Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 248/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 119  pkt 1,  art. 120,  art. 145  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Nadleśnictwa [...] kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] została wydana z naruszeniem prawa, w zakresie w jakim Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] nie brał udziału w postępowaniu i nie uchylił ww. decyzji Kolegium z powodu upływu okresu 5 lat od dnia jej doręczenia.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

D. M. wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1954 r., nr [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości należącej do P. M., na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego,, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339).

W rozpoznaniu powyższego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ww. decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. stwierdziło nieważność powołanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1954 r., w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...], stanowiącej w dacie przejęcia własność P. M.

Nadleśnictwo [...] wystąpiło o wznowienie postępowania administracyjnego, zakończonego powołanym powyżej orzeczeniem Kolegium, z uwagi na fakt, że nie brało udziału w tym postępowaniu administracyjnym.

Następnie decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] umorzyło postepowanie, po czym postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. przekazało przedmiotowy wniosek Wojewodzie [...].

Po rozstrzygnięciu przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu kompetencyjnego, wynikłego w niniejszej sprawie, postanowieniem z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt I OW 39/10 Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...]. Organ uzasadnił, że skoro w kwestionowanym orzeczeniu nie określono nieruchomości, które zostały przejęte na własność Państwa, nie jest dopuszczalne, ani ustalenie treści tego orzeczenia, na podstawie wpisu o aktualnej księdze wieczystej, ani domniemywanie, że nieruchomości ujawnione w tej księdze stały się własnością Skarbu Państwa, na podstawie kwestionowanego orzeczenia. Nie jest zatem uprawnione przypisywanie obecnemu właścicielowi nieruchomości przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1954 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], zarzucając naruszenie: art. 77 § 1, art. 7, art. 156 § 2, 107 § 1, 80 kpa. oraz nadinterpretację art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postepowaniu administracyjnem. Wskazał też na niezgodność zaskarżonego orzeczenia z treścią art. 2 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1051). Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w pkt 1 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w całości i w pkt 2 stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] została wydana z naruszeniem prawa w zakresie w jakim Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] nie brał udziału w postępowaniu i nie uchylił jej z powodu upływu okresu 5 lat od dnia jej doręczenia.

Minister uzasadnił, że w niniejszej sprawie postępowanie wznowione zostało w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Przy czym wskazał, że przez udział w postępowaniu należy rozumieć nie tylko udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale też w czynnościach decydujących, który jest realizowany przez doręczenie stronie decyzji.

Stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] nie brał udziału w postępowaniu nieważnościowym, zakończonym ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r., gdyż został pominięty w prowadzonym postępowaniu. Przy czym Nadleśnictwo wywodzi swój interes prawny z faktu, że jest obecnym właścicielem nieruchomości, przejętej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1954 r., położonej w miejscowości [...], powiat [...], stanowiącej własność P. M.

W ocenie organu II instancji ustalenie stron postępowania administracyjnego, poprzez określenie obecnych właścicieli przejętej nieruchomości nie jest równoznaczne z uzupełnieniem orzeczenia, wydanego w postępowaniu zwyczajnym. Skoro przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma podmiot, którego dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jego prawem chronione interesy, poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących mu praw, to organ odwoławczy stwierdził, że należy uznać Skarb Państwa za stronę postępowania. Z tego względu uznał, iż przedmiotowa decyzja Kolegium z 2008 r. została wydana z naruszeniem prawa w zakresie jaki Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] nie brał udziału w postępowaniu. Przy czym nie jest możliwe uchylenie tej decyzji, gdyż minęło już 5 lat od czasu jej doręczenia.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w zakresie pkt 2 - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Nadleśnictwo [...], zarzucając:

- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, przez przyjęcie, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nie może być uchylona z powodu upływu okresu 5 lat od dnia jej doręczenia, skoro Nadleśnictwo nie było stroną w tym postępowaniu z przyczyn ewidentnie zawinionych przez Kolegium, nie ma terminu doręczenia decyzji,

- naruszenie przepisu art. 146 § 1 w zw. z art. 109 kpa., przez pominięcie faktu, że skoro decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem prawa w zakresie udziału Nadleśnictwa w postępowaniu, to fakt ten powinien również dotyczyć wydania i doręczenia decyzji, jako efektu toczącego się postępowania.

W związku z powyższym wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnioskował o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast w myśl art. 119 pkt 1 ww. ustawy sprawa może być rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 kpa lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa, dającym podstawę do wznowienia postępowania. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.

Zaskarżone orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Z akt sprawy wynika, że kwestionowana decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej – tj. J. M., który zmarł w dniu [...] sierpnia 2015 r. Wynika to z nadesłanego do akt sądowych odpis zupełnego aktu zgonu z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...].

W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną.

Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. W przypadku zaś wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33).

Powyższe oznacza, że J. M., który zmarł w dniu [...] sierpnia 2015 r., nie mógł być stroną postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r. Wynika to z faktu, że z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, tj. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiadał, w toku prowadzonego postępowania, informację w tym zakresie.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ wezmą pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określą właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, przy czym Sąd nie badał jej merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.