Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 740/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6560
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 24 ust. 8, art. 24 ust. 8 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1387
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - t.j.
article: art. 177, art. 492 § 1, art. 492 § 2, art. 492 § 3, art. 494, art. 497 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 505
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A.K. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] czerwca 2020 r. A. K. (dalej: "skarżący") zwrócił się z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie określenia kosztów uzyskania przychodów oraz ustalenia kolejności zbycia umarzanych udziałów. Przedstawiając opis zdarzenia przyszłego skarżący wskazał, że podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce oraz , że jest udziałowcem w A. sp. z o.o., w której udziały nabył w następujący sposób:

1) Pierwsze nabycie w grudniu 2017 r. w ilości [...] za określoną kwotę pieniężną z spośród których w lipcu 2018 r. zostało umorzonych bez wynagrodzenia [...] udziałów ze wspomnianych wyżej [...] udziałów w wyniku czego skarżący nadal był właścicielem [...] udziałów w spółce A.

2) Drugie nabycie nastąpiło w październiku 2018 r., kiedy miało miejsce połączenie A. sp. z o.o. z B. sp. z o.o. W dacie połączenia A. sp. z o.o. i B. sp. z o.o. skarżący był także udziałowcem drugiej wskazanej spółki posiadającym [...] udziałów w jej kapitale zakładowym. A. sp. z o.o. przejęła B. sp. z o.o. w październiku 2018 r., w wyniku czego zostało utworzonych [...] nowych udziałów w kapitale zakładowym A. sp. z o.o. W zamian za dotychczas przysługujące wnioskodawcy w kapitale B. sp. z o.o. [...] udziałów, A. sp. z o.o. jako spółka przejmująca wydała skarżącemu (jako wspólnikowi spółki przejmowanej – B. sp. z o.o.) [...] nowo utworzonych udziałów, przy czym wydanie tych [...] udziałów było uzależnione od wniesienia przez skarżącego do A. sp. z o.o. dopłat w gotówce w określonej kwocie, na podstawie art. 492 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1526 ze zm. – dalej w skrócie: "k.s.h."). Skarżący wniósł dopłaty takie w gotówce w określonej przez A. sp. z o.o. kwocie.

3)Trzecie nabycie udziałów w A. sp. z o.o. nastąpiło w styczniu 2019 r. na skutek utworzenia nowych udziałów w tej spółce, w wyniku czego skarżący objął [...] nowo utworzonych udziałów w zamian za wkład pieniężny.

Skarżący wyjaśnił również, że:

1) W maju 2017 r. została utworzona B sp. z o.o., w której objął [...] udziałów w zamian za wkład pieniężny , każdy wynoszący [...] zł ( [...] udziałów wkład pieniężny w kwocie [...] zł.

2) W grudniu 2017 r. nastąpiło podwyższenie kapitału zakładowego w B. sp. z o.o. w której objął [...] udziałów w jej podwyższonym kapitale zakładowym o w zamian za wkład pieniężny w kwocie [...]zł. ( każdy udział za [...] zł).

3) W lipcu 2018 r. zostały umorzone bez wynagrodzenia [...] udziały w kapitale zakładowym B. sp. z o.o. w rezultacie pozostał właścicielem [...] udziałów w kapitale zakładowym tej spółki.

4) W październiku 2018 r. nastąpiło połączenie obu spółek w drodze przejęcia przez A. sp. z o.o. (spółka przejmująca) B. sp. z o.o. (spółka przejmowana), w wyniku czego w zamian za posiadane [...] udziałów w B. sp. z o.o. oraz dopłatę kwoty pieniężnej, objął [...] udziałów w A. sp. z o.o.

Skarżący łącznie wydatki skarżącego na objęcie udziałów w B. sp. z o.o. wyniosły [...] zł. z czego wydatki na objęcie [...] udziałów umorzonych bez wynagrodzenia w lipcu 2018 r. wyniosły [...] zł. Skarżący uznał na podstawie art. 30b ust. 7 w zw. z art. 30a ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1426 ze zm. – dalej: "ustawa o PDOF") , że z uwagi na brak możliwości identyfikacji umorzonych wtedy bez wynagrodzenia udziałów dla ustalenia tych kosztów skarżący przyjął kwotę zasadę, udziały te były zbywane według kolejności, począwszy od najwcześniej nabytych. To z kolei zdeterminowało ustalenie kosztów uzyskania przychodów przypadających na umorzone bez wynagrodzenia [...] udziały na kwotę [...]zł. Oznacza to, że łączne wydatki na objęcie pozostałych [...] udziałów w [...] sp. z o.o., które istniały na dzień przejęcia [...] sp. z o.o. przez A. sp. z o.o. wyniosły [...] zł.

W 2020 r. lub następnych latach skarżący planuje sprzedaż lub umorzenie za wynagrodzeniem części lub całości nabytych udziałów w A. sp. z o.o., w tym także [...] udziałów w A. sp. z o.o., objętych w wyniku dokonanego w październiku 2018 r. połączenia A. sp. z o.o. (spółka przejmująca) i B. sp. z o.o. (spółka przejmowana).

Na tle tak przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego skarżący postawił następujące pytania:

1) Czy prawidłowe jest stanowisko, że w przypadku sprzedaży udziałów w A. sp. z o.o. lub umorzenia za wynagrodzeniem udziałów w A. sp. z o.o. dla ustalenia dochodu z tego tytułu, w tym dla ustalenia kosztów uzyskania przychodów sprzedawanych lub umarzanych za wynagrodzeniem udziałów może zastosować metodę bezpośredniej identyfikacji sprzedawanych lub umarzanych za wynagrodzeniem udziałów, jeśli będzie w stanie zidentyfikować, które udziały są sprzedawane lub umarzane za wynagrodzeniem i w rezultacie może ustalać koszty uzyskania przychodów przypadające na te zidentyfikowane sprzedawane lub umarzane za wynagrodzeniem udziały w A. sp. z o.o.?

2) Czy prawidłowe jest stanowisko, że w przypadku umorzenia bez wynagrodzenia części udziałów w A. sp. z o.o., wydatki przypadające na udziały umarzane bez wynagrodzenia wyliczone na podstawie art. 22 ust. 1f lub art. 23 ust. 1 pkt 38 i 38c ustawy PDOF jako wydatki na nabycie lub objęcie tych umarzanych bez wynagrodzenia udziałów, będą mogły stanowić w przyszłości koszt uzyskania przychodów przy sprzedaży lub umorzeniu za wynagrodzeniem pozostałych udziałów w A. sp. z o.o. i będzie to koszt rozliczony proporcjonalnie na wszystkie udziały jakie pozostały po umorzeniu udziałów bez wynagrodzenia?

3) Czy prawidłowe jest stanowisko, że w przypadku sprzedaży lub umorzenia za wynagrodzeniem [...] udziałów w A. sp. z o.o., objętych w wyniku dokonanego w październiku 2018 r. połączenia A. sp. z o.o. (spółka przejmująca) i B. sp. z o.o. (spółka przejmowana), w wyniku którego to połączenia w zamian za [...] udziałów w B. sp. z o.o. oraz dopłatę na rzecz A. sp. z o.o. kwoty pieniężnej wnioskodawca objął [...] udziałów w A. sp. z o.o., będą kosztem uzyskania przychodów z tytułu sprzedaży lub umorzenia za wynagrodzeniem tych [...] udziałów w A. sp. z o.o., wszystkie wkłady pieniężne poniesione na objęcie [...] udziałów w B. sp. z o.o. oraz kwota dopłaty pieniężnej wniesiona skarżącego do A. sp. z o.o. na etapie połączenia A. sp. z o.o. z B. sp. z o.o.?

W ocenie skarżącego na postawione przez niego pytania należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z [...] września 2020 r., nr [...] uznał za nieprawidłowe stanowisko skarżącego w części dotyczącej uznania za koszt uzyskania przychodu dopłaty pieniężnej oraz wydatków poniesionych na nabycie lub objęcie udziałów, które zostały umorzone bez wynagrodzenia. W pozostałym zakresie stanowisko wnioskodawcy uznano za prawidłowe. Dyrektor powołując się m. in. na art. 30a ust. 3 w zw. z art. 30b ust. 7 ustawy o PDOF wyjaśnił , że możliwość ustalenia dochodu przy zastosowaniu zasady FIFO może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy nie jest możliwa identyfikacja poszczególnych, posiadanych przez udziałowców udziałów w spółce kapitałowej. W przypadku zbycia udziałów w spółce z o.o., w tym w celu ich umorzenia, objętych w różny sposób i po różnej cenie brak regulacji odnośnie kolejności w jakiej podatnik powinien zbywać posiadane przez siebie udziały. Zatem wybór, w jakiej kolejności ma być przeprowadzona ta procedura, zależy od udziałowca, którego udziały mają być przedmiotem zbycia, w tym w celu umorzenia. Powyższy sposób ustalania kolejności zbycia udziałów dotyczy sytuacji, gdy znany jest koszt ich nabycia. W niniejszej sprawie skarżący wskazał, że nabył udziały w różny sposób i po różnej cenie, co oznacza, że znana jest mu data nabycia udziałów i ich cena.

Dyrektor odnosząc się do kwestii kosztów uzyskania przychodów powołując się na art. 24 ust. 8 ustawy o PDOF wyjaśnił, że połączenie spółek w momencie jego dokonania nie wywołuje skutków podatkowych. Powstają one dopiero w momencie odpłatnego zbycia udziałów (akcji) uzyskanych w wyniku połączenia. Stosownie do art. 24 ust. 8 pkt 2 ustawy o PDOF koszty uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia udziałów spółki przejmującej należy ustalić w oparciu o art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy oraz wartość wydatków na objęcie i nabycie udziałów w spółce przejętej.

W ocenie Dyrektora dopłaty stanowią część majątku spółki, jednakże nie powiększają one udziałów wspólników w kapitale zakładowym spółki, co oznacza, że ich wniesienie do spółki nie prowadzi do podwyższenia jej kapitału zakładowego. Dopłaty nie stanowią zatem wydatku na objęcie (nabycie) udziałów. Udziały funkcjonują niezależnie od dopłaty, a jedynie wielkość tej dopłaty ustalana jest w proporcji do już posiadanych udziałów. Dopłata do kapitału sp. z o.o. nie stanowi zatem kosztu uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia udziałów. W konsekwencji kosztami uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia udziałów A. sp. z o.o. (spółki przejmującej) będą wydatki poniesione przez skarżącego na objęcie [...] udziałów B. sp. z o.o. Natomiast nie będą nimi dopłaty, które stanowią wydatki poniesione z tytułu funkcjonowania spółki jako podmiotu gospodarczego.

W ocenie Dyrektora pod pojęciem wydatków na nabycie udziałów (akcji), należy rozumieć wszelkie wydatki bezpośrednio warunkujące nabycie, czyli takie, bez których nabycie udziałów nie byłoby możliwe. Takiego rozumienie pojęcia "wydatki na nabycie", odnosi się wyłącznie do kosztów, których poniesienie warunkuje nabycie udziałów (akcji). Warunkiem koniecznym uznania danego wydatku za koszt uzyskania przychodu jest jego związek przyczynowo-skutkowy z uzyskaniem przychodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji). W ocenie Dyrektora kosztów nabycia udziałów, które zostały umorzone bez wynagrodzenia nie można traktować jako kosztów uzyskania przychodów ze zbycia pozostałych udziałów będących w posiadaniu wspólnika w przypadku sprzedaży tych udziałów bądź ich umorzeniem za wynagrodzeniem, gdyż nie zachodzi w tym przypadku związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy poniesionym kosztem a uzyskanym przychodem. Koszt nie będzie dotyczył tych udziałów, z których odpłatnego zbycia powstanie przychód.

W ocenie Dyrektora nie można związku przyczynowego pomiędzy wydatkami na nabycie udziałów umorzonych bez wynagrodzenia a przychodem ze zbycia lub umorzenia pozostałych udziałów w spółce postrzegać w kontekście uczestnictwa w spółce i koniecznością współdziałania z innymi wspólnikami na rzecz jej dobra. Kosztem uzyskania przychodów z tytułu zbycia udziałów (akcji) są wydatki poniesione na nabycie udziałów lecz nie wszystkich, tylko konkretnie tych udziałów, ze zbycia których uzyskiwany jest przychód.

W konsekwencji Dyrektor za nieprawidłowe uznał stanowisko skarżącego , że wydatki poniesione na nabycie lub objęcie umorzonych bez wynagrodzenia udziałów A. sp. z o.o. będą mogły stanowić koszt uzyskania przychodu przy sprzedaży lub umorzeniu za wynagrodzeniem pozostałych udziałów tej spółki.

Pismem z [...] listopada 2020 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na omówioną powyżej interpretację indywidualną wnosząc o jej uchylenie w części w jakiej stwierdza ona nieprawidłowość jego stanowiska co do możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów dopłaty pieniężnej, na etapie ustalania kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży lub umorzenia za wynagrodzeniem opisanych we wniosku o wydanie interpretacji [...] nowo utworzonych udziałów, których wydanie dla skarżącego było uzależnione od wniesienia przez niego do A. sp. z o.o. dopłat w gotówce w określonej kwocie, na podstawie art. 492 § 3 k.s.h. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej interpretacji zarzucił o naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy polegające na:

1) dopuszczeniu się błędu wykładni przepisu prawa materialnego art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PDOF w zw. z art. 492 § 3 i art. [...] k.s.h. polegającego na utożsamieniu dopłat wniesionych w trybie z art. 492 § 3 k.s.h. z dopłatami z art. [...] k.s.h., co skutkowało nieprawidłowym uznaniem przez organ, że dopłaty do jakich wniesienia w gotówce został zmuszony skarżący na etapie połączenia spółek (tj. dopłaty określone w art. 492 § 3 k.s.h.) były dopłatami tożsamymi co do charakteru prawnego z dopłatami o których mowa w art. [...] k.s.h. i jako takie nie mogą stanowić kosztu uzyskania przychodów na etapie sprzedaży lub umorzenia za wynagrodzeniem tych [...] udziałów w A. sp. z o.o., podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 21 ust. 1 pkt 38 ustawy o PDOF w zw. z art. 492 § 3 i art. [...] k.s.h., winna skutkować uznaniem, że dopłaty w gotówce faktycznie wniesione przez skarżącego w trybie art. 492 § 3 k.s.h. mają inny charakter prawny niż dopłaty, o których mowa w art. [...] k.s.h. i będą kosztem uzyskania przychodów na etapie sprzedaży lub umorzenia za wynagrodzeniem tych [...] udziałów w A. sp. z o.o., jako że stanowią wydatek na objęcie tych [...] udziałów w A. sp. z o.o. w rozumieniu art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PDOF;

2) dopuszczeniu się niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. odmowy zastosowania art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PDOF poprzez błędne uznanie, że dopłaty wpłacone przez skarżącego w trybie art. 492 § 3 k.s.h. nie stanowią jego wydatku na nabycie [...] udziałów w A. sp. z o.o., podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PDOF winna doprowadzić organ do wniosku, że dopłaty te stanowią wydatek na objęcie [...] udziałów w A. sp. z o.o. i będą mogły stanowić koszt uzyskania przychodu na etapie sprzedaży lub umorzenia za wynagrodzeniem tych [...] udziałów w A. sp. z o.o.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonej interpretacji indywidualnej. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej kosztami uzyskania przychodu skarżącego z tytułu odpłatnego zbycia udziałów A. sp. z o.o., jako spółki przejmującej, będą poniesione przez niego wydatki na objęcie [...] udziałów B. sp. z o.o. będącej spółką przejmowaną. Nie będą jednak stanowić kosztu uzyskania przychodu skarżącego z tytułu odpłatnego zbycia udziałów A. sp. z o.o. dopłaty wnoszone w trakcie połączenia, które stanowią wydatki poniesione z tytułu funkcjonowania spółki jako podmiotu gospodarczego. Skarżący kwestionuje interpretację w części uznającej za nieprawidłowe jego stanowisko co do możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów dopłaty pieniężnej, na etapie ustalania kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży lub umorzenia za wynagrodzeniem opisanych we wniosku [...] nowo utworzonych udziałów, których wydanie dla skarżącego było uzależnione od wniesienia przez niego do spółki A. dopłat w gotówce w określonej kwocie, na podstawie art, 492 § 3 Kodeksu spółek handlowych. Prezentuje stanowisko, że faktycznie wniesione przez niego dopłaty w związku z przejęciem przez A. sp. z o.o. B. sp. z o.o. będą stanowić koszt uzyskania przychodu na etapie sprzedaży lub umorzenia udziałów A. sp. z o.o. będącej spółką przejmującą.

Sąd rację w sporze przyznał Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej.

Zgodnie z art. 492 § 1 k.s.h. , połączenie może być dokonane: przez przeniesienie całego majątku spółki (przejmowanej) na inną spółkę (przejmującą) za udziały lub akcje, które spółka przejmująca wydaje wspólnikom spółki przejmowanej (łączenie się przez przejęcie) (pkt 1); przez zawiązanie spółki kapitałowej, na którą przechodzi majątek wszystkich łączących się spółek za udziały lub akcje nowej spółki (łączenie się przez zawiązanie nowej spółki) (pkt 2). Zgodnie z art. 492 § 2 k.s.h., wspólnicy spółki przejmowanej lub spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki mogą otrzymać obok udziałów lub akcji spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej dopłaty w gotówce, nieprzekraczające łącznie 10% wartości bilansowej przyznanych udziałów albo akcji spółki przejmującej, określonej według oświadczenia, o którym mowa w art. 499 § 2 pkt 4 k.s.h., bądź 10% wartości nominalnej przyznanych udziałów albo akcji spółki nowo zawiązanej. Dopłaty spółki przejmującej są dokonywane z zysku bądź z kapitału zapasowego tej spółki. Jak stanowi zaś art. 492 § 3 k.s.h. , spółka przejmująca lub spółka nowo zawiązana może wydanie swoich udziałów lub akcji wspólnikom spółki przejmowanej lub spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki uzależnić od wniesienia dopłat w gotówce nieprzekraczających wartości, o której mowa w § 2. Jak stanowi zaś art. 497 § 1 k.s.h., do łączenia się spółek stosuje się przepis art. 441 § 3 k.s.h. oraz odpowiednio przepisy dotyczące powstania spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej, utworzonej w wyniku połączenia, z wyłączeniem przepisów o wkładach niepieniężnych, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej.

Zdaniem sądu skarżący w uzasadnieniu skargi stwierdził zasadnie, że dopłat wniesionych w trybie art. 492 § 3 k.s.h. nie można utożsamiać z dopłatami wniesionymi w trybie art. 179 k.s.h. Pojęcie dopłaty, jakim posługują się art. 177-179 k.s.h., należy odróżnić od dopłat uiszczanych przy połączeniu lub podziale spółek (art. 492 § 2 i art. 529 § 3 k.s.h.). Dopłaty występujące we wskazanych procesach transformacyjnych mają na celu dokonanie rozliczeń między wspólnikami a spółkami, polegające na wyrównaniu różnicy pomiędzy wartością udziałów (akcji) posiadanych przez wspólników a wartością przyznawanych w spółce lub odwrotnie [tak: A. Kidyba [w:] Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, LEX/el. 2021, art. 177]. Instytucja dopłat przewidziana w art. 492 § 2 i 3 k.s.h. znajdzie zastosowanie w tych przypadkach, w których stosunek (parytet) wymiany udziałów (akcji) spółki przejmowanej lub spółek łączących się per unionem na udziały (akcje) spółki przejmującej lub spółki zawiązanej nie będzie mógł być ustalony w liczbach bezwzględnych. Parytet ten ustala się na podstawie wyceny majątków łączących się spółek. Ponieważ akcje oraz udziały spółki z o.o. (w systemie równych udziałów – art. 153 zd. 2 k.s.h.) są niepodzielne, nie jest możliwe wydawanie ich ułamkowej wartości. Dopłaty gotówkowe służą wyrównaniu ułamkowych części udziałów (akcji) wynikających ze stosunku wymiany, przyjętego w planie połączenia. Określenie wysokości dopłat oraz podmiotów obowiązanych do ich uiszczenia powinien zawierać plan połączenia (art. 499 § 1 pkt 2 k.s.h.), pod rygorem bezskuteczności tych ustaleń wobec spółek uczestniczących w fuzji i ich udziałowców. Dopłaty mogą mieć charakter wyłącznie świadczenia pieniężnego (dopłaty w gotówce). Nie jest dopuszczalne przyznanie dopłat rzeczowych, np. w postaci akcji spółek nieuczestniczących w połączeniu. Kodeks dopuszcza wybór podmiotu obowiązanego do świadczenia dopłat i ich beneficjentów. Beneficjentami dopłat mogą być wspólnicy (akcjonariusze) spółki przejmowanej lub spółek łączących się per unionem, a podmiotem zobowiązanym – spółka przejmująca bądź spółka nowo zawiązana. Alternatywnie, plan połączenia może przewidywać wniesienie dopłat przez wspólników spółki przejmowanej bądź spółek łączących się per unionem na rzecz spółki przejmującej bądź nowo utworzonej. Powyższe sposoby świadczenia dopłat mają charakter rozłączny. Plan połączenia może przewidywać, że osobami zobowiązanymi do świadczenia dopłat są wspólnicy (akcjonariusze) spółki przejmowanej lub spółek łączących się per unionem, a beneficjentem tych dopłat jest spółka przejmująca bądź nowo zawiązana. Zobowiązanie wspólników (akcjonariuszy) do wniesienia dopłat wchodzi w rachubę w przypadku, gdy parytet wymiany (w liczbach bezwzględnych) został ustalony na poziomie wyższym (na korzyść wspólników) od tego, który wynika z porównania wartości majątków łączących się spółek [tak: J. Bieniak, M. Bieniak, G. Nita-Jagielski, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2020, komentarz do art. 492 k.s.h., dostępny w bazie danych Legalis].

Dopłaty w rozumieniu art. 492 § 2 k.s.h. należy odróżnić od pojęcia dopłat występujących na gruncie k.s.h., lecz w zupełnie innym znaczeniu. Chodzi tu w szczególności o:

1) dopłaty wnoszone przez wspólników na rzecz spółki z o.o. w granicach liczbowo oznaczonej wysokości, w stosunku do posiadanych przez nich udziałów, na podstawie umowy spółki i z mocy uchwały wspólników (art. 177–179 k.s.h.);

2) dopłaty wnoszone przez akcjonariuszy na rzecz spółki jako zapłata za przywilej akcyjny albo za szczególne uprawnienia osobiście przyznane akcjonariuszowi (art. 396 § 3 w zw. z art. 351 § 3 i art. 354 § 2 k.s.h.).

W obu powołanych wyżej przypadkach dopłaty są przelewane na kapitał zapasowy, stając się elementem kapitału własnego spółki [tak: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. T. 4, Wyd. 3, Warszawa 2012, komentarz do art. 492 k.s.h., nb. 33, dostępny w bazie danych Legalis]. Dopłaty w rozumieniu regulacji zawartej w art. 492 § 2 k.s.h. należy odróżnić od instytucji dopłat występujących w przepisach kodeksu spółek handlowych w zupełnie innych znaczeniach, chodzi tu w szczególności o dopłaty wnoszone przez wspólników spółki z o.o. na kapitał rezerwowy zgodnie z regulacją zawartą w art. 177-179 k.s.h. (por. komentarz do tych przepisów) oraz dopłaty wnoszone przez akcjonariuszy na rzecz spółki akcyjnej (lub komandytowo-akcyjnej) w zamian za szczególne uprawnienia osobiste lub uprzywilejowanie akcji przyznane akcjonariuszowi. Pamiętać należy, że dopłaty, o których mowa w przepisach dotyczących połączenia (i podziału), nie mają nic wspólnego z dopłatami w spółce z o.o., wnoszonymi w trybie art. 177-179 k.s.h. [tak: A. Kidyba [w:] Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, Sopot 2020, art. 492 oraz 497 k.s.h., dostępny w bazie danych LEX].

W opinii sądu, niezależnie od powyższego uchybienia interpretacja odpowiada prawu.

Organ prawidłowo stwierdził bowiem, że kosztem uzyskania przychodu przy zbyciu udziałów A. sp. z o.o. jako spółki przejmującej będą wydatki poniesione przez skarżącego na objęcie [...] udziałów B. sp. z o.o. będącej spółką przejmowaną. Prawidłowo stwierdził również, że kosztu uzyskania przychodu nie będą stanowić dopłaty wniesione do spółki przejmującej.

Przepisem regulującym kwestię kosztów uzyskania przychodów z tytułu zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej jest art. 24 ust. 8 ustawy o PDOF. Zgodnie z tym przepisem w przypadku połączenia lub podziału spółek, z zastrzeżeniem ust. 5 pkt 7 i ust. 8d, dochód (przychód) wspólnika spółki przejmowanej lub dzielonej, stanowiący nadwyżkę wartości nominalnej udziałów (akcji) przydzielonych przez spółkę przejmującą lub nowo zawiązaną nad wydatkami na nabycie (objęcie) udziałów (akcji) w spółce przejmowanej lub dzielonej, nie podlega opodatkowaniu w momencie połączenia lub podziału spółek; przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej lub nowo zawiązanej wspólnik ustala koszt uzyskania przychodów na podstawie:

1) art. 22 ust. 1f - jeżeli udziały (akcje) w spółce przejmowanej lub dzielonej zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny;

2) art. 23 ust. 1 pkt 38 - jeżeli udziały (akcje) w spółce przejmowanej lub dzielonej zostały nabyte albo objęte za wkład pieniężny;

3) wysokości wydatków na nabycie lub objęcie udziałów (akcji) spółki dzielonej, ustalonych zgodnie z pkt 1 lub 2, w takiej proporcji, w jakiej pozostaje u tego wspólnika wartość wydzielanej części majątku spółki dzielonej do wartości majątku spółki dzielonej bezpośrednio przed podziałem; pozostała część kwoty tych wydatków stanowi koszt uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) spółek podzielonych przez wydzielenie.

Dokonując wykładni przytoczonego przepisu należy zauważyć, że zawiera on dwa, oddzielone średnikiem zdania. Pierwsze z nich normuje sytuację podatnika w związku z obejmowaniem udziałów (akcji) spółki przejmującej w trakcie łącznie się spółek. Drugie zdanie reguluje natomiast sytuację, w której dochodzi do zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej objętych w ramach łączenia się spółek.

W art. 24 ust. 8 zdanie pierwsze ustawy o PDOF dochód z tytułu połączenia spółek został zdefiniowany jako nadwyżka wartości nominalnej udziałów (akcji) przydzielonych przez spółkę przejmującą nad wydatkami na nabycie (objęcie) udziałów (akcji) w spółce przejmowanej , a tak rozumiany dochód nie podlega opodatkowaniu na moment m. in. połączenia.

Treść art. 24 ust. 8 zdanie drugie ustawy o PDOF prowadzi do wniosku, że koszty uzyskania przychodu przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej ustala się w oparciu o art. 22 ust. 1f albo art. 23 ust. 1 pkt 38 powołanej ustawy w zależności od tego czy udziały (akcje) w spółce przejmowanej zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny lub pieniężny.

Przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PDOF, stanowi , że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów: wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 3e.

Wykładnia językowa art. 24 ust. 8 pkt 2 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PDOF nie daje odpowiedzi na pytanie czy pod pojęciem wydatków na objęcie lub nabycie udziałów (akcji) należy rozumieć jedynie wydatki na objęcie lub nabycie udziałów (akcji) spółki przejmowanej czy też pod pojęciem tym należy rozumieć zarówno wydatki na nabycie lub objęcie udziałów (akcji) spółki przejmowanej i przejmującej. W ocenie sądu istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia powyższej wieloznaczności ma fakt, że majątek spółek łączących się, przejmowany przez nowo zawiązaną spółkę albo majątek spółki przejmowanej przenoszony na spółkę przejmującą, nie powinien być utożsamiany z wniesieniem do takiej spółki kapitałowej aportu. Przesądziło o tym znowelizowane brzmienie art. 497 § 1 k.s.h., które uzupełniono o zwrot "z wyłączeniem przepisów o wkładach niepieniężnych" [tak: System Prawa Prywatnego, tom 17B (red.) S. Sołtysiński, rozdział XIX nb. 28, dostępny w bazie danych Legalis]. W odniesieniu do obydwu typów połączenia nie znajdą zastosowania przepisy k.s.h. dotyczące aportów [tak: J. Bieniak, M. Bieniak, G. Nita-Jagielski, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2020, komentarz do art. 497 k.s.h., dostępny w bazie danych Legalis]. Wniesienia do spółki indywidualnego wkładu niepieniężnego (aport) nie można utożsamiać z przejęciem całego majątku jednej spółki przez drugą. Trzeba bowiem podkreślić, że w przypadku fuzji per incorporationem żaden z poszczególnych akcjonariuszy nie wnosi wkładu niepieniężnego, gdyż przeniesieniu podlega cały majątek spółki przejmowanej. W zamian za ten majątek wydawane są akcjonariuszom spółki przejmowanej akcje według ustalonego w uchwałach połączeniowych parytetu [tak: wyrok SN z 1 października 1998 r., I CKN 338/98]. Wnoszone (przy łączeniu się spółek) składniki majątkowe nie są bowiem aportami i nawet w braku literalnego wyłączenia nie można było do nich stosować przepisów o aportach [por. A. Kidyba [w:] Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, Sopot 2020, art. 497, dostępny w bazie danych LEX].

Sąd mając powyższe na uwadze doszedł do wniosku, że skoro objęcie udziałów (akcji) spółki przejmującej nie następuje w wyniku wniesienia do niej wkładu pieniężnego czy też niepieniężnego lecz w wyniku sukcesji generalnej będącej konsekwencją łączenia się spółek (art. 494 k.s.h.) to koszty uzyskania przychodu z tytułu zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej nie mogą być ustalone w oparciu o art. 22 ust. 1f albo art. 23 ust. 1 pkt 38 stosowane w odniesieniu do udziałów (akcji) spółki przejmującej. Warunkiem zastosowania dwóch wskazanych ostatnio przepisów w przypadku ustalania kosztu uzyskania przychodu w razie zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej jest na mocy art. 24 ust. 8 zdanie drugie objęcie udziałów (akcji) w zamian za odpowiednio wkład niepieniężny albo pieniężny. Jeżeli majątek wnoszony w trakcie łączenia się spółek do spółki przejmującej nie stanowi wkładu (aportu) przyjąć należy, że zawarte w art. 24 ust. 8 zdanie drugie ustawy o PDOF odesłanie do stosowania w zależności od przedmiotu wkładu art. 22 ust. 1f albo art. 23 ust. 1 pkt 38 należy rozumieć w ten sposób, że w oparciu o normy wywodzone z dwóch powołanych ostatnio przepisów należy ustalić koszt uzyskania przychodu związany z nabyciem bądź objęciem udziałów (akcji) spółki przejmowanej. Tak ustalony koszt uzyskania przychodu stanowi na mocy art. 24 ust. 8 zdanie drugie ustawy o PDOF jedyny element kalkulacyjny dochodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej.

W opinii sądu wpływu na powyższe nie wywiera fakt, że objęcie przez skarżącego udziałów w spółce przejmującej zostało uwarunkowane poniesieniem przez niego dodatkowego ciężaru ekonomicznego w postaci dopłat, o których mowa w art. 492 § 3 k.s.h. Racjonalny ustawodawca chcąc aby reguły wyrażone w art. 22 ust. 1f albo art. 23 ust. 1 pkt 38 odnosić do udziałów (akcji) spółki przejmującej nie uzależniłby ich stosowania od warunku niemożliwego do spełnienia z uwagi na specyfikę łączenia spółek prawa handlowego. Powyższa wykładnia znajduje potwierdzenie w treści uzasadniania do projektu ustawy wprowadzającego regulację zawartą w art. 24 ust. 8 ustawy o PDOF w które wskazuje , że ustalając dochód ze zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej, udziałowiec (akcjonariusz) za koszt uzyskania przyjmuje wydatki, jakie poniósł na nabycie (objęcie) udziałów (akcji) w spółce przejętej [tak: projekt ustawy (Komisja Finansów Publicznych) o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Sejm III kadencji, druk nr 1955].

W ocenie sądu przedstawiony rezultat wykładni jest ponadto uzasadniony faktem, że w art. 24 ust. 8 ustawy o PDOF została przewidziana reguła zakładającą odroczenie opodatkowania dochodu powstającego na skutek objęcia udziałów (akcji) w trakcie procesu łączenia się spółek prawa handlowego. Jak wynika bowiem z art. 24 ust. 8 zdanie pierwsze dochód (przychód) wspólnika spółki przejmowanej lub dzielonej, stanowiący nadwyżkę wartości nominalnej udziałów (akcji) przydzielonych przez spółkę przejmującą lub nowo zawiązaną nad wydatkami na nabycie (objęcie) udziałów (akcji) w spółce przejmowanej lub dzielonej, nie podlega opodatkowaniu w momencie połączenia lub podziału spółek. Opodatkowanie tego dochodu zostało odroczone do momentu zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej lub nowo zawiązanej. W sytuacji zbycia tego rodzaju udziałów (akcji) za uzasadnione należy uznać potraktowanie za koszt uzyskania przychodów wydatków (ustalonych w zależności od przedmiotu wkładu) w oparciu o reguły wyrażone w art. 22 ust. 1f albo art. 23 ust. 1 pkt 38 odnoszone jedynie do udziałów (akcji) spółki przejmowanej. Wydatki tego rodzaju nie mogły bowiem zostać potrącone przy obejmowaniu udziałów (akcji) spółki przejmującej z uwagi na fakt, że opodatkowanie dochodu z tego tytułu zostało odroczone do momentu zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej. W konsekwencji wydatki te powinny zostać uznane za koszt podatkowy w momencie zaistnienia zdarzenia zamykającego okres odroczenia opodatkowania, tj. w momencie zbycia udziałów (akcji) spółki przejmującej lub nowo zawiązanej.

Podsumowując sąd stwierdza, że poddana sądowej kontroli interpretacja mimo wadliwego uzasadniania odpowiada prawu.

Podziela stanowisko organu podatkowego, że kosztem uzyskania przychodu przy zbyciu udziałów A. sp. z o.o. jako spółki przejmującej będą wydatki poniesione przez skarżącego na objęcie [...] udziałów B. sp. z o.o. będącej spółką przejmowaną.

Za prawidłowe uznaje stwierdzenie , że kosztu uzyskania przychodu nie będą stanowić dopłaty wniesione do spółki przejmującej na podstawie art. 492 § 3 k.s.h.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.