Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1537/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 137 § 1 i 1a
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 5 ust. 2, art. 236 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędziowie NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Stanisław Gronowski Protokolant Dorota Gaj - Mizerska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 627/12 w sprawie ze skargi A. S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 627/12, oddalił skargę A. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] o odmowie zwrotu należności celnych.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

A. S.A. w W. w dniu [...] lipca 2009 r., dokonała zgłoszenia celnego nr [...].

W dniu [...] lipca 2009 r. A. S.A. dokonała wpłaty podatku od towarów i usług dotyczącej zgłoszonego towaru w kwocie 33.889 zł, (kwota 33.806 zł stanowiła podatek, a 83 zł odsetki od tego podatku).

W dniu [...] sierpnia 2009r. Przedsiębiorstwo Spedycji Międzynarodowej C. H. W. S.A. będąca przedstawicielem pośrednim A. S.A. także dokonała wpłaty na poczet wyżej wskazanego długu celnego, a następnie zleciła przeksięgowanie tej wpłaty na poczet innego zgłoszenia celnego.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2010 r. A. S.A. wystąpiła o zwrot nadpłaconych należności, bowiem w jej ocenie wpłata z dnia [...] lipca 2009 r. spowodowała wygaśnięcie długu celnego w całości. Za nadpłatę uznała zaś wpłatę z dnia [...] sierpnia 2009 r. dokonaną przez przedstawiciela spółki, którym była C. H. W. S.A.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił zwrotu należności celnych, informując A. S.A., że dokonane zgłoszenie celne zostało rozliczone z jej wpłaty z dnia [...] lipca 2009r., natomiast wpłata C. H. W. S.A., zgodnie z dyspozycją tej firmy, została zaliczona na poczet należności wynikających z innego zgłoszenia nr [...] z dnia [...] lipca 2009r.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...], po wznowieniu postępowania (z powodu wadliwego doręczenia rozstrzygnięcia z dnia [...] marca 2010r. w sprawie zwrotu nadpłaconych należności), Dyrektor Izby Celnej w W. uchylił wydane przez siebie postanowienie z dnia [...] marca 2010 r. oraz odmówił zwrotu wpłaconej w dniu [...] sierpnia 2009 r. kwoty 33.806 zł. Powołując się na art.236 ust.1 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE Nr L 92.302.1 ze zm.; powoływanej dalej jako: WKC) organ wskazał, że nie ma podstaw do zwrotu, gdyż w chwili wpłaty kwota była należna.

A. S.A. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2011 r. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 236 ust. 1 WKC konieczne jest spełnienie jednej z dwóch materialnoprawnych przesłanek: 1/ w chwili wpłaty kwota nie była prawnie należna lub 2/ została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. W ocenie organu, w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek wymienionych w art. 236 WKC, uzasadniających zwrot wpłaconej kwoty. W rozpoznawanej sprawie wpłata dotyczyła zgłoszenia zapłaconego już wcześniej przez stronę osobiście, wobec czego dokonano rozliczenia wpłaty zgodnie z dyspozycją Agencji z innym zgłoszeniem celnym, w którym również była ona przedstawicielem. Organ stwierdził, że nie wystąpiło zaliczenie nadpłaty zgodnie z art. 76 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.; dalej powoływanej jako: o.p.), a jedynie w związku ze zmianą dyspozycji wydanej przez przedstawiciela. Przedstawiciel pośredni działa we własnym imieniu, lecz na rzecz osoby reprezentowanej i w tym przypadku jest on dłużnikiem solidarnie z osobą, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne. Zatem w sytuacji uregulowania długu celnego przez jednego ze współdłużników, do rozliczenia między nimi należy stosować art. 376 Kodeksu cywilnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożyła na powyższą decyzję A. S.A., wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności. Zarzuciła naruszenie art. 236 ust. 1 WKC poprzez jego niezastosowanie, art. 5 ust. 1 WKC w zw. z art. 120 o.p. i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 727) poprzez przyjęcie, że upoważnienie dla zgłaszającego przedstawiciela upoważniało ten podmiot do zmiany dyspozycji ze skutkiem dla skarżącej oraz art. 15 § 1 o.p., art. 170 § 1 o.p. w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne i art. 39 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) poprzez nieprzekazanie sprawy organowi właściwemu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie zx artrt. 201 WKC dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego. Dłużnikami są zgłaszający oraz osoba, na rzecz której zostało złożone zgłoszenie celne. W rozpoznawanej sprawie dłużnikami są C. H. W. S.A. oraz firma A. S.A. Działanie poprzez przedstawiciela pośredniego nie zwalnia osoby, na rzecz której zgłoszenia dokonano, z obowiązku zapłaty kwoty wynikającej z długu celnego. Występowanie kilku dłużników w odniesieniu do tego samego długu celnego, skutkuje zatem ich solidarnym zobowiązaniem do pokrycia tego długu, zgodnie z regulacją ujętą w art. 213 WKC.

Wskazując na treść art. 222 WKC, Sąd I instancji stwierdził, że każdą należność, o której dłużnik został powiadomiony, należy uiścić w terminie do 10 dni, licząc od dnia powiadomienia go o kwocie tej należności. Zatem z uwagi na powiadomienie o długu w dniu [...] lipca 2009 r., ostatecznym terminem do zapłaty był w rozpoznawanej sprawie dzień [...] lipca 2009 r. (omyłkowo wskazany przez Sąd jako [...] lipca 2011 r.). Do tego dnia żaden z dłużników nie wywiązał się z obowiązku zapłaty, zaś należna wpłata wraz z odsetkami została uiszczona dopiero w dniu [...] lipca 2009 r. przez A. S.A. W związku z tym wpłata spółki - jako jednego z dłużników – spowodowała, zgodnie z art. 233 WKC, wygaśnięcie długu celnego. Wpłata dokonana w dniu [...] sierpnia 2009 r. przez C. H. W. S.A., zgodnie z jej dyspozycją, została zaliczona na poczet innych należności. Sąd I instancji podkreślił, że w przypadku dokonania przez kontrahenta wpłaty, do której nie był zobowiązany z uwagi na wygaśnięcie długu celnego, mógł on dysponować tymi środkami w sposób dowolny.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 236 ust. 1 WKC, Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu, że konieczne było spełnienie jednej z dwóch materialnych przesłanek, tj. zaistnienie sytuacji, gdy w chwili wpłaty kwota nie była prawnie należna lub gdy zaksięgowano ją niezgodnie z art. 220 ust. 2 WKC. Sąd wskazał, że w dacie wpłaty należności przez skarżącą, kwota długu celnego była prawnie należna, bowiem spółka była dłużnikiem solidarnym. Nie można również uznać, że należności celne zostały zaksięgowane niezgodnie ze wskazanym powyżej przepisem. W związku z powyższym Sąd I instancji za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 236 WKC poprzez jego niezastosowanie.

Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia art. 15 § 1 i art. 170 § 1 o.p., WSA stwierdził, że z uwagi na to, iż wniosek skarżącej nie dotyczył stwierdzenia nadpłaty w podatku, nie było podstaw do przesłania go do naczelnika urzędu skarbowego.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożyła A. S.A. w W., zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej wniesiono również o przeprowadzenie dowodów ze znajdujących się w aktach sprawy i załączonych odpisów dokumentów w postaci: pisma organu z dnia [...] sierpnia 2011 r. oraz pisma skarżącej z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:

I przepisów postępowania, którym uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1, art. 191 w zw. z art. 210 § 4 o.p., poprzez:

a) nieobjęcie kontrolą zgodności z prawem ustaleń faktycznych organu i przyjęcie za prawidłowe ustalenie (zawarte wyłącznie w odpowiedzi na skargę), iż "wniosek skarżącej nie dotyczył stwierdzenia nadpłaty w podatku" (s. 6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), pomimo, że skarżący już w toku postępowania przed organem I instancji (w piśmie z dnia [...] sierpnia 2011 r., w odpowiedzi na pismo organu z dnia [...] sierpnia 2011 r. – oryginały w aktach i odpisy w załączeniu do skargi) wskazał, że swój wniosek o dokonanie zwrotu nadpłaconej kwoty opiera także na przepisach ustawy – Ordynacja podatkowa, dotyczących nadpłaty i jej zwrotu, a nadto w odwołaniu z dnia [...] listopada 2011 r. od decyzji organu z dnia [...] października 2011 r. (nr [...]) wyraźnie zarzucił naruszenie przepisów art. 75 § 1 i art. 76 § 1 o.p. oraz wniósł o stwierdzenie nadpłaty w podatku od towarów i usług oraz przyznanie zwrotu nadpłaty, przez co przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwięzły stan sprawy zawiera w tym zakresie jedynie przytoczenie okoliczności podawanych przez organ, a nie rzeczywisty stan sprawy,

b) w konsekwencji powyższego oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ art.187 § 1, art. 191 w zw. z art. 210 § 4 o.p., polegającego na przytoczeniu stanu faktycznego sprawy z pominięciem ww. wniosków skarżącego o zwrot nadpłaty podatku, co wyczerpywało wymagania określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

2. naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 1 o.p., art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne i art. 39 ustawy o podatku od towarów i usług, polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie stwierdził jej nieważności, pomimo że została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niepodanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej (i tym samym jej wyjaśnienia) rozstrzygnięcia w zakresie stwierdzenia Sądu, że "Bezspornym był fakt, że jeżeli kontrahent dokona wpłaty, do której nie był zobowiązany, to może dysponować tymi środkami w dowolny sposób" (s. 6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), w sytuacji, gdy zagadnienie to było głównym przedmiotem żądania skarżącego i przedmiotem zarzutów skargi, co w konsekwencji powoduje, że skarżąca nie uzyskała wyjaśnienia rozstrzygnięcia w tym zakresie oraz poważnie utrudnia przedstawienie przez skarżącego zarzutów merytorycznych.

I. przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 236 ust. 1 i 2 WKC w zw. z art. 120 o.p., art. 165 § 1 o.p., art. 165a o.p., art. 168 § 1 o.p., art. 207 § 1 o.p. i art. 73 ust. 1 Prawa celnego, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że kwoty nienależne tytułem długu celnego (należności publicznoprawne):

a) nie podlegają zwrotowi w związku z wnioskiem uprawnionego,

b) mogą być przedmiotem swobodnych dyspozycji (w tym telefonicznych uzgodnień organu z podmiotem dokonującym dyspozycji) z pominięciem trybu procesowania i formy rozstrzygnięć wskazanych w powyższych przepisach.

2. art. 5 ust. 1 WKC oraz art. 137 § 1 i 1a o.p., poprzez ich niezastosowanie i brak analizy prawnej w świetle treści tych przepisów zakresu upoważnienia dla zgłaszającego przedstawiciela, a zwłaszcza uprawnienia tego podmiotu do zadysponowania (ze skutkiem dla skarżącej) nadpłaconą organowi kwotą pieniężną – pomimo, że w stanie faktycznym sprawy ustalone zostało, że skarżącą reprezentował przed organem przedstawiciel pośredni, który nie mógł być pełnomocnikiem.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji sporządzone zostało z naruszeniem art., 141 § 4 p.p.s.a., bowiem przedstawiony przez Sąd stan sprawy zawiera jedynie przytoczenie okoliczności podanych przez organ, a nie rzeczywisty stan sprawy.

Spółka wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że już w toku postępowania przed organem I instancji wskazała, że wniosek o zwrot nadpłaconej kwoty opiera także na przepisach Ordynacji podatkowej, dotyczących nadpłaty i jej zwrotu. Niezależnie zatem od kwalifikacji prawnej jej stanowiska w świetle treści art. 167 o.p., żądanie spółki nie mogło być pozostawione bez rozpoznania przez właściwy organ i uzasadniało przesłanie go do naczelnika urzędu skarbowego. W ocenie kasatora, w rozpoznawanej sprawie należałoby przyjąć, że został złożony również wniosek o zwrot nadpłaty podatku od towarów i usług, jednakże wniosek ten nie został przekazany do urzędu skarbowego, lecz objęło go rozstrzygnięcie organu, który nie był w sprawie właściwy. W związku z powyższym wydane decyzje były dotknięte wadą nieważności, zgodnie z art. 247 § 1 pkt 1 o.p.

Kwestionując zajęte w zaskarżonym wyroku stanowisko, skarżąca spółka stwierdziła, że ocena zaakceptowanej procedury zwrotu na podstawie "dowolnych dyspozycji" pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami postępowania regulującymi procedurę nadpłaty. Nawet zatem przyjęcie, że jej żądanie w przedmiocie zwrotu nadpłaty nie byłoby uzasadnione, nie pozwalało na uznanie, że wniosek firmy C. H. W. S.A. mógł być uwzględniony, a w konsekwencji, że występująca nadpłata została zwrócona.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego, zaś orzeka na podstawie akt sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Zatem pisma znajdujące się w aktach sprawy stanowią materiał sprawy i podlegają ocenie bez potrzeby zgłaszania w tej kwestii wniosków dowodowych.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego sprowadzające się do stwierdzenia, że Sąd I instancji nie ocenił sprawy pod kątem istnienia podstaw do zwrotu nadpłaty w podatku VAT.

Oceniając ten zarzut wskazać należy, że wniosek skarżącej spółki skierowany do Dyrektora Izby Celnej w W. dotyczył "zwrotu nadpłaconych należności celnych" w oparciu o art. 236 ust. 1 WKC i w tym trybie był rozpatrywany. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] października 2011 r. strona wskazała dodatkowo jako podstawę prawną swego żądania art. 75 § 1 i 76 § 1 o.p., nigdy jednak nie złożyła wniosku o zwrot nadpłaty i nadal popierała swoje pierwotne żądanie. Zatem postępowanie o zwrot nadpłaty nie było przedmiotem działania organu celnego i Sądu I instancji. Zarzuty dotyczące braku oceny decyzji pod kątem naruszenia przepisów o.p. dotyczących zwrotu nadpłaty są więc nieuzasadnione, gdyż zwrot nadpłaty nie był przedmiotem wniosku strony i kontrolowanych decyzji.

Skoro sprawa nie była sprawą o zwrot nadpłaty, to zarzuty dotyczące niedostrzeżenia przez Sąd I instancji naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej naczelnika urzędu skarbowego i nieważności decyzji tym spowodowanej nie są uzasadnione.

Nie są także trafne zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Powołany przepis tylko wtedy może być przyczyną uchylenia wyroku, kiedy zaskarżone orzeczenie z powodu wad uzasadnienia nie poddaje się kontroli. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji, choć lakoniczne, pozwala skontrolować prawidłowość rozstrzygnięcia.

Za nieusprawiedliwione uznać należy zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, tj. art. 236 ust. 1 i 2 WKC poprzez błędną wykładnię, że kwoty nienależne tytułem długu celnego nie podlegają zwrotowi i mogą być przedmiotem swobodnych dyspozycji wpłacającego oraz art. 5 ust. 1 WKC w związku z art. 137 § 1 i 1a o.p. poprzez ich niezastosowanie.

W sprawie niniejszej jest niesporne między stronami i potwierdzone przez A. S.A., że H. W. S.A. był jej przedstawicielem pośrednim w rozumieniu art. 5 ust. 2 WKC, tj. działającym w swoim imieniu, ale ze skutkiem dla swego kontrahenta. W tym stanie rzeczy zarówno A. S.A., jak i H. W. S.A. byli dłużnikami solidarnymi, co do długu związanego ze zgłoszeniem celnym, którego dotyczy sprawa.

Z tego wynika, że H. W. S.A., wpłacając kwotę należności związanych ze zgłoszeniem celnym działała we własnym imieniu. Po stwierdzeniu, że dług wobec organów celnych już wygasł, na skutek wcześniejszej wpłaty dokonanej przez A. S.A., H. W. S.A. działając we własnym imieniu zleciła przeksięgowanie dokonanej przez siebie wpłaty na rzecz innego zgłoszenia. Skutki obu działań dotyczyły także A. S.A., ale w ich wyniku nie wystąpiła nadpłata należności w związku ze zgłoszeniem celnym, którego sprawa dotyczy, bowiem ponowna wpłata została przez wpłacającego zadysponowana na inne zgłoszenie. Trafne jest więc stanowisko, że wpłata dokonana przez A. S.A. w dniu [...] lipca 2009 r. była wpłatą należną, zatem żądanie jej zwrotu, jako wpłaty nienależnej jest nieuzasadnione. Natomiast wpłata dokonana przez H. W. S.A. w dniu [...] sierpnia 2009 r. na poczet długu, który już wygasł, na skutek zmiany dyspozycji wpłacającego, za zgodą organu, została wycofana - zaliczona na inne zgłoszenie. I ta wpłata nie stanowi więc nadpłaconej należności, o której zwrot mogłaby wystąpić A. S.A.

Stosunki między H. W. S.A. a A. S.A. podlegają ocenie w świetle przepisów prawa cywilnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.