Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 987/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 6 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA A. Stępień, Sędzia WSA J. Sekunda-Lenczewska, Asesor WSA E. Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant T. Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi B.J.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz B.J.P. kwotę 100,00 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji powołał się na art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371), wywodząc, iż uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zauważył, iż B.P. przebywał w obozie przejściowym w P., a obóz ten stosownie do informacji zawartych w informatorze encyklopedycznym "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945" Warszawa 1979r, był obozem przejściowym, niemniej jednak zgodnie z § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001r., Nr 106, poz. 1154) nie był obozem karnym ani wychowawczym, jak również wymienionym w § 6 tegoż rozporządzenia miejscem odosobnienia określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.c powołanej ustawy, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Podkreślił nadto, iż organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowy obóz spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4, a uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami k.p.a., zaś organ jest związany brzmieniem przepisów rozporządzenia co do charakteru obozów opisanych w art. 4. Zauważył również, iż podnoszona przez stronę okoliczność wykonywania prac przymusowych nie jest tytułem do nabycia uprawnień kombatanckich.

Na powyższe rozstrzygnięcie skargę wniósł B.P., zarzucając mu błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.). W skardze podniósł, iż żądał przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w okresie II wojny światowej wraz z rodzicami w wieku do 14 lat w obozie przejściowym w P., gdzie pozostawał do czasu wywiezienia na roboty przymusowe do Francji. Nie godząc się z zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądem, powołał się na art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.c powołanej ustawy i wywiódł, że obóz przejściowy w P., chociaż nie był z nazwy obozem karnym czy wychowawczym, to był jednak miejscem odosobnienia, w którym panowały ciężkie warunki, a w szczególności głód, strach, "krzyki żandarmów", "złe traktowanie", a osoby przebywające w tym obozie pozostawały do dyspozycji władz hitlerowskich. Skarżący podkreślił nadto, iż wiele osób, które jako dzieci przebywały w obozach przejściowych np. w Łodzi otrzymało uprawnienia kombatanckie. Według skarżącego, obóz przejściowy w P. od obozu w Łodzi różni się tylko tym, że ten pierwszy nie został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. Zawężenie wykładni art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy poprzez przyjęcie, iż miejscem odosobnienia są tylko miejsca wymienione w rozporządzeniu, jest, zdaniem B.P., sprzeczne z duchem ustawy z dnia 24 stycznia 1991r., a dzieci przebywające w obozach niewymienionych w tym rozporządzeniu były ofiarami represji, gdyż były "narażone na głód, strach, brud, bicie, szykany ze strony władz hitlerowskich".

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, stosownie do § 2 pierwszego z wymienionych przepisów, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego oraz legalność zaskarżonych rozstrzygnięć tego organu, tj. ich zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Z tego względu Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może, stosownie do art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić go, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeśli stwierdzi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w powołanym art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich.

Rozpatrując skargę na powyższą decyzję Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja ta zostało bowiem podjęta po uprzednim wprowadzeniu B.P. w błąd co do obowiązujących w sprawie przepisów prawnych i nakłonieniu go do zmiany treści wniosku. Jak bowiem wynika z załączonych do skargi akt administracyjnych, pierwotny wniosek B.P. z dnia 25 lipca 2003r. obejmował żądanie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji na roboty przymusowe, o czym świadczy następujący zwrot wniosku "zgłaszam wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji na roboty przymusowe na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r.". Okoliczność tę potwierdza również pismo Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 września 2003r., wzywające skarżącego do uzupełnienia tego wniosku m.in. o przedłożenie dokumentów potwierdzających pracę przymusową, oświadczenie świadka B.K. z dnia 9 grudnia 1993r. czy wreszcie złożony w dniu 1 października 2003r. wraz z żądaną dokumentacją kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego. Z dokumentów tych wynika, iż skarżący od kwietnia 1943r. do 1 października 1945 r. przebywał na robotach przymusowych w miejscowości Duże Szato w Austrii. Wobec tego materiału dowodowego, Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z dnia 25 listopada 2003r. poinformował skarżącego o możliwości ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, sugerując, iż są one korzystniejsze niż świadczenia pieniężne za pracę przymusową. W piśmie tym organ wskazał również, jakie dokumenty należy załączyć do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Odpowiadając na to pismo B.P. nadesłał żądane dokumenty bez pisma przewodniego, a Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił mu przyznania uprawnień kombatanckich uważając, iż wnioskowany przez stronę pobyt w obozie w P. nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, organ administracji publicznej naruszył wyrażoną w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., zasadę należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw w toczącym się postępowaniu. Stosownie do tej zasady Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien udzielić skarżącemu całokształtu informacji związanej z załatwieniem danej sprawy, w szczególności o stanie faktycznym założonym w normie prawa materialnego, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne, korzystne lub niekorzystne dla pozytywnego załatwienia sprawy. Obowiązany był czuwać nad tym, by skarżący nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winien udzielić mu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W ocenie Sądu, organom administracyjnym, mimo że są jedną ze stron stosunku administracyjno – prawnego nie wolno, dla rzekomych korzyści państwowych, wykorzystywać nieznajomości prawa przez laików, jak również ograniczać się do ochrony interesów państwa. Są one bowiem zarazem piastunem administracji publicznej, podmiotami działalności zmierzającej do dobra powszechnego, jako do ostatecznego celu, a więc i dobra jednostki, której sprawę załatwiają. Z tego względu powinny być one również obrońcą interesów prawnych jednostek, tj. interesów uznawanych przez prawo. Tymczasem, jak już to wskazano, organ zamiast czuwać nad tym, by skarżący nie poniósł szkody w związku z toczącym się postępowaniem, wprowadził skarżącego w błąd sugerując mu możliwość zmiany żądania przyznania uprawnienia pieniężnego na uprawnienia kombatanckie, w skutek czego skarżący poniósł szkodę, gdyż ten wniosek został rozpoznany negatywnie przez organ.

Naruszenie wskazanego w art. 9 k.p.a. obowiązku, zdaniem Sądu, stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, w szczególności dlatego, że skarżący jest osobą nieporadną, na co wskazuje zarówno wiek, jak i sposób pisania. (por. wyrok SN z 23 lipca 1992r., III ARN 40/92 czy B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2004, s. 78).

Na marginesie tych rozważań Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zauważył, iż treść żądania wyznacza przedmiot postępowania, a "o tym, jaki charakter ma pismo strony, decyduje sama strona. Jeśli charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ administracji publicznej ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony"(wyrok NSA z dnia 17 września 1992r., III SA 949/92).

Zauważyć nadto należy, iż z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika, iż organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego, zaś decyzję podjął w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich. Zebrane w sprawie dowody potwierdzają bowiem okoliczność pracy przymusowej B.P. na deportacji.

Tym samym naruszono przepis art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 200r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Ustanowiona w powołanych przepisach naczelna zasada postępowania ma wpływ na ukształtowanie całego postępowania, tj. na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co z kolei stanowi niezbędny element prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Stosownie do tej zasady, na organach ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych narusza również art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do powołanych przepisów obligatoryjnym elementem decyzji jest uzasadnienie prawne, które powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa. Użycie w § 3 powołanego przepisu zwrotu, iż uzasadnienie powinno wyjaśniać podstawę prawną oznacza, iż organ winien wyjaśnić stronom zasadność zastosowania przepisu prawnego, stanowiącego podstawę prawną decyzji, jak również treść tego przepisu. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji dowodzi, iż nie spełnia ono wymogów powołanego przepisu. Przede wszystkim uzasadnienie to, co już wcześniej wskazano, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W uzasadnieniu tym, w ocenie Sądu, nie dokonano analizy przepisu art. 4 powołanej ustawy w świetle stanu faktycznego sprawy oraz zebranego materiału dowodowego. Obowiązek uzasadniania decyzji wynika nie tylko z powołanego przepisu, ale także z ogólnych zasad k.p.a., przede wszystkim zaś z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady przekonywania strony o słuszności podjętego przez organ rozstrzygnięcia (art. 11 k.p.a.)(wyrok NSA z 15 lutego 1984r., SA/Po 1122/83, GAP 1986r, nr 4, s. 45).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 9, art. 11, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Problematykę zwrotu kosztów reguluje art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do treści tegoż przepisu, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ponieważ zaskarżona decyzja zawierała wady w istotny sposób wpływające na rozstrzygnięcie sprawy, co stanowiło z kolei podstawę do jej uchylenia, Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych obowiązany jest wypłacić na rzecz skarżącego B.P. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem poniesionych kosztów postępowania.

Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

Mając na uwadze fakt, iż przed wydaniem decyzji Nr [...] z dnia [...] doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 9, art. 11, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a., Sąd uznał, iż decyzja ta jest niezgodna z prawem i podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).