Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1893/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
journal: Dz.U. 2000 nr 80 poz 903
law: Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2002 nr 41 poz 361
law: Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. NSA Jacek Hyla, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1402/10 w sprawie ze skargi K.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1402/10 oddalił skargę K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.

2. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Nieruchomość położona w W. przy ul. P. [...] została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej "dekretem" lub "dekretem warszawskim".

Gmina dokonała objęcia przedmiotowego gruntu na podstawie ogłoszenia dokonanego - w myśl rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 6, poz. 43) - w dniu [...] kwietnia 1949 r.

Z dniem 27 maja 1990 r. powyższy grunt stał się własnością Dzielnicy-Gminy P. - co potwierdził Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 1992 r., nr [...]. Następnie nieruchomość przeszła na własność Miasta W. - w oparciu o art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 41, poz. 361 ze zm.).

Dawni właściciele nieruchomości, J. i W. S. złożyli w dniu 3 października 1949 r. wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu.

W dniu 29 czerwca 1962 r. została zawarta w formie aktu notarialnego umowa darowizny i ustanowienia odrębnej własności lokali, na podstawie której W. i J. S. - jako właściciele budynku mieszkalnego na nieruchomości w W. przy ul. P. [...] - darowali swoim dzieciom następujące udziały: M. S. - udział wynoszący 30% całej nieruchomości; K. R. - udział wynoszący 34% całej nieruchomości wraz z odnoszącymi się do tych udziałów prawami i roszczeniami do gruntu nieruchomości, a w tym z prawami do uzyskania wieczystego użytkowania gruntu. Ponadto ustanowili odrębną własność lokali w powyższym budynku w następujący sposób: M. S. nabył prawo własności do lokalu A wraz z udziałem 15% we współwłasności wszelkich częściach budynku i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właściciela lokalu, znajdującego się na parterze i do lokalu C wraz z udziałem 15% we współwłasności wszelkich częściach budynku i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właściciela lokalu, znajdującego się na pierwszym piętrze; K. R. nabyła prawo własności do lokalu B wraz z udziałem 34% we współwłasności wszelkich częściach budynku i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właściciela lokalu, znajdującego się na parterze. W. i J. S. pozostawili do własnego użytkowania lokal D w udziale wynoszącym 0,292 we współwłasności wszelkich częściach budynku i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właściciela lokalu, znajdujący się na pierwszym piętrze.

W dniu 17 czerwca 1981 r. została zawarta umowa darowizny, na podstawie której M. S. darował K. R. lokal C znajdujący się w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...], wraz z prawami i roszczeniami o uzyskanie w 15% prawa użytkowania wieczystego. W dniu 28 stycznia 1988 r. została zawarta umowa sprzedaży, na podstawie której K. R. sprzedała J. S. lokal mieszkalny C znajdujący się w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...], wraz z prawami i roszczeniami o uzyskanie w 15% prawa użytkowania wieczystego. W dniu 4 czerwca 1992 r. została zawarta umowa sprzedaży, na podstawie której K. R. sprzedała małżonkom J. i A. K. lokal mieszkalny B znajdujący się w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...], wraz z przynależnymi piwnicami i udziałem w części wspólnych budynku. W dniu 4 listopada 1994 r. została zawarta umowa sprzedaży, na podstawie której M. S. sprzedał małżonkom Z. i M. D. lokal mieszkalny A znajdujący się w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...], wraz z udziałami, a także prawami i roszczeniami do działki gruntu. W dniu 4 czerwca 1996 r. została zawarta umowa ustanowienia odrębnej własności lokali i przeniesienia własności lokalu w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...], na podstawie której wyodrębniono z nieruchomości wspólnej lokal E i zmieniono udziały właścicieli poszczególnych lokali w części budynku i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali.

W dniu 10 czerwca 1997 r. została zawarta w formie aktu notarialnego, umowa sprzedaży, na podstawie której K. R. sprzedała małżonkom A. i A. G. lokal mieszkalny E znajdujący się w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...], oraz 0,180 części we własności wszelkich części budynku.

W dniu 10 listopada 2000 r. została zawarta w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży, na podstawie której J. S. sprzedał K. R. lokal mieszkalny C znajdujący się w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...], wraz z udziałami prawami i roszczeniami do gruntu.

W dniu 31 maja 2007 r. została zawarta w formie aktu notarialnego umowa częściowego podziału majątku wspólnego małżonków J. i A. K., na podstawie której J. K. nabywa prawa do lokalu mieszkalnego B znajdującego się w budynku mieszkalnym na nieruchomości w W. przy ul. P. [...].

Prezydent W., po rozpatrzeniu wniosku J. i W. S. z dnia 3 października 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] orzekł o ustanowieniu na 99 lat prawa użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni 587 m², położonego w W. przy ul. P. [...], oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] na rzecz:

a) Z. i M. małżonków D., na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, w udziale 0,133 związanym z prawem własności lokalu A uregulowanym w księdze wieczystej nr [...];

b) J. K. w udziale 0,270 związanym z prawem własności lokalu B uregulowanym w księdze wieczystej nr [...];

c) K. R. w udziale 0,125 związanym z prawem własności lokalu C uregulowanym w księdze wieczystej nr [...];

d) K. R. w udziale 0,292 związanym z prawem własności lokalu D uregulowanym w księdze wieczystej nr [...];

e) A. i A. małżonków G., na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, w udziale 0,180 związanym z prawem własności lokalu E uregulowanym w księdze wieczystej nr [...].

Ponadto organ ustalił czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do powyższego gruntu.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowa działka w obowiązującym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m. W. położona jest w strefie miejskiej, oznaczona symbolem M2.12 i przeznaczona jest pod tereny o przewadze zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. W związku z powyższym, w stosunku do gruntu opisanego w pkt 1 decyzji spełniony został warunek określony w art. 7 ust. 2 dekretu, bowiem "korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania".

W przedmiotowej sprawie dotyczącej nieruchomości położonej w W. przy ul. P. [...], prawa i roszczenia dotyczące ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu przysługują właścicielom poszczególnych lokali w budynku posadowionym na tym gruncie i to do całego obszaru tej nieruchomości - w udziałach, w jakich osoby te są współwłaścicielami części wspólnych budynku, a wynikających z umów ustanowienia odrębnej własności lokali. W tym przypadku nie ustanowiono w stosownym terminie prawa odrębnej własności budynku na podstawie przepisów Kodeksu Napoleona.

Od powyższej decyzji K. R. wniosła odwołanie, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji w zakresie objętym pkt 1 lit. b oraz lit. e sentencji decyzji. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, tj. m.in. art. 7 dekretu, jak również uchybienie szeregu przepisom postępowania administracyjnego. W jej ocenie jedynie spadkobiercom dawnych właścicieli lub osobom, które nabyły stosowne roszczenia, przysługuje prawo do gruntu.

Rozpoznając odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, kwestionującej legalność przyznania prawa użytkowania wieczystego na rzecz: J. K. oraz A. i A. G., jak również brak po ich stronie legitymacji prawnej do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze strony, organ odwoławczy stwierdził, że stronami postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku dawnych właścicieli nieruchomości warszawskiej o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu, są m.in. następcy prawni J. i W. S. oraz wszystkie osoby, którym obecnie przysługuje tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości, które legitymują się stosownymi roszczeniami w tym zakresie.

Organ wskazał, że analiza aktów notarialnych z dnia 4 czerwca 1992 r. i z dnia 10 czerwca 1997 r. oraz innych dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy wskazuje, iż doszło - wraz ze sprzedażą lokali - również do sprzedaży odpowiednich udziałów w prawie do gruntu (roszczeń). Świadczy o tym chociażby treść zawiadomienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 28 maja 1993 r. Dz. Kw. [...], odnoszącego się do lokalu B, w którym w dziale I Sp widnieje zapis następującej treści: "Właścicielowi lokalu opisanego w tej księdze przysługuje w częściach prawo użytkowania wieczystego terenu, na którym znajduje się budynek oraz w tych samych częściach prawo współwłasności wszelkich części budynku i innych urządzeń, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców".

W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że wobec nabycia przedmiotowych praw do nieruchomości, właścicielom lokali B i E, tj. J. K. oraz A. i A. G. przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu oraz stosowne roszczenie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu, w udziałach w jakich osoby te są współwłaścicielami części wspólnych budynku, a wynikających z umów ustanowienia odrębnej własności lokali.

3. Na powyższą decyzję K. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia w całości wraz z utrzymaną w mocy decyzją organu pierwszej instancji w części pkt 1 w zakresie lit. b i e i przekazanie sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. lub wprost Prezydentowi W. do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 1 pkt 1 K.p.a. i art. 1 K.p.c. przez wkroczenie w domenę sądów powszechnych w zakresie rozstrzygnięcia praw do gruntów;

- art. 7 ust. 1 - 3 dekretu w zw. z art. 2 i art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji RP oraz art. 140 K.c. przez naruszenie prawa własności do gruntu przynależnego Z. i M. małżonkom D. w udziale 0,15 i K. R. w udziale 0,85;

- art. 5 dekretu przez pominięcie, jako odrębnego przedmiotu obrotu;

- art. 7 w zw. z art. 77, art. 6, art. 8, art. 11 K.p.a. w związku ze swobodną analizą aktów notarialnych dotyczących zbycia lokali na rzecz J. K. i jego żony oraz A. G. i A. G.;

- art. 28 K.p.a. wobec błędnego uznania J. K. oraz A. G. i A. G. za strony postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie.

Uczestnik postępowania J. K. również wnosił o oddalenie skargi.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej "P.p.s.a."

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, że byli właściciele złożyli w terminie ustawowym wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu oraz że na gruncie tym znajduje się przedwojenny budynek mieszkalny, który spełnia przesłanki art. 5 dekretu i stanowi odrębną od gruntu nieruchomość uregulowaną w księdze wieczystej nr [...].

Sąd w pełni podzielił stanowisko i argumentację organów orzekających w niniejszej sprawie odnośnie ustalenia, że prawo użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] przy ul. P. [...] przysługuje właścicielom poszczególnych lokali w budynku posadowionym na tym gruncie w udziałach, w jakich osoby te są współwłaścicielami części wspólnych budynku, a wynikających z umów ustanowienia odrębnej własności lokali.

Sąd podkreślił, że z chwilą pozytywnego rozpoznania wniosku dekretowego przez Prezydenta W. decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. – przestało istnieć odrębne od gruntu prawo własności budynku. Ponieważ nieruchomość przy ul. P. [...] składa się z gruntu i budynku (który stanowi jej część składową) – to odrębna własność lokalu w tym budynku nie może istnieć bez prawa do gruntu.

Odnosząc się do oświadczeń woli zawartych w aktach notarialnych dotyczących sprzedaży poszczególnych lokali, Sąd stwierdził, że należy odczytywać je nie tylko literalnie, ale również zgodnie z innymi ustawami. Zdaniem Sądu oświadczenia woli obejmowały również prawa i roszczenia do działki gruntu - bo bez nich zbycie odrębnej własności lokalu nie byłoby możliwe, bowiem z odrębną własnością lokali nierozerwalnie związane jest prawo użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu. W takiej sytuacji podstawowym przedmiotem czynności prawnej jest odrębna własność lokalu, natomiast prawo do gruntu jest jedynie prawem związanym z lokalem – odwrotnie niż przy zasadzie, że wszystko, co zostało wzniesione na gruncie stanowi własność właściciela gruntu.

W związku z tym Sąd uznał za niezasadny zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 5 i art. 7 dekretu oraz art. 64 Konstytucji RP i art. 140 K.c.

4. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. R. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazała na naruszenie:

- prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 – 3 w zw. z art. 5 dekretu, art. 140 K.c. w zw. z art. 2 i art. 64 ust. 1 – 3 Konstytucji RP przez błędną interpretację oraz art. 31 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) wobec niemożności zastosowania do aktów podpisanych przed datą uchwalenia tej ustawy;

- przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na sprzeczności ustaleń oraz nieodniesienia się do wszystkich zarzutów skargi, a także art. 145 § 1 (błędnie podane przez autora skargi kasacyjnej jako "ust.") pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z naruszeniem art. 1 pkt 1 K.p.a. i art. 1 K.p.c. przez wkroczenie w domenę sądów powszechnych w zakresie rozstrzygnięcia praw do gruntów oraz art. 7 w zw. z art. 77, art. 6, art. 8, art. 11 K.p.a. w związku z bezpodstawnym ustaleniem na podstawie aktów notarialnych, że małżonkowie K. i G. mają "prawo do ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego".

W konkluzji skargi kasacyjnej skarżąca wniosła, na podstawie art. 188 P.p.s.a., w przypadku stwierdzenia, że zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości wraz z poprzedzającymi wyrok decyzjami: Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz Prezydenta W. lub na podstawie art. 185 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania J. K. wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna K. R. nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

6. Przed przejściem do merytorycznej oceny podstaw kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny dokonał analizy tych podstaw z punktu widzenia ich dopuszczalności formalnej.

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać m.in. uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Wymóg ten oznacza w szczególności, że skarżący kasacyjnie, przytaczając określony przepis prawa jako podstawę kasacyjną, powinien w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych przedstawić interpretację takiego przepisu oraz skonfrontować jego treść z zaskarżonym orzeczeniem Sądu pierwszej instancji i jego uzasadnieniem – aby w ten sposób wykazać, że Sąd pierwszej instancji naruszył dany przepis, gdyż nieprawidłowo go zastosował lub dokonał jego błędnej interpretacji.

Należy dodać, że jeżeli w petitum skargi kasacyjnej przytoczono kilka podstaw kasacyjnych, to każda z nich powinna znaleźć stosowne rozwinięcie w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych. Nie są przy tym wystarczające stwierdzenia, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji czy określona teza zawarta w jego uzasadnieniu są "błędne" czy "bezpodstawne". Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do wyręczania skarżącego kasacyjnie w poszukiwaniu argumentów wspierających jego zarzuty. Ponadto, niewystarczającym uzasadnieniem podstaw kasacyjnych jest samo przytoczenie czy omówienie treści przepisu prawnego, jak również fragmentów uzasadnień orzeczeń sądowych, jeżeli nie towarzyszy temu wywód, który ujawniałby, z jakich powodów skarżący kasacyjnie ocenia zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji jako naruszający dany przepis prawa materialnego czy procesowego.

Brak odpowiedniego uzasadnienia podstaw kasacyjnych jest wadą formalną skargi kasacyjnej. W konsekwencji, jeżeli skarżący kasacyjnie nie zamieścił w piśmie procesowym uzasadnienia danej podstawy kasacyjnej, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może dokonać merytorycznej oceny takiej podstawy.

W niniejszej sprawie część podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej K. R., nie zasługiwała na uwzględnienie właśnie z tego powodu. Zarzut naruszenia niektórych przepisów, spośród przytoczonych w petitum skargi podstaw kasacyjnych, nie znalazł rozwinięcia w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych.

Po pierwsze, co się tyczy podstaw kasacyjnych wywodzonych z art. 140 K.c. i art. 2 w związku z art. 64 ust. 1-3 Konstytucji, to jako uzasadnienie tych podstaw wskazano wyłącznie, że decyzje administracyjne wydane w sprawie oraz wyrok Sądu pierwszej instancji "doprowadziły do rozdysponowania własnością Skarżącej wbrew Konstytucji i Kodeksowi cywilnemu". W skardze kasacyjnej nie dokonano natomiast ani wykładni powyższych przepisów kodeksowych i konstytucyjnych, ani nie zamieszczono motywów, które – zdaniem skarżącej – przemawiałyby na rzecz tezy o ich błędnej interpretacji przez Sąd pierwszej instancji. Na marginesie wypada wspomnieć, że w skardze kasacyjnej nie wyjaśniono, dlaczego skarżąca kasacyjnie zarzuca organom administracji i Sądowi pierwszej instancji "rozdysponowanie" jej "własnością", skoro sprawa dotyczy decyzji ustanawiającej użytkowanie wieczyste, będące innego rodzaju prawem majątkowym niż własność.

Po drugie, gdy chodzi o podstawę opartą na zarzucie naruszenia art. 31 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to skarżąca kasacyjnie stwierdza jedynie, że "jest bezsporne, że ustawa o gospodarce nieruchomościami została uchwalona w dniu 1 sierpnia 1997 r. i nie ma zastosowania do treści umów podpisanych przed tą datą". Poza tym, skądinąd oczywistym, stwierdzeniem w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych brak jakiejkolwiek argumentacji mającej świadczyć o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 31 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Po trzecie, zarzut naruszenia art. 1 pkt 1 K.p.a. i art. 1 K.p.c. został poparty w zasadzie wyłącznie stwierdzeniem, z którego wynika, że organy administracji publicznej – w przeciwieństwie do sądów powszechnych – nie mogą "ingerować w prawo własności". Niezależnie od bezpodstawności takiego stwierdzenia na gruncie polskiego prawa, należy przypomnieć (była już o tym mowa wyżej), że zaskarżone decyzje, a także wyrok Sądu pierwszej instancji nie dotyczą pozbawienia skarżącej kasacyjnie prawa własności.

Po czwarte, wskazany w podstawach kasacyjnych zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz art. 7 w związku z art. 77, art. 6, art. 8 i art. 11 K.p.a. nie został poparty jakąkolwiek argumentacją.

Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podstawy kasacyjne oparte na zarzucie naruszenia art. 140 K.c., art. 2 i art. 64 Konstytucji, art. 31 u.g.n., art. 141 § 4 P.p.s.a., a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 1 pkt 1 K.p.a. i art. 1 K.p.c. oraz art. 7 w związku z art. 77, art. 6, art. 8 i art. 11 K.p.a. nie są usprawiedliwione, gdyż nie został wobec nich spełniony wymóg formalny płynący z art. 176 P.p.s.a.

7. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał natomiast merytorycznej oceny podstawy kasacyjnej opartej na zarzucie naruszenia art. 7 ust. 1-3 w związku z art. 5 dekretu warszawskiego, gdyż w tym zakresie skarga kasacyjna spełnia wymogi formalne, w szczególności zawiera przytoczenie uzasadnienia tych podstaw.

Powyższe podstawy kasacyjne są nieusprawiedliwione. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował powyższe przepisy i właściwie ocenił pod kątem zgodności z tymi przepisami zaskarżoną decyzję SKO w W.

Zgodnie z art. 1 dekretu warszawskiego wszelkie grunty na położone na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność gminy m.st. Warszawy z dniem wejścia w życie tego dekretu (tj. 21 listopada 1945 r. – zob. art. 12 dekretu). Natomiast, jak stanowi art. 5 dekretu, budynki i inne przedmioty znajdujące się na tych gruntach pozostały co do zasady własnością dotychczasowych właścicieli.

Na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego dotychczasowi właściciele gruntów, które przeszły na własność gminy m.st. Warszawy, uzyskali możliwość złożenia, w zawitym 6-miesięcznym terminie (liczonym od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę), wniosku o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Po wejściu w życie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach uprawnienie, o którym mowa w powyższym przepisie dekretu, było – i jest do chwili obecnej – realizowane poprzez ustanowienie użytkowania wieczystego.

Z art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego wynika, że jeżeli dotychczasowy właściciel złożył wniosek w terminie, to gmina powinna taki wniosek uwzględnić, chyba że korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu.

Skutkiem niezłożenia przez dotychczasowego właściciela wniosku w powyższym terminie, a także wydania decyzji odmawiającej ustanowienia użytkowania wieczystego było przejście na własność gminy wszelkich budynków położonych na gruncie (art. 8 dekretu warszawskiego).

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji oparł się na ustaleniach, które nie były kwestionowane przez skarżącą kasacyjnie, że w odniesieniu do nieruchomości położonej przy ul. P. [...] wniosek na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego został przez dotychczasowych właścicieli złożony w terminie (tj. w dniu 3 października 1949 r.), a ponadto na gruncie jest posadowiony budynek, do którego znajdował zastosowanie art. 5 dekretu. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma natomiast ustalenie charakteru prawnego uprawnienia, które powstało po stronie dotychczasowych właścicieli gruntu, na skutek terminowego złożenia wniosku na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu. Przed rozpoznaniem tego wniosku doszło bowiem do licznych przekształceń własnościowych odnoszących się do budynku znajdującego się na gruncie, polegających m.in. na wyodrębnieniu lokali i następnie rozporządzeniu tymi lokalami przez dotychczasowych właścicieli na rzecz osób trzecich. Przekształcenia te wynikały z umów: darowizny z dnia 29 czerwca 1962 r., darowizny z dnia 17 czerwca 1981 r., sprzedaży z dnia 28 stycznia 1988 r., sprzedaży z dnia 4 czerwca 1992 r., sprzedaży z dnia 4 listopada 1994 r., ustanowienia odrębnej własności lokali i przeniesienia własności lokalu z dnia 4 czerwca 1996 r., sprzedaży z dnia 10 czerwca 1997 r., sprzedaży z dnia 10 listopada 2000 r., oraz umowy częściowego podziału małżeńskiego majątku wspólnego z dnia 31 maja 2007 r.

Z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego wynika, że jeżeli dotychczasowy właściciel gruntu złożył terminowo wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego), to po stronie władzy publicznej powstawał obowiązek ustanowienia takiego prawa na rzecz dotychczasowego właściciela, chyba że zachodziła przesłanka określona w art. 7 ust. 2 dekretu. Korelatem powyższego obowiązku jest zbywalne i dziedziczne majątkowe prawo podmiotowe (roszczenie) o charakterze cywilnoprawnym (zob. wyrok SN z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I CSK 26/09). Prawo to może być przenoszone na inne podmioty w drodze umowy cywilnoprawnej (zob. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1788/02).

Prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego na gruncie objętym dekretem warszawskim jest co prawda prawem zbywalnym, nie może jednak być ono przedmiotem "samodzielnego" obrotu cywilnoprawnego, w oderwaniu od prawa własności budynków posadowionych na takim gruncie. Prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego jest bowiem prawem związanym z prawem własności budynków, o których mowa w art. 5 dekretu warszawskiego. Taki charakter prawa, o którym mowa, nie wynika expressis verbis z treści dekretu. Jest to konsekwencja przepisów określających istotę stosunku prawnego wynikającego z ustanowienia użytkowania wieczystego. Wszak wykluczona jest sytuacja, gdy właścicielem budynku posadowionego na gruncie, będącym przedmiotem użytkowania wieczystego, jest inna osoba niż użytkownik wieczysty gruntu. Wynika to z art. 235 § 2 K.c., który stanowi, że własność budynków jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym gruntu. Potwierdzeniem tej reguły jest art. 31 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że oddanie zabudowanej nieruchomości w użytkowanie wieczyste pociąga za sobą konieczność sprzedaży budynków położonych na tej nieruchomości. Uznanie, że prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego, wynikające z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, nie jest związane z własnością budynków, o których mowa w art. 5 dekretu – a wiec może być zbyte bez jednoczesnego rozporządzenia budynkiem posadowionym na gruncie – doprowadziłoby do sytuacji niedopuszczalnej z punktu widzenia powyższych przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem po uwzględnieniu wniosku kto inny stawałby się użytkownikiem wieczystym gruntu, a kto inny pozostawałby właścicielem budynków znajdujących się na tym gruncie. Obowiązujące przepisy prawa – w tym przepisy dekretu warszawskiego – należy więc interpretować w sposób wykluczający możliwość powstania powyższej, niezgodnej z prawem, sytuacji.

W tym stanie rzeczy za trafne należy uznać stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, że tylko właściciel budynku znajdującego się na gruncie, który był objęty działaniem dekretu warszawskiego, może nabyć prawo użytkowania wieczystego na podstawie tego dekretu. Prowadzi to z kolei do wniosku, że prawo do uzyskania użytkowania wieczystego, wynikające z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, stanowi część składową nieruchomości, jaką jest budynek, o którym mowa w art. 5 dekretu. Zgodnie bowiem z art. 50 K.c. za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością. Nie mogą one być zatem odrębnym przedmiotem obrotu cywilnoprawnego (por. art. 47 § 1 w związku z art. 50 K.c.). A zatem, jak słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, nie jest możliwe osobne rozporządzanie nieruchomością budynkową, o której mowa w art. 5 dekretu warszawskiego, oraz roszczeniem o uzyskanie użytkowania wieczystego, wynikającym z art. 7 ust. 1 tego dekretu. Oznacza to, że rozporządzenie przez właściciela budynkiem, który wystąpił terminowo z wnioskiem, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, zawsze – niezależnie od treści czy zastrzeżeń zamieszczonych w umowie (akcie notarialnym) – pociąga za sobą rozporządzenie związanym z tym budynkiem roszczeniem o ustanowienie użytkowania wieczystego.

Powyższe wskazania znajdują pełne zastosowanie do sytuacji, gdy w budynkach położonych na gruntach, które były objęte dekretem warszawskim, dokonano wyodrębnienia odrębnej własności lokali. Należy ponadto uwzględnić okoliczność, że z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903) wynika, iż właściciel lokalu wyodrębnionego jest zawsze współwłaścicielem (lub współużytkownikiem wieczystym) tzw. nieruchomości wspólnej, a więc przede wszystkim gruntu, na którym znajduje się budynek. Proporcjonalny udział we własności (użytkowaniu wieczystym) gruntu jest zatem prawem związanym z własnością lokalu. W świetle obowiązującego prawa nie może dojść do sytuacji, gdy choćby jeden z właścicieli lokali wyodrębnionych nie jest równocześnie współwłaścicielem (współużytkownikiem wieczystym) gruntu, na którym posadowiony jest budynek. A taka sytuacja wystąpiłaby, gdyby przyjąć – jak to podnosi skarżąca kasacyjnie – że w przypadku budynku, o którym mowa w art. 5 dekretu warszawskiego, istnieje możliwość zbycia lokalu, wyodrębnionego w takim budynku, z wyłączeniem prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego w odpowiednim udziale, które to prawo miałoby pozostawać przy poprzednim właścicielu lokalu. Innymi słowy, każde rozporządzenie lokalem wyodrębnionym pociąga za sobą rozporządzenie prawem do ustanowienia użytkowania wieczystego na odpowiedniej części gruntu, niezależnie od tego, czy w umowie (akcie notarialnym) zawarte są jakiekolwiek klauzule odnoszące się do tej kwestii.

Oceniając z powyższej perspektywy wyrok Sądu pierwszej instancji wypada stwierdzić, że Sąd ten dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji SKO w W. Prawo do ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej znajdującej się przy ul. P. [...] przysługiwało, w odpowiednich częściach, wszystkim właścicielom poszczególnych wyodrębnionych lokali. Każdy z nich dysponował więc roszczeniem o ustanowienie udziału w użytkowaniu wieczystym. Jak to trafnie ujął Sąd pierwszej instancji, odrębna własność lokalu w tym budynku nie może istnieć bez prawa do gruntu. A zatem, oświadczenia woli zawarte w aktach notarialnych dotyczących sprzedaży poszczególnych lokali obejmowały również – w każdym przypadku – prawa do ustanowienia użytkowania wieczystego w odpowiedniej części. Były to bowiem prawa związane z odrębną własnością zbywanych lokali.

8. Z przedstawionych wyżej względów, skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw oraz nie stwierdzono z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.