Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 214/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-2, ust. 3 pkt 1- 6, ust. 3a, ust. 3b; art. 32
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 134 § 1; art. 145 § 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7; art. 11; art. 77 § 1; art. 80; art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie WSA Małgorzata Fita,, WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz S. K. 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych z tytułu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 12 listopada 2013 r., odmawiającą S. K. umorzenia należności z tytułu składek na: 1/ ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników za okres od lipca 2002 r. do grudnia 2002 r. w kwocie 1.487,41 zł; 2/ ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez płatnika za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres od maja 2002 r. do czerwca 2002 r. w kwocie 163,34 zł; 3/ Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników za okres od lipca 2002 r. do grudnia 2002 r. w kwocie 91,81 zł; 4/ odsetek za zwłokę od powyższych należności na dzień 3 września 2013 r. w kwocie 2.443 zł;

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie handlu do dnia 31 maja 2003 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia 18 kwietnia 2008 r. ogłoszono upadłość skarżącego obejmującą likwidację majątku. Postępowanie upadłościowe zostało zakończone postanowieniem sądu z dnia 24 listopada 2011 r. Od daty ogłoszenia upadłości skarżący nie prowadził żadnej działalności gospodarczej i nie ma majątku nieruchomego. Środki pochodzące ze sprzedaży majątku przedsiębiorstwa skarżącego zasiliły masę upadłości, którą rozporządził syndyk na spłatę wierzycieli. Pozostałością po prowadzonej działalności są liczne długi, które spłacane są poprzez egzekucję Jedynym źródłem utrzymania skarżącego była renta inwalidzka wypłacana w wysokości 627,75 zł. Jednak te źródło dochodu skarżący utracił z dniem 10 września 2013 r., w związku z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS stwierdzającym, że nie jest skarżący niezdolny do pracy. Z oświadczenia skarżącego wynika, że w ramach obowiązku alimentacyjnego udzielają mu pomocy dzieci przez pokrywanie kosztów utrzymania, żywności, współfinansowanie leczenia. Skarżący pozostaje w separacji faktycznej z żoną A. K. przebywającą od 12 lat w USA. Skarżący nie ma z żoną rozdzielności majątkowej. Brak jest informacji czy żona udziela wsparcia finansowego dzieciom, które pomagają skarżącemu finansowo. Zadłużenie w stosunku do ZUS objęte jest egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego Postępowanie egzekucyjne jest zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy abolicyjnej.

W ocenie organu należności z tytułu składek nie mogą być umorzone, ponieważ nie zachodzi przesłanka umorzenia w postaci całkowitej nieściągalności składek. Brak jest przyczyn nieściągalności wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1442, z późn. zm., dalej powoływanej także jako u.s.u.s.). Jako okoliczność oczywistą zakład wskazał brak przyczyn nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Odnośnie pozostałych przyczyn nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 u.s.u.s.) Zakład stwierdził, że faktyczne zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie daje podstawy do umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę. Nieopłacone należności z tytułu składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organ egzekucyjny dotychczas nie stwierdził bezskuteczności egzekucji, w związku z tym nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zakład zaznaczył, że postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w związku z ubieganiem się o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej, jednak nie zostało ono umorzone z uwagi na bezskuteczność. Nadto, koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynoszą 8,80 zł, wobec czego nie zachodzi także przesłanka nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że nie zachodzą też przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy.

Organ ustalił, że skarżący obecnie nie posiada żadnego źródła dochodu, gdyż przed Sądem Okręgowym w [...] toczy się postępowanie w sprawie odwołania od decyzji ZUS z dnia 19 września 2013 r. o odmowie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W związku z utratą prawa do świadczenia rentowego sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna, jednak ze stanu faktycznego sprawy nie wynika jednoznacznie, że żyje on na skraju ubóstwa, oraz że to ubóstwo ma charakter trwały i pogłębiający się. Organ wskazał, że wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, co zdaniem Zakładu oznacza, że skarżący nie znajduje się w tak trudnej sytuacji, żeby konieczne było sięganie po pomoc finansową lub rzeczową ze strony organów państwa.

Zakład wskazał, że nie zostały wykazane żadne okoliczności przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141. poz. 1365, dalej wymienianego także jako rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.) Organ podkreślił, że obecnie z uwagi na brak źródła dochodu wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednak nie można stanu tego zakwalifikować jako trwałego i pogłębiającego się. Zdaniem organu istnieje szansa na poprawę sytuacji finansowej w przyszłości, na przykład w przypadku pozytywnego rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy w [...] odwołania od decyzji odmawiającej prawa do renty, lub w przypadku podjęcia pracy, choćby dorywczej w takim zakresie, w jakim będą pozwalały predyspozycje zdrowotne wnioskodawcy. Wobec powyższego nie zachodzi przesłanka ubóstwa opisana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. organ podniósł, że wnioskodawca jest osobą schorowaną, wielokrotnie hospitalizowaną, po kilku zabiegach chirurgicznych, choruje na cukrzycę typu 2, zaburzenia lipidowe, przewlekłą niewydolność serca NYHA II, chorobę niedokrwienną mięśnia serca CCS II, nadciśnienie tętnicze WHO II, ma zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, kamicę pęcherzyka żółciowego, przebył ostre zapalenie trzustki, obturacyjny bezdech przysenny stopnia ciężkiego, zawał mięśnia sercowego. Niektóre z posiadanych schorzeń oprócz stałego nadzoru medycznego wymagają kosztownej terapii farmakologicznej, a także specjalistycznego sprzętu medycznego jak np. aparat CPAP. W ocenie ZUS wnioskodawca jest osobą przewlekle chorą. Jednak z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia 6 listopada 2013 r. wynika, że skarżący został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim na okres 3 lat, nie wymaga on stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, ma istotne obniżenie zdolności do wykonywania pracy, lecz nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Mając powyższe na uwadze Zakład stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, iż istnienie przewlekłych schorzeń pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (choćby w ograniczonym zakresie). Płatnik nie może skutecznie odmawiać wykonania nałożonych obowiązków związanych z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej powołując się na swój zły stan zdrowia, w sytuacji, gdy przewlekła choroba nie pozbawia go całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie zachodzi zatem przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona w z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów świadczących o tym, że znalazł się on w trudnej sytuacji materialnej z uwagi na zdarzenia losowe czy klęski żywiołowe, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zakład stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje dostatecznych argumentów do umorzenia należności. Uznanie przedstawionej argumentacji, w świetle zasady równego traktowania dłużników, obligowałoby organ do uwzględnienia wszystkich wniosków, w których podnoszone byłyby kłopoty finansowe. To powodowałoby konieczność ponoszenia przez fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych skutków finansowych błędnych działań płatników. Trudna sytuacja finansowa nie stanowi zatem wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę.

Zakład podkreślił, że decyzje w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oparte są na uznaniu administracyjnym, to jest na konstrukcji prawnej pozwalającej organowi uprawnionemu do podjęcia decyzji na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, do których odwołują się przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

W skardze na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. K. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając:

1/ naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie, to jest stwierdzenie braku istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie składek;

2/ art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365) poprzez jego nie zastosowanie w sytuacji, gdy doszło do realizacji przesłanek koniecznych do umorzenia składek przewidzianych w powołanym przepisie,

3/ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że organ postępowania egzekucyjnego prowadzący egzekucję w stosunku do S. K. nie stwierdził bezskuteczności prowadzonych egzekucji w związku z czym nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, w sytuacji gdy Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] wydał dwa postanowienia umarzające postępowania egzekucyjne prowadzone w stosunku do S. K. z powodu bezskuteczności tych postępowań, co w konsekwencji, w ocenie skarżącego, doprowadziło do naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy doszło do realizacji wszystkich koniecznych przesłanek do umorzenia składek przewidzianych powołanym przepisem.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek nie został uwzględniony, pomimo, że organ przyjął argumentację potwierdzającą ciężki stan zdrowia skarżącego oraz jego trudną sytuację materialną. Zapłata zaległych należności z tytułu składek ZUS w sposób realny mogłaby doprowadzić do całkowitego zaprzestania leczenia, które już teraz jest dość ograniczone z powodu braku wystarczających środków. Skarżący podniósł, że jego stan zdrowia jest zły, co znajduje potwierdzenie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 listopada 2013 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Skarżący wskazał, że jest osobą schorowaną, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej oraz nie uzyskuje żadnych dochodów. Środki pochodzące ze sprzedaży majątku zasiliły masę upadłości, którą rozporządził syndyk na spłatę wierzycieli. Pozostałością prowadzonej działalności są liczne długi. Sytuacja taka spowodowała umorzenie zaległości podatkowej S. K. w podatku od nieruchomości decyzją Wójta Gminy [...] z dnia 24 września 2012 r.

S. K. podniósł, że jego sytuacja zdrowotna i materialna wypełnia przesłankę przewidzianą przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., uzasadniającą umorzenie składek, bowiem opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w tym zdecydowanie ograniczyło niezbędne leczenie, które już aktualnie nie jest zaspokajane w stopniu niezbędnym.

Dalej skarżący wskazał, że w jego sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki stanowiącej podstawę umorzenia zaległych składek na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., bowiem komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zakład w uzasadnieniu negatywnej decyzji odwołuje się do tej przesłanki, jednak w tym zakresie powołuje się na nieaktualne ustalenia. Na potwierdzenie powyższego skarżący załączył do skargi kopie postanowień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] w sprawach sygn. akt [...] i [...], w przedmiocie umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko S. K. wobec stwierdzenia bezskuteczności tych egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień - czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania; ponadto sąd stwierdza nieważność zaskarżonego aktu, gdy ustali, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności - art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po przeprowadzeniu kontroli legalności decyzji zaskarżonej w rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że decyzja ta powinna być uchylona, bowiem została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1 – 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady. Wyjątek ten polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2/ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5/ wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6/ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 7/ jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak wcześniej już wyjaśniono, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analiza wskazanych przepisów pozwala stwierdzić, że wprawdzie ustawodawca nie zdefiniował bliżej w ustawie uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jednak skorzystał z konstrukcji upoważnienia ustawowego zobowiązującego właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Oznacza to w gruncie rzeczy delegację ustawową do zdefiniowania uzasadnionych przypadków, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono takie sytuacje, o których mowa wyżej, w tym przypadek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jednak użycie sformułowania w "szczególności" wskazuje, że nie jest to zamknięty katalog sytuacji, które można uznać za spełniające przesłankę umorzenia składek opisaną w § 3 ust. 1 rozporządzenia in principio, a przechodząc na grunt ogólnego sformułowania z art. 28 ust. 3a ustawy - przesłankę uzasadnionego przypadku.

Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma, a ściślej rzecz biorąc, może mieć charakter uznaniowy, a więc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wówczas wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s.( całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a ustawy (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione.

W przypadku uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Jednak jak wcześniej wspomniano decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jedynie może mieć charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze ma taki charakter. Jest tak dlatego, ponieważ uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po prawidłowym ustaleniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 albo w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli do możliwości wyboru określonego rozstrzygnięcia, dochodzi dopiero po uprzednim ustaleniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności składek lub przesłanka uzasadnionego przypadku zdefiniowanego w rozporządzeniu jako sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Można stwierdzić, że wystąpienie opisanych przesłanek jest konieczne dla podjęcia decyzji o umorzeniu składek, ale niewystarczające, bowiem w takiej sytuacji ostateczna decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

W związku z powyższym należy wskazać, że ustalając samo istnienie lub brak przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 - 3a ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może działać w ramach uznania administracyjnego, ponieważ kwestia ustalenia czy zachodzą ściśle sprecyzowane okoliczności decydujące o całkowitej nieściągalności składek ( art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz czy występuje sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny ( art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia), to nie jest kwestia wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestia jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń.

Jeżeli ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że nie są spełnione omawiane przesłanki umorzenia składek, to wówczas Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i wyboru konsekwencji prawnych. Może wówczas tylko odmówić umorzenia. Decyzja wydana w takiej sytuacji faktycznej i prawnej ma charakter decyzji związanej. Natomiast wykazanie istnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek, choć pozwala Zakładowi na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. Dopiero i jedynie po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że kontrolą sądu objęte zostały decyzja i prowadzące do wydania tej decyzji postępowanie, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, iż nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Co do kwestii, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych między innymi stwierdził, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a nieopłacone należności z tytułu składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego. Zakład wskazał, że organ egzekucyjny dotychczas nie stwierdził w przypadku skarżącego bezskuteczności egzekucji, przy tym jednak postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Nie jest oczywiste dla Zakładu, czy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poczynione dla potrzeby stwierdzenia istnienia lub braku przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. (brak całkowitej nieściągalności składek) należy ocenić jako dokonane bez prawidłowego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej wymienianej jako K.p.a.).

W myśl art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, która oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Wyrazem tej zasady są obowiązki nałożone na organ administracji publicznej w art. 77 § 1 i 80 K.p.a. Według tych przepisów organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 K.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Przy tym przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a.

W ocenie Sądu powyższych wymogów nie spełnia zaskarżona decyzja. Organ w szczególności nie dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Należy bowiem zauważyć, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydał odmowną decyzję ostateczną w dniu 15 stycznia 2013 r., a więc w czasie kiedy komornik sądowy umorzył wcześniej dwa postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącemu, stwierdzając bezskuteczność egzekucji. Z dołączonych do skargi dokumentów wynika bowiem, że po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzeniu sprawy, ale przed wydaniem zaskarżonej decyzji, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] dwoma postanowieniami z dnia 31 grudnia 2013 r. - w sprawie z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] oraz w sprawie z wniosku Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej umorzył postępowania egzekucyjne o należności pieniężne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Okoliczność ta nie była brana pod uwagę przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydający zaskarżoną decyzję. Należy przy tym zaznaczyć, że okoliczność, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w sprawach wszczętych wnioskami innych wierzycieli, dochodzących innych należności niż z tytułu składek, nie ma przesądzającego znaczenia dla ustaleń faktycznych istotnych w badanej sprawie, podobnie jak przesądzającego znaczenia nie ma samo umorzenie postępowania ze względu na bezskuteczność egzekucji, bez bliższego zbadania jaka była podstawa faktyczna tej bezskuteczności.

Należy bowiem zauważyć, że przesłanką umorzenia należności z tytułu składek jest ich całkowita nieściągalność, która zachodzi między innymi, jeżeli naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Żadna z tych okoliczności nie jest stwierdzana przez organ egzekucyjny wprost, bowiem żaden przepis procedury egzekucyjnej nie przewiduje takiego rozstrzygnięcia. Okoliczności takie są natomiast faktyczną podstawą rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny o umorzeniu postępowania (art. 824 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania cywilnego – dalej: k.p.c. oraz art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – dalej: u.p.e.a.).

Niekiedy jednak umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na bezskuteczność egzekucji nie oznacza całkowitego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ to wierzyciel jest dysponentem postępowania egzekucyjnego i egzekucja z niektórych przedmiotów może być wszczęta tylko na wyraźny wniosek wierzyciela wskazującego konkretny przedmiot egzekucji, albo po wpłaceniu zaliczki na pokrycie wydatków przez wierzyciela (np. egzekucja z nieruchomości – art. 923 k.p.c. oraz art. 110 § 3a u.p.e.a.).

Jeżeli zatem egzekucja nie była skierowana do całego istniejącego majątku dłużnika, to wówczas umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na bezskuteczność egzekucji wynikającą z braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub z oczywistości, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, nie daje podstawy do stwierdzenia nieściągalności należności z tytułu składek. Natomiast w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego skierowanego do całego istniejącego majątku dłużnika, a więc takiego postępowania, w którym wyczerpane zostały wszystkie możliwe w danej sytuacji sposoby egzekucji, jeżeli przyczyną tego umorzenia była bezskuteczność egzekucji wynikająca z braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub z oczywistości, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, to wówczas przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 lub 6 u.s.u.s. mogą być spełnione niezależnie od tego, czy postępowanie egzekucyjne dotyczyło tych należności, czy innych należności, w tym przysługujących innym wierzycielom. Zwrócić bowiem należy uwagę, że przepisy art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie wymagają, aby brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, albo niewystarczająca wielkość tego majątku były stwierdzone w postępowaniu dotyczącym określonych należności. Wystarczające jest, aby takie stwierdzenie nastąpiło przez naczelnika urzędu skarbowego lub przez komornika sądowego, a egzekucja była skierowana do całego majątku dłużnika z wyczerpaniem wszystkich możliwych w konkretnej sprawie sposobów egzekucji. W takiej sytuacji jest bowiem oczywiste, że każde inne postępowanie egzekucyjne musi być umorzone z tych samych przyczyn wskazujących na nieściągalność należności z tytułu składek.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien zatem uwzględnić, że umorzone zostały dwa postępowania egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego z powodu bezskuteczności egzekucji. Samo umorzenie tych postępowań o niczym nie przesądza. W związku z tym organ powinien, biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej wykładnię przepisów art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., ustalić czy podstawą faktyczną umorzenia postępowań egzekucyjnych była bezskuteczność egzekucji wynikająca z braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub z oczywistości, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, w postępowaniu, w którym egzekucja była skierowana do całego majątku dłużnika z wyczerpaniem wszystkich możliwych w konkretnej sprawie sposobów egzekucji.

Analizując kwestię ewentualnej nieściągalności należności z tytułu składek organ powinien także uwzględnić, że samo stwierdzenie okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie musi oznaczać, że należności są całkowicie nieściągalne. Należy bowiem uwzględnić, że dla domagania się umorzenia należności z tytułu składek nie wystarcza wykazanie tylko jednej z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Jeżeli zaistnieje już tylko jedna niespełniona przesłanka, spośród wymienionych w powołanych wyżej przepisach, stanowi to przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych, stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 914/08, SIP Lex nr 564203).

W badanej sprawie nawet gdyby okazało się, że zachodzą przesłanki nieściągalności składek wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., to organ powinien wyjaśnić, czy przeszkodą do stwierdzenia nieściągalności składek nie są okoliczności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Sam brak majątku, z którego można egzekwować należności nie oznacza nieściągalności składek, jeżeli istnieją podstawy odpowiedzialności małżonka lub innych osób.

Ewentualne ustalenie, że nie zachodzą podstawy do stwierdzenia całkowitej nieściągalności z tytułu składek powoduje, że konieczne będzie zbadanie, czy mimo braku tej przesłanki, możliwe jest umorzenie niektórych z tych należności (składki za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem) na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie uzasadnił w przekonujący i logiczny sposób swojego wniosku, że w niniejszej nie występuje sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuacją zdrowotną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego (art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie organ odniósł się do przykładowo wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia okoliczności.

Nie jest jednak przekonujące stanowisko organu, że w ustalonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanie faktycznym sprawy nie zachodzi sytuacja przewidziana w § 3 ust. 1 rozporządzenia, a więc, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wymaga zaznaczenia, że w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, powinien między innymi porównać stwierdzoną aktualną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać dochody zobowiązanego (uzyskiwane rzeczywiście czy możliwe realnie do uzyskania), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2007 r. w sprawie II GSK 176/07, publ. SIP LEX nr 399183). Przy tym oczywiste jest, że pokrycie tego zadłużenia mogłoby nastąpić w dłuższej perspektywie czasowej, a nie tylko jednorazowo lub w krótkim okresie. Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez dłużnika z niezbędnymi kosztami jego utrzymania w celu ustalenia, czy strona jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez pozbawienia siebie możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Zakład prawidłowo wskazał, że sytuacja materialna skarżącego wskazuje na brak możliwości spłaty zadłużenia jednorazowo. Organ słusznie powołał się na orzeczenie z dnia 6 listopada 2013 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Włodawie, z którego wynika, że skarżący uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim, na okres 3 lat. Oznacza to, że S. K. jest osobą przewlekle chorą, lecz nie wymaga opieki innej osoby, ma istotne obniżenie zdolności do wykonywania pracy, lecz skarżący nie udowodnił, że jest on całkowicie niezdolny do pracy. Jednak daleko nieprzekonująca jest argumentacja Zakładu wskazująca na możliwość spłaty należności w ramach systematycznych wpłat, w wysokości uzależnionej od sytuacji finansowej dłużnika. Zakład zauważył, że skarżący obecnie nie posiada żadnego źródła dochodu a jego sytuacja finansowa jest trudna w związku z utratą prawa do świadczenia rentowego. Dla organu nie oznaczało to, że wnioskodawca jest na skraju ubóstwa i że ma ono trwały charakter, bowiem S. K. nie korzystał ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej. Powyższe, zdaniem organu, dowodzi, że skarżący nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych.

Tak sformułowany wniosek organu jest nieprawidłowy Wprawdzie korzystanie ze wskazanego wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednak na tej podstawie nie można wyciągać przeciwnego definitywnego wniosku, że nie korzystanie z prowadzonej przez jednostkę samorządową pomocy społecznej świadczy o znajdowaniu się dłużnika w sytuacji niezagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Nie korzystanie z takiej pomocy może być wywołane na przykład korzystaniem z innej formy pomocy, w tym pomocy organizacji pozarządowych lub – tak jak w badanej sprawie - członków dalszej lub bliższej rodziny. Zatem aby taki negatywny wniosek wyciągać ustalenia w tym zakresie powinny być kompletne. Jednak oceniając sytuację majątkową zobowiązanego dla potrzeb rozstrzygnięcia o przesłance skonkretyzowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy również mieć na uwadze, że zobowiązany może, nie opłacając składek, być w stanie zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe, a dopiero opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak należy rozumieć treść omawianego przepisu, który dotyczy nie tylko sytuacji, w której opłacenie składek pogłębi stan niemożności zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Dotyczy bowiem również sytuacji, w której dopiero opłacanie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W związku tym ustalenie, że zobowiązany nie opłacając składek zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe nie jest wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy bowiem również zawsze ustalać czy nastąpiłaby zmiana sytuacji polegająca na tym, że dopiero opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ustalając dochody skarżącego organ stwierdził, że poza pomocą członków rodziny na pokrycie kosztów utrzymania i leczenia skarżący nie dysponuje żadnymi innymi środkami.

Przy takich ustaleniach faktycznych nie można przekonująco uzasadnić przedstawionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniosku, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy podkreślić, że ewentualne ustalenie, że nie byłoby podstawy do odmowy umorzenia składek ze względu na niewykazanie przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a także z art. 28 ust 3a u.s.u.s. nie oznacza oczywiście, że organ nie mógłby mimo wszystko odmówić umorzenia składek – ale powinien to wówczas zrobić w ramach uznania administracyjnego, odpowiednio uzasadniając swoją decyzję, a nie ze względu na niewykazanie niezbędnych przesłanek z art. 28 ustawy.

Omówione okoliczności wskazują, że postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem reguł proceduralnych określonych w art. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., a także w art. art. 107 i 11 K.p.a. Naruszenie wymienionych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro doprowadziło do ustalenia, że brak jest przesłanki odmowy umorzenia składek, bez rzeczywistej potrzeby analizy sprawy w ramach kompetencji organu wynikających z uznaniowości decyzji o umorzeniu.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalając istnienie lub brak przesłanki umorzenia składek określonej w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia powinien rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy wynikające z twierdzeń skarżącego oraz przeprowadzonych dowodów, w razie potrzeby z uwzględnieniem wyjaśnień strony przesłuchanej co do niewyjaśnionych faktów istotnych do rozstrzygnięcia sprawy (art. 86 K.p.a.) Ustalenie istnienia lub braku przesłanek powinno być logicznym wynikiem dokonanych ustaleń faktycznych.

Podkreślić należy, że to wskazanie Sądu co do dalszego postępowania nie wyznacza w żaden sposób kierunku ustaleń organu co do istnienia przesłanek umorzenia, ani tym bardziej kierunku rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza jedynie konieczność wyczerpującego zbadania i oceny stanu faktycznego sprawy i wyciągnięcia logicznych wniosków z dokonanych ustaleń. Dopiero wyczerpująca i logiczna ocena istnienia lub braku przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 i ust. 3a u.s.u.s. pozwoli Zakładowi odmówić umorzenia składek (w razie braku wszystkich przesłanek) albo przejść do uznaniowego umorzenia, bądź odmowy umorzenia składek (jeżeli któraś z przesłanek zostanie stwierdzona). Okoliczności, które organ wskazywał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczące między innymi ewentualnego braku trwałości obecnej trudnej sytuacji skarżącego i brak całkowitej niezdolności do pracy powinny być analizowane w ramach uzasadnienia decyzji uznaniowej, a nie w ramach wykazywania braku przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 461).

-----------------------

17