Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1626/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2010 r. nr ... w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia ... sierpnia 2005 r. A. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych {dalej: Zakładu) z wnioskiem o całkowite umorzenie zaległości z tytułu należności składkowych. Wyjaśniła, że nie jest w stanie uregulować przedmiotowych należności, gdyż prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi stratę. Podkreśliła, że w wyniku tych trudności znalazła się w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej. Wskazała, że w roku 1999 rozwiodła się i od tej pory ma na swoim wyłącznym utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. Dodała, że były małżonek nie płaci należnych alimentów i bezskuteczne pozostają wszelkie próby ich komorniczej egzekucji oraz powołała się na fakt poważnych problemów zdrowotnych jej rodziców, skutkujących koniecznością stałej pomocy. Oświadczyła, że otrzymuje zasiłek rodzinny z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz że dodatkowo pracuje jako pomoc przy sprzątaniu, otrzymuje też pomoc w zakresie bezpłatnych posiłków dla dzieci w okresie jesienno-zimowym. Nadmieniła, że udzielenie ulgi płatniczej pozwoliłoby jej na utrzymanie firmy.

Decyzją z dnia ... października 2005 r. Zakład odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Organ stwierdził, że od dnia 1 października 1999 r. strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa sprzedaży nieruchomości i że w okresie wskazanym w sentencji decyzji nie dopełniła obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych. Wskazał, że część składek, które powinny być przekazywane do Zakładu finansują z własnych środków sami ubezpieczeni i ta część objęta jest przez ustawodawcę szczególną ochroną, wyrażoną w treści art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.] - dalej; "u.s.u.s.", zgodnie z którym kwot tych Zakład nie może umarzać, jak również rozkładać na raty. Podkreślił, że o konieczności opłacenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wnioskodawczyni została poinformowana pismem z dnia ... września 2005 r.

Powołując się na protokół przesłuchania strony z dnia ... września 2005 r. Zakład stwierdził, że strona jest właścicielką samochodu osobowego marki M. z roku 1990, co nie zostało wskazane we wcześniejszych dokumentach. Organ nadmienił, że niepowodzenia finansowe działalności gospodarczej nie mogą skutkować

umorzeniem zaległości i stwierdził, iż w sprawie nie zostało wykazane, że opłacenie zaległych należności pozbawi stronę i je] rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia ... grudnia 2005 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia ... października 2005 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że dochód uzyskiwany przez stronę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej umożliwia jej regulowanie zobowiązań związanych z codziennym utrzymaniem i prowadzeniem firmy, a także stanowi źródło utrzymania dla niej oraz jej rodziny. Powołując się na przeprowadzone przesłuchanie świadka Prezes Zakładu stwierdził, że nie wykazało ono żadnych nowych, nieznanych organowi faktów i nie może stanowić podstawy do zmiany decyzji. Wskazując na przedstawione zaświadczenia dotyczące stanu zdrowia oraz wysokości pobieranych świadczeń przez J. K. i W. K. (rodziców A. B.) stwierdził, że nie mogą być uwzględnione przez organ, gdyż nie dotyczą prowadzonej działalności gospodarczej i nie wpływają na sytuację finansową strony postępowania. Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie.

Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 602/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i zgodził się z zarzutami podniesionymi w skardze, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełniło wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Sąd stwierdził, że organ drugiej instancji nie uzasadnił w sposób należyty swojego stanowiska i nie odniósł się do obszernej argumentacji podniesionej przez pełnomocnika skarżącej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś zawarte w decyzji uzasadnienie stanowiło w istocie powielenie wywodów, zawartych w uzasadnieniu decyzji utrzymanej w mocy. W ocenie sądu organ dopuścił się również naruszenia przepisu art. 11 k.p.a. ponieważ winien był odnieść się wyczerpująco do przytoczonej argumentacji, zawartej przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności do twierdzeń stanowiących nowe okoliczności i nie podnoszonych na wcześniejszym etapie postępowania, a także możliwości płatniczych skarżącej. Sąd dopatrzył się również naruszenia przez organ przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zabranego w sprawie materiału przed wydaniem rozstrzygnięcia, co miało wpływ na możliwość

2

uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia.

Decyzją wydaną w dniu ... lipca 2007 r. Prezes Zakładu uchylił decyzję z dnia ... października 2005 r. w części dotyczącej wysokości i okresu nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek.

Prezes Zakładu wskazał rn.in., że w związku z uchylaniem się od obowiązku opłacania składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w W. decyzją z dnia ... czerwca 2004 r. wymierzył zobowiązanej, jako "płatnikowi" składek dodatkową opłatę na ubezpieczenia społeczne w kwocie ... zł za okres ... oraz na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie ... zł za okres ... a także na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie ... zł za okres ... Sąd Okręgowy oddalił odwołanie strony na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2005r. uznając wymierzenie kary za zasadne. Dodał, że w piśmie z dnia ...11.2006r. przedstawione zostały ponownie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, poinformowano o prawie do czynnego udziału strony w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym oraz możliwości składania wyjaśnień i dokumentów, które w opinii strony mogą mieć wpływ na podjęcie decyzji. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik strony złożył dodatkowe wyjaśnienia, w których wskazał, że uiszczenie przez zobowiązaną należności z tytułu składek stanowiłoby jaskrawy przykład pozbawienia jej wszelkich środków niezbędnych dla elementarnej egzystencji,

W ocenie organu powstałe zaległości z tytułu składek nie były następstwem szczególnych okoliczności czy też zdarzeń losowych, lecz spowodowane zostały przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która winna w sposób rzetelny i odpowiedzialny podejmować decyzje związane z prowadzonymi przedsięwzięciami, a gdyby niepowodzenia finansowe w działalności gospodarczej przyjmować za podstawę umorzenia należności z tytułu składek, to budżet i w konsekwencji całe społeczeństwo ponosiłoby skutki nieumiejętnych działań podmiotów gospodarczych.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

3

w Warszawie A. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 27 marca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2443/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie opłat dodatkowych oraz uchylił zaskarżoną decyzję w pozostałej części.

Odnośnie do stwierdzenia nieważności Sąd wyjaśnił, że Prezes Zakładu w decyzji z... lipca 2007 r. orzekając o opłatach dodatkowych dopuścił się naruszenia zasady dwuinstancyjności.

Uzasadniając wyrok w zakresie uchylenia decyzji w pozostałej części Sąd stwierdził, że organ rentowy nie wyodrębnił poszczególnych rodzajów składek, w tym: składek na ubezpieczenia własne prowadzącego działalność gospodarczą które mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) jak również umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek), składek przypadających na ubezpieczenia pracowników ze środków płatnika do których mają zastosowanie przepisy art. 28 i 29 u.s.u.s. i które mogą być umarzane tylko z uwagi na ich nieściągalność oraz składek na ubezpieczenia pracowników finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, do których nie stosuje się przepisów art. 28 i 29 u.s.u.s. i które nie podlegają w ogóle umorzeniu.

Sąd wskazał, że organ w uzasadnieniu decyzji z ... lipca 2007 r. nie wskazał, czym kierował się odmawiając umorzenia poszczególnych rodzajów składek, poprzez co naruszył dyspozycję art, 11 k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło również wskazania aktualnych dochodów skarżącej oraz ich porównania z obciążeniem z tytułu zaległych składek, w związku z czym organ rentowy nie był w stanie dokonać analizy możliwości płatniczych wnioskodawczyni oraz rozważyć należycie przesłanek umorzenia tych należności, a zatem wykroczył poza ramy swobodnej oceny zebranego materiału, przewidzianej w art. 80 k.p.a. i naruszył dyspozycję przepisu art. 77 § 1 k.p.a. Ponadto, w ocenie Sądu organ rentowy nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącą sprawy sprawowania opieki nad chorym ojcem w kontekście ewentualnego spełnienia przesłanki z rozporządzenia § 3 ust. 1 pkt 3 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych

4

składek.

Zaskarżoną do Sądu decyzją organ uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2005 r. oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia. Organ odmówił też umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odmówił umorzenia odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych, liczonych na dzień złożenia wniosku.

W uzasadnieniu organ powołał się na obszernie zgromadzony materiał dowodowy i podkreślił, że w sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Jak dotąd Naczelnik Urzędu Skarbowego W. nie stwierdził braku majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję, a zatem uznano, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez skarżącą jako płatnika składek w wysokości określonej w sentencji decyzji, gdyż nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. Organ uznał również, że brak jest wystarczających podstaw do umorzenia należności na własne ubezpieczenia skarżącej w oparciu o kryteria określone w § 3 rozporządzenia. Organ podkreślił, że trudna sytuacja skarżącej nie wpłynęła w żaden sposób na zmianę wysokości kosztów utrzymania. O odmowie umorzenia pomimo niełatwej sytuacji finansowej i rodziny zdecydowała w szczególności możliwość uregulowania zobowiązania w przyszłości. Po zamknięciu działalności gospodarczej skarżąca bowiem zarejestrowała się w urzędzie pracy, co niewątpliwie oznacza gotowość do podjęcia zatrudnienia i determinację w dążeniu do zmiany istniejącego stanu rzeczy. Organ ocenił, iż aktualne potrzeby na rynku pracy, stwarzają realną możliwość świadczenia pracy i przyjął, że sytuacja finansowa i życiowa strony nosi znamiona trudnej, lecz jest to sytuacja przejściowa.

W wyjaśnieniach skarżąca bowiem wskazała, iż bieżące środki nie pozwalają pokryć jej miesięcznych kosztów utrzymania, jednakże deficyt ten nie jest finansowany pożyczkami od innych osób Na tej podstawie organ uznał, że podjęcie zatrudnienia pozwoli uzyskać środki finansowe na spłatę istniejącego zadłużenia, ponieważ obecnie nie zachodzi sytuacja, w której aby pokryć wszystkie bieżące wydatki skarżąca zmuszona jest zaciągać zobowiązania. Organ podkreślił przy tym, że obowiązek spłaty należności składkowych nie oznacza, iż muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje bowiem możliwość

5

zastosowania ulgi w opłaceniu należności z tytułu składek w formie spłat w ratach. Obecną sytuację organ ocenił jako przejściową z uwagi na możliwość poprawy sytuacji finansowej, która zresztą już na przestrzeni czasu, w jakim prowadzone było postępowanie dowodowe, uległa poprawie. Wskutek zawartej z ojcem ugody córki wnioskodawczym uzyskują alimenty w kwocie po ... zł miesięcznie. Jest to bez wątpienia suma, która zabezpiecza nie tylko środki niezbędne do życia dla córek wnioskodawczym (w tym określone wydatki na leczenie) ale także pozwala funkcjonować w dotychczasowym środowisku. Zdaniem rozstrzygającego potrzeby zabezpieczenia środków na edukację i leczenie córek w tej sytuacji przez skarżącą nie można zaliczyć do jej niezbędnych potrzeb życiowych. Organ uznał, iż konieczność wydatkowania przez skarżącą określonych kwoty na pokrycie kosztów nauki i leczenia córek, w tak ustalonym stanie faktycznym nie może stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Odnosząc się zaś do argumentów skarżącej o niedochodowości działalności, organ podniósł, że za ryzyko związane z opłacalnością działalności gospodarczej, jak i jej negatywnymi skutkami, odpowiada podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po jej zakończeniu. Organ wskazał, iż nie może rekompensować strat powstałych przy prowadzeniu działalności gospodarczej, a ponadto podniósł, że skoro płatnik mimo utrzymujących się trudności finansowych decyduje się na dalsze jej prowadzenie, to musi się liczyć, iż w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą przymusowo dochodzone. Skarżąca przez szereg lat utrzymywała niedochodową działalność, nie opłacając składek, zarówno na własne ubezpieczenia, jak również w części finansowanej przez ubezpieczonych, przeznaczając środki na cele osobiste. Wprawdzie w efekcie zaprzestała jej prowadzenia, ale nie udowodniła, czy przyczyną tego było poniesienie jakichkolwiek strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Tym samym nie można mówić o zaistnieniu przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Odnosząc się do argumentów o złym stanie zdrowia organ uznał, że zgromadzony w postaci dokumentacji lekarskiej materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust, 1 pkt 3 - rozporządzenia, Dla wystąpienia tej przesłanki niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego (czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny), ale także skutek tej choroby (i sprawowania opieki) w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Poparte liczną

6

dokumentacją lekarską występujące problemy zdrowotne nie potwierdzają okoliczności uzasadniających umorzenie ze względu na chorobę własną. W toku prowadzonego w sprawie postępowania nie przedłożono stosownego orzeczenia potwierdzającego częściową, czy też całkowitą niezdolność wnioskodawczyni do zatrudnienia, czy też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżąca ubiegała się o przyznanie chociażby okresowego świadczenia rentowego, uzasadniając to złym stanem swojego zdrowia, co daje wyraz temu, że dolegliwość skarżącej nie jest na tyle uciążliwa, aby pozbawiała A. B. możliwości funkcjonowania zawodowego. Istniejące schorzenie nie przeszkadzało w powadzeniu działalności gospodarczej.

Organ uznał, że konieczność zapewnienia ojcu skarżącej opieki w związku z jego stanem zdrowia jest niekwestionowana. Okoliczność ta, zdaniem organu mieści się jednak w powszechnych normach moralności, i sama w sobie nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości i nie przesądza o tym, że wymaga tego typu opieki, która pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składek.

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła, iż naruszony został art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny {w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej - p.p.s.a.,), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach

7

określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 27 marca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2443/07 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie opłat dodatkowych oraz uchylił zaskarżoną decyzję w pozostałej części.

Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W ocenie Sądu organ orzekający ponownie w sprawie uwzględnił wytyczne zawartych w wyroku z dnia 27 marca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2443/07 i wydał decyzję, w której w pełni odniósł się do materiału dowodowego sprawy. Organ rentowy dokonał analizy możliwości płatniczych wnioskodawczyni oraz należycie rozważył przesłanki umorzenia należności. Odniósł się również do podnoszonej przez skarżącą kwestii sprawowania opieki nad chorym ojcem w kontekście ewentualnego spełnienia przesłanki z rozporządzenia § 3 ust, 1 pkt 3 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.

Podstawę materialnoprawną wydanej przez organ decyzji stanowił art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z nim należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1

8

ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w zacytowanym art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (przesłanki całkowitej nieściągalności należności) jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których należy uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Literalna wykładnia art. 28 ust, 3 u.s.u.s. nie pozostawia wątpliwości, że wymienione w tym przepisie okoliczności, jeżeli zaistnieją, samoistnie stanowią o całkowitej nieściągalności należności dłużnika. Okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają zatem dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności z tytułu składek lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności. Natomiast wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust, 3 u.s.u.s., daje możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

W myśl ust. 3a art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, zostały uregulowane w rozporządzeniu, wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w

9

stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 u.s.u.s., posługują się zatem sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko.

Organ słusznie stwierdził brak podstaw do uznania, iż w przypadku skarżącej zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności, określone enumeratywnie w treści przepisu art. 28 ust. 3 ustawy. Na podstawie obszernego i wnikliwie zbadanego materiału dowodowego prawidłowo ocenił, że dłużnik nie wykazał w sposób przekonywujący, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w myśl § 3 pkt 1 rozporządzenia. Dokonana przez organ ocena sytuacji majątkowej skarżącej stwarza przesłanki do uznania, że choć spłata należności pogorszy sytuację majątkową skarżącej, to nie będzie to pogorszenie równoznaczne z pozbawieniem możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego jest bezpodstawny. Wszelkie czynności podjęte w toku postępowania przez organ mają podstawy w przepisach obowiązującego prawa. Organ poczynił, w oparciu o dostępne dowody uzyskane w toku własnych czynności oraz w oparciu o dowody przedstawione przez stronę, wyczerpujące ustalenia w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, ustalił, jakie normy obowiązują w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy, dokonał prawidłowej subsumcji faktów pod stosowne normy prawne oraz poczynił wiążące ustalenia - konsekwencji prawnych faktów uznanych za udowodnione. W celu zagwarantowania czynnego udziału w postępowaniu organ poinformował skarżącą o prawie wypowiadania się co zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz przedstawiania nowych dowodów i tym samym podjął wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

10

W toku postępowania wyjaśniającego organ dokonał wnikliwej analizy

sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Wydanie decyzji zostało poprzedzone zebraniem obszernego materiału dowodowego i wyjaśnieniem okoliczności sprawy, co czyni zadość wymogom stawianym przez przepisy k.p.a. odnoszące się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji

wyroku.