Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 98/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.134§1,art.135,art.145§1pkt.1lit.b,art.152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.145a,art.147
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art.29ust.1pkt.2,art.48ust.1-3
journal: Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Asesor WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant Elżbieta Dzięcielewska z udziałem Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...], II. uchyla postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] i postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...], III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. (dalej przywoływany jako PINB) zawiadomił M.M. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie samowolnie wybudowanego budynku gospodarczego (stajni) na działce nr ewid. [...] w O..

W dniu 6 października 2004r. PINB przeprowadził z udziałem M.M. oględziny budynku gospodarczego – stajni. Podczas oględzin ustalono, że w 1994r. E. i M.M. kupili działkę nr [...] wraz z rozpoczętą budową budynku jednorodzinnego oraz niezabudowaną działkę nr [...]. Na kupionej działce nr [...] ustawiony był obiekt o konstrukcji drewnianej, przy granicy działki z działką nr [...], służący do przechowywania materiałów budowlanych w trakcie kontynuowania budowy budynku jednorodzinnego. Budowa budynku mieszkalnego została zakończona w lipcu 2003r. i E. M. zawiadomiła o zakończeniu inwestycji. W 2000r. budynek gospodarczy został wyremontowany, inwestor wykonał docieplenie budynku i elewację zewnętrzną. Zmieniło się przeznaczenie budynku – właściciel rozpoczął przechowywanie koni. W 2004r. E. M. i M.M. do istniejącego budynku dobudowali budynek o konstrukcji drewnianej z ocieploną elewacją, który usytuowany jest na działce nr [...]. W dobudowanej części inwestorzy również przechowują konie. Ustalono, że na te prace budowane inwestorzy nie posiadają wymaganego prawem pozwolenia na budowę.

Postanowieniem z dnia [...] PINB – działając na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2003r. Nr 207, poz. 2016 ze zm. – zwanej dalej Pr. bud.) wstrzymał prowadzenie robót budowlanych przy budowie budynku inwentarskiego o konstrukcji drewnianej (stajni) na działce nr ewid. [...] i [...], oraz nałożył na E. M. i M.M. obowiązek przedstawienia w terminie do 29 lipca 2005r. :

1) zaświadczenia wójta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego,

2) czterech egzemplarzy projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi, sprawdzonego pod względem zgodności z przepisami w tym techniczno-budowlanymi, przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń lub rzeczoznawcę budowlanego,

3) kserokopii uprawnień budowlanych i zaświadczeń o przynależności do właściwej izby samorządu zawodowego projektantów oraz osób sprawdzających,

4) oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

W dniu 8 listopada 2005r. E. M. przedłożyła PINB projekt budowlany wraz z pismem potwierdzającym przygotowanie zawodowe autora projektu.

Wójt Gminy Z. w dniu 17 listopada 2005r. przesłał PINB zaświadczenie, iż działki nr ewid. [...] i [...] nie są objęte obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Organ gminy przesłał także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] uchylającą decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 17 grudnia 2004r. w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na wybudowaniu budynku inwentarskiego (stajni) na działce nr ewid. [...] i umarzającą postępowanie pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie, albowiem w jego ocenie ustalenie wnioskowanych warunków zabudowy stało się bezprzedmiotowe, gdyż budynek został już wybudowany i jest użytkowany.

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2005r. PINB zobowiązał E. M. i M.M. do uzupełniania (w terminie 21 dni od daty otrzymania postanowienia) dokumentacji budowlanej dotyczącej przedmiotowego budynku o dokumenty wskazane w pkt 1, 2 i 4 postanowienia z dnia 23 maja 2005r.

W takim stanie faktycznym PINB decyzją [...] – działając na podstawie art. 48 ust. 1 Pr. bud. i art. 104 kpa - nakazał E. M. i Marianowi M. rozbiórkę budynku inwentarskiego o konstrukcji drewnianej (stajni) zlokalizowanego na działkach nr ewid. [...] i [...]. Organ I instancji uznał, iż skoro inwestorzy nie wykonali w wyznaczonym terminie obowiązków o których mowa w postanowieniu z dnia 23 maja 2005r. istnieje konieczność wydania nakazu rozbiórki.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.M. wniósł o wyznaczenie nowego terminu dostarczenia dokumentów, ponieważ dokumenty związane z legalizacją stajni znajdują się w Z..

Lubuski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji wydał na podstawie art. 48 ust. 2 Pr. bud. postanowienie z dnia 23 maja 2005r. nakładające obowiązek przedłożenia w wyznaczonym terminie wymaganych przepisem ust. 3 dokumentów. Niedotrzymanie terminu przedłożenia dokumentów stanowi przesłankę do wydania przez organ I instancji decyzji o nakazie rozbiórki obiektów, co wynika wprost z art. 48 ust. 4. Pr. bud. W wyniku uchybienia terminu inwestorzy utracili przyznane im prawo do legalizacji samowoli budowlanej i w efekcie sprawa została załatwiona w trybie zwykłym tj. przez wydanie decyzji o nakazie rozbiórki przedmiotowego obiektu budowlanego. Organ II instancji wyjaśnił ponadto, że do terminów określonych w art. 48 Pr. bud. nie stosuje się przepisów art. 58-59 kpa, bowiem należą one do terminów nieprzywracalnych. Zatem organ I instancji bezpodstawnie dwukrotnie przedłużał wyznaczony w postanowieniu z dnia 23 maja 2005r. termin na przedstawienie dokumentów koniecznych do legalizacji obiektu, wzywając Państwo M. do ich przedłożenia pismem z dnia 24 października 2005r. a następnie wydając postanowienie z dnia 17 listopada 2005r. o wyznaczeniu nowego terminu przedłożenia dokumentów określonych w postanowieniu z dnia 23 maja 2005r. wydanym na podstawie art. 48 ust. 2 i ust. 3 Pr. bud. Organ II instancji wskazał ponadto, że w związku z treścią pisma Wójta Gminy Z. z dnia 17 listopada 2005r., oraz decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. [...] uchylającą decyzję Wójta Gminy Z. w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na wybudowaniu budynku inwentarskiego (stajni) i umarzająca postępowanie I instancji, Państwo M. nie posiadali prawnej możliwości uzyskania zaświadczenia Wójta Gminy Z. o zgodności budowy z ustaleniami planu, jak również nie dysponują ostateczną w dniu wszczęcia postępowania decyzją o warunkach zabudowy. W związku z powyższym wykluczona jest możliwość zalegalizowania przedmiotowego obiektu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. i M.M. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W ocenie skarżących organ I instancji w sposób błędny ocenił stan faktyczny sprawy, w szczególności to, że na budynek będący przedmiotem postępowania wymagane jest pozwolenie na budowę. Skarżący podkreślili, że zgodnie z dyspozycją art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr. bud. pozwolenia na budowę nie wymaga budowa obiektów gospodarczych, wiat, altan oraz przydomowych oranżerii o powierzchni zabudowy do 25m2 o ile łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekroczyć dwóch na każde 500m2 powierzchni działki. Skarżący wskazali, że w toku postępowania ustalono, że budynek, którego dotyczy postępowanie postawiono w 1994r. jako tymczasowy budynek gospodarczy o konstrukcji drewnianej. W 2000r. obiekt ten został wyremontowany, a w 2004r. dobudowano do niego następny (drugi) budynek o konstrukcji drewnianej. Oba budynki przeznaczono na stajnie. Tak więc zgodnie z ustaleniami dokonanymi w trakcie postępowania postawiono dwa budynki gospodarcze, z których powierzchnia każdego z nich nie przekracza 25m2. Skarżący wskazali, że obiekty nie są trwale związane z podłożem, nie mają fundamentów. Skarżący podkreślili ponadto, że działki na których usytuowano budynki mają powierzchnię odpowiednio [...] – 900m2 i [...] – 870m2. Obie działki spełniają więc warunek określony w art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr. bud., aby inwestor mógł zlokalizować na nich dwa budynki gospodarcze o powierzchni zabudowy 25m2 każdy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. W ocenie organu za nietrafne należy uznać stwierdzenie skarżących, że w sprawie ma mieć zastosowanie przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr. bud. w brzmieniu, na co wskazuje treść skargi, ustalonym ustawą z dnia 28 lipca 2005r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 163, poz. 1364).

Zgodnie bowiem z art. 7 w/wym. nowelizacji do spraw wszczętych a niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed dniem 26 września 2005r.) stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że o wszczęciu postępowania w sprawie budowy przedmiotowego budynku organ I instancji zawiadomił strony pismem z dnia 27 września 2004r. Organ II instancji wskazał ponadto, że znajdujący się w aktach sprawy sporządzony w dniu 23 lipca 2005r. projekt budowlany jednoznacznie określa przedmiotowy obiekt jako jeden budynek inwentarski o konstrukcji drewnianej o powierzchni zabudowy równej 43,47m2.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga oceniana pod tym względem zasługuje na uwzględnienie.

Wbrew twierdzeniu skarżących w sprawie niniejszej nie ma zastosowania przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr. bud. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2005r. Nr 163, poz. 1364 ze zm.), zgodnie z którym pozwolenia na budowę nie wymaga budowa wolno stających parterowych budynków gospodarczych, wiat i altan oraz przydomowych oranżerii (ogrodów zimowych) o powierzchni zabudowy do 25m2, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500m2 powierzchni działki. Zgodnie bowiem z art. 7 cytowanej wyżej ustawy do spraw wszczętych a niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawa z 28 lipca 2005r. weszła w życie w dniu 26 września 2005r. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu 27 września 2004r. Oznacza to, że sprawie ma zastosowanie przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr. bud. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 9 lit. a) tiret pierwsze ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane (Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 888 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem pozwolenia na budowę nie wymaga budowa wolno stających budynków gospodarczych, wiat i altan o powierzchni zabudowy do 10m2, przy czym łączna liczba tych obiektów nie może przekraczać jeden na każde 500m2 powierzchni działki, a powierzchnia może być mniejsza niż 500m2. Należy zwrócić także uwagę na to, co słusznie podniósł organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, iż znajdujący się w aktach sprawy projekt budowlany z dnia 23 lipca 2005r. wskazuje, że przedmiotowy budynek ma powierzchnię zabudowy 43,47 m2. Zatem przedmiotowy obiekt winien być traktowany jako jeden obiekt budowlany zlokalizowany na dwóch działkach. Odnosząc się także do twierdzenia skarżących, iż obiekt nie jest trwale związany z podłożem (nie ma fundamentów) wskazać należy, iż z w/wym. projektu budowlanego wynika, że budynek posiada fundamenty z betonu żwirowego, na którym opiera się podwalina drewniana, która wraz ze słupami tworzy konstrukcję ścian. Trafnie zatem organy obu instancji uznały, że przedmiotowy budynek inwentarski o konstrukcji drewnianej wymagał posiadania przez skarżących pozwolenia na budowę.

Konsekwencją przyjęcia, iż wybudowanie przedmiotowego budynku wymagało pozwolenia na budowę rodzi konieczność odniesienia się do kwestii możliwości legalizacji tego obiektu w trybie przepisu art. 48 ust. 2 i 3 Pr. bud.

Zgodnie z art. 48 ust. 1 Pr. bud., właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Z kolei ust. 2 art. 48 dopuszcza legalizację samowoli budowlanej pod warunkiem zgodności budowy, o której mowa w ust. 1 z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności: a) ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo b) ustaleniami ostatecznej w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Natomiast ust. 3 pkt 1 art. 48 Pr. bud. nakłada obowiązek przedstawienia, w wyznaczonym terminie zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego.

Analiza wskazanych uregulowań prowadzi do wniosku, że ustawodawca rozróżnia sytuację w której na danym terenie obowiązuje lub nie miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Stan prawny w sytuacji obowiązywania na danym terenie takiego planu nie budzi wątpliwości. Jeżeli natomiast na danym terenie plan miejscowy nie obowiązuje, właściwy organ zobowiązuje inwestora do przedłożenia ostatecznej, w dniu wszczęcia postępowania, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. O ile nie budzi wątpliwości obowiązek przedłożenia zaświadczenia w sytuacji obowiązywania planu miejscowego o tyle przy braku planu nie jest to możliwe. Rodzi się w związku z tym problem, czy możliwa jest legalizacja samowoli budowlanej na terenie na którym plan miejscowy nie obowiązuje zaś inwestor nie legitymuje się ostateczną, w dniu wszczęcia postępowania, decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zagadnienie to stało się przedmiotem pytania prawnego skierowanego w dniu 14 czerwca 2006r. do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w sprawie II SA/Go 597/05. W sprawie tej Sąd przedstawił Trybunałowi pytanie, czy art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i art. 48 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. 2003r., Nr 20, poz. 2016 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 93, poz. 888) są zgodne z art. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie P 37/06 Trybunał Konstytucyjny (ogłoszonym w Dz.U. z dnia 29 grudnia 2007r. Nr 247, poz. 1844) orzekł, iż art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i art. 48 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2006r. Nr 156, poz. 1118 i Nr 170, poz. 1217 oraz z 2007r. Nr 88, poz. 587, Nr 99, poz. 665 i Nr 127, poz. 880), w częściach obejmujących wyrażenie "w dniu wszczęcia postępowania", są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Odnosząc się do wymogu przedstawienia decyzji o warunkach zabudowy, ostatecznej już "w dniu wszczęcia postępowania", Trybunał zwrócił uwagę, że chodzi o dzień podjęcia przez właściwy organ działań zmierzających do zastosowania sankcji z art. 48 ust. 1 prawa budowlanego, a ściśle – o dzień zawiadomienia o wszczęciu postępowania rozbiórkowego. Wskazał, iż wiadomym jest, że działania zmierzające do zastosowania sankcji z art. 48 ust. 1 prawa budowlanego bardzo często podejmowane są (czyli wszczynane są postępowania rozbiórkowe) po upływie miesięcy, a nawet lat od zakończenia robót budowlanych. Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że "dysponowanie decyzją o warunkach zabudowy, ostateczną w dniu wszczęcia postępowania rozbiórkowego, ustawodawca uczynił warunkiem zalegalizowania samowoli dokonanej na terenie, na którym nie obowiązuje plan miejscowy. Równocześnie warunkiem legalizacji samowoli dokonanej na terenie, na którym obowiązuje plan miejscowy, ustawodawca uczynił uzyskanie zaświadczenia wójta o zgodności budowy z ustaleniami tego planu, przy czym nie ma żadnych obostrzeń co do daty takiego zaświadczenia. Oznacza to faktyczne zróżnicowanie sytuacji prawnej sprawców samowoli, według kryterium obowiązywania na danym terenie planu miejscowego. Tymczasem adresatami regulacji poświęconej legalizacji samowoli są podmioty, które wybudowały obiekty budowlane bez pozwolenia na budowę, i to właśnie ten brak stanowi cechę relewantną. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zróżnicowanie sytuacji prawnej inwestorów, wynikające z przyczyn od nich niezależnych (a do takich należy obowiązywanie, albo nieobowiązywanie, na danym terenie planu miejscowego), godzi w zasady sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa oraz rodzi wątpliwości co do racjonalności działań prawodawcy. Z art. 48 ust. 2 prawa budowlanego wynika, że warunkiem legalizacji samowoli jest zgodność konkretnej budowy z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Chodzi więc o zgodność albo z planem miejscowym, albo z "generalnym" porządkiem planistycznym, ukształtowanym wieloma ustawami szczególnymi. Nie może mieć tu znaczenia termin uzyskania ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy, bo ma ona charakter wyłącznie informacyjny i – sama przez się – nie kształtuje prawa ani obowiązków inwestora, wynikających wprost z ustaw (co oczywiście nie przeczy obowiązkowi jej uzyskania). Decydujące znaczenie w procesie legalizacji samowoli (również legalizacji prowadzonej w związku z wszczęciem postępowania rozbiórkowego) winno mieć ustalenie, że obiekt wybudowany bez pozwolenia na budowę nie narusza przepisów prawa – w tym regulujących kwestie planowania i zagospodarowania przestrzennego. Powinna zatem istnieć możliwość dokonania takiego ustalenia również po wszczęciu postępowania rozbiórkowego, bo nie do pogodzenia z zasadami konstytucyjnymi jest orzekanie rozbiórki obiektu budowlanego, mimo że inwestorzy wykazali jego zgodność z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, uzyskując ostateczną decyzję o warunkach zabudowy już w trakcie postępowania rozbiórkowego. Trybunał Konstytucyjny podzielił opinię pytającego sądu, że nie sposób uznać za zgodną z zasadami sprawiedliwości społecznej i równości regulacji różnicującej w praktyce sytuację poszczególnych inwestorów według kryterium obowiązywania – albo nieobowiązywania na danym terenie planu miejscowego. Jakkolwiek wspólną cechą istotną sprawców samowoli budowlanej jest dopuszczenie się przez nich złamania obowiązującego prawa, to jednak ich sytuacja w postępowaniu legalizacyjnym nie może zależeć od czynnika, na który nie mają oni wpływu (czyli uchwalenia na danym terenie planu miejscowego), a taki jest rzeczywisty skutek przyjętej regulacji, uzależniającej w istocie możliwość legalizacji samowoli wybudowanej na terenie nieobjętym planem miejscowym od daty uzyskania ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, skoro zaświadczenie wójta o zgodności budowy z ustaleniami planu miejscowego może zostać wydane po wszczęciu postępowania rozbiórkowego (bo nie istnieje prawny wymóg uzyskania takowego zaświadczenia wcześniej), to niezgodne ze wskazanymi zasadami konstytucyjnymi jest żądanie decyzji o warunkach zabudowy, która byłaby ostateczna już w dniu wszczęcia wymienionego postępowania".

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem ogłoszenia i z tym dniem wypadła z porządku prawnego część normy prawnej art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i art. 48 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. – Prawo budowane w zakresie obejmującym wyrażenie "w dniu wszczęcia postępowania". Uznanie niekonstytucyjności części wskazanych przepisów oznacza w konsekwencji, iż możliwe jest postępowanie legalizacyjne w sytuacji, gdy inwestor w chwili wszczęcia postępowania legalizacyjnego nie posiada decyzji o warunkach zabudowy i uzyska ją dopiero w jego toku.

Powstaje w związku z tym konieczność odpowiedzi na pytanie jaki wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy miał wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 145a kpa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1), oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Tak więc podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego (podstawy decyzji administracyjnej) jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowieniową. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, że jest zasadą, iż sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem – jak wykazano – powoływana okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego, to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999r. II SA 1027/99, Lex nr 46809, wyrok NSA z dnia 2 września 1999r. IV SA 1360/97, Lex nr 47852, wyrok NSA z dnia 25 października 1999r. II SA 1294/99, Lex nr 46246).

Jednocześnie też wskazać należy, że dla obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 kpa wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145a następuje tylko na żądanie strony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002r. III RN 200/01 OSNAP 2003/24/582).

W rozpoznawanej sprawie podstawą materialnoprawną decyzji PINB był przepis ust. 1 art. 48 Pr. bud. a nie ustępy 2 i 3 tego przepisu badane przez Trybunał Konstytucyjny. Wskazane regulacje pozostają jednak ze sobą w ścisłym związku. PINB nie wykluczył możliwości prowadzenia postępowania legalizacyjnego. Organ w dniu 23 maja 2005r. wydał na podstawie ust. 2 i 3 art. 48 Pr. bud. postanowienie nakładające na skarżących obowiązek przedłożenia m.in. zaświadczenia organu gminy o zgodności budowy z planem, lub ostatecznej w dniu wszczęcia postępowania (rozbiórkowego) decyzji o warunkach zabudowy. Po wszczęciu postępowania skarżący uzyskali ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. [...], mocą której organ odwoławczy uchylił decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 17 grudnia 2004r. o odmowie ustalenia warunków zabudowy dla budowy budynku inwentarskiego (stajni) i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Zwrócić jednak należy uwagę na to, że organ gminy rozpoznał wniosek skarżących dotyczący tylko części przedmiotowego budynku położonej na działce nr ewid. [...] a nie całego obiektu położonego także na działce nr ewid. [...]. Ponadto wskazać należy, iż w świetle cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu decyzji Kolegium), istnieje możliwość ustalenia warunków zabudowy również po wszczęciu postępowania rozbiórkowego, a więc w sytuacji, gdy budynek został wybudowany i jest użytkowany.

Mając na uwadze powyższe okoliczności orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Konieczne stało się też uchylenie w trybie art. 135 ppsa postanowień PINB z dnia 23 maja 2005r. i 17 listopada 2005r. nakładających na skarżących obowiązek przedłożenia (w określonym terminie) dokumentów niezbędnych do legalizacji przedmiotowego budynku. Uchylenie tych postanowień jest bowiem niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Stosownie do art. 152 ppsa orzeczono też, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji zobowiązany będzie uwzględnić stan prawny wynikający z przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wdrożyć procedurę wynikającą z art. 48 ust. 2 i 3 Pr. bud.