Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1703/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 5  pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości P. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 606/17 w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości P. w W. na zarządzenie Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zmiany w ewidencji zabytków 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości P. w W. kwotę: 500 (pięćset) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 606/17 oddalił skargę Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości P. w W. (dalej Wspólnota) na zarządzenie Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zmiany w ewidencji zabytków.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent [...] zarządzeniem z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] założył gminną ewidencję zabytków Miasta [...]. Zapisy ewidencji zostały zmienione na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. Nr 162, poz. 1568, ze zm.; dalej zwanej ustawą) zarządzeniem Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. w sprawie zmian w ewidencji zabytków Miasta Stołecznego [...], w części dotyczącej ujęcia w Układzie Urbanistycznym Dzielnicy Rządowej zamieszczonym w ewidencji (pod pozycją [...]) - budynku - nieruchomości położonej w [...] przy ul. P. (KW [...]) oraz w części włączającej do gminnej ewidencji Miasta Stołecznego [...] Układ Urbanistyczny Dzielnicy Rządowej w obecnym kształcie. Na podstawie § 1 tego zarządzenia, do ewidencji włączone zostały Karty adresowe zabytków nieruchomych wymienionych w części A załącznika. Wśród "zabytków nieruchomości" wskazanych w części A, znalazł się budynek położony przy ul. P., poprzez włączenie obszaru całej ulicy P. do Układu Urbanistycznego Dzielnicy Rządowej wpisanej do ewidencji.

Wspólnota w dniu 7 listopada 2016 r. (data nadania pisma do organu) zwróciła się do Prezydenta [...] z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, poprzez wyłączenie/wykreślenie nieruchomości przy ul. P. w W. (działka ew. nr [...] z obrębu [...]) z Układu Urbanistycznego Dzielnicy Rządowej a tym samym z gminnej ewidencji zabytków [...] oraz zmianę zapisów w Karcie adresowej zabytku nieruchomości (Układ Urbanistyczny Dzielnicy Rządowej) poprzez wyłączenie/wykreślenie z tej karty ww. obiektu.

Pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. Stołeczny Konserwator Zabytków odmówił dokonania żądanej czynności. Jednocześnie poinformował, że Układ Urbanistyczny Dzielnicy Rządowej został ujęty w gminnej ewidencji zabytków ze względu na jego harmonijne, urbanistyczne i architektoniczne rozplanowanie ze szczególnym uwzględnieniem zieleni, a także ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo [...] i zespołu [...], dla których stanowi pewną otulinę. Wskazał, że zachowanie harmonijnej i spójnej, niewysokiej zabudowy w tym obszarze było podstawą ujęcia (układu i nieruchomości) w gminnej ewidencji zabytków, a z kompleksów takich nie wyłącza się pojedynczych obiektów.

Wspólnota powołując się na art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 446, ze zm.; dalej u.s.g.) wniosła skargę na zarządzenie Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. kwestionując ujęcie nieruchomości położonej przy ul. P. w Układzie Urbanistycznym Dzielnicy Rządowej zamieszczonej w gminnej ewidencji zabytków Miasta [...]. Podniosła także, że nieruchomość nie spełnia kryteriów zabytku określonych w art. 3 pkt 1 ustawy. W konsekwencji, zdaniem Wspólnoty, ograniczone zostały uprawnienia władcze właściciela.

Wspólnota argumentowała, że w tej sytuacji właściciel nieruchomości nie ma swobody dysponowania oraz korzystania ze swego prawa a także drastycznie ograniczono możliwości inwestycyjne w stosunku do należącego do niego obiektu. Ponadto przed wpisaniem obiektu do gminnej ewidencji zabytków organy powinny osiągnąć w tym zakresie porozumienie, a fakt osiągnięcia takiego porozumienia powinien być przez organ należycie udokumentowany. Tymczasem w aktach prowadzonych przez organ brak jest szczegółowej dokumentacji dotyczącej wpisu do gminnej ewidencji zabytków budynku przy ul. P., uzasadniającej zaliczenie tego obiektu do Układu Urbanistycznego Dzielnicy Rządowej. Akta nie zawierają szczegółowych map, zdjęć nieruchomości, opisów walorów historycznych lub architektonicznych budynku, opinii uzasadniających jego zamieszczenie w Układzie Urbanistycznym Dzielnicy Rządowej. Brak także ww. dokumentów odnoszących się do wpisu do ewidencji Układu Urbanistycznego Dzielnicy Rządowej. Jedynym dokumentem jest Karta adresowa zabytku nieruchomego tj. Układu Urbanistycznego Dzielnicy Rządowej. Zdaniem Wspólnoty oznacza to, że organ nie zgromadził dokumentacji dotyczącej obiektu i jego rzekomych walorów zabytkowych.

Niezależnie od powyższego Wspólnota wskazała, że do ewidencji powinny być wpisane jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe lub artystyczne zasługują na zachowanie. Posiadanie tychże walorów przez obiekt powinno wynikać natomiast z przeprowadzonych przez organ badań, analiz i ekspertyz. Wyniki tych działań (zdjęcia, notatki z wizji lokalnych, ekspertyzy, opinie) winny znajdować odzwierciedlenie w dokumentach stanowiących podstawę wpisu danego obiektu do ewidencji lub układu urbanistycznego ujętego w ewidencji. Skarżąca podniosła, że w aktach administracyjnych organu znajduje się pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2013 r. potwierdzające ustalenia powzięte na spotkaniu ze [...] Konserwatorem Zabytków w dniu 4, 10 i 20 czerwca 2013 r., jednakże treść podjętej przez organ konserwatorski czynności ze względu na swoją ogólną formę w żaden sposób nie pozwalała na ustalenie zindywidualizowanych przesłanek, które decydowały o przypisaniu budynkowi

wartości zabytkowych w stopniu uzasadniającym ujęcie go w gminnej ewidencji zabytków. Dodatkowo Wspólnota podniosła, że działania organu godzą i podważają zasadę zaufania obywateli do organu. Wobec tego naruszono art. 64 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej o jej odrzucenie, bowiem w jego ocenie skarga została wniesiona z przekroczeniem terminu określonego w art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej p.p.s.a.), ewentualnie o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na wstępie stwierdził zachowanie terminu do wniesiona skargi, a także wykazanie przez Wspólnotę interesu prawnego wymaganego art. 101 ust. 1 u.s.g. Dokonując zaś kontroli zarządzenia w jego zaskarżonej części Sąd uznał, że nie narusza ono prawa w rozumieniu art. 147 p.p.s.a.

Sąd powołał art. 22 ust. 4 i 5 ustawy i stwierdził, że zarządzenie stanowi o zmianie w ewidencji zabytków Miasta [...], m.in. poprzez włączenie do niej kart adresowych zabytków nieruchomych wymienionych w części A załącznika do zarządzenia (§ 1 zarządzenia). Ujęty pod poz. [...] w załączniku A do zarządzenia Układ Urbanistyczny Dzielnicy Rządowej obejmujący nieruchomość położoną w [...] przy ul. P. nie jest wpisany do rejestru zabytków, ani też do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy, aby nieruchomość ta znalazła się w gminnej ewidencji zabytków powinien istnieć dokument potwierdzający wyznaczenie do ujęcia tej nieruchomości w ewidencji w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. W ocenie Sądu dokumentem takim jest przekazana przez Prezydenta [...], przy piśmie z dnia 2 lipca 2013 r., [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zbytków tabela zawierająca ostateczne ustalenia (z dnia 6 kwietnia 2013 r. oraz z 10 i 20 czerwca 2013 r.) co do obiektów mających być włączonych (w formie kart adresowych) lub wyłączonych z ewidencji zabytków. W tabeli tej pod poz. 3 widnieje opis: Układ Urbanistyczny Dzielnicy Rządowej, adres: [...], Dzielnica: [...]; Dzielnica: [...].

Odnosząc się zaś do zarzutu skargi, zgodnie z którym spornego wpisu do ewidencji nie poprzedzono porozumieniem z wojewódzkim konserwatorem zabytków, zawartym w sposób prawem przewidziany, Sąd stwierdził, że wystarczające są wyjaśnienia [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2013 r., z których wynika, że konserwator nie przedstawił zastrzeżeń co do kształtu i zawartości przedstawionej do zaopiniowania przy ww. piśmie z dnia 2 lipca 2016 r. tabeli. Konserwator potwierdził ustalenia powzięte w dniach 6 kwietnia 2016 r. oraz 10 i 20 czerwca 2016 r. Zdaniem Sądu porozumienie może więc przybrać także formę braku sprzeciwu ze strony tegoż organu. Istotne dla spełnienia przesłanek z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy jest zaistnienie pozytywnego efektu w postaci zgodnych stanowisk organów. W ocenie Sądu konsultacja z wojewódzkim konserwatorem zabytków, nawet w tak niesformalizowanej formie ma istotne znaczenie dla oceny merytorycznej zasadności dokonanego wpisu.

Końcowo Sąd stwierdził, że wbrew twierdzeniom Wspólnoty ustawa nie nakłada na organ dokonujący wpisu poprzedzenia go ekspertyzą, czy opinią biegłego. W ocenie Sądu nie budzi również zastrzeżeń treść zmiany do ewidencji zabytków, poprzez włączenie Karty adresowej Układu Urbanistycznego Dzielnicy Rządowej w kształcie tam wskazanym. Dodał, że wynikające z wpisu nieruchomości do ewidencji zabytków ograniczenie swobody korzystania z nieruchomości są ograniczeniami ustawowymi, a więc przewidzianymi przez Konstytucję.

Skargę kasacyjną od opisanego wyżej wyroku wniosła Wspólnota, zaskarżając orzeczenie w całości.

Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 22 ust. 4 i 5 ustawy poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy doszło do porozumienia pomiędzy Prezydentem [...] a wojewódzkim konserwatorem zabytków;

2. art. 22 ust. 5 w związku z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż dokonanie wpisu budynku do gminnej ewidencji zabytków, ewentualnie zaliczenie budynku do układu urbanistycznego ujawnionego w gminnej ewidencji zabytków nie wymaga poprzedzenia wnikliwej analizy (ustalenie zindywidualizowanych przesłanek do uznania poszczególnych obiektów jako zabytków), której udokumentowane wyniki powinny znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji stanowiącej podstawę wpisu.

Ponadto zaskarżonemu wyrokowi Wspólnota zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania tj.:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżanego orzeczenia podstawy i przyczyn nierozpoznania/pominięcia zarzutów skarżącej w zakresie naruszenia art. 3 pkt 12 ustawy oraz art. 2 w związku z art. 31 ust 2 i 3 Konstytucji RP.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik Wspólnoty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy.

Wskazać należy, że ewidencja zabytków jest zbiorem przeznaczonym dla zabytków, co jednoznacznie wynika z jej nazwy. Przy prowadzeniu gminnych ewidencji zabytków należy mieć na uwadze przepis art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zawierający ustawową definicję zabytku. Zabytkiem co podkreślić należy, jest rzecz ruchoma lub nieruchoma, której wartości historyczne, naukowe lub artystyczne są wyższe niż przeciętne. Zatem słusznie wskazuje skarżąca kasacyjnie, że do ewidencji powinny zostać wpisane jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe lub artystyczne zasługują na zachowanie, przy czym nie ulega wątpliwości, że posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane, lecz winno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami. Podobnie w przypadku historycznego układu urbanistycznego lub ruralistycznego, który zgodnie z art. 3 pkt 12 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi - przestrzenne założenie miejskie lub wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg, powinien zostać wpisany jedynie taki układ urbanistyczny, czy ruralistyczny, który ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe lub artystyczne zasługuje na zachowanie. Niewątpliwie gminna ewidencja zabytków służy do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Zawarte w niej wpisy prowadzą jednak do ograniczenia uprawnień właścicielskich, zatem nie może być dowolności w ich dokonywaniu w oparciu o podstawę prawną z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nieuprawnione jest zatem stanowisko, iż w ramach przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w zakresie wpisu do gminnej ewidencji zabytków nie jest dopuszczalne badanie kwestii posiadania przez obiekt, czy też układ urbanistyczny wartości zabytkowych. Takie ustalenia powinny znaleźć się w aktach sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie takich ustaleń brak. O tym jakie były powody wpisania przedmiotowego układu urbanistycznego do ewidencji strona dowiedziała się już post factum po wydaniu zarządzenia z odpowiedzi na wezwanie organu do zaniechania naruszenia prawa. To przed wpisaniem do ewidencji zabytków organ winien dokonać oceny wartości historycznych, naukowych lub artystycznych układu urbanistycznego. W przeciwnym razie działanie organu mają charakter dowolny, albowiem nie wyjaśniają, co stanowiło podstawę wyznaczenia określonego układu urbanistycznego, a w konsekwencji również spornego budynku do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków.

Wprawdzie przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie przewidują, by ujęcie zabytku przez prezydenta miasta w gminnej ewidencji zabytków stanowiło rozstrzygnięcie podejmowane przez organ gminy w formie decyzji administracyjnej. Konsekwencją tego zapatrywania jest odstąpienie od wymogu wydania rozstrzygnięcia w sprawie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (dowodowego) w oparciu o zasady wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest jednak tak, że wydanie przez prezydenta miasta zarządzenia, opartego na wyznaczeniu określonego układu urbanistycznego do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, może nastąpić bez zbadania przesłanek uzasadniających przypisanie temu układowi wartości zabytkowych. Brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się w takiej sytuacji do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Łączenie normy dopełnienia z przepisami prawa materialnego nie zwalnia jednak od rozważenia, czy dokonana przez organ konkretyzacja praw lub obowiązków w danych okolicznościach jest zgodna z prawem. Wymaga ona odniesienia przepisu prawa materialnego do okoliczności faktycznych relewantnych z punktu widzenia treści normy prawnej. Umieszczając określony układ urbanistyczny w gminnej ewidencji zabytków organ gminy stwierdza, że układ ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Niesporne bowiem pozostaje w sprawie, że tylko taki układ urbanistyczny, który spełnia ustawową definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji. Tego rodzaju akt kwalifikujący stwarza wymóg określenia przez organ podstaw sformułowania oceny o wartości zabytkowej określonego układu urbanistycznego, której poprawność stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego. Prawidłowość zastosowania normy prawa materialnego uzależniona jest w bezpośredni sposób od stwierdzenia, że okoliczności faktyczne odpowiadały hipotezie tejże normy. Z treści art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że działanie prezydenta miasta polega na "wyznaczeniu" zabytku nieruchomego do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków. Reguły rządzące dokonaniem tego rodzaju czynności kształtującej sytuację prawną właściciela (użytkownika wieczystego) nieruchomości, uwzględniając zasadę legalizmu, nie przewidują, by działanie organu w tym zakresie mogło polegać na ujęciu zabytku w gminnej ewidencji zabytków bez jakiejkolwiek analizy przyczyn uzasadniających taką decyzję, jak też jej udokumentowania chociażby w uproszczonej formie. Prowadzi to do przyjęcia konstatacji, że kontrolowane działanie organu miało charakter dowolny, bowiem w świetle poczynionych ustaleń Prezydent [...] nie wyjaśnił, co stanowiło podstawę wyznaczenia spornego układu urbanistycznego do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków. Ma to o tyle istotne znaczenie, że konsekwencją włączenia zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków jest ograniczenie wykonywania prawa własności do nieruchomości zabytkowej. Prace podjęte przy obiektach ujętych w gminnej ewidencji zabytków podlegają uzgodnieniom z wojewódzkim konserwatorem zabytków na etapie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 60 ust. 1 u.p.z.p.) oraz na etapie wydania decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego. Ponadto właściciele lub posiadacze takich zabytków muszą zawiadamiać wojewódzkiego konserwatora zabytków o wszelkich zagrożeniach, niekorzystnych zmianach oraz o zmianie stanu prawnego zabytku ujętego w ewidencji. Mają też obowiązek uczestniczenia w kosztach (do 2% kosztów inwestycyjnych) badań archeologicznych prowadzonych na swoim terenie (art. 39 ust. 3 pr. bud.). (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 2189/13, LEX nr 1753478 oraz wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 2350/13, LEX nr 1753879).

Z kolei zgodzić się można ze stanowiskiem Sądu I instancji, że nie w każdym przypadku niezbędne jest sporządzanie na tę okoliczność ekspertyzy, gdyż organ dysponuje wykwalifikowaną w tym zakresie kadrą urzędniczą oraz konsultuje swoje stanowisko z organem specjalistycznym jakim jest wojewódzki konserwator zabytków, który również posiada niezbędną wiedzę fachową.

Jako chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez brak porozumienia Prezydenta [...] z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Przepis art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi, że wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków nieruchomych z terenu gminy. Zgodnie zaś z zapisem art. 22 ust. 5 ustawy, w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; i pkt 3) ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wskazuje, że w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków (zabytki nieruchome wpisane do rejestru ujęte są w pkt 1 ust. 5 art. 22 tej ustawy). Niewątpliwie oznacza to działanie organu jednostki samorządu gminnego w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Porozumienie z wojewódzkim konserwatorem zabytków oznacza uzyskanie zgodnego stanowiska organu prowadzącego ewidencję gminną oraz organu współdziałającego. Stanowisko organu współdziałającego, powinno być wyrażone w piśmie urzędowym. Oznacza to, że do ewidencji gminnej nie można włączyć obiektów, których nie zaaprobował i nie zaakceptował wojewódzki konserwator zabytków. Istotą każdego porozumienia jest dojście do takiego samego stanowiska w danej sprawie; innymi słowy istotne dla spełnienia przesłanek art. 22 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy jest zaistnienie pozytywnego efektu w postaci zgodnych stanowisk organów. W niniejszej sprawie wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej do takiego porozumienia doszło, czego wyrazem jest treść pisma wojewódzkiego konserwatora zabytków z [...] lipca 2021 r., w którym potwierdza ustalenia dotyczące zawartości kart adresowych zabytków nieruchomych włączonych do gminnej ewidencji zabytków. Rację ma przy tym Sąd I instancji, że ustawodawca nie przewidział szczególnej formy takiego porozumienia, stąd pismo urzędowe zawierające stanowisko organu współdziałającego uznać należy za wystraczający przejaw woli tego organu, co do zawarcia porozumienia w zakresie wpisu układu urbanistycznego do ewidencji zabytków.

Mając na uwadze, że Sąd I instancji nie odniósł się w ogóle do kwestii braku dokumentów stanowiących podstawę do wydania zarządzenia przez Prezydenta [...], a jednocześnie jako wystarczające przyjął wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi na wezwanie do zaniechania naruszenia prawa, bez wskazania przez organ podstaw dokonanych w tym zakresie ustaleń oraz szczegółowego stanowiska organu współdziałającego, zasadnym było na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.