Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2430/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.78 ust. 1 i ust. 3, art. 78 d ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5, ust. 6, ust. 7,  ust. 8, art. 78 g ust. 1, art. 78 e ust. 2 do ust. 4, art. 78 h ust. 2, ust. 3, ust. 8, ust. 10
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzania egzaminu adwokackiego z siedzibą w B. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego J. J., na podstawie art. 78f ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) – dalej jako P.a. - ustaliła, że zdająca otrzymała z części pierwszej egzaminu (test) 83 punkty – ocenę dobrą; z części drugiej – ocenę dostateczną; z części trzeciej – ocenę dostateczną; z części czwartej – ocenę niedostateczną i z części piątej – ocenę dostateczną.

Zgodnie zatem z art. 78f ust. 1 P.a. ustalono, że J. J. otrzymała z egzaminu adwokackiego ocenę negatywną.

Według ocen cząstkowych z części czwartej egzaminu (prawo gospodarcze) obaj egzaminatorzy uznali pracę za niedostateczną. Uznając zachowanie wymagań formalnych pracy jako zgodnych z art. 91 k.s.h. zarzucono naruszenie przepisu art. 91 pkt 2 k.s.h. przez niewskazanie w firmie spółki jej przedmiotu działania. Zarzucono nieokreślenie wartości rzeczywistej udziałów wspólników, obciążenie tylko jednego wspólnika odpowiedzialnością za zobowiązania spółki, brak wskazania czynności przekraczających zwykły zarząd wspólników uznając jednocześnie, że negatywny wpływ na ocenę miała także mała staranność pracy, chaotyczna numeracja jej podpunktów oraz błędy literowe i stylistyczne. Podniesiono również nieumieszczenie postanowień o ubezpieczeniu wspólników od odpowiedzialności cywilnej, zbędne wskazanie czasu działania spółki, nieoznaczenie rodzaju wkładów wspólników oraz nieprawidłowe postanowienie o możliwości wstąpienia syna jednego ze wspólników do spółki po śmierci jego ojca (wspólnika) z pominięciem warunku z art. 87 w związku z art. 101 k.s.h.

Od powyższego rozstrzygnięcia J. J. złożyła odwołanie domagając się ustalenia wyniku pozytywnego z części czwartej egzaminu (prawo gospodarcze) i ogólnego wyniku pozytywnego. Uchwale zarzuciła naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez wadliwe ustalenie stanu faktycznego i przekroczenie granicy uznania oraz naruszenie art. 78d ust. 1 i 10 P.a.

Zdaniem J. J. określony został przedmiot działania spółki przez wskazanie, iż celem tym jest wykonywanie zawodu adwokata. Egzaminatorzy nie podali w jaki inny sposób należałoby dookreślić ten przedmiot. Wobec treści art. 8a P.a. nie było konieczności umieszczenia w umowie spółki zapisu o ubezpieczeniu wspólników od odpowiedzialności cywilnej, gdyż jest to ubezpieczenie obowiązkowe bez względu na formę wykonywania zawodu. Kwestia wkładów wspólników została uregulowana w § 5 umowy jednoznacznie przez określenie kwot pieniężnych wniesionych do spółki. Zgodnie z § 7 umowy określono odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki, a nieprawidłowa numeracja wynikła skutkiem błędu programu przy konwersji pliku. Regulacja w § 7 umowy, wyłączająca odpowiedzialność dwóch partnerów, była zgodna z art. 95 § 1 k.s.h. Co do możliwości wstąpienia do spółki syna jednego ze wspólników, to ewentualny wymóg posiadania przez wstępującego uprawnień do wykonywania zawodu adwokata wynika z ustawy i z § 11 umowy, a więc nie było konieczności powtarzania tych zapisów. Co do określenia równych udziałów w spółce, to zgodnie z art. 37 § 1 w zw. z art. 50 k.s.h., udziały te zostały prawidłowo określone, pomimo różnych kwot pieniężnych wpłaconych przez partnerów.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, po wydaniu opinii przez członka Komisji, uchwałą z dnia [...] października 2011 r. utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy.

Komisja zgodziła się ze stanowiskiem skarżącej, że brak postanowienia o ubezpieczeniu wspólników nie mógł uzasadniać oceny negatywnej. Zamieszczenie takiego postanowienia mogłoby natomiast mieć znaczenie przy ewentualnym podwyższeniu oceny. Zasadna była również uwaga o prawidłowym określeniu w umowie wkładów pieniężnych przez podanie kwot. Nie można było jednak podzielić zdania skarżącej, że wypełniła zadanie w zakresie rozszerzenia odpowiedzialności każdego z partnerów za zobowiązania spółki przez wprowadzenie zapisu o braku odpowiedzialności dwóch z trzech partnerów. Prawidłowo również egzaminatorzy zarzucili pracy pominięcie warunku posiadania uprawnień do wykonywania zawodu następcy partnera. Argumentacja skarżącej o możliwości przystąpienia do spółki partnerskiej po spełnieniu dwóch warunków łącznie: zapis w umowie pozwalałby na to przystąpienie z jednoczesnym warunkiem posiadania odpowiednich uprawnień, byłaby zasadna z jednym wszakże zasadniczym zastrzeżeniem, że umowa spółki w sposób nie budzący wątpliwości określałaby przedmiot działalności i zakres obowiązków partnerów. Tymczasem, jak podkreślała Komisja, nawet nazwa spółki nie definiuje jej jako adwokackiej. W związku z tym, w świetle art. 86 § 2 k.s.h., spadkobierca wykonujący inny wolny zawód mógłby, wbrew woli partnerów założycieli, do niej przystąpić. Podana w opracowaniu nazwa spółki określa jedynie przymiot wspólników, a nie charakter spółki, natomiast poczynione założenie o aktualnie wykonywanym zawodzie adwokata przez ewentualnego następcę partnera, nie przesądza, że w chwili przystąpienia będzie nadal zawód ten wykonywał.

Zdaniem Komisji podany w umowie udział kapitałowy powinien odpowiadać wartości rzeczywiście wniesionego kapitału. W umowie podano zaś, że udziały są równe, co nie odpowiada wartości wniesionych wkładów pieniężnych, w szczególności że umowa nie przewiduje wkładów niepieniężnych.

Do istotnych braków zaliczono nieokreślenie, jakie czynności spółki należy zaliczyć do czynności zwykłych bądź do jakiej wysokości mogą być zaciągane zobowiązania w ramach czynności zwykłych, tym bardziej, że wkłady opiewają na znaczną kwotę. Nadto praca nie zawiera postanowień dodatkowych, z wyjątkiem mało istotnego o wyłączeniu oprocentowania wkładów.

Od uchwały J. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z wnioskiem o uchylenie uchwały.

Uchwale zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. z pominięciem istotnej części materiału dowodowego i dowolną ocenę pozostałego materiału dowodowego. Zarzucając naruszenie przepisów Kodeksu spółek handlowych podnosiła, że interpretacja Komisji prowadziłaby do stworzenia podmiotu odpowiadającego wyłącznie konstrukcji spółki jawnej, co było sprzeczne z zadaniem. Zdaniem skarżącej cel spółki i zasady przystąpienia do niej zostały wyraźnie i jednoznacznie w zadaniu wykazane. Komisja niezgodnie z art. 37 § 1 w zw. z art. 50 § 1 k.s.h. i z pominięciem względnie obowiązującego art. 50 § 1 k.s.h. nieprawidłowo uznała za niedopuszczalne ustalenie udziałów kapitałowych partnerów w sposób nieodpowiadający wartości wniesionych wkładów. Za dowolną uznała interpretację Komisji dotyczącą wskazania w umowie pewnych czynności zwykłego zarządu. W związku z tym zarzuciła naruszenie art. 78d ust. 1 i art. 78e ust. 2 P.a. przez brak rzetelnej weryfikacji pracy i dowolną jej ocenę, a także naruszenie art. 11 i art. 107 w zw. z art. 140 k.p.a. przez brak należytego uzasadnienia uchwały.

Zdaniem skarżącej Komisja nie dokonała oceny zachowania w pracy wymogów formalnych wskazanych w odwołaniu. W tym zakresie Komisja nie wskazała dlaczego przepisy podane w odwołaniu uznała za nietrafne nie podając własnych podstaw prawnych uzasadniających wniosek o niepoprawności pracy. Stwierdziła jedynie, że w kwestii rozszerzenia odpowiedzialności partnerów za zobowiązania spółki, "trudno przyznać rację skarżącej", gdyż jej argumentacja była "przewrotna" i "adwokacka". Komisja nie wskazała także z czego wynikała konieczność rozszerzenia odpowiedzialności każdego z partnerów, gdyż z samego zadania taki obowiązek nie wynikał w relacji do obowiązujących przepisów Kodeksu spółek handlowych. Rozszerzenie odpowiedzialności obejmuje również jej wyłączenie w stosunku do każdego z partnerów, co zostało zrealizowane zgodnie z art. 95 k.s.h. – jeden parter odpowiadał całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki tak jak wspólnik w spółce jawnej, a pozostali zostali od takiej odpowiedzialności zwolnieni. Rozszerzenie odpowiedzialności, na podstawie art. 95 § 2 k.s.h., na wszystkich partnerów byłoby sprzeczne z istotą spółki partnerskiej, a jej rozszerzenie w zakresie szerszym niż wskazuje art. 95 § 1 k.s.h., lecz zakresowo węższym od podanego w § 2 nie byłoby uzasadnione tymi przepisami i nie byłoby skuteczne. Komisja nie odniosła się do tej kwestii wskazanej w odwołaniu.

Zdaniem skarżącej nietrafny był zarzut o wskazaniu w umowie osoby mogącej wstąpić do spółki na wypadek śmierci jej partnera, gdyż jednoznacznie w § 11 ust. 1 umowy podano warunki jakie ta osoba powinna spełniać. Nadto w założeniu do umowy podano, że osoba ta wykonuje zawód adwokata. W związku z tym powołanie się przez Komisję na art. 86 § 2 k.s.h., w świetle postanowień umowy spółki, nie znajdowało uzasadnienia, jak i hipotetyczne zastrzeżenie, iż wstępujący posiadając obecnie uprawnienia adwokata mógłby tych uprawnień przy wstąpieniu nie mieć. Takie założenie nie wynikało ze stanu faktycznego.

Skarżąca nie zgadzała się także z zarzutem nieokreślenia przedmiotu działania spółki, gdyż przedmiot ten (cel) wprost został określony w § 1 umowy – wykonywanie zawodu adwokata. Komisja pominęła tę okoliczność, że w świetle art. 4 P.a. wykonywanie zawodu adwokata jest precyzyjnie zdefiniowane.

Za nietrafny skarżąca uznała zarzut prawidłowego określenia firmy spółki w związku z możliwością przystąpienia do niej nowych partnerów. Firma spółki została określona zgodnie z art. 90 § 1 k.s.h. przez wskazanie nazwisk partnerów, nazwy spółki jako partnerskiej i dookreślenie wolnego zawodu.

Zgodnie z art. 37 § 1 w zw. z 50 i art. 89 k.s.h. jako poprawny należało przyjąć określony w umowie udział kapitałowy poszczególnych partnerów. W świetle tych przepisów wniesienie wkładów o różnych wysokościach nie wyłącza możliwości ustanowienia w umowie spółki równych udziałów. W tej kwestii w ocenie skarżącej Komisja dokonała dowolnej interpretacji powołanych przepisów.

Podobnie Komisja dopuściła się dowolności nie motywując dlaczego jej zdaniem zakres czynności zwykłych wymagających uchwały wspólników został przez skarżącą niedookreślony. Argumentując swoje stanowisko Komisja nie wskazała jaki miałby być związek pomiędzy wysokością wkładów a określonym zakresem czynności spółki, w sytuacji gdy związku tego nie kreują postanowienia umowy ani nie wymagają przepisy prawa.

Zdaniem skarżącej zapis o wyłączeniu oprocentowania wkładów, w świetle art. 53 w zw. z art. 37 § 1 k.s.h., miał istotne znaczenie, gdyż wyłączał możliwość odpływu kapitału i większą stabilność finansową spółki, chroniąc wspólników przed powstawaniem ewentualnych konfliktów ta tym tle.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosiła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest niezasadna.

Egzamin adwokacki przeprowadzają komisje egzaminacyjne do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego, w składzie 8 członków, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, a do składu komisji egzaminacyjnych kandydatów na członków wskazują: Minister Sprawiedliwości - 4 egzaminatorów i 4 zastępców egzaminatorów, Naczelna Rada Adwokacka - 4 adwokatów jako egzaminatorów i 4 adwokatów jako zastępców egzaminatorów (art. 78 ust. 1 i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze – dalej jako P.a.), przy czym członek Komisji Egzaminacyjnej podlega wyłączeniu z przyczyn podanych w art. 78 ust. 6 P.a.

Jak wynika z akt administracyjnych skład Komisji Egzaminacyjnej odpowiadał wymaganiom przepisu art. 78 ust. 1 i ust. 3 P.a., a członkowie Komisji złożyli oświadczenia o braku podstaw, z art. 78 ust. 6 P.a., do wyłączenia z komisji.

Zgodnie z art. 78d ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi (art. 78d ust. 3 P.a.). Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego. Z tej części egzaminu J. J. uzyskała ocenę dobrą.

Druga część egzaminu adwokackiego, zgodnie z art. 78d ust. 5 P.a., polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu J. J. otrzymała ocenę dostateczną.

Trzecia część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 6 P.a.) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu skarżąca otrzymała ocenę dostateczną.

Czwarta część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 7 P.a.) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Za rozwiązania zadania z tej części egzaminu J. J. otrzymała ocenę niedostateczną przy zgodnych ocenach cząstkowych egzaminatorów również niedostatecznych.

Piąta część egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 8 P.a.) polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu J. J. otrzymała ocenę dostateczną.

Egzamin został przeprowadzony w kolejności i w podziale na części wskazane w wymienionych przepisach oraz ocenę prac oparto na przepisach według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu.

Egzamin został przeprowadzony także zgodnie z trybem określonym w Rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1301 ze zm.). Podane w przepisach tego rozporządzenia czasy na poszczególne części egzaminu były zachowane. Także pozostałe wymagania co do przeprowadzenia egzaminu odpowiadały określonym w Rozdziale 4 wymienionego rozporządzenia.

Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego zdający mogli korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa (art. 78d ust. 12 P.a.).

Z przebiegu egzaminu adwokackiego sporządzono niezwłocznie protokół, zgodnie z art. 78g ust. 1 P.a. który podpisali członkowie komisji egzaminacyjnej uczestniczący w egzaminie adwokackim.

Z kolei Komisja II Stopnia zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1315) odbyła posiedzenia, na których jej członkowie wskazani przez przewodniczącego sporządzili dla konkretnych odwołań opinie odnoszące się wyłącznie do poszczególnych zarzutów podnoszonych w odwołaniach. Takie opinie w sprawie zadań skarżącej zostały przez członków Komisji II stopnia sporządzone i stwierdzały, że z zadania z zakresu prawa gospodarczego zdająca zasadnie otrzymała ocenę niedostateczną. W tym zakresie Komisja II stopnia szczegółowo uzasadniła dlaczego ocena Komisji Egzaminacyjnej była właściwa i w związku z tym zarzut naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. stawiany przez skarżącą, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie, nie był trafny. Komisja II stopnia szczegółowo opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania z prawa gospodarczego na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Zgodnie z art. 78e ust. 2 do ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym: oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00; bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Egzaminatorzy oceniający pracę skarżącej z prawa gospodarczego wydali oceny cząstkowe – 2, co skutkowało, że średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych za tą prace nie przekraczając 3 punktów, a więc musiała również być negatywną. Nie zachodziła zatem konieczność zastosowania procedury określonej w art. 78e ust. 5 i ust. 6 P.a. W związku z tym zgodnie z art. 78d ust. 10 pkt 2 P.a. egzaminatorzy dokonali oceny z prawa gospodarczego negatywnie (2). Ponieważ w myśl art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze skarżąca nie otrzymała ze wszystkich części egzaminu ocen pozytywnych, gdyż z jednej z części uzyskała ocenę negatywną, ocena z całego egzaminu nie mogła być pozytywna.

Jak trafnie podkreślała Komisja II Stopnia, rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego. W związku z tym Sąd może jedynie w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, badać czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia.

W sprawie występuje kilka elementów uzasadniających zaskarżone rozstrzygnięcie, na które zwracała uwagę Komisja II Stopnia oraz egzaminatorzy.

Należy zgodzić się ze stwierdzeniem Komisji, że firma spółki nie została sprecyzowana jako spółka adwokacka, lecz określono jedynie przymiot jej wspólników przez podanie ich uprawnień zawodowych - "Adwokaci". Zgodnie z zadaniem umowę zawierało trzech adwokatów celem wykonywania zawodu zgodnie z posiadanymi uprawnieniami. Zatem firma spółki powinna wskazywać jaką działalnością spółka się zajmuje, jaki wolny zawód jest w spółce przez jej wspólników wykonywany, a nie jakie zawody posiadają jej wspólnicy. Zarzut Komisji w tym zakresie był podnoszony niejako dodatkowo, gdyż istotą oceny pracy były pozostałe zarzuty stawiane pracy skarżącej.

Zgodnie z zadaniem umowa powinna regulować rozszerzenie odpowiedzialności każdego z partnerów za zobowiązania spółki. Tymczasem w zadaniu skarżąca tę odpowiedzialność rozszerzyła jedynie na jednego partnera podnosząc, że rozszerzenie odpowiedzialności na wszystkich partnerów byłoby niezgodne z przepisem art. 95 k.s.h. "Partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce" (...) - § 1. "Umowa spółki może przewidywać, że jeden albo większa liczba partnerów godzą się na ponoszenie odpowiedzialności tak jak wspólnik spółki jawnej" (§ 2). Jak wskazuje art. 95 § 1 k.s.h. partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania innych wspólników, a umowa spółki może tę odpowiedzialność rozszerzyć tylko na jednego partnera lub na ich większą liczbę (§ 2), przez co można by rozumieć, że nie na wszystkich. Stanowisko takie w literaturze tematu nie zostało zaakceptowane (por. W. Pyzioł /w/ Kodeks spółek handlowych, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LewisNexis, Warszawa 2001 s. 143). Zdaniem komentatora, z regulacji art. 95 § 2 k.s.h. należy wyprowadzić wniosek o niedopuszczalności ograniczenia w umowie spółki odpowiedzialności poszczególnych partnerów za błędy w sztuce pozostałych partnerów. Podobne stanowisko zawarł A. Kidyba w Komentarzu aktualizowanym do art. 95 Kodeksu spółek handlowych (lex do art. 95 k.s.h.). Zadanie wyraźnie wymagało rozszerzenia odpowiedzialności każdego z partnerów za zobowiązania spółki, tymczasem skarżąca odpowiedzialność tę ograniczyła przez jej wyłączenie w stosunku do dwóch partnerów. Należało zatem stwierdzić zasadność zarzutu Komisji stawianego pracy w tym zakresie.

Sąd w składzie orzekającym uznał stanowisko Komisji, w kwestii uregulowania możliwości wstąpienia do spółki następcy prawnego Adama Nowaka, za mieszczące się w granicach uznania administracyjnego wynikającego z ocenianej pracy. Faktycznie w § 11 pkt 1 umowy, warunkiem przeniesienia przez partnera na inną osobę ogółu praw i obowiązków w spółce jest, by osoba ta wykonywała zawód adwokata. Już jednak w punkcie 2 stwierdza się, że na wypadek śmierci partnera osoba przez niego wskazana może wejść w ogół jej praw i obowiązków w spółce bez zgody pozostałych partnerów. Jednocześnie wprost w § 12 postanowiono, iż tą wskazaną osobą jest syn partnera Adama Nowaka, który (jak wynika z założenia) w dacie zawarcia umowy wykonuje zawód adwokata. Konstrukcją § 11 pkt 2 i § 12 umowy mogło zatem dojść do obejścia wymagania z § 11 pkt 1 umowy w sytuacji, w której osoba wskazana przez partnera A. Nowaka w dacie jego śmierci wykonywałaby inny zawód od podanego w założeniu, na przykład z uwagi na skreślenie z listy adwokatów. Sytuacja ta nie mogłaby zaistnieć, gdyby zapis § 12 umowy został uzupełniony o konieczność spełnienia przez osobę wskazaną przez A. Nowaka, w dacie jej przystępowania do spółki, warunku zawartego w założeniu. W związku z tym Komisja zasadnie podkreślała możliwość wystąpienia sytuacji, która nieodpowiadałaby warunkom utworzonej spółki.

Trafnym był także zarzut Komisji dotyczący § 6 pkt 1 umowy o ustanowieniu równych udziałów kapitałowych każdego partnera. Zgodnie z § 5 umowy każdy z partnerów wniósł inny wkład pieniężny do spółki nie wnosząc innych wkładów. Zatem ich udziały powinny odpowiadać wniesionym wkładom lub umowa powinna zawierać określenie innych (niepieniężnych) wkładów, by można ich udziały zrównać. Przyjmuje się, że pewna renoma adwokata przystępującego do spółki ma również wartość, jako że może ona niejako przyciągać pewien krąg osób (instytucji) mających szczególne zaufanie do tego adwokata, co przełoży się na obroty spółki. Także szczególna specjalizacja partnera może być przydatna w spółce i korzystna dla jej finansów. Jeżeli zatem udziały miały być równe, to jak zasadnie podkreślała Komisja, należało wskazać w umowie również inne przyczyny ("wkłady") ich zrównania. Spostrzeżenia Sądu odnoszące się do tej części zadania nie należy traktować jako dodatkowych ustaleń, lecz jako zbieżne z uwagami Komisji dotyczącymi braku dodatkowej regulacji w zakresie wkładów niepieniężnych.

Zadanie wymagało (pkt I.4) określenie zasady obowiązującej w spółce, zgodnie z którą przy pewnych czynnościach wskazanych w umowie nieprzekraczających zakresu czynności zwykłych, koniecznym będzie podjęcie uchwały. Zatem należało dookreślić jakie czynności będą czynnościami zwykłymi wymagającymi podjęcia uchwały. Komisja zasadnie zwróciła uwagę na brak uwzględnienia w pracy tego wymagania zadania. W § 9 określono warunki zaciągania zobowiązań pieniężnych i zakupu sprzętu bez określenia jakiego rodzaju są to czynności dla których zadanie wymagało uchwały wspólników. Innymi słowy, postanowienia § 9 umowy, jak podkreślała Komisja, nie odnosiły się do wymagania zawarte w zadaniu.

Przepis art. 78d ust. 1 P.a. stawia zdającemu wymagania takie same, jak czynnemu zawodowo adwokatowi. Dlatego zdający wykazując się wiedzą prawniczą powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do (jak to określa przepis) samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest bowiem gwarantem właściwego wykonywania zawodu i na te okoliczności zwróciły uwagę obie Komisje. Egzamin adwokacki jest bowiem dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności.

Obie Komisje zbadały sporną pracę skarżącej wypowiadając się merytorycznie w swoich ocenach (cząstkowych egzaminatorzy Komisji Egzaminacyjnej) i w uchwale, a także (w opiniach członkowie Komisji II stopnia) oraz w zaskarżonej uchwale. Postępowanie przed Komisją Egzaminacyjną zostało przeprowadzone zgodnie z wymaganiami ustawy Prawo o adwokaturze, co było przedmiotem wcześniejszych omówień. Komisja II stopnia została powołana przez Ministra Sprawiedliwości w składzie zgodnym z przepisem art. 78h ust. 2 i ust. 3 P.a. Żaden z członków Komisji II stopnia nie podlegał wyłączeniu, a wszyscy jej członkowie złożyli oświadczenia wymagane art. 78h ust. 8 P.a. Działanie tej Komisji nie naruszało przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Z prac Komisji II stopnia sporządzono protokół stwierdzający podjęcie zaskarżonej uchwały z dnia [...] października 2011 r. zgodnie z przepisem art. 78h ust. 10 P.a. oraz uchwała ta została podpisana przez wszystkich członków tej Komisji.

Zgodnie z art. 78e ust. 2 do ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze oceny rozwiązania zadania z części czwartej egzaminu adwokackiego dokonali niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy kompetentni z tej dziedzin prawa, oceniając opracowanie skarżącej na ocenę niedostateczną.

Komisja II Stopnia odnosząc się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, wykazała jednocześnie, na podstawie ocenianego zadania, istotne jego uchybienia, które nie dawały podstawy do zakwalifikowania tego zadania jako wykonanego poprawnie. Sąd w składzie orzekającym uznał stanowisko Komisji II Stopnia za mieszczące się granicach uznania administracyjnego. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzenie postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.