Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 48/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 10
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant referent stażysta Grażyna Sułkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...], nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. P. (dalej jako "skarżąca", "strona" bądź "wnioskodawczyni"), jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. (zwanego dalej "Kolegium" lub "organem odwoławczym") z dnia [...] nr [...], utrzymująca w mocy, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy M., decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. (zwanego dalej "organem pierwszej instancji") z dnia [...], nr [...], w sprawie odmowy zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt jej męża – A. P. w Domu Pomocy Społecznej dla Kombatantów w O.

Skarga został wniesiona w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dni [...], nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Wójta Gminy M., ustalił odpłatność A. P. za pobyt męża – A. P. w Domu Pomocy Społecznej dla Kombatantów w O. (dalej DPS dla Kombatantów w O.) w kwocie 3.100,93 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 września 2021 r. Przedmiotowa decyzja została doręczona skarżącej w dniu 22 września 2021 r. i w dniu 28 września 2021 r. wpłynęło do organu oświadczenie strony, że zrzeka się prawa do wniesienia odwołania od powyższej decyzji.

Pismem z dnia 26 września 2021 r. (data wpływu do organu 28 września 2021 r.) skarżąca złożyła w organie pierwszej instancji wniosek o całkowite zwolnienie jej z odpłatności za pobyt jej męża w DPS dla Kombatantów w O. z uwagi na trudną sytuację osobistą i materialną. Podniosła, że z mężem jest w separacji od ponad trzydziestu lat, w czasie pożycia małżeńskiego mąż nadużywał alkoholu i był agresywny, nie dążył do naprawienia z nią relacji, ponad 10 lat żył w nieformalnym związku z inną kobietą przez cały czas nie interesował się jej sytuacją materialną i jej nie pomagał, łożył jedynie 300,00 zł na utrzymanie dziecka, można więc mówić o całkowitym rozpadzie ich małżeństwa. Zaznaczyła, że jest osobą schorowaną przeszła kilka zabiegów operacyjnych, musi stale przyjmować leki, których koszt miesięczny podała w wywiadzie środowiskowym. Podała, że miesięczne obciążenia jej jednoosobowego gospodarstwa domowego przekraczają 2.200,00 zł i to bez wydatków na jedzenie, benzynę, ratę kredytu na samochód, który jest niezbędny, bo dojeżdża do pracy.

Pismem z dnia 29 września 2021 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 - zwanej dalej K.p.a.), wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, dowodów potwierdzających zawarte w piśmie argumenty dotyczące nadużywania alkoholu i agresji ze strony jej męża oraz dokumentów potwierdzających jej stan zdrowia.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 7 października 2021 r. wniosła o umorzenie przez organ części miesięcznej kwoty 3.100,93 zł utrzymania męża. Podkreśliła, że nie jest w stanie pokryć pełnej odpłatności, ponieważ utrzymuje się tylko ze swojej pensji i ma do utrzymania duży dom, który wymaga koniecznego remontu. Nadto wskazała, że jest pod stałą opieką lekarską i pewna część jej wynagrodzenia jest przeznaczona na lekarstwa i prywatne wizyty lekarskie. Do powyższego pisma dołączyła dokumentację medyczną dotyczącą jej stanu zdrowia, tj.: kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 29 kwietnia 2016 r., 20 marca 2019 r. i 30 kwietnia 2008 r., badanie lekarskie [...] , [...] oraz [...] z dnia 3 lutego 2015 r. oraz oświadczenia czterech świadków, na okoliczność pożycia małżeńskiego z mężem.

W dniu 14 października 2021 r. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że A. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pozostaje w związku małżeńskim z A. P., jednak od 30 lat pozostają w nieformalnej separacji. Powodem separacji było nadużywanie alkoholu oraz agresywne zachowanie męża, które nie łożył na utrzymanie domu i nie dążył do naprawienia relacji między nimi. Na córkę płacił alimenty w kwocie 300,00 zł. Przez ponad 10 lat pozostawał w nieformalnym związku z inną kobietą. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem majątkowym strona posiada dom o wielkości [...] m2, gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, samochód osobowy [...] z 2019 r. o wartości 20 000,00 zł oraz standardowe wyposażenie mieszkania. Wnioskodawczyni posiada dwa źródła uzyskania dochodu - z umowy o pracę zawartą z Publicznym Przedszkolem w M. oraz Publiczną Szkołą Podstawową w M., a łączny jej dochód wynosi 6.165,89zł.

W dniu 20 października 2021 r. przedłożyła do akt sprawy informację o miesięcznych obciążeniach finansowych, które wyceniła na kwotę 4.811,75 zł, na którą składały się: wydatki na życie - 2 000,00 zł, zakup opału 851,00 zł, spłata pożyczki 750,00 zł, telefon i internet - 159,88 zł, woda i ścieki - 125,49 zł, energia - 134,42 zł, podatek - 73,92 zł, śmieci - 22,00 zł, Cyfrowy Polsat - 20,00 zł, abonament RTV 22,05, leki - 85,31 zł, utrzymanie samochodu 567,68 zł (ubezpieczenie - 111,58 zł, przegląd - 56,10, benzyna - 400,00 zł).

Zawiadomieniem z dnia 20 października 2021 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 10 K.p.a. poinformował skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Jednocześnie, na podstawie art. 79a K.p.a. organ poinformował, że strona nie spełniła/nie wykazała przesłanek zależnych od niej, które pozwoliłyby na zwolnienie z ponoszenia odpłatności, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnie z żądaniem strony. Wskazał też, że w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek uzasadniających wydanie decyzji zgodnie z żądaniem strony. Powyższe wezwanie został doręczone skarżącej w dniu 22 października 2021 r. (k. nr 4 akt adm.).

Decyzją z dnia [...] , nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działający z upoważnienia Wójta Gminy M., na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 pkt 1, art. 61 ust. 2 pkt 1, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 - zwanej dalej "u.p.s.") oraz art. 104 i art. 107 K.p.a. odmówił zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt jej męża w DPS dla Kombatantów w O. w kwocie 3.100,97 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji powołał art. 64 u.p.s. i wskazał na orzecznictwo sądowe dotyczące "uzasadnionych okoliczności", z którego wynika, że zamiarem ustawodawcy było objęcie zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, czy też nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego, sytuacji wyjątkowych, wyróżniających się np. zdarzenia losowe, pożar, wypadek. Organ powołał też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1643/20, w którym wskazano, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia przesłanek zawartych w art. 64 ww. ustawy, strona jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymywanie się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia), okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat muszą cechować się wyjątkowością i winny mieć charakter losowy. Dalej organ stwierdził, że strona przedłożyła oświadczenia siostry, córki, zięcia i wujka, którzy opisywali pożycie małżeńskie strony, nie posiada ona wyroków sądowych potwierdzających występowanie przemocy w rodzime. Dodał, że dowody dotyczące stanu zdrowia nie potwierdzają długotrwałej, ciężkiej choroby czy niepełnosprawności, a faktury za leki w wysokości ok. 100,00 zł miesięcznie nie stanowią zbytniego obciążenia rodziny. W dalszej kolejności organ opisał sytuację wnioskodawczyni. Podał, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od 30 lat pozostaje z mężem w nieformalnej separacji, której powodem było nadużywanie alkoholu oraz agresywne zachowanie męża, który przez 10 lat był w nieformalnym związku z inną kobietą. Podał, że strona posiada dom o powierzchni [...] m2, gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, samochód osobowy [...] z 2019 r. o wartości 20.000,00 zł oraz standardowe wyposażenie mieszkania. Ponadto ma dwa źródła dochodu - z umowy o pracę zawartej z Publicznym Przedszkolem w M. i Publiczną Szkołą Podstawową w M., a jej łączny dochód wynosi 6.165,89 zł i przekracza 300 % kryterium osoby samotnie gospodarującej o kwotę 4.062,86 zł. Podał, że strona ponosi wydatki w kwocie 4.811,75 zł: na życie 2.000,00 zł, zakup opału 851,00 zł, pożyczka 750,00 zł, telefon i internet 159,88 zł, woda i ścieki 125,49 zł, energia 134,42 zł, podatek 73,92 zł, śmieci 22,00 zł, cyfrowy Polsat 20,00 zł, abonament RTV 22,05 zł, leki 85,31 zł, utrzymanie samochodu 567,68 zł. W związku z powyższym organ uznał, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na zwolnienie A. P. z odpłatności za pobyt męża w DPS dla Kombatantów w O.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. P., podniosła, że nie jest w stanie ponosić kosztów utrzymania męża w DPS dla Kombatantów w O. w wysokości wyliczonej przez GOPS w M. Zaznaczyła też, że wszelkie dokumenty związane ze sprawą są w posiadaniu GOPS w M.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Uzasadniając swe stanowisko Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, po czym odwołało się do treści przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. art. 54 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2 regulujących kwestie związane z pobytem osoby wymagającej całodobowej opieki w domu pomocy społecznej. Podkreśliło, że do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. są obowiązani w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dodał też, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 u.p.s.). W dalszej kolejności Kolegium podkreśliło, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają własnej definicji dochodu dla potrzeb tej odpłatności, dlatego dla ustalenia odpłatności należało posłużyć się przepisem art. 8 ust. 3 u.p.s., mimo że przepis ten określa prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej dodało też, że na mocy § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), od dnia 1 października 2018 r., dla osoby samotnie gospodarującej kwota kryterium dochodowego wynosi 701,00 zł. Odnosząc się do kwestii zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, wskazało, że zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności, jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Ponadto zgodnie z art. 64 a u.p.s., osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują również zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Kolegium uznało, że nie narusza ram uznania administracyjnego, albowiem w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ ten prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności potwierdzające trudną sytuacją materialną lub zdrowotną strony. Wskazało, że rozpatrując wniosek o zwolnienie z odpłatności organ pierwszej instancji uwzględnił min., że A. P. z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w łącznej wysokości 6.165,92 zł netto, ma problemy zdrowotne (co nie stanowi przeszkody w wykonywaniu pracy zawodowej) oraz, że ponosi miesięczne wydatki na lekarstwa w wysokości 85,31 zł. Ponadto uznał też, że ponoszenie wydatków na utrzymanie auta w wysokości 567,00 zł oraz kredyt na samochód, nie mogą zostać uznane za szczególne. Uwzględniając powyższe, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że strona nie wykazała szczególnych dodatkowych wydatków czy innych sytuacji, które odbiegałyby od standardów. Strona - zdaniem Kolegium - ma możliwości finansowe pozwalające dokonywać opłaty za pobyt męża w DPS w wysokości określonej decyzją, a wysokość tej odpłatności nie spowoduje u strony sytuacji ubóstwa, gdyż po jej uiszczeniu do dyspozycji pozostanie kwota 3.064,95 zł miesięcznie. Podkreśliło też Kolegium, że przepis art. 64 u.p.s. odnosi się do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodziny. Zatem mimo, iż strona ma pewne problemy zdrowotne i nie utrzymuje kontaktów z mężem, to okoliczności te nie uzasadniają zwolnienia z odpłatności za pobyt męża w DPS dla Kombatantów w O. Okoliczności uzasadniające zastosowanie zwolnienia z art. 64 u.p.s. muszą mieć zatem charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Są to zatem okoliczności, na które zobowiązany do ponoszenia opłaty nie ma wpływu, i których zaistnienie wyłącza lub istotnie ogranicza możliwość wykonywania obowiązku ponoszenia opłat. Końcowo Kolegium wskazało, że jednym z zadań pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zwolnienie nie powinno nastąpić nawet, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt męża w placówce społecznej. Natomiast, gdyby sytuacja strony uległa pogorszeniu, strona ma możliwość ponownego wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z tej odpłatności.

W skardze wniesionej na decyzję Kolegium skarżąca powtórzyła, że pozostaje z mężem w separacji od ponad 30 lat, a jego postawa jest cyniczna i wyrachowana, ponieważ mając mieszkanie własnościowe odmawia jego wynajmu lub sprzedaży, by pozyskać środki na opłacenie pobytu w DPS, natomiast jej sugeruje sprzedaż samochodu, którym dojeżdża do pracy. Wskazała na wysokość ponoszonych wydatków (np. w grudniu 2021 r. na węgiel wydała 2.437,30 zł) i podkreśliła, że po opłaceniu odpłatności za pobyt męża w DPS nie będzie w stanie utrzymać siebie i domu. Dodała też, że organ nie wziął pod uwagę listy jej miesięcznych wydatków, jak również oświadczeń świadków dotyczących pożycia małżeńskiego z mężem. Podniosła, że wierzy, iż zachowane zostały wszystkie procedury, ale zabrakło empatii i ludzkiego podejścia do sprawy. Zauważyła, że decyzja GOPS w M. odnosi się przede wszystkim do jej sytuacji materialnej, ale nie uwzględnia braku relacji z A. P., który tylko formalnie jest jej mężem, gdyż w wyniku długoletniej separacji nastąpił trwały rozpad pożycia małżeńskiego. Przedstawiła także swój stan zdrowia i podała, że kwota ok. 100 zł miesięcznie na leki nie jest zgodna ze stanem faktycznym, bo korzysta z wizyt lekarskich w gabinetach prywatnych, w grudniu na zabiegi wydała 960 zł.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie sądowej skarżąca podtrzymała skargę oraz argumenty i wnioski w niej zawarte. Wskazała, że jej stan materialny na dzień dzisiejszy jest wynikiem nadgodzin, co z kolei jest dynamiczne i nie jest w stanie wskazać, jak to będzie wyglądało w przyszłości. Dodała, że jest w trudnie sytuacji, była w nieformalnej separacji i nie uchylając się od odpowiedzialności uznaje za niesprawiedliwe pociągnięcie jej do odpłatności za pobyt małżonka w DPS, z którym od wielu lat nie ma żadnego kontaktu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 2329), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.

Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. W myśl art. 135 P.p.s.a. - co szczególnie istotne w niniejszej sprawie - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach. Natomiast stosownie do treści art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że naruszają one przepisy prawa materialnego i prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi, jednak z innych powodów niż te wskazane w skardze.

Materialną podstawę rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej stanowi art. 64 u.p.s., który przykładowo wylicza okoliczności uzasadniające zwolnienie osoby zobowiązanej z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 64 pkt 2 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Nie stanowi kwestii spornej, iż decyzja podejmowana na podstawie art. 64 u.p.s., jest decyzją uznaniową, zatem organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania wnioskowanego zwolnienia. Natomiast w przypadku wystąpienia "uzasadnionych" okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 K.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Jest oczywistym, iż uznaniowy charakter decyzji nie oznacza pełnej swobody w jej podjęciu. Jednakże każdorazowe rozstrzygnięcie o przyznaniu bądź odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności, organ winien uzasadnić, odnosząc się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący a przy tym pozwalający poznać sposób rozumowania organu oraz motywy mające przekonywać do podjętej decyzji.

W ocenie Sądu dokonane przez ustawodawcę w art. 64 pkt 2 u.p.s. wyliczenie okoliczności uznanych za "uzasadnione" ma charakter przykładowy i otwarty. Świadczy o tym użyte w tym przepisie określenie "zwłaszcza", po którym następuje wymienienie tychże okoliczności.

W przedmiotowej sprawie, organ pierwszej instancji uzasadniając swe rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia od obowiązku opłaty uznał, że pomimo, iż strona od 30 lat pozostaje w nieformalnej separacji, której powodem - jak wynika z akt sprawy - było nadużywanie alkoholu oraz agresywne zachowanie przez jej męża, to okoliczności nie stanowiły o istnieniu szczególnie uzasadnionych okolicznościach mogących prowadzić do zastosowania ulgi z art. 64 u.p.s. Ocena ta została podzielona przez Kolegium, które stwierdza wyraźnie, że strona nie wykazała szczególnych dodatkowych wydatków czy innych sytuacji, które odbiegałyby od standardów. Strona - zdaniem Kolegium - ma możliwości finansowe pozwalające dokonywać opłaty za pobyt męża w DPS w wysokości określonej decyzją, a wysokość tej odpłatności nie spowoduje u strony sytuacji ubóstwa, gdyż po jej uiszczeniu do dyspozycji pozostanie kwota 3.064,95 zł miesięcznie. Podkreśliło też Kolegium, że przepis art. 64 u.p.s. odnosi się do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodziny. Zatem mimo, iż strona ma pewne problemy zdrowotne i nie utrzymuje kontaktów z mężem, to okoliczności te nie uzasadniają zwolnienia z odpłatności za pobyt męża w DPS dla Kombatantów w O.

Rozpoznając badaną sprawę Sąd wziął pod uwagę pełen jej kontekst, a w szczególności fakt, że z wnioskiem o zwolnienie z odpłatności za pobyt męża w domu pomocy społecznej zwróciła się jego żona, która - jak wynika z jej oświadczeń - od ponad 30 lat pozostaje w separacji i nie utrzymuje z mężem kontaktu. Skarżąca wskazała, że w czasie pożycia małżeńskiego mąż nadużywał alkoholu i był agresywny, nie dążył do naprawienia z nią relacji, ponad 10 lat żył w nieformalnym związku z inną kobietą przez cały czas nie interesował się jej sytuacją materialną i jej nie pomagał, łożył jedynie 300,00 zł na utrzymanie dziecka. Dodała też, że nie utrzymuje z nim żadnego kontaktu.

Mając na uwadze szczególe okoliczności badanej sprawy, nie sposób nie dostrzec, że sam ustawodawca choć nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez małżonków, czy krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych (takich jak wzajemne stosunki w rodzinie), to jednak przyjął równocześnie, że zawinione zachowania są powszechnie potępiane w społeczeństwie i nie można zakładać, ażeby osoba doznająca krzywdy w każdym przypadku mimo to zobowiązana była do ponoszenia opłat za pobyt takiej osoby w domu pomocy społecznej.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej Sąd wziął pod uwagę szczególne okoliczności, tej konkretnej sprawy. Dlatego jakkolwiek wątpliwości Sądu nie budzi, że przepis art. 64 u.p.s. odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodzinnymi, to nie ulega również wątpliwości, że katalog wymieniony w tym przepisie przypadków nie ma charakteru zamkniętego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 3509/18), a przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 u.p.s. wymienione jedynie przykładowo, tak aby nie ograniczać zobowiązanych w możliwości odwoływania się do nich. Zawarcie w tej normie katalogu otwartego oznacza, że strona miała prawo dowodzić istnienia wszystkich przesłanek, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej kosztami pobytu w DPS - uzasadnione okoliczności. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych, nie jest zasadne na gruncie oczywiście otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi.

Zdaniem Sądu, otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty wraz z dodanym w 2015 r., winien skłonić do takiej interpretacji art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem. Zauważyć bowiem trzeba, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Nie będzie zgodna z powyższym przepisem ustawy zasadniczej taka interpretacja art. 64 pkt 2 u.p.s., która wyklucza możliwość zwolnienia częściowego lub całkowitego od opłaty zobowiązanego, wobec którego mieszkaniec domu pomocy społecznej zachowywał się w sposób nieodpowiadający przepisom kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o obowiązku wzajemnego szacunku rodziców i dzieci, obowiązku utrzymywania kontaktów, dostarczania środków utrzymania oraz wychowania. Przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. zawierając w swej treści zwrot niedookreślony w postaci "uzasadnionych okoliczności", pozwala bowiem na zmniejszenie lub całkowite zniesienie opłaty, jeżeli mieszkaniec postępował wobec zobowiązanego w sposób oczywiście nieodpowiadający jego ustawowym obowiązkom, co nie może pozostawać obojętne dla organu zobligowanego przez Konstytucję do urzeczywistniania w procesie wykładni i stosowania prawa zasady sprawiedliwości społecznej.

Wyjaśnić też trzeba, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym, co trzeba zaznaczyć, czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości. Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości, w ocenie składu sprawę niniejszą rozpoznającego, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do sytuacji, w której żona pozostając w separacji od ponad 30 lat w separacji ze swoim mężem z powodu jego alkoholizmu i nie utrzymując z nim żadnego kontaktu, pozbawiona została możliwości uzyskania zwolnienia od ponoszenia opłat za jego pobyt w domu pomocy społecznej z tej jednej tylko przyczyny, że posiada środki finansowe i nie dysponuje - orzeczeniem sądowym - potwierdzającym orzeczenie separacji.

Zaakcentować trzeba, że Sąd nie przesądza w niniejszym wyroku, czy w istocie ziściły się przesłanki zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt jej męża w domu pomocy społecznej. Nie ulega jednak wątpliwości, że skarżąca wskazuje na sytuację szczególną, której zaistnienie niewątpliwe wymaga weryfikacji. Jak wnioskować można na podstawie treści skargi, odwołania oraz złożonego wniosku inicjującego postępowanie w sprawie, a także dołączonych do sprawy oświadczeń świadków, które organy obu instancji zupełnie pominęły, skarżąca nie utrzymuje żadnych relacji ze swoim mężem. Sąd zauważa również, że z różnych przyczyn małżonkowie nie podejmują decyzji o wniesieniu sprawy rozwodowej, jednakże brak orzeczenia sądowego nie może stanowić podstawy, do bezkrytycznego przyjęcia, że okoliczności podane we wniosku nie stanowią przesłanek pozwalających na zastosowanie ulgi w odpłatności, czyli instytucji unormowanej w art. 64 pkt 2 u.p.s.

Niezależnie od powyższego, Sąd zauważa również, iż decyzja organu pierwszej podjęta została w dniu [...] a więc przed upływem wyznaczonego przez organ terminu do skorzystania przez stronę skarżącą z prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnia przesłanek uzasadniających wydanie decyzji zgodnie z żądaniem strony. Powyższe niewątpliwie stanowi o naruszaniu przez organ art. 10 § 1 K.p.a.

Reasumując, w ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji zostały wydane w oparciu o błędną wykładnię art. 64 u.p.s. i błędne uznanie, że okoliczności, na które powołuje się skarżąca w postaci jego relacji z mężem, nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w całości lub w części. Zdaniem Sądu przypadki uprawniające do zwolnienia zostały w art. 64 (a także samym pkt 2) u.p.s. wymienione jedynie przykładowo. Otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłat, winien skłonić do takiej interpretacji art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w domu pomocy również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem.

Z tych wszystkich względów, wobec faktu, iż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a.

Ponownie prowadząc postępowanie organy uwzględnią taką interpretację kluczowego dla sprawy art. 64 pkt 2 u.p.s., jaką przyjął Sąd w niniejszym wyroku. W szczególności organy rozważą, w jakim stopniu opisane i udokumentowane przez skarżącą okoliczności świadczące o braku relacji z mężem (w tym także z uwzględnieniem dołączonych przez skarżącą do sprawy oświadczeń świadków), mogą przekonywać za całkowitym lub częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jej męża.