Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 421/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 2a, 10, art. 16a ust. 1-2, ust. 6, art. 24 ust. 1, 2, 2a, 4
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz – spr. Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2015 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. M., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Zdzieszowic z dnia 29 stycznia 2015 r., nr [..], w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Na skutek wniosku złożonego przez R. M. w dniu 8 sierpnia 2013 r., Burmistrz Zdzieszowic decyzją z dnia 19 września 2013 r. odmówił przyznania R. M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką – A. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 marca 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op 321/14, uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd uznał, że wydane one zostały z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że R. M. nie spełnia przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zdzieszowicach, działający z upoważnienia Burmistrza Zdzieszowic, decyzją z dnia 29 stycznia 2015 r., nr [...], odmówił przyznania R. M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką A. M. za okres od 1 czerwca 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. oraz przyznał prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwocie 520 zł miesięcznie za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2013 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 3, art. 16a, art. 20 ust. 2 i 3, art. 23 ust. 1, 2 i 4e, art. 24, art. 25, art. 26 oraz art. 28-30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.). W uzasadnieniu, po omówieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż R. M. był do dnia 30 czerwca 2013 r. uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. M., to nie zostały spełnione niezbędne kryteria warunkujące uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 lipca 2013 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą, za okres od 1 czerwca 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. Dalej, w związku z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż wobec spełnienia przesłanki do przyznania tego świadczenia, wynikającej z art. 16a ustawy, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych z ust. 8 tego przepisu, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje w kwocie 520 zł miesięcznie, tj. określonej w art. 16a ust. 6 ustawy i stosownie do treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do tego świadczenia zostaje przyznane do dnia 30 października 2013 r., czyli do końca okresu zasiłkowego 2012/2013.

Od powyższej decyzji R. M. wniósł odwołanie, zawarte w piśmie z dnia 4 lutego 2015 r., w którym wskazał, że przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które utraciły je od dnia 1 lipca 2013 r., wymagało interwencji ustawodawcy, co skutkowało uchwaleniem ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Powołując się na przepis art. 6 ust. 1 tej ustawy oraz art. 2, art. 67 i art. 69 Konstytucji RP zarzucił, że zasiłek dla opiekuna jest ustalany na czas nieokreślony, co potwierdzono w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2014 r. na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Domagał się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 lipca 2013 r. do "uprawnienia się odwołania z dnia wniesienia 2015-02-04 wydanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu".

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 29 kwietnia 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, ze decyzja organu pierwszej instancji nie narusza prawa. Cytując przepisy art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114), zwanej dalej ustawą, organ wskazał, że określa on osoby, którym przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy, a ponadto kryterium dochodowe wynoszące 620 zł. Poza tym omówił negatywne przesłanki do przyznania tego świadczenia wynikające z art. 16a ust. 8 ustawy. Następnie Kolegium stwierdziło, że R. M. obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.), co oznacza, iż spełnia on jeden z warunków zawartych w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Według Kolegium, organ pierwszej instancji uwzględnił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op/321/14, w którym stwierdzono, że R. M. zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż przed ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne, był osobą bezrobotną do 25 maja 2012 r. Kolegium dostrzegło, że w decyzji organu pierwszej instancji powołano art. 16a ustawy w nieaktualnym brzmieniu, gdyż od 1 stycznia 2015 r. wystarczającym dla przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Kolegium, prawidłowe są jednak ustalenia poczynione przez ten organ, dotyczące spełnienia warunków dochodowych do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wynikające z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i dotyczące wysokości tego świadczenia oraz okresu jego przysługiwania. W tym zakresie Kolegium stwierdziło, że przeciętny miesięczny dochód członków rodziny osoby sprawującej opiekę, w skład której - poza wnioskodawcą - wchodzą też jego matka A. M. i córka M., osiągnięty w 2011 r., tj. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, wyniósł 17.400,80 zł. Po pomniejszeniu - stosownie do art. 3 pkt 1 lit. a ustawy - o należny podatek w wysokości 1.228,00 zł i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 1.566,04 zł, dochód ten wynosił 14.606,76 zł, czyli 1.217,23 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę stanowiło 405,74 zł. Dochód ten nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, wynoszącej 623,00 zł, co uzasadnia przyznanie świadczenia w kwocie 520 zł. Kolegium wskazało, że okres przyznania zasiłku ustalony został na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na okres zasiłkowy i zauważyło, że wyłączenia wymienione w tym przepisie, określone w art. 9, art. 14-16 i art. 17 ustawy, nie obejmują art. 16a ustawy, co oznacza, że specjalny zasiłek opiekuńczy przyznaje się na okres zasiłkowy, który zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 10 ustawy trwa od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Ponadto Kolegium wywiodło, że stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, a według art. 24 ust. 2a ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Organ odwoławczy przypomniał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką przyznano R. M. decyzją Burmistrza Zdzieszowic z dnia 23 sierpnia 2012 r. na okres do dnia 30 czerwca 2013 r. W dniu 8 sierpnia 2013 r. wystąpił on z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krapkowicach z dnia 25 lipca 2013 r. o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Według Kolegium, okoliczność, iż wnioskodawcy przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za czerwiec 2013 r. stanowiła przeszkodę w przyznaniu stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten miesiąc w oparciu o art. 24 ust. 2a ustawy, stąd zasadnie organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia za ten okres i przyznał prawo do tego świadczenia od 1 lipca 2013 r. Skoro natomiast orzeczenie o zaliczeniu A. M. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane zostało na stałe, to termin ważności tego orzeczenia nie upływa przed końcem okresu zasiłkowego, co uzasadniało przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego do końca okresu zasiłkowego, a więc do dnia 31 października 2013 r.

Odnosząc się do treści odwołania Kolegium stwierdziło, że brak było podstaw do przyznania prawa do świadczenia na okres od 1 lipca 2013 r. do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy, gdyż z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 24 ust. 1 ustawy świadczenia rodzinne ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń wynikających z wymienionych w nim przepisów. Ponieważ specjalny zasiłek opiekuńczy nie został w tym przepisie wskazany, to nie może on zostać przyznany na okres dłuższy niż okres zasiłkowy. Kolegium podkreśliło, że ustawodawca nie pozostawił po stronie organów orzekających w sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych (w tym specjalnego zasiłku opiekuńczego) możliwości uznaniowego przyznania tych świadczeń w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki ustawowe. Prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje osobom uprawnionym spełniającym wyznaczone w ustawie kryteria, w ściśle określonej wysokości i okresie, które są wiążące dla organów i nie mogą one ustalać tychże kryteriów na poziomie innym niż wskazany w ustawie.

We wniesionej skardze R. M. podniósł, że opieka nad osobą niepełnosprawną jest wartością konstytucyjną i celem ustawy, co wynika z art. 67 i art. 69 Konstytucji RP oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13. Zarzucił, że po trzech latach prowadzenia postępowania, po wyroku WSA w Opolu błędnie przyznano zasiłek jedynie na 4 miesiące, tj. od 1 lipca do 31 października 2013 r. Skarżący stwierdził, że wobec wydania przez Ośrodek Pomocy Społecznej poprzedniej decyzji, odmawiającej przyznania prawa do zasiłku, nie miał możliwości składania wniosków na kolejne okresy 2013-2014 i 2014-2015. Wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 19 września 2013 r. oraz z dnia 29 stycznia 2015 r., a także decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r. i przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką "z datą zakończenia spraw administracyjnych i sądowych".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa procesowego i prawa materialnego do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Poza tym, dokonując oceny w zakreślonej wyżej kognicji sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku braku stwierdzenia tego rodzaju uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.

Przypomnieć należy, że zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Zdzieszowic, którą organ ten odmówił skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką A. M. za okres od 1 czerwca 2013 r. do 30 czerwca 2013 r., a jednocześnie przyznał prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwocie 520 zł miesięcznie za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2013 r. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji Kolegium był art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy może utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował w sprawie przepisy prawa materialnego, co w praktyce oznacza, że ustalenia organu odwoławczego są zbieżne z ustaleniami organu pierwszej instancji i nie ma też potrzeby uzupełniania wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w znacznym zakresie.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były natomiast przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, z późn. zm.), zwanej dalej również ustawą, która wśród świadczeń rodzinnych wymienia grupę świadczeń opiekuńczych, do której należy specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 2 pkt 2 ustawy). Przepis art. 16a ust. 1 i 2 ustawy określa krąg osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności oraz uzależnia jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 oraz ust. 4-9 ustawy. Ustawodawca w art. 16a ust. 6 ustawy określił ponadto, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje w wysokości 520,00 zł miesięcznie.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że specyfiką niniejszego postępowania jest orzekanie w warunkach związania wynikającego z sądowego rozstrzygnięcia wydanego już uprzednio w sprawie. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której mowa w powyższym przepisie to osąd o prawnej wartości sprawy, który może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą, w tym także kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. W niniejszej sprawie, wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia 8 sierpnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op 321/14, uznał, że R. M. spełnia warunek określony w art. 16a ust. 1 ustawy, dotyczący rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, skoro w poprzednim stanie prawnym miał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchylając wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji, Sąd zobligował organy administracji do zastosowania art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem wykładni tego przepisu, przedstawionej przez Sąd.

W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowana okoliczność, że skarżący kwalifikuje się do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. M. Organy, związane poglądem prawnym wyrażonym w powyższym wyroku tut. Sądu, prawidłowo przyjęły, że spełniona została przesłanka podmiotowa w postaci rezygnacji przez R. M. z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, wobec której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.) ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, a która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krapkowicach z dnia 25 lipca 2013 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Bezsporna pozostaje też okoliczność, że skarżący opiekę tę sprawuje. Prawidłowo organy ustaliły również, iż spełnione zostało kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż dochód członków trzyosobowej rodziny skarżącego za rok 2011, pomniejszony o podatek od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne wynosił 405,74 zł na osobę i nie przekroczył kwoty określonej w art. 5 ust. 2 ustawy, wynoszącej 623,00 zł. Jednocześnie, w sprawie nie wystąpiły negatywne przesłanki wymienione w art. 16a ust. 8 tej ustawy. Nie budzi także wątpliwości wysokość przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, który został przyznany w kwocie 520 zł. Kwestią kontrowersyjną jest natomiast zagadnienie, na jaki okres świadczenie to powinno zostać przyznane.

Stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14 - 16 i art. 17 tej ustawy. Wyłączeniu określonemu we wskazanym przepisie nie podlega natomiast specjalny zasiłek opiekuńczy określony w art. 16a ustawy. Zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych.

W myśl art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a ustawy).

Z przytoczonych uregulowań jednoznacznie wynika, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego, jakim jest również specjalny zasiłek opiekuńczy, uruchamiane jest na wniosek, a nie z urzędu, przy czym świadczenie to może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności i najpóźniej do końca okresu zasiłkowego. W postępowaniu badany jest m.in. łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę lub rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę, przy czym stosownie do treści art. 3 pkt 2a ustawy oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W związku z tym stwierdzić przyjdzie, że niniejsze postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem R. M. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, złożonym w dniu 8 sierpnia 2013 r., a więc w trakcie okresu zasiłkowego, który trwał od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wniosek ten został złożony niezwłocznie po uzyskaniu orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Krapkowicach z dnia 25 lipca 2015 r. o zaliczeniu A. M. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, gdyż poprzednim orzeczeniem tegoż Zespołu z dnia 26 czerwca 2012 r. A. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony - do 30 czerwca 2013 r. Do tej też daty decyzją Burmistrza Zdzieszowic z dnia 23 sierpnia 2012 r. skarżącemu było przyznane świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł. Dostrzec jednocześnie trzeba, że kolejny wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu 3 czerwca 2013 r., a zatem tak samo jak i wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego - w trakcie biegu okresu zasiłkowego 2012/2013. Złożenie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nastąpiło w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. M. W tych okolicznościach należało rozważyć możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego począwszy od dnia 1 czerwca 2013 r., czyli - stosownie do art. 24 ust. 2a ustawy - od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Jak prawidłowo wywiódł organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, fakt istnienia po stronie skarżącego uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 520 zł od 1 do 30 czerwca 2013 r. wykluczał możliwość przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres, co uzasadniało odmowę przyznania tego zasiłku za czerwiec 2013 r. Tym samym specjalny zasiłek opiekuńczy mógł zostać przyznany począwszy od dnia 1 lipca 2013 r. do końca okresu zasiłkowego 2012/2013, czyli do 31 października 2013 r., jak prawidłowo uznały organy orzekające w sprawie.

Przyznanie natomiast świadczenia na kolejne okresy zasiłkowe 2013/2014 i 2014/2015, czego domaga się skarżący, nie jest możliwe na podstawie wniosku z dnia 8 sierpnia 2013 r. Jak bowiem wskazano wyżej, postępowanie o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest postępowaniem wnioskowym, inicjowanym wnioskiem strony i zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do tego świadczenia ustala się poczynając od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, w oparciu o dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. Dla ustalenia daty granicznej przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie ma natomiast znaczenia, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jego matki – A. M. zostało wydane na stałe. Po myśli art. 24 ust. 4 ustawy, na czas nieokreślony ustala się jedynie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.

W świetle powyższego, organ administracji publicznej nie ma możliwości ustalenia prawa do omawianego zasiłku w razie braku wniosku. Zasadnie organ odwoławczy twierdzi, że brak jest po stronie organów możliwości uznaniowego przyznania świadczeń rodzinnych, w tym specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeśli nie zostały spełnione przesłanki ustawowe. Uwzględniając żądanie skarżącego i przyznając prawo do tego świadczenia na okres wykraczający poza datę 31 października 2013 r. pomimo braku wniosku osoby uprawnionej, organ naruszyłby art. 24 ust. 2 ustawy. Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mogło więc zostać przyznane skarżącemu bezterminowo, lecz wyłącznie do końca okresu zasiłkowego, czyli do dnia 31 października 2013 r.

Dla oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów obu instancji bez znaczenia pozostaje również podniesiona w skardze okoliczność, że z uwagi na długotrwałość postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie skarżący nie miał możliwości złożenia wniosku o przyznanie świadczenia na kolejny okres zasiłkowy. Skarżący w celu zabezpieczenia swoich interesów powinien złożyć stosowny wniosek, nawet pomimo niepewności co do jego zasadności. Zauważyć przy tym trzeba, że Sądowi wiadomym jest z urzędu, iż skarżący występował do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zdzieszowicach o przyznanie różnego rodzaju pomocy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 64/15, tut. Sąd oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2014 r., wydaną w postępowaniu wszczętym wnioskiem z dnia 5 czerwca 2014 r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna. Jednak ewentualne rozważania, czy wniosek z dnia 5 czerwca 2014 r. powinien zostać zinterpretowany również jako żądanie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2013/2014 bądź też 2014/2015, nie mają znaczenia dla oceny zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, zapadłej w postępowaniu wszczętym wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2013 r. Okoliczności te mogłyby mieć natomiast znaczenie w odrębnym postępowaniu, dotyczącym kolejnego okresu zasiłkowego.

Z przedstawionych względów należało uznać, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśniając wyczerpująco jego motywy oraz prawidłowo odniósł się do istotnych argumentów odwołania. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu naruszeń uzasadniających uwzględnienie skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.