Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 871/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141  par. 4, art. 184, art. 250, art. 209 i art. 210, art. 258 - 261
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 63 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 208 poz 2128
law: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Rzążewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Sędzia NSA Anna Łuczaj Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1076/05 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w W. z dnia [...] znak[...] oraz z dnia [...] znak: [...].

Sąd oddalając skargę wskazał, że stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 ze zm.) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. W związku z powyższym trafna była ocena organu administracji zawarta w zaskarżonej decyzji, że wszczęte z wniosku skarżącego postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności aktów własności wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych jest bezprzedmiotowe i jako takie na podstawie art. 105 § 1 kpa podlega umorzeniu. Sąd wskazał, że w obecnym stanie prawnym nie jest dopuszczalna sądowa kontrola legalności aktów własności ziemi, jak również skuteczne dochodzenie odszkodowania z tytułu szkody wywołanej tego rodzaju aktem, jeżeli wydany on został w sposób niezgodny z prawem. Również z zasady państwa prawnego nie wynika nieograniczona w czasie możliwość wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych. Natomiast przepisy art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami nie stanowiły odejścia od zasady czasowych ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji administracyjnych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł E. S., reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", polegające na niewyjaśnieniu przez Sąd w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia w odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U.93 Nr 61, poz. 284), co w ocenie skarżącego w konsekwencji uniemożliwia weryfikację prawidłowości zaskarżonego wyroku, jak również możliwość jego skutecznej weryfikacji w postępowaniu kasacyjnym.

Konkluzja skargi kasacyjnej zawiera wniosek uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie pełnomocnikowi skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na zarzucie naruszenia prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegającym na nieodniesieniu się przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wskazać należy, że charakter orzeczeń sądów administracyjnych powoduje, że sądy te nie rozstrzygają bezpośrednio o prawach lub obowiązkach stron postępowania. Rozstrzygnięcie sądu ujęte w odpowiedniej formule procesowej stanowi rezultat przeprowadzonej przez ten sąd kontroli administracji publicznej. W związku z powyższym stwierdzić należy, że podstawę prawną wyroku sądu administracyjnego stanowią te przepisy, które określają sposób rozstrzygnięcia sprawy w zależności od wyników postępowania sądowego. Tak rozumiana podstawa rozstrzygnięcia powinna być podana i wyjaśniona w uzasadnieniu wyroku. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym wyroku, natomiast fakt nie odniesienia się przez ten Sąd expressis verbis do podniesionego przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i obywatela nie wpływa na prawidłowość zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Zasada skutecznej ochrony sądowej jest zasadą ogólną prawa wspólnotowego, chronioną na mocy art. 6 i 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Prawo krajowe normuje zaś legitymację i interes podmiotów prawa do wniesienia sprawy do sądu, prawo wspólnotowe wymaga natomiast, by przepisy krajowe nie naruszały prawa do skutecznej ochrony sądowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi nie narusza prawa strony do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w toku postępowania sądowadministracyjnego i nie zamyka drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności i praw, a jedynie ogranicza dopuszczalność wznowienia w trybie nadzwyczajnym aktów wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Podkreślenia wymaga, że wskazany przepis był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który nie dopatrzył się, aby regulacja ustawowa uniemożliwiająca jakąkolwiek kontrolę administracyjną ostatecznych decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia aktów własności ziemi na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych naruszała Konstytucję RP, co powoduje, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości zbadania legalności rozstrzygnięć podjętych na podstawie tej ustawy /por. wyrok TK z dnia 22 lutego 2000 r. Sygn. akt SK 13/99 i z dnia 15 maja 2000 r. sygn. akt SK 29/99/. Wskazać należy, że wydane na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw ostateczne decyzje administracyjne o nadaniu własności gospodarstw rolnych ich samoistnym posiadaczom mogły być podważane w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia w okresie [...] lat po uchyleniu ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Osoby zainteresowane mogły zatem w okresie do [...] r. żądać wszczęcia procedur nadzwyczajnych weryfikacji decyzji, w konsekwencji czego do końca tego roku akty własności ziemi mogły być uchylane w trybie wznowienia postępowania, jak również mogła być stwierdzona ich nieważność. W tym okresie strona poszkodowana mogła także uzyskać odszkodowanie, w sytuacji jeżeli okazałoby się, że określony akt własności ziemi był wydany niezgodnie z prawem. Osoby zainteresowane dysponowały zatem okresem ponad [...] lat na podjęcie stosownych kroków prawnych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem, a skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do żądania strony skarżącej dotyczącego zasądzenia pełnomocnikowi skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wskazać należy, że przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania miedzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustawionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258 - 261 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania wniosek, ustanowionego pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.