Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 581/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, ust. 3  i ust. 3 a)
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 c), art. 152;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 9 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi E. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Poznaniu z dnia 11 maja 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 30 kwietnia 2010 r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 kwietnia 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu odmówił E. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okresy: 02/2002, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł (naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 6 października 2009 r.), składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: 02/2002-11/2002, 03/2003-08/2009 w kwocie [...] zł oraz odsetek (naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 6 października 2009 r.) w kwocie [...] zł i kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, a także składek na Fundusz Pracy za okresy: 02/2002, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w dniu 6 października 2009 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wpłynął wniosek E. B. o umorzenie zadłużenia, który został uzasadniony trudną sytuacją materialną i zdrowotną strony powodującą dalsze pogarszanie się warunków życia wnioskodawcy. W przedmiotowym wniosku zobowiązany wskazał na okoliczność, iż po dziesięciomiesięcznym zwolnieniu lekarskim oraz wykorzystaniu całego okresu świadczenia rehabilitacyjnego, który skończył się na początku lipca 2009 r. pozostaje bez środków do życia. Następnie Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3. W myśl art. 32 ustawy o s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m. in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W niniejszej sprawie po przeanalizowaniu materiału dowodowego Zakład nie stwierdził żadnego z przypadków całkowitej nieściągalności, wskazując, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 ("dłużnik zmarł..."), a także pkt 4 (ponieważ nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a powołanej ustawy (ponieważ wysokość nieopłaconej składki przekracza koszty upomnienia). W toku prowadzonego postępowania ustalono, iż zobowiązany nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, co zostało stwierdzone pismem Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto z dnia 13 października 2009 r., w związku z czym nie znajduje zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o s.u.s. W odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o s.u.s. wskazano, iż w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu i uprawniony organ do chwili wydania niniejszej decyzji nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego w związku z brakiem składników majątkowych należących do zobowiązanego. W tym stanie rzeczy nie można stwierdzić, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o s.u.s.). Odnośnie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s. Zakład uznał, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, ponieważ zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w S. przy ul. [...].

Ponadto Zakład wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w art. 28 ust. 3a określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w tym przepisie.

W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Zakład stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz wyjaśnienia strony wskazują, iż zapłata należności z tytułu składek może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z wyjaśnień zobowiązanego, ur. w 1958 r. wynika, że jest on kawalerem, prowadzącym samodzielne gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Zobowiązany nie posiada żadnego źródła dochodu. Decyzją z dnia 26.08.2009 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyznał zobowiązanemu pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł. Średnie miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym według oświadczenia wynoszą ok. [...] zł (z czego zobowiązany udokumentował jedynie wydatki związane z opłatami za prąd w kwocie [...] zł miesięcznie). Nadto Ośrodek Pomocy Społecznej w S. pismem z dnia 2.11.2009 r. zaświadczył, iż zobowiązany korzysta z pomocy ośrodka. Zobowiązany, zgodnie z oświadczeniem zawartym w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek, nie posiada zaległości cywilnoprawnych, natomiast posiada zobowiązania wobec Urzędu Gminy z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł. Natomiast z pisma Urzędu Skarbowego z dnia 21 października 2008r. wynika, iż przedmiotowe zadłużenie wynosiło [...] zł. Majątek rzeczowy zobowiązanego stanowi według oświadczenia sprzęt niskiej wartości oraz samochód Chevrolet, rok prod. 1984. E. B. jest współwłaścicielem nieruchomości, domu oraz działki położonych w S. przy ul. [...].

Mając na względzie powyższe okoliczności, Zakład przyznał, iż aktualna sytuacja materialna zobowiązanego jest trudna, a jednorazowa spłata istniejącego zadłużenia mogłaby narazić dalszą egzystencję dłużnika. Zakład korzystając jednakże z przyznanej mu przepisami prawa instytucji uznania administracyjnego, odmówił prawa do umorzenia należności pomimo stwierdzenia powyższej przesłanki. Organ podkreślił przy tym, że umorzenie należności z tytułu składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązaniu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a Zakład podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia musi wyważyć nie tylko interes indywidualny wnioskodawcy, lecz musi również mieć na względzie interes ogólnospołeczny.

W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia Zakład stwierdził, iż obecna sytuacja materialna zobowiązanego nie jest wywołana okolicznościami o wymiarze klęski żywiołowej czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego, jest natomiast wynikiem zwykłego ryzyka związanego z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą. Nadto powyższy przepis prawa może być zastosowany jedynie wobec osób aktualnie prowadzących działalność gospodarczą, podczas gdy zobowiązany zaprzestał jej prowadzenia z dniem 24 sierpnia 2009 r. Ponadto Zakład stwierdził, że zobowiązany nie wykazał zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Wprawdzie zobowiązany jest osobą chorą przewlekle, gdyż z załączonych dokumentów wynika, iż cierpi na cukrzycę typu 2 oraz związane z nią powikłania, jednak sytuacja zdrowotna zobowiązanego nie uzasadnia zastosowania instytucji umorzenia w oparciu o powyższy przepis prawa. Zobowiązany udokumentował, iż orzeczono wobec niego dnia 17 grudnia 2009 r. niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym na okres do 31 grudnia 2013 r., jednakże nie orzeczono, iż jest osobą niezdolną do pracy. Z przedmiotowego orzeczenia wynika natomiast, iż dłużnik może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Ponadto zobowiązany jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia.

Rozstrzygając przedmiotową sprawę organ podkreślił, iż umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tymi środkami. Dotyczy to również podejmowanej w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze jakąkolwiek możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uznane za dowolne, a Zakład stwierdza, iż w chwili obecnej nie ma podstaw do uznania, że sytuacja majątkowa strony ma charakter trwały. Zobowiązany nie jest aktualnie zatrudniony, jednakże jego obecną sytuację materialną i zawodową można uznać za tymczasową choćby z uwagi na fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

W związku z powyższym, pomimo stwierdzenia przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, mając na względzie interes ogólnospołeczny oraz stan finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. B. podniósł, iż jego zadłużenie powstało wskutek faktycznego niewykonywania działalności gospodarczej od 2005 r., pomimo jej formalnego zarejestrowania (z uwagi na samobójczą śmierć matki zobowiązanego, skutkującą depresją i nasileniem się cukrzycy zobowiązanego, a następnie wystąpieniem powikłań wzroku i tzw. stopy cukrzycowej). Ponadto wskazał, że aktualnie jest zmuszony do korzystania z pomocy społecznej i zakwestionował stwierdzenie Zakładu dotyczące możliwości poprawy jego sytuacji, wskazując na ograniczone szanse uzyskania zatrudnienia z uwagi na wiek (ponad 50 lat) i podkreślając, że w PUP brak dla niego ofert zatrudnienia, a dzięki rejestracji jako osoba bezrobotna zachowuje jedynie możliwość korzystania z ubezpieczenia zdrowotnego. Jednocześnie skarżący wskazał, iż odmowa umorzenia zaległości ogranicza mu wyjście z trudnej sytuacji, w jakiej się znajduje, w szczególności poprzez uzyskanie pomocy np. w postaci wkładu na założenie spółdzielni socjalnej lub prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej przez osobę bezrobotną i niepełnosprawną. Skarżący podkreślił, że utrzymując się ze świadczenia rehabilitacyjnego oraz zasiłku z pomocy społecznej, nie jest nawet w stanie pokryć wszystkich niezbędnych kosztów wyżywienia oraz leczenia. Zaznaczył też, iż posiadana przez niego nieruchomość to odziedziczone po rodzicach mieszkanie w połowie domu z działką, na remont którego skarżącego również nie stać.

Decyzją z dnia 11 maja 2011 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że Zakład przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym, wydając decyzję nr [...] z dnia 31.12.2010 r., na podstawie której E. B. został objęty dodatkowym okresem ubezpieczenia. Dłużnik nie złożył odwołania od powyższej decyzji, a zatem uwzględniając okresy podlegania ubezpieczeniom zadłużenie uległo zmianie, kształtując się następująco: z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 02/2002, 03/2005-11/2007, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł + koszty upomnienia [...] zł + należne odsetki; na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2002-11/2002, 03/2003-08/2009 w kwocie [...] zł + koszty upomnienia w kwocie [...] zł + należne odsetki; na Fundusz Pracy za okres 02/2002, 03/2005-11/2007, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł + koszty upomnienia w kwocie [...] zł + należne odsetki. Jednocześnie Zakład wyjaśnił, iż niniejsza decyzja dotyczy jedynie zadłużenia wskazanego w decyzji nr [...] z dnia 30 kwietnia 2010r., ponieważ wniosek strony z dnia 6 października 2009 r. nie obejmował należności z tytułu składek, które powstały w związku z wydaniem dnia 31.12.2010 r. decyzji stwierdzającej dodatkowe okresy podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

W pozostałym zakresie organ podzielił zawarte w zaskarżonej decyzji ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego z uwzględnieniem okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dołączonych do niego dokumentów. Organ wskazał szczególności, iż według oświadczenia zobowiązany faktycznie zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 1 listopada 2005 r., co było spowodowane zaginięciem matki zobowiązanego i jej tragiczną śmiercią, która wpłynęła na pogorszenie się stanu zdrowia dłużnika, w tym załamanie psychiczne i powikłania spowodowane cukrzycą. Ponadto wskazał, że decyzją z dnia 20.05.2010 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyznał E. B. na okres od 01.05.2010 r. do 31.12.2013 r. zasiłek stały w kwocie [...] zł miesięcznie oraz świadczenie w formie składki zdrowotnej w wysokości 9 % od kwoty zasiłku. Natomiast na podstawie monitu przedsądowego z dnia 12.04.2010 r. stwierdził, iż zobowiązany posiada również do uregulowania należność wobec Zarządu Transportu Miejskiego w kwocie [...] zł. Na tle powyższych okoliczności faktycznych Zakład podtrzymał dokonaną w zaskarżonej decyzji ocenę prawną, nie znajdując podstaw do umorzenia należności w świetle art. 28 ustawy o s.u.s. (z uwagi na niestwierdzenie przesłanek całkowitej nieściągalności) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (pomimo zaistnienia przesłanki określonej w pkt 1 tego ostatniego przepisu), powtarzając w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję E. B. podniósł, że nie tylko jednorazowa spłata zaległych należności wobec ZUS (ale także ewentualna spłata w układzie ratalnym), pozbawi go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał ponadto na ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej i zaakcentował, że na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności otrzymał decyzję OPS o przyznaniu zasiłku stałego przysługującego całkowicie niezdolnym do pracy, a na skutek otrzymania zasiłku stałego skarżący został wykreślony z rejestru osób poszukujących pracy decyzją Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 24 czerwca 2010 r. Skarżący zarzucił, iż organ pominął powyższe okoliczności, podobnie jak podnoszone przez niego okoliczności dotyczące przewlekłych schorzeń powodujących niepełnosprawność.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji i podkreślając, że w przedmiocie umorzenia ustawodawca posłużył się konstrukcją tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że ZUS nie ma obowiązku wydania decyzji o umorzeniu nawet w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki umorzenia.

W piśmie z dnia 1 sierpnia 2011 r. skarżący, kwestionując stanowisko organu przedstawione w odpowiedzi na skargę, wniósł o uwzględnienie skargi, rozwijając argumentację w niej zawartą.

Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 r. skarżący, wnosząc i wywodząc jak w skardze, podał dodatkowo, iż stan jego zdrowia pogorszył się, w szczególności nasiliły się objawy związane z cukrzycą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wynikająca z art. 7 kpa zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek i odsetek wymaga od organu nie tylko zbadania, czy zaistniały przesłanki określone w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., pozwalające na umorzenie, ale również – w pierwszej kolejności, ustalenia aktualnego stanu zadłużenia. Dopiero wówczas organ winien dokonać oceny, czy zaistniały przesłanki umorzenia zaległości objętych wnioskiem i istniejących w chwili podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 475/11).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że skarżący, domagając się umorzenia zaległych składek we wniosku złożonym w dniu 6 października 2009 r., nie ograniczył tego żądania, co oznacza, że wnosił o umorzenie wszelkich istniejących należności wobec ZUS. W decyzji z dnia 30 kwietnia 2010 r. wydanej po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okresy: 02/2002, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł (naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 6 października 2009 r.), składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: 02/2002-11/2002, 03/2003-08/2009 w kwocie [...] zł oraz odsetek (naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 6 października 2009 r.) w kwocie [...] zł i kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, a także składek na Fundusz Pracy za okresy: 02/2002, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł. Natomiast w decyzji z dnia 11 maja 2011 r. wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład wskazał, iż uwzględniając okresy podlegania ubezpieczeniom wynikające z prawomocnej decyzji z dnia 31 grudnia 2010 r., zadłużenie skarżącego wobec ZUS kształtuje się następująco: z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2002, 03/2005-11/2007, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł + koszty upomnienia [...] zł + należne odsetki; na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2002-11/2002, 03/2003-08/2009 w kwocie [...] zł + koszty upomnienia w kwocie [...] zł + należne odsetki; na Fundusz Pracy za okres 02/2002, 03/2005-11/2007, 07/2009-08/2009 w kwocie [...] zł + koszty upomnienia w kwocie [...] zł + należne odsetki. Pomimo powyższych - odmiennych aniżeli poczynione w zaskarżonej decyzji - ustaleń w zakresie stanu zadłużenia skarżącego, Zakład utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, a więc orzekał jedynie w odniesieniu do części zadłużenia skarżącego. Błędnie przy tym powołano się na okoliczność, że stan zadłużenia uległ zmianie na skutek decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Decyzja ta ma bowiem charakter deklaratoryjny, co oznacza, że wyniku jej wydania zostały jedynie stwierdzone okresy podlegania ubezpieczeniom społecznych, a w konsekwencji stwierdzono stan zadłużenia stosownie do tychże okresów podlegania ubezpieczeniom. Tym samym tenże aktualny stan zadłużenia jako istotny element stanu faktycznego winien być brany pod uwagę przez Zakład przy wydawaniu decyzji w przedmiocie umorzenia w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Należy bowiem podkreślić, że orzekanie na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ogranicza się jedynie do zbadania prawidłowości zaskarżonej decyzji, lecz oznacza ponowne rozpoznanie i rozstrzygniecie sprawy co do meritum, co rodzi konieczność ponownego dokonania ustaleń faktycznych aktualnych w chwili podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie oraz ich właściwej oceny prawnej.

W tej sytuacji wydanie rozstrzygnięcia jedynie w odniesieniu do części zadłużenia skarżącego wobec ZUS pomimo, iż jego wniosek o umorzenie inicjujący niniejsze postępowanie nie zawierał takiego ograniczenia i pomimo ustalenia przez organ wyższego stanu zadłużenia, stanowi naruszenie art. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wysokość zadłużenia może mieć istotny wpływ na ocenę możliwości jego spłaty, a tym samym może powodować odmienną ocenę z punktu widzenia przesłanek umorzenia. W konsekwencji też – wobec konieczności ponownego rozważenia przesłanek umorzenia w odniesieniu do całości zadłużenia – nie jest możliwe dokonanie pełnej kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając jednak na uwadze względy ekonomii postępowania, Sąd pragnie zwrócić również uwagę na wadliwość decyzji w zakresie uzasadnienia odmowy umorzenia zaległych składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy przy tym podkreślić, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje o takim charakterze, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej w ograniczonym zakresie. Sąd ma bowiem możliwość badać jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sądowa kontrola zmierza zatem wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, iż w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ zobowiązany żyje, nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości, nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia przekracza kwotę kosztów upomnienia, ponadto wobec zobowiązanego jest prowadzona egzekucja administracyjna i dotąd nie stwierdzono jej bezskuteczności z uwagi na brak majątku. Powyższe nie było przy tym kwestionowane przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym ani sądowym oraz nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału sprawy.

Nie do zaakceptowania jest natomiast uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości pomimo stwierdzenia wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Należy bowiem zwrócić uwagę, że organ rentowy w decyzji z dnia 30 kwietnia 2010 r. przyznał, że zapłata przez skarżącego należności z tytułu zaległych składek może pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże powołując się na luz decyzyjny w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności, wskazując w szczególności, że trudna sytuacja osobista i majątkowa skarżącego ma charakter przejściowy. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego oceniany przez organ jako wiek aktywności zawodowej oraz posiadane przez niego orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności organ wskazał na możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej zgodnie ze wskazaniem tego orzeczenia. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ rentowy w całości podtrzymał powyższą ocenę, pomimo wskazania w poczynionych – z uwzględnieniem okoliczności i dowodów powołanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – ustaleniach, że na mocy decyzji z dnia 20 maja 2010 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyznał skarżącemu świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie od 1 maja 2010 r. do 31 grudnia 2013 r. (k. 170 akt adm.). Organ nie odniósł przy tym stwierdzonych w niniejszej sprawie możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego w aspekcie powyższej decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, który jest przyznawany – jak wynika z jej uzasadnienia oraz 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) - pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ponadto organ całkowicie pominął w zaskarżonej decyzji kolejną istotną w tym zakresie okoliczność, że z uwagi na przyznanie skarżącemu zasiłku stałego utracił on status osoby bezrobotnej z dniem 1 maja 2010 r. mocą decyzji Starosty Poznańskiego z dnia 24 czerwca 2010 r. (k. 224 akt adm.), w dalszym ciągu utrzymując, że skarżący jest zarejestrowany w PUP jako osoba poszukująca pracy i to pomimo, iż powyższe okoliczności wynikają z dowodów dołączonych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozparzenie sprawy. Należy też przyznać rację skarżącemu, iż organ nie odniósł się dostatecznie do stanu zdrowia skarżącego w aspekcie rzeczywistych możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia z uwzględnieniem także jego wieku.

Reasumując, należy stwierdzić, iż organ rentowy nie dokonał wnikliwej i rzetelnej, a więc z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy, oceny, czy w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności przemawiające za odstąpieniem od umorzenia zaległych należności pomimo wystąpienia przesłanki zastosowania tejże instytucji. Dodać przy tym należy, iż w powyższym zakresie nie można uznać za wystarczające jedynie ogólne powołanie się na interes społeczny, tj. interes wszystkich ubezpieczonych i konieczność egzekwowania należności z tytułu składek w celu zapewnienia wypłaty środków z ubezpieczenia społecznego. Wskazane uchybienia stanowią naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ wobec braku wyczerpującej oceny w powyższym zakresie, nie sposób stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione i mieści się w granicach uznania administracyjnego.

Powyżej stwierdzone naruszenia prawa uzasadniają uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 30 kwietnia 2010 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosuje się do wskazań wynikających z powyższych rozważań. W pierwszej kolejności winien więc mieć na uwadze, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia powinno odnosić się do wszystkich objętych wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek, aktualnych w chwili podejmowania rozstrzygnięcia. Dopiero w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu zadłużenia organ rentowy winien przeanalizować ustaloną z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy aktualną sytuację osobistą i materialną skarżącego z punktu widzenia przesłanek umorzenia oraz w aspekcie możliwości odstąpienia od zastosowania tejże instytucji pomimo wystąpienia przesłanek umorzenia. Rozstrzygnięcie obejmujące wszystkie aktualne należności objęte wnioskiem o umorzenie winno przy tym znaleźć wyraz w sentencji decyzji, a wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej tego rozstrzygnięcia – w uzasadnieniu decyzji.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. art. 135 p.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku stosownie do art. 152 p.p.s.a.