Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 166/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 16 ust. 2 pkt 1, art. 18 ust. 1, ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 2114
law: Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 50 ust. 2
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 70
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant: Referent Agnieszka Kuna, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2022 r., nr [...] Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "organ drugiej instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. (dalej jako: organ pierwszej instancji") z dnia 18 października 2021 r., nr [...] z dnia 18 października 2021 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu 15 maja 2020 r. A. M. (dalej jako: "skarżąca") złożyła w aplikacji eWniosekPlus wniosek o przyznanie płatności na rok 2020. Wniosek obejmował jednolitą płatność obszarową, płatność za zazielenienie, płatność redystrybucyjną do łącznej powierzchni 3,16 ha oraz płatność do bydła - 19 sztuk. Następnie w dniu 15 czerwca 2020 r. skarżąca w tej samej aplikacji złożyła zmianę do wniosku o przyznanie płatności na 2020 r. ubiegając się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników do łącznej powierzchni 4,06 ha oraz płatności do bydła - 19 sztuk.

Wniosek został poddany kontroli kompletności oraz kontroli administracyjnej. Kontrola administracyjna wykazała konflikt kontroli krzyżowej pomiędzy skarżącą a innym producentem rolnym, dotyczący działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], położonych w województwie lubelskim, powiat [...], gmina Ł., obręb ewidencyjny S. T.. Wniosek o przyznanie płatności do wymienionych działek został złożony również przez innego producenta rolnego - J. C..

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym rozprawy administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. organ pierwszej instancji w dniu 25 lutego 2021 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił skarżącej płatności redystrybucyjnej i płatności dla młodych rolników. Przyznał natomiast jednolitą płatność obszarową w kwocie [...]zł (pomniejszoną o kwotę [...]zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności), płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł oraz płatność do bydła w kwocie [...]zł.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.

Decyzją z dnia 6 maja 2021 r., nr [...] organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ wskazał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów k.p.a., bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Organ pierwszej instancji uznając skuteczność doręczenia skarżącej wezwania do wzięcia udziału w rozprawie administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. naruszył przepisy dotyczące doręczeń.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji w dniu 18 czerwca 2021 r. wezwał skarżącą do podania adresów do doręczeń dla świadków wskazanych w odwołaniu z dnia 15 marca 2021 r., na co skarżąca udzieliła odpowiedzi w piśmie z dnia 14 lipca 2021 r. Następnie w dniu 29 lipca 2021 r. organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do wzięcia udziału w charakterze strony w rozprawie administracyjnej wyznaczonej na dzień 24 sierpnia 2021 r. Organ wezwał również do udziału w przesłuchaniu w charakterze świadków następujące osoby: R. B., A. O., M. R. i G. W..

W dniu 24 sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji przeprowadził rozprawę administracyjną na okoliczność ustalenia sposobu użytkowania w roku 2020 działek rolnych oznaczonych literami F i G położonych na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w S. T.. W rozprawie wzięła udział skarżąca oraz świadkowie: R. B. i A. O.. W dniu 27 sierpnia 2021 r. oświadczenie złożył M. R.. Ponadto wezwaniem z dnia 1 września 2021 r. organ zobowiązał skarżącą do złożenia wyjaśnień lub dokumentów dotyczących tytułu prawnego do wymienionych wyżej działek ewidencyjnych. Skarżąca udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 13 października 2021 r. oraz dołączyła wypisy z rejestru gruntów.

Decyzją z dnia 18 października 2021 r., nr [...] organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania płatności dla młodych rolników. Przyznał natomiast następujące płatności: jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł, płatność za zazielenienie - [...] zł, płatność redystrybucyjną - [...] zł i płatność do bydła - [...] zł.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. Zarzuciła, że na skutek błędnej oceny materiału dowodowego oraz naruszenia przepisów prawa materialnego, bezpodstawnie pomniejszono jej jednolitą płatność obszarową, płatność za zazielenienie oraz płatność redystrybucyjną. Wskazała, że z materiału dowodowego wynika, że tylko ona była użytkownikiem spornych działek F i G i jednocześnie posiadała do nich tytuł prawny.

Decyzją z dnia 18 lutego 2022 r., nr [...] organ utrzymał w mocy skontrolowaną decyzję podnosząc m. in., że kontrola administracyjna wniosku skarżącej wykazała konflikt kontroli krzyżowej pomiędzy skarżącą a innym producentem rolnym dotyczący działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (oznaczonych we wniosku jako działki rolne F i G). Organ zauważył, że wniosek o przyznanie płatności do tych działek został złożony również przez innego producenta rolnego – J. C., co wykazała kontrola krzyżowa. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że jedną z obligatoryjnych przesłanek uzyskania dopłat jest posiadanie gruntów rolnych. Przy czym istotne jest, żeby wnioskodawca był posiadaczem działek ewidencyjnych nie tylko na dzień 31 maja 2020 r., ale także, aby utrzymywał grunty zgodnie z normami i przestrzegał wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym złożono wniosek. W celu ustalenia kto był posiadaczem (użytkownikiem) powyższych działek przeprowadzono w dniu 4 lutego 2021 r. rozprawę administracyjną. Kolejna rozprawa odbyła się w dniu 24 sierpnia 2021 r. Organ ocenił, że na dzień 31 maja 2020 r. użytkownikiem działek rolnych F i G była skarżąca i to ona je użytkowała przez większą część roku poprzez wykonywanie prac polowych. Jednakże w przypadku konfliktu kontroli krzyżowej dotyczącego tej samej działki ewidencyjnej, płatności przysługują temu rolnikowi, który użytkuje działkę i posiada do niej tytuł prawny. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżąca jest współwłaścicielem działek ewidencyjnych, na których położone są działki rolne F i G (ułamkowy udział -1/3). Drugim współwłaścicielem (z udziałem [...]) jest brat skarżącej, M. M., który wydzierżawił na podstawie umowy z dnia 11 kwietnia 2018 r. swój udział M. M.- C. i jej mężowi J. C.. W takiej sytuacji sama możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności. K. było zastosowanie reguły z art. 18 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dotyczącej uzyskania zgody współposiadacza. Brak było oświadczenia o wyrażeniu zgody na uzyskanie płatności przez skarżącą. Użytkownikiem działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (działki rolne F i G) była skarżąca. Nie posiadała ona tytułu prawnego do całej nieruchomości. W związku z tym należało uznać, że powierzchnia uprawniająca do jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności redystrybucyjnej wyniosła 3,16 ha. Wykluczono działki rolne F i G o łącznej powierzchni 0,90 ha. Skutkowało to przyznaniem wymienionych płatności w pomniejszonej wysokości bez zastosowania sankcji za przedeklarowanie powierzchni.

Organ powołując się na wyrok w sprawie C 216/19 Land Berlin, w którym TSUE dokonał interpretacji art. 24 rozporządzenia nr 1307/2013, wyjaśnił, że w przypadku ujawnionego w wyniku kontroli krzyżowej konfliktu pomiędzy wnioskodawcą a innym producentem rolnym (ubiegających się o płatności do tej samej działki), płatność przysługuje temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. Zarówno skarżąca, jak i wydzierżawiający grunt (w tym przypadku udział w nieruchomości wspólnej), posiadają tytuł prawny do nieruchomości. Tytuł dzierżawcy do dysponowania nieruchomością wynika z ważnej i prawnie skutecznej umowy dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r. Zadaniem organu było rozstrzygnięcie kwestii uprawnień do płatności, a nie sporu powstałego między rolnikami.

Na powyższą decyzję A. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1.przepisów prawa materialnego:

- art. 8 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez jego błędną wykładnię, że posiadanie gruntów rolnych na dzień 31 maja oznacza faktyczne użytkowanie gruntów oparte na tytule prawnym do nieruchomości;

- art. 18 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że sporne działki rolne na dzień 31 maja 2020 r. były przedmiotem współposiadania;

2.przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie pomimo braku zaistnienia przesłanek do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji;

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na błędnym uznaniu, że kserokopia dokumentu prywatnego z dnia 11 kwietnia 2018 r. nie zawierająca w swej treści postanowień co do czynszu, a także szczegółowego wskazania numerów ewidencyjnych nieruchomości, stanowi dowód zawarcia przez J. C. umowy dzierżawy i tym samym posiadania przez niego tytułu prawnego do spornych gruntów.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy dokonały błędnej wykładni art. 8 ustawy uznając, że skarżąca pomimo tego, iż była użytkownikiem działek rolnych F i G, to nie była w posiadaniu tych gruntów, ponieważ nie posiadała tytułu prawnego do użytkowania całości nieruchomości. W tej sytuacji organ bezpodstawnie przyjął, nawiązując do treści art. 18 ustawy, że do uzyskania płatności była potrzebna zgoda współposiadacza. Tymczasem z materiału dowodowego wynika, że przedmiotowe działki nie były przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja 2020 r. Zdaniem skarżącej interpretacja wyroku TSUE C 216/19 Land Berlin, nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Błędne jest bowiem uznanie przez organ, że pomimo faktu, iż skarżąca była jedynym użytkownikiem gruntów, sprawowała faktyczne władztwo nad całą nieruchomością i jednocześnie była współwłaścicielem tych gruntów, to nie spełniła przesłanek z art. 8 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organy niezasadnie oceniły jako wiarygodną umowę dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r. Umowa dostarczona organowi w formie kserokopii, nie ma waloru dokumentu urzędowego i nie ma zastosowanie domniemanie, o którym mowa w art. 76 § 1 k.p.a. Umowa jest dokumentem prywatnym i stanowi dowód jedynie na to, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od wystawcy. Rzeczą organu było przyznanie płatności odpowiadającej wysokości udziału we współwłasności (1/3).

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że w myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości oraz dokonują kontroli legalności działalności organów administracji publicznej.

Z treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a") wynika, że uwzględnienie skargi następuje między innymi w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę przytoczone kryteria oceny działań organów administracji publicznej, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 18 lutego 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 r. (jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie; płatności redystrybucyjnej i płatności dla bydła) i odmowy przyznania płatności dla młodych rolników.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r., poz. 2114 ze zm., dalej jako: "ustawa o płatnościach").

Zgodnie z art. 6 ustawy o płatnościach, płatności bezpośrednie oraz przejściowe wsparcie krajowe są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności i tego wsparcia określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie. W myśl art. 7 ust. 1 tej ustawy płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1) oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2).

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach, jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach, w przypadku, gdy działka rolna lub zwierzę, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności, stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują posiadaczowi zależnemu.

Przepis powyższy w ust. 2 stanowi, że w przypadku gdy:

1) działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku lub

2) zwierzę jest przedmiotem współposiadania przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania danej płatności

- płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy

Zgodę, o której mowa w ust. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich i uzupełniającej płatności podstawowej (art. 18 ust. 3 ustawy o płatnościach).

Za ugruntowany należy uznać pogląd prawny, że o przyznaniu płatności nie decydują wyłącznie uprawnienia właścicielskie, przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą. Niezależnie bowiem od posiadania określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego, w celu uzyskania płatności należy spełnić inne warunki przewidziane prawem (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 854/19; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1287/10; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08). Zatem aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (właścicielem, dzierżawcą) działek rolnych w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje sporadycznych zabiegów agrotechnicznych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie. Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego w Kodeksie cywilnym. Analizując regulacje dotyczące wspierania dochodów rolników nie można jednak zapominać o celu wprowadzenia dopłat. Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomoc rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (por. wyroki NSA: z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 260/07; z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 258/06; z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11).

W niniejszej sprawie spór powstał na tle, czy z zgodnie z przepisami prawa wykluczono z płatności zgłoszone w dniu 15 czerwca 2020 r. (w zmienionym wniosku) działki rolne F i G położone na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] w S. T. (gmina Ł., powiat [...], województwo lubelskie). Płatności bezpośrednie obejmujące: jednolitą płatność obszarową, płatność za zazielenienie i płatność redystrybucyjną zostały bowiem przyznane skarżącej w pomniejszonej wysokości, tj. do powierzchni 3,16 ha (pierwotnie zadeklarowanej w pierwszym wniosku o płatność) bez uwzględnienia wymienionych wyżej działek rolnych F i G. Organ ARiMR nie uwzględnił całej powierzchni zadeklarowanej przez skarżącą w zmienionym wniosku tj. 4,06 ha.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 15 maja 2020 r. złożyła poprzez aplikację eWniosekPlus wniosek o przyznanie płatności na rok 2020 - jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności dla młodych rolników do powierzchni 3,16 ha oraz płatności do bydła 19 sztuk. Następnie w dniu 15 czerwca 2020 r. złożyła zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 zwiększając powierzchnię działek rolnych z 3,16 ha do 4,06 ha. Jednocześnie wskazała, że była jedynym użytkownikiem działek ewidencyjnych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności.

Wniosek poddano kontroli. Przeprowadzona kontrola wskazała nieprawidłowości, a mianowicie w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, że dwóch producentów rolnych zadeklarowało te same działki rolne do płatności obszarowych, tj. działki oznaczone literami F i G położone na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Oprócz skarżącej – jak stwierdził organ - wymienione działki zostały zadeklarowane do płatności przez innego producenta rolnego, J. C..

Prawidłowe są ustalenia organu dotyczące w kwestii, komu przysługują uprawnienia właścicielskie do działek rolnych, oznaczonych literami F i G, położonych na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] w S. T.. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, że skarżąca jest współwłaścicielem w [...] części. Drugim współwłaścicielem jest brat skarżącej, M. M. (z udziałem [...] części), co potwierdzają wypisy z rejestru gruntów (k. [...] akt adm.). Z akt sprawy nie wynika, aby M. M. ubiegał się o przyznanie płatności do wymienionych gruntów.

Według ustaleń organu J. C. oraz M. M.-C. w dniu 11 kwietnia 2018 r. zawarli z M. M. umowę dzierżawy, na podstawie której wydzierżawili od niego grunty rolne o pow. 2,54 ha i udział w [...] części gruntów rolnych o pow. 5,63 ha na okres 10 lat. (k.[...] akt adm.). Z załączonego do umowy dzierżawy wykazu numerów działek wynika, że umową dzierżawy są objęte m.in. działki stanowiące współwłasność M. M. (w [...] części) w działkach o nr ewide[...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w miejscowości S. T.. Do akt sprawy nie dołączono wniosku J. C. o przyznanie płatności do wyżej wymienionych działek rolnych. Okoliczność, że został złożony wniosek przez J. C. trzeba uznać za bezsporną w realiach niniejszej sprawy. Oznacza to, że zarówno skarżąca, jak i drugi producent rolny, J. C. wykazali ww. działki we wnioskach o przyznanie płatności obszarowych na rok 2020. Przy czym skarżąca swoje żądanie przyznania płatności na 2020 r. do wymienionych działek ewidencyjnych opierała na fakcie samoistnego posiadania (jako współwłaściciel) i jednocześnie wyłącznego ich użytkowania. W przypadku drugiego producenta rolnego, należało uznać, że swoje prawo do płatności wywodzi z faktu, że jest posiadaczem zależnym (jako dzierżawca) i jednocześnie użytkownikiem tych działek.

Wyjaśnić więc należy, że posiadanie jest stanem faktycznym, nie zaś stanem prawnym. Wskazuje na to systemowa definicja "posiadania" wyrażona w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz.1360). Według tego przepisu, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą (posiadacz zależny). Powołany przepis akcentuje zatem fizyczne władztwo nad rzeczą jako podstawowy element posiadania. Jednakże posiadanie może być zarówno zgodne z prawem (niewadliwe), jak i bezprawne (wadliwe). Posiadanie niewadliwe oznacza, że posiadacz rzeczy nabył swoje posiadanie za wiedzą i zgodą dotychczasowego posiadacza (przez przeniesienie posiadania) lub skutecznie nabył posiadanie w sposób pierwotny (gdy rzecz nie była jeszcze w niczyim posiadaniu). Z posiadaniem wadliwym mamy zatem do czynienia, gdy posiadanie to zostało nabyte wbrew woli i wiedzy dotychczasowego posiadacza, w sposób nadużywający zaufanie drugiej strony, przy użyciu niedozwolonych środków, czy też na skutek okoliczności prowadzących do nabycia posiadania obarczonego taką wadą, która powoduje niemożność nabycia posiadania bez naruszenia prawa dotychczasowego posiadacza.

Zagadnienie to jest istotne. Po pierwsze dlatego, że przyznanie płatności na podstawie przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego może dotyczyć działek rolnych, które są w posiadaniu rolnika. Taki wymóg wprowadza art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach). Po drugie dlatego, że organ ARiMR nie jest właściwy do rozstrzygania sporów o charakterze posesoryjnym (o naruszenie posiadania).

Okoliczność, że wystąpiła "niezgodność" co do osoby posiadacza wynikała już nie tylko z przeprowadzonej kontroli krzyżowej, ale również z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Na taki stan rzeczy wskazywały m.in. oświadczenia skarżącej i J. C.. Skarżąca w piśmie z dnia 29 lipca 2020 r. (k.[...] akt adm.) i w piśmie z dnia 30 lipca 2020 r. (k. [...] akt adm.) stwierdziła, że jest jedynym użytkownikiem działek i jednocześnie ich współwłaścicielem. Wskazała również, że nie użytkuje gruntu rolnego znajdującego się na części działek nr [...] i nr [...]. Z kolei drugi producent rolny J. C., reprezentowany przez M. M. C., w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. również podtrzymał swoją deklarację, że jest jedynym użytkownikiem tych działek ewidencyjnych. M. M. C. stwierdziła, że na działkach nr [...] i [...] wykonano talerzowanie przez M. N. oraz zasiany został przez niego owies.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że organ nie zakwestionował ani uprawnień właścicielskich, ani faktu posiadania i użytkowania w 2020 r. wymienionych działek ewidencyjnych przez skarżącą. Organ uwzględnił wyjaśnienia skarżącej złożone w przesłanych przez nią pismach, wyjaśnienia złożone przez nią na rozprawie administracyjnej w dniu 24 sierpnia 2021 r. oraz zeznania świadków – R. B. i A. O.. Skarżąca na wskazanych działkach z zadeklarowaną uprawą "TUZ" prowadziła w 2020 r. działania agrotechniczne, prace polowe, podejmowała też decyzje o sposobie ich użytkowania.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, brak jest podstaw do zakwestionowania znajdującej się w aktach kserokopii umowy dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r. zawartej pomiędzy wydzierżawiającym M. M. a dzierżawcami M. M.-C. i J. C.. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że kserokopia umowy dzierżawy nie może stanowić dowodu w sprawie, wskazać należy, że takie stanowisko jest nieuzasadnione. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 k.p.a.). Ma rację skarżąca, że przedstawione kserokopie - umowy, jak i załączonego do niej wykazu numerów działek ewidencyjnych, nie mają waloru dokumentów urzędowych i nie wchodzi w grę domniemanie określone w art. 76 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przedłożona kserokopia umowy dzierżawy jak i załączony do niej wykaz, nie posiada cech określonych w art. 76 § 1 k.p.a. Należało je uznać za dokumenty prywatne. Nie oznacza to jednak, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania ich wartości dowodowej.

Wiarygodność zawartych w dokumentach oświadczeń winna być oceniania tak samo, jak innych dowodów w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FSK 107/08).

Podkreślić również należy, że organy administracji nie badały ważności samej umowy, a więc czy posiadanie wymienionych działek przez drugiego producenta rolnego J. C. było prawnie niewadliwe. Jak o tym już wcześniej wspomniano, organy administracji nie są właściwe do rozstrzygania sporów posesoryjnych (o posiadanie). Natomiast organy administracji właściwe do rozstrzygania o przyznaniu płatności bezpośrednich mają za zadanie ustalenie, kto faktycznie jest posiadaczem i użytkownikiem gruntów rolnych zgłoszonych do płatności.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należy zauważyć, że w sprawie niniejszej wskazany dokument w postaci kserokopii umowy dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r., został potraktowany jako jeden z dowodów, które potwierdzały, że nieruchomości zadeklarowane przez skarżącą do płatności, były przedmiotem użytkowania rolniczego w 2020 r. i w faktycznym posiadaniu nie tylko skarżącej, ale także drugiego producenta rolnego J. C.. Ustalenia takie wynikają również z wyjaśnień stron postępowania administracyjnego, zeznań świadków i innych dokumentów. Na rozprawie administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. reprezentująca J. C. – pełnomocnik M. M.-C. wyjaśniła, że razem z mężem J. C. jest dzierżawcą udziału w [...] części wydzierżawionego od M. M.. Przy czym określenie działek ewidencyjnych z tym udziałem znajdowało się w podpisanym przez M. M. wykazie działek załączonym do umowy dzierżawy. M. M.-C. wskazała, że wiosną 2020 r. na prośbę jej i męża, M. N. zamieszkały w [...] wykonywał na polu zabieg talerzowania oraz siał na nim owies. Zboże zostało wykoszone przez M. K. z Z. jego własnym sprzętem, za którą to usługę zapłacili małżonkowie M. M.-C. i J. C.. Podała również, że wiosną 2020 r. skontaktowała się ze S. C., zamieszkałym w S. D. z pytaniem czy wykosi łąkę na działkach rolnych zadeklarowanych jako łąka i podanych do dopłat. S. C. się zgodził i miał zabrać dla siebie trawę, w zamian za brak opłaty za wykoszenie. W związku z tym, S. C. wiosną 2020 r. posiał na tych działkach nawóz, zaś koszty tego nawozu zwróciła mu M. M.-C.. Potwierdza to oświadczenie S. C. (k. [...] akt adm.). Na skutek interwencji telefonicznej skarżącej, S. C. odstąpił od skoszenia łąki. Łąkę postanowiła skosić M. M.-C., jednakże gdy w dniu 14 lipca 2020 r. udała się na łąkę, okazało się, że nie ma na niej trawy. Wobec powyższego M. M.-C. zgłosiła na P. zawiadomienie o kradzieży trawy (protokół z rozprawy administracyjnej z dnia 4 lutego 2021 r. (k.[...] akt adm.). Z wyjaśnień tych wynikało więc, że inny producent rolny – J. C. jako dzierżawca i faktyczny posiadacz (wraz z żoną M. M.-C.) użytkował rolniczo w 2020 r. wymienione działki. poprzez podejmowanie w stosunku do nich decyzji dotyczących zasiewu, koszenia, nawożenia, zbioru i zlecanie wykonania czynności agrotechnicznych innym osobom oraz zapłatę za wykonane czynności.

Wyjaśnienia M. M.-C. znajdują potwierdzenie w załączonych do protokołu rozprawy administracyjnej z dnia 4 lutego 2021 r. dokumentach: kserokopii oświadczenia S. C. (k. [...] akt adm.), kserokopii protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej (k.[...] akt adm.) i kserokopii umowy dzierżawy z 11 kwietnia 2018 r. wraz z wykazem działek (k.[...] akt adm.). We wspomnianym wykazie figurują działki oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. W piśmie z dnia 6 czerwca 2020 r. S. C. oświadczył, że od M. M.-C. otrzymał zwrot poniesionych kosztów (nakładów) w kwocie [...]zł za użytkowanie łąki. Oświadczył również, że odstąpił od użytkowania łąki w związku ze sprzeciwem jednego ze współwłaścicieli, A. M.. Oświadczenie S. C. w zakresie użytkowania i posiadania przedmiotowych działek oraz przyczyn rezygnacji z ich użytkowania jest więc zgodne z wyjaśnieniami M. M.-C. złożonymi na rozprawie administracyjnej. Dodać należy, że taki stan rzeczy potwierdza treść wyjaśnień M. M.-C. (protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie z dnia 14 lipca 2020 r. sporządzony w Komendzie Powiatowej Policji w Ł. – k. [...] akt adm.). M. M.-C. podała wówczas, że jest dzierżawcą działek rolnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w miejscowości S. T. o łącznej pow. 0,96 ha. Wskazała, że działki te tworzyły jako całość łąkę, na której rosła trawa. Wyjaśniła, że działki te użytkuje od 2014 r. Wniosek o dopłaty bezpośrednie na te działki złożyła A. M.. Stwierdziła, że w okresie od 13 czerwca 2020 r. do 9 lipca 2020 r. nieznany sprawca dokonał skoszenia i zaboru trawy na jej szkodę. Podała, że na jej polecenie S. C. posiał na tej łące nawóz o wartości [...] zł, ale nie wykosił trawy z uwagi na sprzeciw A. M.. Kwota [...]zł została zwrócona S. C..

Dla oceny twierdzeń skarżącej, z których wynika, że od 2020 r. była ona jedynym posiadaczem i użytkownikiem działek F i G, nie bez znaczenia jest okoliczność, że obu tych działek nie zgłoszono w pierwotnym wniosku o przyznanie płatności złożonym w dniu 15 maja 2020 r. Zgłoszono te działki dopiero w kolejnym (zmienionym) wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r.

Podnieść należy, że pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie płatności jest uzależnione od wykazania przez beneficjenta, że to on, a nie inny podmiot dysponuje gruntami rolnymi, użytkuje je, wykonuje stosowne zabiegi agrotechniczne, podejmuje w ciągu całego roku gospodarczego samodzielnie decyzje w przedmiocie wyboru konkretnych upraw, czy zbioru plonów. Ustawa o płatnościach bezpośrednich wprowadziła do postępowania prowadzonego na podstawie jej przepisów zasadę, że to strona (wnioskodawca) ma obowiązek udowodnić prawdziwość swoich twierdzeń i racji, a tym bardziej w przypadku, gdy inna osoba (J. C.) również wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności do tego samego obszaru.

Skoro w 2020 r. przedmiotowe działki znajdowały się w posiadaniu skarżącej i jednocześnie drugiego producenta rolnego – J. C. oraz były użytkowane rolniczo przez dwóch producentów rolnych, to prawidłowo organy stwierdziły, że w takim przypadku konieczne jest zastosowanie art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku - płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. W przedmiotowej sprawie skarżąca takiej zgody nie uzyskała.

W oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny organ trafnie uznał, że powierzchnia deklarowana (4,06 ha) do: jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie i płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) nie może być uwzględniona. Kwalifikującymi się działkami rolnymi nie były działki rolne F i G o łącznej pow. 0,96 ha.

W przypadku płatności JPO, biorąc pod uwagę stawkę za 1 ha wynoszącą [...] zł, określoną w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 października 2020 r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej za 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1798) - płatność ta wyniosła [...] zł (3,16 x [...] zł).

W przypadku płatności za zazielenienie, mając na uwadze stawkę za 1 ha wynoszącą [...] zł, określoną w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 października 2020 r. w sprawie stawki płatności za zazielenienie za 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1806) - płatność ta wyniosła [...] zł (3,16 x [...] zł).

W przypadku płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), powierzchnia 3,16 ha została pomniejszona o 3 ha na podstawie art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach. Zgodnie z tymi regulacjami, płatność dodatkowa jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej, będących w posiadaniu tego rolnika jest większa niż 3 ha. Płatność dodatkowa przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika nie większej niż 30 ha oraz pomniejszonej o 3 ha. Biorąc powyższe pod uwagę powierzchnię gruntu do tej płatności pomniejszono o 3 ha i wyniosła ona 0,16 ha. Z kolei stawka za 1 ha do tej płatności określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 października 2020 r. w sprawie stawki płatności dodatkowej za 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1812) wyniosła [...] zł. Zatem przysługująca płatność dodatkowa wyniosła [...] zł (0,16 x [...] zł).

Płatność do bydła została przyznana skarżącej zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w związku z § 12 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r., poz. 351 ze zm.) i stosownie do zadeklarowanej przez skarżącą ilości bydła 19 sztuk. W oparciu o powyższe przepisy oraz mając na uwadze stawkę płatności do 1 zwierzęcia z gatunku bydło domowe, wynoszącą [...] zł, określoną w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 października 2020 r. w sprawie stawek płatności związanych do zwierząt za 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1810), płatność do bydła wyniosła [...] zł. Zaznaczyć należy, że skarżąca nie kwestionowała wysokości tej płatności.

Skarżąca nie kwestionowała również odmowy przyznania dla młodych rolników. Wyjaśnić jednak należy, że odmowa przyznania tej płatności wynikała z zastosowania przepisów art. 7, art. 8 i art. 13 ustawy o płatnościach w związku z art. 50 ust. 2 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz.UE L. 347 z dnia 20 grudnia 2013 r., str. 608 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie 1307/2013"). W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła warunku określonego w art. 50 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 odnoszącego się do okresu pięciu lat począwszy od pierwszego złożenia wniosku o płatność dla młodych rolników. Po raz pierwszy płatność taka została przyznana skarżącej w roku 2015, a następnie w latach: 2016, 2017, 2018 i 2019, w związku z czym upłynął okres pięciu lat od pierwszego wnioskowania o płatność dla młodych rolników.

Odnosząc się do zasadności powołania się przez organ na wyrok TSUE z dnia 17 grudnia 2020 r. C-216/19 (Dz.U.UE.C.2021/53/4, Lex nr 3095408), wydany w sprawie interpretacji art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, stwierdzić należy, że powyższy wyrok nie ma bezpośredniego znaczenia w niniejszej sprawie ze względu na częściowo odmienny stan faktyczny, co nie świadczy jednak o wadzie decyzji. Zwrócić należy uwagę, że wyrok ten dotyczył przypadku, gdy wniosek o przyznanie płatności został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie te obszary posiadała bez jakiegokolwiek prawa do ich użytkowania. Wyrok TSUE dotyczył więc zagadnienia innego, a mianowicie, kto jest uprawniony do pomocy, czy właściciel gruntu, czy osoba, która faktycznie ten grunt (obszar) posiadała bez jakiegokolwiek prawa do ich użytkowania. Natomiast w sprawie niniejszej mamy do czynienia z sytuacją odmienną. Po pierwsze, dlatego, że wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych złożył nie ich właściciel, ale współwłaściciel dysponujący ułamkowym udziałem w wysokości [...]. Po drugie, prawem do gruntu legitymował się M. M., współwłaściciel (dysponujący udziałem w wysokości [...]), który wydzierżawił gospodarstwo rolne.

Z akt sprawy nie wynika, aby umowa dzierżawy została zakwestionowana w drodze postępowania przed sądem powszechnym. Nie wynika też, aby sąd rozpoznawał spór wywołany naruszeniem posiadania działek rolnych F i G. Nie ma zatem podstaw do uznania, że drugi z producentów rolnych ubiegający się o przyznanie płatności do ww. działek rolnych, był ich bezprawnym dysponentem.

W prowadzonym przez organ ARiMR postępowaniu organ nie ma nieograniczonego obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie oświadczeń składanych przez beneficjenta ubiegającego się o pomoc. Przyjęta w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i powielona następnie w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wyrażona w art. 3 ust. 3 tejże ustawy zasada, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne oznacza, że to beneficjent ma przedstawić dowody oraz złożyć wyjaśnienia zgodnie z prawdą, bez zatajania okoliczności mających wpływ na zakończenie sprawy. W tego rodzaju sprawach stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (art. 3 ust. 1). W myśl art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Celem przepisu art. 79a k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów, nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Kr 1341/21).

W myśl art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2.

W orzecznictwie sygnalizuje się, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od ogólnych zasad przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, przenosząc ciężar aktywnego uczestnictwa w tym postępowaniu na wnioskodawcę, który zobowiązany został przedstawić dowody, jak również ograniczenie stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie informowania stron (art. 9 k.p.a.) jedynie do przypadków, w których strona w powyższym zakresie wystąpiła do organu administracji publicznej z właściwym żądaniem. W tym postępowaniu nie stosuje się art. 81 k.p.a., co oznacza, że można oprzeć rozstrzygnięcie na dowodach, co do których strona się nie wypowiedziała (tak NSA w wyroku z dnia 10 lutego 2020 r. sygn. I GSK 1263/19).

Wskazuje się też, że do zmian należy zaliczyć odejście od fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., co oznacza, że organy ARiMR zostały zobowiązane jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w miejsce dotychczasowego obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Ponadto przyjęto zasadę, że ciężar dowodu ciąży na osobie która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne (zob. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. I GSK 2072/18).

Jak wyżej wykazano, skarżąca bezpodstawnie neguje wartość dowodową wspomnianej umowy dzierżawy.

Nieskuteczny jest zarzut skarżącej, że naruszono art. 80 k.p.a. i przekroczono granice swobodnej oceny dowodów. Stanowisko o błędnym uznaniu, że kserokopia umowy dzierżawy dnia 11 kwietnia 2018 r. (umowy będącej dokumentem prywatnym) stanowi dowód zawarcia przez J. C. umowy dzierżawy i tym samym posiadania przez niego tytułu prawnego do spornych gruntów (działek rolnych F i G) nie zostało poparte przez skarżącą żadnym dowodem. Zatem twierdzenie, że umowa pozbawiona, po pierwsze postanowień co do należnego czynszu, a po drugie, szczegółowego wykazu numerów działek ewidencyjnych i w tym przypadku nie może stanowić dowodu w sprawie, należy potraktować jako polemikę skarżącej z prawidłową argumentacją organu odwoławczego, który swoje racje zaprezentował w obszernym i szczegółowym uzasadnieniu rozstrzygnięcia liczącym 27 stron. Okoliczność, że organ ARiMR opiera się na kserokopii umowy ma drugoplanowe znaczenie w sytuacji, kiedy to skarżąca ubiega się o zawnioskowaną pomoc finansową i w tej sytuacji rzeczą strony było przedstawić dowody potwierdzające w całości zasadność skorygowanego wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r. w którym zadeklarowano – w porównaniu do pierwotnego wniosku - zwiększony obszar gruntów (pierwszy wniosek dotyczył gruntów o powierzchni 3,16 ha, zaś drugi wniosek – gruntów rolnych o łącznym areale 4,06 ha).

Wiarygodność umowy dzierżawy nie została podważona przez skarżącą.

W związku z tym wyrażona przez skarżąca ocena o wątpliwym tytule prawnym J. C. do działek rolnych wpisuje się w nurt nieskutecznej polemiki prowadzonej z prawidłowymi ustaleniami organu ARiMR.

Wbrew stanowisku skarżącej, wystąpiły podstawy do zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Powyższy przepis ma zastosowanie w przypadku, gdy w trakcie kontroli instancyjnej zostanie wykazane, że rozstrzygnięcie podjęte przez organ I instancji jest niewadliwe.

Aby zakwestionować zasadność zastosowania przez organy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. konieczne jest uprzednie skuteczne wskazanie, że do wydania decyzji przez organ odwoławczy doszło z naruszeniem określonych przepisów prawa materialnego lub procesowego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 r. sygn. OSK 2916/20).

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego. Jest ona zgodna z dyspozycją art. 18 ust. 2 ustawy rozwijającą wyrażoną w art. 8 ust. 1 pkt 2 zasadę, że płatności obszarowe są przyznawane do powierzchni działki rolnej będącej posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 wyraża ogólną zasadę kwalifikowania działki rolnej do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ustawa w tej materii wprowadza warunek posiadania przez beneficjenta działki rolnej. W przypadku wielu posiadaczy, ustawodawca przewiduje, że w razie sporu komu przyznać płatność posiadaczowi samoistnemu, czy posiadaczowi zależnemu, pomoc przysługuje temu ostatniemu (art. 18 ust. 1). Jeśli działka rolna jest przedmiotem współposiadania według stanu na dzień 31 maja danego roku, płatność przysługuje temu współposiadaczowi tylko w przypadku, gdy legitymuje się on zgodą pozostałych współposiadaczy (art. 18 ust. 2 i ust. 3 ustawy). Powyższe oznacza, że organ ARiMR bez naruszenia art. 18 ust. 2 rozstrzygnął sprawę.

W odpowiedzi na wniosek skargi, że organ ARiMR powinien przyznać stronie pomoc do wysokości ułamkowego udziału (1/3) we współwłasności nieruchomości (działkach rolnych F o pow. 0,56 ha i G o pow. 0,34 ha) należy wyjaśnić, że przyznanie pomocy finansowej według kryterium wielkości udziału, nie jest dopuszczalne w świetle przepisów regulujących instytucję płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przepis art. 207 Kodeksu cywilnego określający, że pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów, nie ma odpowiednika, ani w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ani w rozporządzeniach wykonawczych wydanych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi określających wysokość stawek w przypadku jednolitej płatności obszarowej za 2020 r., płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej.

W świetle art. 195 Kodeksu cywilnego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Jednak same uprawnienia właścicielskie do nieruchomości nie rodzą po stronie organu ARiMR obowiązku rozpatrywania kwestii pomocy finansowej (płatności do gruntów) w zależności od wielkości udziału beneficjenta będącego współwłaścicielem działek rolnych. Trzeba pamiętać, że płatności są przyznawane do powierzchni działki rolnej (art. 8 ust. 1 ustawy). Płatność nie może być większa niż maksymalny kwalifikowany obszar (art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy). Jak wynika z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będącym w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Stosownie do art. 2 pkt 19 cyt. ustawy w zw. z art. art. 2 ust. 1 pkt 23 lit. a rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L z 2014.181.48) obszar zatwierdzony oznacza obszar, w odniesieniu do którego spełniono wszystkie kryteria kwalifikowalności lub inne obowiązki związane z warunkami przyznania pomocy, bez względu na liczbę uprawnień do płatności, które posiada beneficjent.

Jednym z warunków uzyskania płatności jest oznaczenie przez stronę w złożonym wniosku działki (działek) i powierzchni obszaru użytkowanego rolniczo, co do którego strona ubiega się o otrzymanie danej płatności. Zadeklarowany w ten sposób obszar podlega weryfikacji organu, dokonywanej w drodze kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu i dopiero wówczas stanowi podstawę przyznania płatności. Weryfikacja powierzchni zadeklarowanej przez rolnika jako użytkowana rolniczo następuje przy pomocy systemu identyfikacji działek rolnych, który określony został w art. 70 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013. System ten ma na celu jednoznaczną w skali kraju identyfikację deklarowanej działki rolnej i jej położenia. Wykluczona jest zatem prawna możliwość przyznawania płatności obszarowych do jednej i tej samej działki rolnej na podstawie odrębnych wniosków złożonych przez kilku beneficjentów.

Według definicji zawartej w art. 2 pkt 21 rozporządzenia nr 640/2014 środki wsparcia obszarowego oznaczają środki rozwoju obszarów wiejskich lub rodzaj operacji, w przypadku których wsparcie jest oparte na powierzchni zgłoszonego obszaru. Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy, wysokość płatności obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni.

Powyższe oznacza, że kryterium wielkości udziału we współwłasności nieruchomości rolnej nie jest kryterium wiążącym dla organu ARiMR rozpoznającego wniosek o przyznanie płatności. Wiążącym kryterium jest natomiast posiadanie działki rolnej i użytkowanie jej przez beneficjenta nie tylko w dniu 31 maja, ale przez cały rok gospodarczy. Współwłasność będąca ułamkową częścią prawa własności nieruchomości nie uprawnia sama przez się do ubiegania się o płatności obszarowe.

W świetle art. 206 Kodeksu cywilnego, pojęcie współwłasności obejmuje swoim zakresem różne sposoby posiadania i korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli, w tym bezpośrednie i wspólne z pozostałymi współwłaścicielami posiadanie i korzystanie z całej rzeczy, a także bezpośrednie i wyłączne posiadanie oraz korzystanie z wydzielonej części rzeczy wspólnej (podział quoad usum). Z akt sprawy nie wynika jednak, aby skarżąca korzystała – na podstawie umownego porozumienia zawartego z M. M. - z wydzielonej części działek rolnych F i G. W zmodyfikowanym wniosku o przyznanie płatności skarżąca zadeklarowała do jednolitej płatności obszarowej działkę rolną F (położoną na działkach ewidencyjnych oznaczonym numerami [...], [...],[...]). Powyższą działkę rolną F zadeklarowano również jako TUZ (trwale użytki zielone). Działka rolna G (położna na działkach ewidencyjnych [...], [...] i [...]) została zgłoszona do jednolitej płatności obszarowej oraz jako trwałe użytki zielone. Skarżąca deklarowała więc nie tylko indywidualnie oznaczone działki rolne, ale również ich obszar, co potwierdza treść wniosku wskazującego, że wymienione w nim działki rolne pozostają w wyłącznej dyspozycji wnioskodawczyni.

W trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 24 sierpnia 2021 r. skarżąca przyznała, że nie było żadnej umowy pomiędzy siostrą oraz bratem. Skarżąca wyjaśniła również, że na części działek nr [...] znajdował się grunt orny, który w 2020 r. nie był przez nią użytkowany.

W sprawie niniejszej nie można mieć zastrzeżeń do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, wynikającego z wyczerpującego rozpatrzenia – stosownie do art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. - materiału dowodowego, w tym spornej umowy dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r. dołączonej do protokołu rozprawy administracyjnej z dnia 2 lutego 2021 r., w której udział wzięli M. M.-C. reprezentująca J. C. oraz G. W.. Umowy dzierżawy nie sposób odczytywać bez wykazu działek (wykaz ten podpisany przez wydzierżawiającego stanowi załącznik do umowy). Wyjaśnienia skarżącej z dnia 12 października 2021 r. (k. [...] akt adm.), że w roku 2020 była wyłącznym użytkownikiem działek rolnych F i G (deklarowanych jako TUZ) nie zasługiwały na uwzględnienie w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Porównanie danych z wykazu do umowy dzierżawy z deklaracją zawartą we wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r. wskazuje na zbieżność wielkości działek nr [...] (o pow. 0,16 ha), [...] (o pow. 0,07 ha), [...] (o pow. 0,18 ha) i [...] (o pow. 0,09 ha) podawanych w obu tych dokumentach. W przypadku działki nr [...] skarżąca podała, że powierzchnia tej działki wynosi 0,27 ha (według wykazu – 0,37 ha). Skarżąca zadeklarowała działkę nr [...] o pow. 0,14 ha (według wykazu – 0,19 ha). Powyższe oznacza, że zmodyfikowany wniosek o płatność został złożony zatem w czasie istniejącego konfliktu. Z akt sprawy nie wynika, aby został on rozwiązany w roku 2020. Dokumentacja fotograficzna (k.[...]-[...] akt adm.) przedłożona przez skarżąca nie podważa legalności zaskarżonej decyzji.

Ubocznie należy podnieść, że zamieszczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrotu "Panu E. B." (str. [...] decyzji, k. [...] akt adm.) świadczy o oczywistej omyłce organu, a nie o uchybieniu w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania z obrotu skontrolowanego rozstrzygnięcia.

Z przytoczonych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.