Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 430/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 163 ust. 3, art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 5 ust. 3, art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska Sędzia del. WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 509/09 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 509/09 oddalający skargę A. W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu na rzecz A. W. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], ark mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz działka nr [...] o pow. [...] ha.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z [...] czerwca 1998 r. A. W. wystąpił o zwrot nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], stanowiącej działki [...], [...] i [...] z mapy [...] o łącznej powierzchni [...] ha., dla której Sąd Rejonowy w P. prowadził księgę wieczystą KW [...].

Starosta P. decyzją z dnia [...] grudnia 2008r. nr [...] działając na podstawie art. 104 § 2 kpa oraz art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 141 ust. 2 i 4 w zw. z art. 216 ust. 1, art. 217 ust. 2, art. 142, art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej u.g.n.) orzekł o zwrocie na rzecz A. W. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów: obręb [...], ark. mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] ha, działka nr [...] o pow. [...] ha, oraz działka nr [...] o pow. [...] ha dla której Sąd Rejonowy [...] w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz o zobowiązaniu wnioskodawcy do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Starosta P. stwierdził, iż nieruchomość stanowiąca dawniej własność A. W., nabyta została przez Skarb Państwa z przeznaczeniem pod inwestycje towarzyszące budowie [...]. Stwierdzono, że działki nr [...], nr [...] oraz nr [...] stanowią obecnie grunt porośnięty pszenicą, nieuzbrojony, posiadający dostęp do drogi publicznej tj. ul. [...], która jest drogą polną, nieposiadającą żadnego uzbrojenia w infrastrukturę komunalną. Dawna działka nr [...] wywłaszczona na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94 ze zm. – dalej ustawa) została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia (inwestycja "[...]"), jednak cel został zrealizowany dopiero po 12 latach od dnia wywłaszczenia. Została zatem spełniona przesłanka zbędności w stosunku do dawnej działki nr [...] i podlegałaby ona zwrotowi. Stąd działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], zbyte w trybie art. 5 ust. 3 ustawy podlegają zwrotowi. W stosunku do tych działek spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w tym artykule nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, ani celu tego nie zrealizowano.

Po rozpoznaniu odwołania Miasta P., Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzekł o odmowie zwrotu na rzecz A. W. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów: obręb [...], ark. mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] ha, działka nr [...] o pow. [...] ha, oraz działka nr [...] o pow. [...] ha dla której Sąd Rejonowy [...] w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał na treść art. 136 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Artykuł 216 u.g.n., wskazuje że przepisy o zwrocie nieruchomości stosuje się do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy, dlatego też jedyną dopuszczalną drogą realizacji roszczenia o zwrot nieruchomości przejętej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy jest ustalenie, czy został zrealizowany cel na jaki została wywłaszczona działka nr [...], z księgi wieczystej KW nr [...], której to wywłaszczenie stanowiło podstawę do żądania przez właściciela, wywłaszczenia pozostałej części jego gospodarstwa, stanowiącego w chwili obecnej przedmiot wniosku. Zatem ewentualny zwrot przedmiotowej nieruchomości może nastąpić zdaniem organu odwoławczego jedynie w przypadku, gdy zostanie stwierdzone, że na działce nr [...] nie został zrealizowany cel oznaczony w akcie notarialnym, którym zbyto na rzecz Skarbu Państwa tę nieruchomość, a którym była budowa osiedla mieszkaniowego "[...]" w związku z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] lipca 1972 r., nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji "[...]". Z uwagi na powyższe stwierdzając, iż udowodniony został fakt zrealizowania celu wywłaszczenia na dawnej działce nr [...] w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. Wojewoda Wielkopolski odmówił zwrotu działek nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Organ odwoławczy wskazał również że, gdyby Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] w P. nie zrealizowała celu, na który działka nr [...] została nabyta od A. W. na podstawie art. 6 ustawy, działki nr nr [...], nr [...] oraz nr [...] nie podlegałyby zwrotowi w związku z ustanowieniem na działce nr [...] prawa użytkowania wieczystego (decyzja Zarządu Miasta P. z dnia [...] września 1993 r. znak [...]) i ujawnieniem tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co stanowi powstanie negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości, o której mowa w art. 229 u.g.n.

Skargę na powyższą decyzję wniósł A. W. zarzucając zaskarżonej decyzji organu odwoławczego naruszenie prawa, w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., przez uznanie, że został zrealizowany cel, na jaki wywłaszczona została działka nr [...] i brak jest podstaw do uznania, że co do tej działki spełnione zostały przesłanki do jej zwrotu. Oddalając skargę A. W. wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 509/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2009 r. nie narusza prawa.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do oceny decyzji organu odwoławczego, który uchylił w całości decyzję organu I instancji i w tym zakresie orzekł o odmowie zwrotu na rzecz A. W. nieruchomości położonej P. przy ul. [...], oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów: obręb [...], ark. mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] ha, działka nr [...] o pow. [...] ha, oraz działka nr [...] o pow. [...] ha.

Sąd I instancji przyjął na podstawie akt sprawy, że aktem notarialnym z dnia [...] października 1983 r. Rep. A. [...], A. W. sprzedał Skarbowi Państwa, w trybie art. 6 ustawy działkę nr [...] położoną przy ul. [...], księga wieczysta KW nr [...], stanowiącą siedlisko gospodarstwa rolnego. Powyższa działka przeznaczona była pod realizację osiedla mieszkaniowego "[...]". Następnie z uwagi na fakt, iż pozostała część gospodarstwa rolnego nie mogła być dalej racjonalnie użytkowana przez właściciela, aktem notarialnym z [...] października 1983 r. Rep. A. [...] A. W. zbył na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. m.in. działki nr [...], nr [...] oraz nr [...] zapisane w KW nr [...]. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli pozostała po nim reszta nieruchomości nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na cel dotychczasowy, co miało miejsce w tej sprawie. Powyższy tryb wywłaszczenia dla działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] zawęził możliwość ich zwrotu (co słusznie zauważył organ odwoławczy i co nie jest przez skarżącego kwestionowane) do sytuacji, w której wystąpiłyby przesłanki zwrotu dla dawnej działki nr [...] (obecnie działki nr [...], nr [...] i nr [...], ark. mapy [...], obręb [...] w części odpowiadającej działce nr [...] – vide mapa stanu prawnego k. 241 akt adm.).

Sąd stwierdził, że przepisy u.g.n. przewidują możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pod warunkiem łącznego spełnienia wszystkich zawartych w niej przesłanek. Jedną z nich jest przesłanka negatywna zawarta w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zaistnienie tejże przesłanki zakwestionowano w skardze, gdzie pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ odwoławczy nie wskazuje, kiedy owo prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione. Skarżący zarzucił również, że w aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że miało to miejsce przed dniem 1 stycznia 1998 r. Nie znajduje to jednak potwierdzenia w aktach sprawy. W aktach tych znajduje się bowiem wskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody decyzja Zarządu Miasta P. z dnia [...] września 1993r. znak [...] (k. 185 akt adm.), w której organ ten orzekł o odstąpieniu w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat działki odpowiadającej dawnej działce nr [...]. Na powyższą decyzję powołał się organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji, wskazując jednocześnie na ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powyższa okoliczność znajduje potwierdzenie w znajdującym się w aktach sprawy (k. 224 akt adm.) zawiadomieniu Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] października 1993 r. Kw nr [...] L. dz. Nr [...], z którego wynika, że prawo wieczystego użytkowania ustanowione na działce nr [...] (wcześniej działka nr [...] – vide mapa stanu prawnego k. 241 akt adm.) zostało ujawnione w księgach wieczystych dotyczących tej nieruchomości.

Zdaniem Sądu, skoro z niewadliwych ustaleń postępowania administracyjnego wynika, że na nieruchomości, w związku z którą na wniosek skarżącego w trybie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczono nieruchomości objęte zakresem niniejszego postępowania, o zwrot których wystąpiono w tej sprawie, ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w P., a następnie w dniu [...] października 1993 r. ujawniono je w księdze wieczystej, to zostały spełnione przesłanki z art. 229 u.g.n. Prawo użytkowania dla osoby trzeciej ustanowiono przed dniem wejścia w życie u.g.n., a nadto prawo to ujawniono w księdze wieczystej. Ustalenie tej okoliczności pozwoliło – w ocenie Sądu - na odstąpienie od badania, czy spełnione zostały przesłanki z art. 137 u.g.n.

Sąd uznał więc, że przepis art. 229 u.g.n. stanowi przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości. Konstatując, Sąd wskazał, że skoro nie ma wątpliwości, iż w przedmiotowej sprawie zaszły okoliczności przewidziane w art. 229 u.g.n., to nie doszło w tej sprawie do naruszenia art. 136 i 137 u.g.n., gdyż przepisy te nie miały w sprawie zastosowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. W. domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi w myśl art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 229 w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. poprzez uznanie, że ustalenie faktu ustanowienia na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy skutkuje odstąpieniem od badania, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., a w konsekwencji przyjęcie, że brak jest podstaw do uznania, że co do działki nr [...] spełnione zostały przesłanki zwrotu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w ocenie skarżącego wyrok został wydany z naruszeniem przepisów prawa i jako taki nie może się ostać.

Wskazano, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na wniosek właściciela w związku z wywłaszczeniem działki nr [...], po wywłaszczeniu której nieruchomość ta nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele, jakim była produkcja rolna. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny zwrot części wywłaszczonej na wniosek właściciela nieruchomości jest możliwy, jeżeli spełnione są warunki zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej bez wniosku właściciela. Oznacza to, że w niniejszej sprawie kwestią podstawową było ustalenie, czy na działce nr [...] wywłaszczonej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, jakim była realizacja inwestycji "[...]". Osiedle [...], którego część posadowiona jest na dawnej działce nr [...], powstało w latach 1983-1998. Realizacja inwestycji była podzielona na trzy etapy, a etap w ramach którego zrealizowano inwestycje na działce nr [...] przypadł na lata 1995-1998. Zatem od momentu wywłaszczenia działki nr [...] do dnia odebrania obiektu i przekazania go do użytku upłynęło ponad 10 lat.

Tym samym, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, nie ulega wątpliwości, że dawna działka nr [...] okazała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Skoro przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia stanowi jedyną przesłankę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, żądanie zwrotu na rzecz skarżącego nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], stanowiącej działki nr [...], [...], [...] jest uzasadnione i powinno zostać uwzględnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A. W. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 509/09, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wskazać należy, że skarga kasacyjna została oparta jedynie na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 229 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez uznanie, że ujawnienie na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej (i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r.) skutkuje odstąpieniem od badania przesłanek zwrotu nieruchomości. Jednakże zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że aktem notarialnym z dnia [...] października 1983 r. Rep. A.I. [...], A. W. sprzedał Skarbowi Państwa, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64), działkę nr [...] położoną przy ul. [...], objętej księgą wieczystą Kw nr [...]. Powyższa działka przeznaczona była pod realizację osiedla mieszkaniowego "[...]". Z uwagi na fakty, iż pozostała część gospodarstwa rolnego nie mogła być dalej racjonalnie użytkowana przez właściciela, aktem notarialnym z dnia [...] października 1983 r. Rep.A. I. [...] A. W. zbył na rzecz Skarbu Państwa, w trybie art. 5 ust. 3 ww. ustawy m.in. działki nr [...], [...] oraz [...], objęte księgą wieczystą Kw nr [...]. Nabycie działek [...], [...] oraz [...] nastąpiło na wniosek właściciela, który skorzystał z uregulowania zawartego w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zgodnie z którym wywłaszczenie powinno objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia część pozostała dla właściciela nie dawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele.

Przedmiotowa sprawa zatem nie dotyczy klasycznego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ale odnosi się do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zaznaczyć należy, że zbycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 ww. ustawy nie wymagało określenia celu wywłaszczenia w akcie notarialnym. Państwo miało więc swobodę decydowania o tym, jak chciało tę nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie mógł skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 1998 r., sygn. akt IV SA 2111/96, Lex nr 45887). Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku były "zbędne" dla Skarbu Państwa. Dlatego też racjonalnym jest pogląd, że wyłączona została możliwość jej samodzielnego zwrotu. Przywrócenie prawa własności działek [...], [...] i [...] byłoby możliwe jedynie w sytuacji, gdy wystąpiłyby przesłanki do zwrotu nieruchomości (działki nr [...]) wywłaszczonej na cel określony w akcie notarialnym z dnia [...] października 1983 r. Rep. A.I Nr [...]. Nieruchomość wywłaszczoną na określony cel i nieruchomość wywłaszczoną na żądanie właściciela należy traktować jako całość ściśle ze sobą powiązaną.

W orzecznictwie i w doktrynie prezentowane jest stanowisko, że wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 1 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV SA 1626/94, ONSA 1997/1/42; 26 lipca 2001 r., sygn. akt II SA/Gd 910/00, ONSA 2002/4/48; 29 maja 2003 r., sygn. akt II SA/Kr 2414/01, ONSA 2004/2/73).

W tym kontekście Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo wskazał, że skoro z niewadliwych ustaleń postępowania administracyjnego wynika, że na działce nr [...] (wcześniej działka nr [...]) ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w P., a następnie w dniu [...] października 1993 r. ujawniono to prawo w księdze wieczystej, to zostały spełnione przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przesłanki zwrotu nieruchomości zostały określone w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednakże nie można pominąć faktu, że poza przepisami rozdziału VI tej ustawy znalazły się regulacje art. 216 i art. 229, kreujące dodatkowe przesłanki, których ziszczenie się przesądza o zwrocie lub odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Art. 229 stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, statuuje on, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, a prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej. Obydwie przesłanki przewidziane w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie, co oznacza, że nieruchomość musi być zbyta lub oddana w użytkowanie wieczyste, a prawo to musi być wpisane do księgi wieczystej. Prawidłowa wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. Pogląd taki wynika z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 30 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 386/06, Lex nr 290617; 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 841/07, Lex nr 497258; 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 409/05, Lex nr 194018; 15 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 722/08, Wspólnota 2009/30/27 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt II CSK 275/08, Lex nr 484702).

Należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w motywach kwestionowanego wyroku, iż ustalenie okoliczności wyłączających zwrot nieruchomości wywłaszczonej (art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami) pozwala na odstąpienie od badania, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Nieruchomość wywłaszczona w części na określony cel, a w części na żądanie właściciela należy traktować jako całość ściśle z sobą powiązaną. Dlatego też żądanie zwrotu jedynie tej części nieruchomości, która została zbyta w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być uwzględnione jeżeli w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej na określony cel zachodzą negatywne przesłanki zwrotu.

Z powyższych względów, wbrew stanowisku strony wnoszącej skargę kasacyjną, Wojewódzki Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył wskazanych przepisów prawa materialnego, a zatem skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej.