Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 976/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz M. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. B.A.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 5 lipca 2021r. M.S. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem K.C.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2021r. odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na okoliczność, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy zarobkowej ściśle w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Ponadto organ pierwszej instancji powołał treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazując, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z materiału dowodowego sprawy wynika natomiast, że żyje matka niepełnosprawnego K.C., mieszka w tym samym domu i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wyjaśniło, że skarżąca jest siostrą niepełnosprawnego K.C., który jest kawalerem, jego ojciec nie żyje, żyje natomiast jego matka K.C. K.C. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] grudnia 2005r., znak: [...], wydanym na stałe K.C. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W w/w orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 grudnia 2005r.

Ponadto Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego w dniu 13 lipca 2021r. wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawny K.C. zamieszkuje wraz z siostrą M.C., jej mężem oraz trojgiem dzieci w domu jednorodzinnym stanowiącym własność M. S., zajmując piętro domu składające się z 5-ciu pokoi, kuchni, łazienki oraz WC. Parter domu zamieszkuje K.C. - matka skarżącej i jej niepełnosprawnego brata prowadząc tam wspólne gospodarstwo domowe wraz z najstarszym synem Ł.C.. W złożonym w dniu 26 lipca 2021r. oświadczeniu, pod rygorem odpowiedzialności karnej, K.C. oświadczyła, że nie może pomóc córce w opiece nad synem K.C., ponieważ sprawuje opiekę nad starszym synem Ł.C.. Jak wynika z załączonego do akt sprawy potwierdzenia stopnia niepełnosprawności w systemie [...] z dnia [...] października 2021r. K.C. legitymuje się orzeczeniem znak: [...], wydanym z dnia [...] marca 2020r. zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wnioskodawczyni M.S. nie pozostaje w zatrudnieniu, z uwagi na pełnioną nad bratem opiekę od dnia 1 lipca 2013r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym (wywiad środowiskowy z dnia 13 lipca 2021r., oświadczenia M.S. zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia).

Kolegium stwierdziło, że okolicznością, która wyłącza uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu - to jest w rozpatrywanym przypadku rodzica dziecka - i tym samym przenoszącą to uprawnienie na osobę spokrewnioną w linii bocznej rodzeństwo - jest występowanie obiektywnych przeszkód do których zalicza pozbawienie rodziców praw rodzicielskich, ich małoletniość lub posiadanie przez rodzica orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium dodało, że art. 17 ust. 1i1a u.ś.r. przez odesłanie do przepisów k.r.o. jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Dalszym krewnym pomoc przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki, ze względu na orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym.

Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, że niepełnosprawny K.C. ma matkę, zamieszkującą w tym samym domu jednorodzinnym. K.C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta uzasadnia – zdaniem Kolegium - odmowne załatwienie przedmiotowego wniosku. W ocenie Kolegium, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a u.ś.r. wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1 a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Kolegium ponadto wskazało, że również zastosowanie wykładni przedmiotowych przepisów, która nakazuje uwzględnienie przyczyn obiektywnych leżących po stronie rodzica podopiecznego, który nie może sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem z racji m.in. stanu zdrowia i wieku (przyczyny obiektywne) prowadzi do wniosku, że w przedmiotowej sprawie skarżącej wnioskowane świadczenie nie przysługuje. W odniesieniu do powyższego Kolegium wskazało, że matka podopiecznego, choć posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności to skutecznie sprawuje opiekę nad innych członkiem rodziny, pobierając z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Skoro po stronie L. C. w sprawie dotyczącej przysługującego jej świadczenia pielęgnacyjnego, nie występują przeszkody w sprawowaniu przez nią całodobowej opieki nad innym członkiem rodziny, z tytułu czego pobiera świadczenie, to nie można uznać, że w niniejszej sprawie takie przeszkody już istnieją i przenoszą one obowiązek alimentacyjny z L.C. na M. S. W ocenie Kolegium, jeżeli K.C. wykonuje czynności opiekuńcze oznacza to, że nie występują po jej stronie takie przeszkody obiektywne jak wiek, stan zdrowia, uniemożliwiający jej sprawowanie opieki nad dzieckiem. Sama okoliczność opiekowania się innym dzieckiem, nie oznacza, że w sprawie wystąpiły obiektywne przyczyny, które spowodowały przejście obowiązku alimentacyjnego uprawniającego wnioskodawcę do przedmiotowego świadczenia z matki na siostrę K. C. Okoliczność opiekowania się – zdaniem Kolegium - już innym członkiem rodziny nie mieści się w obiektywnych względach leżących po stronie matki K.C. Również z przepisów ustawy nie wynika, że fakt pobierania już jednego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia przejście uprawnienia na innego członka rodziny.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając naruszenie:

1.prawa materialnego poprzez:

naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec brata;

dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma matkę nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawują nad nim opieki;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy: przyjęcie, że skoro wymagający opieki ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Tym samy organ odgórnie przesądził o braku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając okoliczności niemożności faktycznej sprawowania opieki przez ww. osobę.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji organu I instancji, a także zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych a orzeczeniu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik skarżącej podniosła, że kwestia wymogu legitymowania się: małżonków, dzieci czy rodziców osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (które wedle literalnej treści w/w przepisów ustawy jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobą w dalszym stopniu zobowiązanym do alimentacji) wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń organów odwoławczych i sądów administracyjnych. Dodała przy tym, że jednolite stanowisko wypracowane w orzecznictwie nakazuje organom administracji brać pod uwagę, przy ustaleniu zaistnienia przesłanek określonych w wymienionym przepisie, obiektywne, faktyczne i niezależne od woli tych osób możliwości sprawowania przez nie opieki, a nie formalny fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności.

Pełnomocnik skarżącej zwróciła uwagę, że gdyby organ prawidłowo ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy, jego wątpliwości nie powinien budzić fakt, że matka osoby wymagającej opieki, z uwagi na legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i sprawowaniem całodobowej opieki nad drugim synem nie jest w stanie zapewnić opieki nad synem K.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Ponadto Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) (dalej: p.p.s.a.). W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zawarto w skardze z dnia 30 listopada 2021 r. Wobec niezajęcia stanowiska przez organ na powyższy wniosek w terminie 14 dni Sąd był uprawniony do rozpoznania niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Badając zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, które czyniły koniecznym wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie poza sporem pozostaje, że K.C. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W myśl orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] grudnia 2005r. niepełnosprawność istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 grudnia 2005 r. Z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, że opieka nad K.C. polega na pomocy w karmieniu, myciu, przewijaniu, ubieraniu, podawaniu leków. Niepełnosprawny nie porozumiewa się słownie, nie chodzi, pełza lub porusza się na wózku inwalidzkim z pomocą innej osoby. K.C. jest kawalerem, nie żyje jego ojciec, natomiast żyje matka K.C.. Poza sporem pozostaje również to, że opiekę nad niepełnosprawnym sprawuje wyłącznie siostra M.S.

W rozpoznawanej sprawie, w pierwszej kolejności, rozstrzygnięcia Sądu wymagało zagadnienie, czy w świetle przepisów u.ś.r. dopuszczalna była odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrze, w sytuacji, gdy żyje matka niepełnosprawnego, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Natomiast zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Należy także przywołać przepisy art. 133 k.r.o. według którego rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania (§ 1). Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się(§ 3). Granicą świadczeń w ramach realizacji obowiązku alimentacyjnego po stronie rodziców, obok usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, są ich możliwości zarobkowe i majątkowe (art. 135 § 1 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny rodziców względem niesamodzielnego dziecka ma dwojaką naturę. Może on polegać na dostarczaniu dziecku materialnych środków utrzymania w naturze lub w pieniądzu ale także na osobistych staraniach o zaspokojenie potrzeb dziecka i zapewnienie mu niezbędnej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cytowanej ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, CBOSA). Zawsze jednak warunkiem niezbędnym do takiej oceny jest ustalenie, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności, z obiektywnych a nie subiektywnych przyczyn, nie mogą zajmować się swoim rodzicem.

W orzecznictwie wskazuje się, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Podnosi się, że formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego też ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny bliski krewny (wyroki NSA z 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16 i 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19; CBOSA).

W orzecznictwie podkreśla się także, iż konieczne jest rozważanie całokształtu sytuacji rodzinnej, bytowej i zdrowotnej osób zobowiązanych w pierwszym stopniu do alimentacji, aby można było rozstrzygnąć, czy po ich stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2616/20 i wyrok WSA w Olsztynie z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol 343/20; CBOSA). Sąd podziela powyższy pogląd, który implikuje, że obiektywne przyczyny niemożności sprawowania swych obowiązków przez bliższego krewnego nie ograniczają się do jego wieku i stanu zdrowia, lecz powinny obejmować całokształt okoliczności, w tym sytuację rodzinną i bytową, również związaną z koniecznością sprawowania opieki przez rodzica nad innym niepełnosprawnym dzieckiem.

Do sytuacji, w których niepełnosprawność dotyka więcej niż jedno dziecko w rodzinie odniósł się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 listopada 2014 r.(SK 7/11). Trybunał dostrzegł, że niepełnosprawność kilkorga dzieci implikuje zazwyczaj konieczność rezygnacji obojga rodziców lub opiekunów prawnych z pracy zarobkowej, bo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi i ich pielęgnowanie, przerasta fizyczne możliwości jednego z rodziców czy opiekuna faktycznego. Skoro jedno i drugie z rodziców wywiązuje się ze swoich obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego dziecka, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to każde z nich powinno w swych działaniach otrzymywać odpowiednie wsparcie państwa

Na gruncie niniejszej sprawy należy wskazać, że organ zaniechał rozważenia czy obiektywne względy, takie jak wiek, stan zdrowia, sytuacja rodzinna, zakres opieki sprawowanej przez L. C. nad niepełnosprawnym najstarszym synem Ł. C., stanowią obiektywne przeszkody dla sprawowania przez nią opieki nad K.C. Zaniechał rozważenia sytuacji rodzinnej i bytowej skarżącej oraz matki i każdego spośród rodzeństwa K. C. w zakresie niezbędnym do ustalenia istnienia po stronie skarżącej obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnego brata.

Ponadto należy wskazać na konieczność dokonania przez organ ustaleń odnośnie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki. Na organie ciąży obowiązek podjęcia wszelkich możliwych działań w celu wyjaśnienia kwestii istnienia takiego związku, zwłaszcza w sytuacji, gdy jego brak został wskazany przez organ I instancji jako jedna z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskazało natomiast, że dopóki skarżąca nie wykaże, że matka K.C. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności brak jest podstaw do dokonywania dalszych ustaleń w przedmiocie, czy rezygnacja przez skarżącą z pracy zarobkowej nastąpiła w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem K. C. W konsekwencji Kolegium zaniechało dokonania ustaleń odnośnie istnienia takiego związku, pomimo że zdaniem organu I instancji o jego braku przesądza jedynie fakt, że skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od 1 lipca 2013 r. podczas gdy stopień niepełnosprawności K. C. datuje się na dzień [...] grudnia 2005 r. Organ I instancji pominął przy tym fakt, że niepełnosprawność K. C. istnieje od urodzenia, co wynika z treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa teza została postawiona przez organ I instancji bez dokładnego zbadania sytuacji skarżącej i przeprowadzenia w tym kierunku postępowania wyjaśniającego.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w z wz. z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., przez błędną jego wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) oraz, że z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Z tych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium, a z uwagi na charakter naruszeń i tło sprawy również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.).

Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.).

O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

dc