyznawanie zasiłków celowych oparte zostało na konstrukcji uznania administracyjnego, toteż spełnienie kryterium dochodowego nie oznacza automatycznego przyznania zasiłku. Rozważane są jeszcze okoliczności związane z niezbędnymi potrzebami rodziny i wielkością środków pozostających w dyspozycji organu z przeznaczeniem na tę formę pomocy. Zdaniem Kolegium organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy nie przekroczył uznania administracyjnego i uargumentował w sposób wyczerpujący powody swojej decyzji.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania SKO wskazało, że wymieniane przez stronę wytyczne (dotyczące pomniejszania dochodów rodziny o kwotę alimentów wpłacanych na rzecz Funduszu Alimentacyjnego) nie stanowią źródła prawa i nie mogą być uznane za dowód w postępowaniu, jak również nie zobowiązują organu do postępowania według wskazanej w nich interpretacji przepisów tj. do obniżenia dochodu. Organ nie znalazł również podstaw do niewliczania do dochodu rodziny wnioskodawcy alimentów płaconych na rzecz jego syna przez matkę oraz pobieranego przez syna stypendium socjalnego. Katalog odliczeń od dochodu zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. nie zawiera bowiem wskazania tych świadczeń jako podlegających odliczeniu. Zastrzeżono, że decyzja organu I instancji jest jedyną negatywną wydaną wobec strony w dniu [...] maja 2013 r., bowiem na podstawie pozostałych wydanych w tym dniu przyznano pomoc w kwocie łącznej 360 zł. Decyzja ta jest uzasadniona nie tylko ze względu na znikomą ilość środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka, zwłaszcza w stosunku do liczby oczekujących pomocy, ale także dlatego, że pomoc społeczna jest rodzajem wsparcia najuboższych. Tymczasem wnioskodawca, posiadający orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] listopada 2014 r., nie podejmował żadnych działań zmierzających do poprawy jego sytuacji materialnej, choćby poprzez poszukiwanie pracy w zakładach pracy chronionej lub w innych instytucjach zatrudniających osoby niepełnosprawne. Natomiast taka aktywizacja jest wskazana, wobec deklarowania zadłużenia u osób trzecich na kwotę około 12.000 zł. Wywiedziono, że spośród wielu rozstrzygnięć wymienionych przez stronę w odwołaniu, jej zdaniem niekorzystnych, zaledwie kilka było odmownych, co świadczy o uwzględnianiu trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Kolegium oceniło również uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej jako sporządzone zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję wniósł B. O. Zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. poprzez błędną wykładnię, wynikającą z zastosowania w sprawie dokumentu urzędowego MOPR w B., zawierającego wytyczne odnośnie niepomniejszania dochodu o spłacane należności alimentacyjne (z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...]), który to dokument zawiera "urzędnicze poświadczenie nieprawdy". Także zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 39 ust. 1 u.p.s. - polegające na przekroczeniu granic uznania administracyjnego tj. z naruszeniem prawa art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz naruszenie jego interesu prawnego (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, art. 179 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym) poprzez nieuwzględnienie charakteru i znaczenia prawnego kwot przychodów syna (alimentów od matki i stypendium socjalnego z uczelni) i uznanie ich za środki utrzymania rodziny (mimo że dotyczą tylko określonej osoby). Wskazał, że w jego ocenie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji nie wskazano norm prawnych określających sposób wyliczenia dochodu rodziny, w tym normy art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., pomimo iż stan faktyczny sprawy wskazuje na konieczność jej zastosowania. Natomiast zastosowano wytyczne MOPR, które są aktem prawa wewnętrznego.

W pozostałym zakresie obszerna skarga (16 stron) zawiera argumenty wskazane w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu, bowiem zakwestionowane decyzje nie naruszają prawa, w tym norm wskazanych w skardze, jak również zostały wydane w granicach uznania administracyjnego.

Przedmiotem sporu jest zgodność z prawem odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności, obuwia oraz na pokrycie wydatków związanych z przejazdami MPK, nauką syna oraz innymi bieżącymi potrzebami rodziny.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Użyte w powyższym przepisie sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Uzyskanie tego świadczenia nie zależy wyłącznie od spełnienia obowiązkowego, ustawowo wymaganego kryterium dochodowości wynikającego z art. 8 u.p.s. i jednego z kryteriów wskazanych w art. 7 pkt 2 – 15 u.p.s. (np. sieroctwa, bezrobocia, niepełnosprawności, przemocy w rodzinie, bezradności, zdarzenia losowego itp.). Zasiłek celowy jako świadczenie nieobligatoryjne może bowiem nie zostać przyznany, jeśli np. organ oceni, że istnieją okoliczności (po stronie wnioskodawcy lub organu) uniemożliwiające uwzględnienie wniosku. Stąd też uzasadnienie decyzji uznaniowej w przedmiocie zasiłku celowego powinno zawierać wyczerpującą, staranną i rzetelną analizę okoliczności mających wpływ na wydanie rozstrzygnięcia, w tym wskazanie i analizę okoliczności, które powodują, że wnioskowana pomoc nie może zostać przyznana (art. 7 w związku z art. 107 § 3 k.p.a.).

Wskazać też trzeba, że w przypadku decyzji uznaniowych wydawanych na podstawie przepisów u.p.s. szczególne znaczenie mają określone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. warunki przyznawania pomocy społecznej. Z przepisów tych wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwiać osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wskazana pomoc nie powinna wyręczać strony w zaspokajaniu jej potrzeb życiowych, stanowić jej głównego i stałego źródła dochodów, lecz ma wspierać wysiłki zmierzające do tego zaspokojenia. Podkreślić trzeba, że ustawodawca wskazuje na konieczność uwzględniania potrzeb osób i rodzin – ale jeśli odpowiadają one celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).

Trafnie powyższe założenia ustawodawcy podsumował WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie I SA/Wa 2371/12, wskazując że spełnienie przez osobę kryteriów przyznania zasiłku celowego nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w kwocie, która w jej ocenie byłaby wystarczająca na zaspokojenie tej potrzeby, jeżeli organ wskazał, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela to stanowisko.

Opisana sytuacja odnosi się do sprawy niniejszej.

Bezsporne jest, że rodzina skarżącego spełniła kryterium dochodowe, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. wynosi 912 zł (jako podwojona wielkość kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które wynosi 456 zł). Wspólny dochód skarżącego i jego syna wyniósł bowiem 899, 28 zł (350 zł alimenty, 300 zł stypendium syna, 219,28 zł dodatek mieszkaniowy, 30 zł zasiłek stały). W rodzinie skarżącego występują również okoliczności wymienione w art. 7 pkt 2 – 15 u.p.s., w tym bezrobocie i niepełnosprawność. Spełnione zostały zatem ustawowe, podstawowe kryteria przyznania zasiłku celowego.

Organy wykazały jednak, że mimo to żądane świadczenie nie może zostać przyznane, bowiem pozostające w ich dyspozycji środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczną są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych. Stąd też były zobowiązane skonfrontować ilość tych środków i liczbę podmiotów kwalifikujących się do przyznania pomocy oraz uwzględnić indywidualną sytuację wnioskujących o pomoc - aby dokonać stosownego rozdziału środków tzn. by skorzystała z niej jak największa liczba podopiecznych i by pomoc dotarła w możliwym do przyznania zakresie do osób najbardziej potrzebujących.

Zdaniem składu orzekającego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący, rzetelny i przekonujący uargumentowano odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności, obuwia oraz na pokrycie wydatków związanych z przejazdami MPK, nauką syna oraz innymi bieżącymi potrzebami rodziny. Wskazano na niewystarczające możliwości finansowe organu (223.000 zł co miesiąc na wypłaty świadczeń z pomocy społecznej przy około 1800 potrzebujących i konieczności finansowania w pierwszej kolejności świadczeń obowiązkowych), jak i uwzględniono sytuację materialną i rodzinną strony. Rozważania w tym zakresie nie budzą wątpliwości sądu. Podkreślić należy, na co zwracał uwagę organ, że skarżący od kilku lat otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jest stałym podopiecznym MOPR i większość wydanych wobec niego decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń była pozytywna. Przykładowo na skutek wniosku z dnia [...] maja 2013 r. (rozpoznawanego w sprawie niniejszej) wydano cztery decyzje, spośród których na mocy trzech uzyskał pomoc w kwocie łącznej 360 zł (decyzje zakwestionowane w sprawach II SA/Bk 743 – 745/13). Jedynie zaskarżona decyzja jest odmowna.

Postępowanie organu w sprawie niniejszej nie narusza wymagania sprawiedliwości społecznej oraz jest zgodne z zasadą wspierania, a nie zastępowania potrzebujących w poszukiwaniu wyjścia z trudnej sytuacji (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Nadto wszechstronna analiza okoliczności faktycznych i zebranego materiału dowodowego przeprowadzona przez organ, przedstawienie jej wyników w uzasadnieniach wydanych decyzji (wskazanie czym organ kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia) nie uzasadniają oceny, iż przekroczono granice uznania administracyjnego. Skład orzekający podziela w szczególności wniosek, iż w sytuacji posiadania ograniczonych środków finansowych powinny one trafiać do jak największej liczby osób potrzebujących, co wymaga przestrzegania dyscypliny w dysponowaniu nimi. Stąd też potrzebujący muszą liczyć się z tym, że nie uzyskają zaspokojenia swoich potrzeb w pełnym zakresie.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa oraz że jest uzasadniona w sposób odpowiadający wymaganiom ustawowym (art. 107 § 3 k.p.a.) powoduje konieczność oceny zarzutów skarżącego jako bezzasadnych.

Przede wszystkim nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., które to naruszenie polegać ma na niepomniejszeniu dochodu rodziny skarżącego o kwotę comiesięcznych spłat na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, co – w ocenie skarżącego - skutkowało także naruszeniem szeregu przepisów k.p.a., w tym art. 107 k.p.a. oraz naruszeniem jego interesu prawnego wywodzonego z art. 128, 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i art. 179 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. dochód (sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) pomniejsza się o kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela w całości interpretację tego przepisu zastosowaną przez organy, a sformułowaną m.in. przez NSA w wyrokach w sprawach I OSK 957/12 i I OSK 1433/11 (dostępnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA), zgodnie z którą dochód można na tej podstawie pomniejszyć wyłącznie o kwoty alimentów rzeczywiście wypłaconych w miesiącu, z którego dochód się wylicza i w związku z istniejącym w tym miesiącu obowiązkiem alimentacyjnym. Brak jest podstaw do pomniejszenia dochodu o uiszczane zaległości wobec Funduszu Alimentacyjnego. W sprawie niniejszej skarżący domaga się odliczenia od dochodu takich właśnie ostatnio wskazanych kwot, którymi spłaca na rzecz Funduszu Alimentacyjnego zobowiązania powstałe w wyniku wyłożenia przez ten Fundusz alimentów na rzecz córki. Nie są to zatem bieżące alimenty świadczone na rzecz innych osób w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. i nie mogły pomniejszyć dochodu rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Zgodna z powyższym pozostaje także linia orzecznicza tutejszego sądu (np. wyroki w sprawach II SA/Bk 504/13, II SA/Bk 623/13, CBOSA).

Bezpodstawny jest także zarzut nieprawidłowego wliczenia do dochodu rodziny skarżącego alimentów otrzymywanych przez syna i otrzymywanego przez niego stypendium. Zdaniem strony są to indywidualne dochody jego syna, a nie dochody rodziny. Należy jednak wskazać, że sposób wyliczania dochodu rodziny na potrzeby ustalania praw do świadczeń z pomocy społecznej został ustalony w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s., także poprzez wskazanie kwot i świadczeń, które należy od dochodu odjąć (ust. 3) lub których nie można do dochodu wliczać (ust. 4). W przepisach tych nie wymieniono jako niepodlegającej wliczeniu kwoty alimentów uzyskiwanych przez członka rodziny od jego wstępnego, natomiast nakazano odliczać od dochodu pomoc materialną mającą charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawaną na podstawie przepisów o systemie oświaty. Tymczasem z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] maja 2013 r. wynika, że syn skarżącego jest studentem I roku studiów magisterskich na kierunku stosunki międzynarodowe. Nie dotyczą go zatem przepisy o systemie oświaty obejmujące funkcjonowanie placówek wymienionych w art. 2 pkt 1 – 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), wśród których nie wymieniono uczelni wyższych. Syn skarżącego uzyskuje bowiem pomoc stypendialną na podstawie przepisów regulujących kształcenie wyższe, objęte innym niż system oświaty aktem prawnym (ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.). Pomocy uzyskiwanej na podstawie tej ostatnio wskazanej ustawy prawodawca w art. 8 ust. 4 u.p.s. nie nakazuje jednak odliczać od dochodu ustalanego na potrzeby spraw o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2012 r., I OSK 745/12, CBOSA).

Na marginesie wskazać należy, że ustawa o systemie oświaty dotyczy sposobu wykonywania obowiązku szkolnego. Zgodnie bowiem z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP nauka jest obowiązkowa do 18 roku życia. Natomiast nauka pobierana po ukończeniu wskazanego wieku ma charakter dobrowolny i odbywa się na zasadach, które sformułowane zostały m.in. w prawie o szkolnictwie wyższym. Zatem czym innym jest pomoc socjalna otrzymywana na podstawie przepisów o systemie oświaty, a czym innym taka pomoc otrzymywana na podstawie przepisów prawa o szkolnictwie wyższym.

W tych okolicznościach nie mogły również odnieść skutku zarzuty naruszenia interesu prawnego skarżącego wynikającego z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z prawa o szkolnictwie wyższym. Przepisy dotyczące uprawnienia do alimentacji oraz do pomocy materialnej dla studentów mają inny przedmiot regulacji niż przepisy u.p.s. i nie mogą być źródłem interesu prawnego prowadzącego do interpretacji art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. sprzecznej z jego literalnym brzmieniem.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący oparcia kwestionowanych rozstrzygnięć o treść wytycznych MOPR "Zespół Pracowników Socjalnych 1-8, 11; Korekta do wcześniejszych wytycznych pomniejszania dochodu o należności alimentacyjne." Pierwszym i podstawowym punktem odniesienia dla organów powinny być przepisy ustawowe lub przepisy aktów wykonawczych wydanych na ich podstawie. W sprawie niniejszej oznaczało to obowiązek ustalania dochodu według zasad wynikających z art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. i tak też został on ustalony. Z rozstrzygnięć nie wynika, aby organy za podstawę prawną swych rozstrzygnięć przyjmowały dokumenty wewnętrzne w postaci wskazanych wytycznych, a w szczególności nie wynika, by – powołując się na wytyczne – orzekały niezgodnie z obowiązującym prawem lub w sposób nieuprawniony interpretowały przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięć. Stąd też brak było podstaw do dopuszczenia wytycznych jako dowodu w sprawie na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. Nawet jeśli przedmiotowe wytyczne nakazują uwzględnianie określonej interpretacji przepisów prawa sprzecznej z obowiązującą wykładnią wypracowaną przez orzecznictwo sądów, co zarzuca skarżący (np. s. 6 skargi), to rozstrzygnięcia jakie wydano w sprawie niniejszej tej okoliczności nie dowodzą. Stanowią bowiem wynik prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów u.p.s.a., co prowadziło do oddalenia skargi.

Podkreślić w tym miejscu należy, że nieodliczenie od dochodu – co zarzuca skarżący – kwot wpłacanych na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, a także uwzględnienie w dochodzie rodziny kwoty otrzymywanych przez syna alimentów oraz stypendium nie miało żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem wysokość dochodu wyliczonego przez organ (nawet wbrew stanowisku skarżącego) kwalifikowała go do uzyskania zasiłku celowego. Natomiast powody odmowy jego przyznania były niezależne od spełnienia tej przesłanki, a wynikały z wyważenia takich okoliczności jako możliwości finansowe organu, ilości potrzebujących oraz faktu uzyskania przez skarżącego innych świadczeń przyznanych przez MOPR.

Odnośnie zarzutu niewykazania przez organ faktycznego braku środków, niemożności ich przeznaczenia na pomoc danego rodzaju, nieprecyzyjnego wskazania średnich wysokości przyznawanych pomocy (s. 15 skargi) wskazać należy, że w orzecznictwie NSA wskazuje się, iż nie zachodzi potrzeba precyzyjnego wykazania, w uzasadnieniu każdej decyzji mającej za przedmiot zasiłki z pomocy społecznej, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Obowiązek taki nie wynika ani z art. 3 ust. 4 i art. 39 ust 1 i 2 u.p.s., ani z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. To samo odnosi się do ilości środków finansowych pozostających w dyspozycji organu pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, średniej wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego, ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy oraz celu, na jaki tym osobom przyznano zasiłki. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej, gdyż byłaby sprzeczna z podstawowym kryterium sprawowania kontroli przez sądy administracyjne tj. wyłącznie zgodności z prawem (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2010 r., I OSK 1353/09, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., I OSK 116/10 oraz wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., I OSK 107/11, CBOSA).

Jak wyżej wykazano niezasadny jest zarzut naruszenia art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Wskazane przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się zasadami legalizmu, prawdy obiektywnej, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, jak również zobowiązują do odzwierciedlenia poczynionych ustaleń i przedstawienia argumentacji w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem składu orzekającego kontrolowane postępowanie oraz wydane rozstrzygnięcia uwzględniają powyższe wymagania, bowiem wskazano dowody, na podstawie których dokonano ustaleń, wyjaśniono warunki i zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego oraz przedstawiono argumentację przemawiającą za wydanym rozstrzygnięciem. Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności, a uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości co do jego zgodności z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.