Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 78/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zamojska – Jaszczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 lipca 2011 r. S. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Decyzją z dnia 26 września 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.)-/dalej: u.s.u.s./ Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 18.460,43, w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 05/2001r., 07/2001r.-02/2002r., 07/2004r.-12/2004r. w łącznej kwocie 13.825,04zł., w tym z tytułu składek - 6.448,04 zł., z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 28.07.2011r. w wysokości 7.289,00zł. oraz z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 88,00 zł.

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 01/2001r., 05/2001r., 07/200lr.-02/2002r., 07/2004r.- 12/2004r. w łącznej kwocie 3.651,25 zł, w tym z tytułu składek - 1.727,25 zł. oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 28.07.2011r.w wysokości 1.880,00 zł. oraz z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 44,00 zł.

- na Fundusz Pracy za okres: 01/2001r., 03/2001r., 05/2001r., 07/200lr.-02/2002r., 07/2004r.- 12/2004r. w łącznej kwocie 984,14 zł., w tym z tytułu składek - 446,14 zł. oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 28.07.2011r.w wysokości 494,00 zł. oraz z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 44,00zł.

Z ustaleń organu wynikało, iż S. W. prowadził działalność gospodarczą w okresach 01.01.1999r. - 01.01.2000r., 23.05.2000r. - 01.03.2002r., 01.07.2004r. - 05.12.2007r. W okresie tym nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 46 i 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ zaznaczył przy tym, iż na dzień wpływu wniosku płatnika o umorzenie należności z tytułu składek, na koncie rozliczeniowym widniały błędne dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe i wskazał, iż aktualnie trwa wobec zobowiązanego postępowanie dotyczące ustalenia prawidłowego okresu podlegania ubezpieczeniom, co powoduje, że stan konta może ulec zmianie.

Poddając ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ uznał, iż w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Wskazał, że wobec dłużnika wdrożono postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych z dnia 16.06.2005r. dokonując zajęcia rachunku bankowego płatnika. W wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie-Koźlu, na podstawie tytułów wykonawczych przejął łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W związku z tym, iż doszło również do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, w dniu 14.09.2007r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Kędzierzynie-Koźlu dokonał wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które okazało się nieskuteczne. Obecnie na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29.07.2011 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie-Koźlu i do chwili złożenia wniosku o umorzenie, organ nie stwierdził bezskuteczności prowadzonego postępowania. Oznacza to, że na tym etapie nie jest możliwe stwierdzenie, czy w wyniku kontynuacji postępowania egzekucyjnego organ wyegzekwuje zaległe należności.

Zakład rozważył również możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). W myśl tego przepisu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił przy tym, iż to na dłużniku spoczywa obowiązek udokumentowania swojej trudnej sytuacji finansowej, bądź wykazania, że zadłużenie jest wynikiem działań niezależnych od płatnika, tj. klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń losowych, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnośnie do przesłanki skonkretyzowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 organ ustalił, że zobowiązany od grudnia 2007r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 299,92 zł, w tym: podatek od nieruchomości 59,00 zł. (średnia z 3 miesięcy), energia - ok. 185,92 zł., gaz - 55,00 zł. Nadto zobowiązany ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości ok. 100,00 zł. W oparciu o przedłożone przez wnioskodawcę oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, organ stwierdził, że S. W. posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: zaciągniętych kredytów w Banku [...] w kwocie ok. 51.000,00 zł. i w Banku [...] - ok. 15.000,00 zł. oraz zobowiązania z tytułu podatków w kwocie ok. 2.100,00 zł. Organ ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem majątku nieruchomego, tj. domu położonego w miejscowości S. o powierzchni 96,00 m2 i sadów, a także majątku ruchomego - samochodu osobowego marki VW GOLF 1.6D (rok produkcji 1984r.). Na podstawie informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie-Koźlu organ stwierdził, iż wnioskodawca nie posiadał na dzień 01.09.2011 r. zaległości podatkowych, zaś w latach 2008- 2010 osiągał dochód w wysokości odpowiednio 7.809,17 zł., 5.111,09 zł i 0 zł.

Dokonując analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika organ uznał, że zebrana dokumentacja nie wskazuje, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną dłużnik nie jest w stanie opłacić należności względem ZUS.

Przyznając, że faktycznie sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, bowiem on i jego rodzina dysponuje niewielkimi dochodami, organ podkreślił, iż przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności i powołał się na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w oparciu o art. 28 u,s.u.s. Wskazał, że zobowiązany posiada stałe źródło dochodu, pobierając obecnie świadczenie emerytalne w wysokości 1077,48 zł. miesięcznie (netto). Nadto na rzecz S. W., zobowiązany wyrokiem Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał kwotę 22.742,21 zł, jednakże płatnik nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległości z przekazanych przez ZUS pieniędzy. Organ zaznaczył także, że z przedłożonych przez wnioskodawcę rachunków ponoszonych na utrzymanie mieszkania wynika, iż są one terminowo opłacane, a rodzina dłużnika nie korzysta obecnie ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. W dalszych rozważaniach organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie ujawnił, aby zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Wprawdzie wnioskodawca powołał się na okoliczność powodzi w 2010r. jednakże, zdaniem Zakładu, biorąc pod uwagę okres powstania zaległości (01/2001r., 03/2001r., 05/2001r.-02/2002r., 07/2004r.-12/2004r.) nie można uznać za powód powstania zadłużenia składkowego oraz przesłankę do umorzenia klęskę żywiołową, która wystąpiła 5 lat później. Organ nie stwierdził również okoliczności zmuszających wnioskodawcę do opieki nad członkiem rodziny, które uniemożliwiałyby uzyskiwanie dochodu.

Końcowo organ wskazał, iż za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawiał także interes społeczny w postaci zapewnienia dochodów budżetu państwa, z których jest zapewniana bieżąca ochrona ubezpieczeniowa. Podniósł również, że umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową, bowiem zasadą jest płacenie składek na ubezpieczenia społeczne. Z tego względu także okoliczności, na które powołuje się wnoszący o udzielenie tej ulgi winny być również wyjątkowe. Wnioskodawca nie wykazał natomiast, że przyczyny powstania zaległości spowodowane zostały działaniem czynników, na które nie miał on wpływu i które były niezależne od jego postępowania. Organ wskazał nadto na możliwość rozłożenia należności z tytułu składek na raty.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. W. zarzucił, iż decyzje otrzymane z Zakładu określające wysokość zadłużenia nie są ze sobą zgodne co do kwot oraz okresu zadłużenia, a także powołał się na złą sytuację materialną, wskazując, że świadczenie emerytalne w wysokości 1077 zł nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb, m.in. zakupu opału i leków. Do wniosku załączył wyrok sygn. akt II SA/Wa 79/11 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Dodatkowo w toku postępowania odwoławczego przedłożył szereg dokumentów, w tym: kserokopie decyzji wydanych wobec Skarżącego, pism informacyjnych i zaświadczeń organów ZUS, a dotyczących m.in. sporu o przyznanie prawa do emerytury bądź innych świadczeń i zasiłków, kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 16-08-2011r., kserokopię zajęcia wierzytelności przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kędzierzynie - Koźlu z dnia 03.10.2008 r. na wniosek ZUS oraz zeznanie podatkowe PIT-36 za 2004r.

Decyzją z dnia 9 stycznia 2012 r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu zarzutów i materiału dowodowego dołączonego przez zobowiązanego do wniosku o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości argumentację tam wyrażoną.

W motywach rozstrzygnięcia, dokonując wykładni artykułu 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, organ wskazał przypadki kiedy mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością. Stwierdził przy tym, iż w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły sytuacje przewidziane w pkt 1, 2, 4 i 5 tego przepisu (wobec zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, likwidacyjne, a wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia), zatem wniosek zobowiązanego należało rozpatrywać jedynie w kontekście przesłanek wymienionych w pkt 3, 6 i 7, mianowicie: 1) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, 2) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 3) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podzielając ustalenia organu pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, iż dokonane ustalenia wykluczają umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust 2 u.s.u.s., ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Wskazał, że wnioskodawca nie prowadzi już wprawdzie działalności gospodarczej, niemniej posiada stałe źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 1077,48 zł netto. Nadto zobowiązany jest właścicielem nieruchomości - domu położonego w miejscowości S. o pow. 96,00m2 i sadów. Organ zaznaczył, iż wobec zobowiązanego ponownie wszczęto postępowanie egzekucyjne prowadzone obecnie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie Koźlu na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29.07.2011 nr od [...] do [...]. W tej sytuacji, zdaniem organu, nie można w sprawie stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić należności. Na potwierdzenie dokonanej oceny organ powołał się na poglądy wyrażone w orzecznictwie, zgodnie z którymi postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15.12.2009r. sygn. akt V SA/Wa 969/09). Przedwczesne byłoby również stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro aktualnie w stosunku do zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności na podstawie przepisów dotyczących możliwości umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Analizując przesłankę poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, organ uznał, iż okoliczności sprawy nie wskazują, iż zdarzenia takie wystąpiły w trakcie prowadzonej przez dłużnika działalności gospodarczej i miały negatywny wpływ na tę działalność. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, iż argumenty wnioskodawcy o stratach w wyniku powodzi w 2010r. nie mogły przemawiać za umorzeniem należności, z uwagi na fakt, iż skutki powodzi nie miały wpływu na powstanie zadłużenia z lat 2001 -2004.

W ocenie organu, w świetle zebranego materiału dowodowego brak było także podstaw do uznania, że przewlekła choroba zobowiązanego czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiałyby uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ zwrócił uwagę, że zobowiązany pobiera emeryturę, czyli świadczenie z Funduszu Ubezpieczenia Społecznego i nie jest ono bezpośrednio związane ze stanem zdrowia zobowiązanego, chociaż ze względu na wiek może cierpieć na schorzenia zdrowotne.

Dokonując oceny w kontekście przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ wskazał, że S. W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną L. W. Źródłem dochodu gospodarstwa domowego jest świadczenie emerytalne zobowiązanego w wysokości 1077,48 zł netto. Żona zobowiązanego od dnia 15.12.2009 r. nie została zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik, nie figuruje także jako osoba bezrobotna. Zgodnie z oświadczeniem dłużnika stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i zakupem lekarstw wynoszą 541,05 zł. Wnioskodawca posiada również zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów na łączną kwotę ok. 66.000 zł (plus odsetki) oraz z tytułu podatku od nieruchomości (ok. 2100 zł), które spłaca w kwocie ok. 100,00 zł miesięcznie.

Nie kwestionując sytuacji, w jakiej się znalazł się dłużnik i jego rodzina, Prezes Zakładu ocenił, że sytuacja ta nie ma charakteru trwałego i nie jest na tyle trudna, aby pozbawić płatnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, że po uwzględnieniu stałych kosztów rodzinie pozostaje ok. 436,43 zł na niezbędne utrzymanie, a z przedłożonych przez zobowiązanego dokumentów nie wynika, aby u żony istniały przeciwwskazania do podjęcia pracy, sugerując jednocześnie, że trudna sytuacja rodziny jest wynikiem dokonywanych przez nią wyborów, a podjęcie pracy zarobkowej przez żonę wnioskodawcy przyczyniłoby się do poprawy sytuacji finansowej rodziny.

Organ wyjaśnił także, że analiza sytuacji zobowiązanego nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego. Pod uwagę brane są także możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji, spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, możliwość zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności z tytułu składek, czy też okres przedawnienia należności. Przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą tym samym stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Dopiero całokształt sprawy i dogłębna analiza stanowią podstawę do podjęcia decyzji o umorzeniu. Podkreślił również, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych Zakład nie może przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym tj. kredytom, ponieważ opłacanie składek jest obowiązkiem przedsiębiorcy wobec Państwa, natomiast umorzenie zaległości powoduje bezpowrotną utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Reasumując, zdaniem Prezesa ZUS, z uwagi na fakt, że nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, a zebrany materiał dowodowy w sprawie nie wykazał, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wniosek o umorzenie nie zasługiwał na uwzględnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu S. W., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i uznania, iż zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt , podniósł zarzuty uchybienia zasadzie praworządności poprzez brak należytej staranności w dążeniu do uzyskania prawdy materialnej oraz braku właściwej oceny materiału dowodowego, skutkującej wydaniem zaskarżonego orzeczenia.

Uzasadniając skargę wskazał, że powodem powstania zadłużenia była zła kondycja ekonomiczna jego firmy, na którą nie miał wpływu (niestabilna sytuacja na rynku, nieuczciwa konkurencja i polityka fiskalna), przez co nie można zarzucić mu złej woli. Zarzucił, iż w zaskarżonych decyzjach organy ubezpieczeniowe nie wyważyły interesu publicznego ze słusznym interesem strony. Skarżący uważa, iż częściową odpowiedzialność za zaistniałą sytuację ponoszą organy ZUS, które bezprawnie odmawiały mu prawa do emerytury w warunkach szczególnych, przez lata pozostawały w zwłoce z wydaniem kolejnych decyzji, dezorientując skarżącego co do wysokości należnego zobowiązania. Podkreślił, że dopiero po wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu udało mu się wywalczyć emeryturę, jednakże świadczenie to nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb rodziny. Zaznaczył, że nie jest w stanie sprostać wymaganym roszczeniom i żyje na granicy ubóstwa. Zarzucił także, że dokonana przez organy ocena dowodów nie była wnikliwa lecz subiektywna. Skarżący wskazał, iż wbrew temu, co twierdzi ZUS, posiada on wprawdzie nieruchomość, lecz nieruchomość ta nie przedstawia żadnej wartości, o czym świadczy postanowienie komornika sądowego umarzające prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 4 kwietnia 2012 r. skarżący, podtrzymując stanowisko zawarte w skardze, przedłożył pismo z Zakładu Ubezpieczeń społecznych z dnia 29 lipca 2011 r. kierowane do Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie - Koźlu, z treści którego wynika, iż prowadzone przez Dyrektora oddziału ZUS postępowanie egzekucyjne okazało się w całości bezskuteczne. Pismo przesłano celem dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący wskazał, iż Urząd Skarbowy w Kędzierzynie Koźlu umorzył mu postępowanie egzekucyjne w związku z przedawnieniem, co miało miejsce w 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko i wyłącznie z punktu widzenia jej legalności, czyli pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej [p.p.s.a.], zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził takich naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. nr 11, poz. 74) przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wymienione należności mogą być również umarzane, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z mocy § 3 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podkreślić jednocześnie należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi ich umorzyć. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość umorzenia, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Odwołać się w tym miejscu wypada do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Pokreślić jednocześnie należy, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08 i wyrok z dnia 17 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 226/09 - dostępne w Internecie; wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, wybór LEX nr 137809).

Reasumując, sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż wnioskiem o umorzenie objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia. Zatem organy weryfikując możliwość umorzenia składek prawidłowo odniosły się zarówno do przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i przesłanek wynikających z treści §3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie sądu organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy podkreślając, iż w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Skarżący wraz z rodziną faktycznie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, jednak z przedstawionych przez stronę dowodów wynika, że pomimo dużego zadłużenia realizowane są częściowo spłaty, w tym na poczet spłat kredytów bankowych. Jak ustalił organ, S. W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną L. W., a źródłem dochodu gospodarstwa domowego jest obecnie świadczenie emerytalne zobowiązanego w wysokości 1077,48 zł netto. Żona zobowiązanego nie pracuje i od dnia 15.12.2009 r. nie została zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik, nie figuruje także jako osoba bezrobotna. Jak wynika z oświadczenia złożonego przez dłużnika, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i zakupem lekarstw wynoszą 541,05 zł. Posiada on również zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów na łączną kwotę ok. 66.000 zł (plus odsetki) oraz z tytułu podatku od nieruchomości (ok. 2100 zł), które spłaca w kwocie ok. 100,00 zł miesięcznie.

Oceniając sytuację życiową i materialną S. W. oraz jego rodziny organ wskazał, że jest ona trudna, lecz nie ma charakteru trwałego i nie można przyjąć, że ewentualna spłata pozbawiłaby płatnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił przy tym, że po uwzględnieniu stałych kosztów rodzinie pozostaje ok. 436,43 zł na niezbędne utrzymanie, a z przedłożonych przez zobowiązanego dokumentów nie wynika, aby u żony istniały przeciwwskazania do podjęcia pracy. Zwrócił także uwagę na to, że trudna sytuacja rodziny jest wynikiem dokonywanych przez nią wyborów, a podjęcie pracy zarobkowej przez żonę wnioskodawcy przyczyniłoby się do poprawy sytuacji finansowej rodziny. Skarżący jest właścicielem nieruchomości, w skład której wchodzi dom i sad, otrzymał również kwotę 22.742,21 zł, wypłaconą przez ZUS na poczet zaległości w związku z przyznanym świadczeniem emerytalnym. Nadto aktualnie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie-Koźlu prowadzona jest egzekucja.

Na tle tych okoliczności organ prawidłowo wywiódł, że zebrany materiał dowodowy nie wykazał całkowitej nieściągalności, gdyż Skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy. Wprawdzie wcześniej prowadzone egzekucje z majątku skarżącego okazały się bezskuteczne, to jednak ta okoliczność nie przesądza o efekcie prowadzonej obecnie egzekucji, zwłaszcza, że Skarżący otrzymuje od niedawna świadczenie emerytalne i posiada nieruchomość. Także fakt posiadania innych zadłużeń, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, nie przesądza o bezskuteczności egzekucji. Ocenie tych faktów dokonanej przez organ nie można przypisać dowolności, znajduje ona uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, który organ ocenił wykazując brak całkowitej nieściągalności.

Odnosząc się z kolei do przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podkreślić należy, iż zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ poczynił ustalenia w tym zakresie i doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, aby powstałe zaległości wynikały z sytuacji nadzwyczajnej i spowodowane były zdarzeniami losowymi, na które zobowiązany nie miał bezpośrednio wpływu i które były niezależne od sposobu jego postępowania, co mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego udzielenia przedmiotowej ulgi. Ustalenia oraz ocena zgromadzonego materiału dowodowego w tym zakresie nie nosi znamion dowolności. Podobnie jak ocena pozostałych przesłanek w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego, który nie pozwalał na przyjęcie, że przewlekła choroba zobowiązanego czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiałyby uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił przy tym, że powszechnie obowiązującą zasadą jest opłacenie należności z tytułu składek w prawidłowej wysokości i określonym ustawowo terminie, a umorzenie z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, dlatego też okoliczności, które spowodowały zaległości i wskazywane są jako przyczyna zaległości przez skarżącego, muszą posiadać tę samą cechę. W przeciwnym przypadku umorzenie należności z tytułu składek w niniejszej sprawie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości. Stawiałoby to płatnika w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków. Nadto Prezes wskazał, iż z dokumentów dotyczących zdrowia skarżącego nie wynika, aby był on osobą niezdolną do pracy, czy mającą dolegliwości zdrowotne ograniczające jego możliwości zarobkowe.

Organ uzasadniając swoje stanowisko zwrócił także uwagę, że analiza sytuacji zobowiązanego nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, gdyż brane są pod uwagę także możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji, spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, możliwość zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności z tytułu składek, czy też okres przedawnienia należności. Zatem, przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności, a Zakład nie może przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym tj. kredytom, kosztem składek.

Zatem, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że odmawiając umorzenia składek, nie przekroczono granic swobodnego uznania. W ocenie Sądu organ odwoławczy, nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. W uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom, nie można zarzucić dowolności. Skoro zatem organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał okoliczności, które świadczą o tym, że odmawiając umorzenia składek, nie przekroczono granic swobodnego uznania, to brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto podkreślić należy, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, szczegółowo określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nawet gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalona całkowita nieściągalność należności bądź spełnione będą inne kryteria upoważniające do umorzenia , to ponieważ decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, organ może odmówić ich umorzenia. Z tych względów Sąd nie podzielił zarzutu uchybienia zasadzie praworządności poprzez brak należytej staranności w dążeniu do uzyskania prawdy materialnej oraz braku właściwej oceny materiału dowodowego.

Podzielić także należy stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, że decyzje o umorzeniu mają jedynie charakter informacyjny w zakresie wskazanych w nich kwot, a ewentualny spór w tej materii powinien być rozstrzygany w decyzji określającej zadłużenie z tytułu składek, na co zwrócił uwagę WSA w Warszawie w przywołanym przez organ wyroku sygn. akt V SA/Wa 1434/09. Sąd w niniejszym składzie podziela to stanowisko. Zatem zarzuty skargi dotyczące różnic odnośnie kwot wykazywanych z tytułu zaległości, nie mogą zostać w tym postępowaniu uwzględnione.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.