Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1206/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
odrzucono skargę 2 skarżących
Powołane przepisy: article: art. 230, 220 par.3, art. 57 par.1 pkt.3, art. 58 par.1 pkt.3
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.28, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie : WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) WSA Iwona Niżnik-Dobosz Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Z. D., U. K. i B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 czerwca 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom I. odrzuca skargę Z. D.; II. odrzuca skargę B. K.; III. w uwzględnieniu skargi U. K. uchyla zaskarżoną decyzję; IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej U. K. kwotę zł (słownie: złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy W. decyzją z dnia 8 stycznia 2018 r., znak: [...] orzekł o odmowie nakazania właścicielowi działki nr [...] w L. S. W. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...] w L. .

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyły U. K., Z. D. i B. K., zarzucając przewlekłe postępowanie w sprawie, naruszenie przepisów proceduralnych oraz nieuwzględnienie dowodów przez nie przedłożonych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 czerwca 2018 r., znak SKO. [...], działając na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017, poz. 1566 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 poz. 935) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, że przepisy art. 29 ustawy Prawo wodne (2001 r.) stanowią, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód, oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży ponadto obowiązek usunięcia przeszkód, oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika zatem ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie oraz kierunku jej spływu, ze szkodą dla gruntów sąsiednich, oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód oraz zmian powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę, oparł się na aktualnej opinii biegłego z 2017 r., która w sprawie ma decydujące znaczenie. Zawarta w ekspertyzie wiedza specjalistyczna pozwoliła na prawidłową ocenę stanu faktycznego i w konsekwencji stanu prawnego. W ocenie Kolegium sprawy z zakresu stosunków wodnych z reguły są sprawami skomplikowanymi, bowiem trzeba jednoznacznie stwierdzić czy właściciel gruntu nie zmienił stanu wody na gruncie, a jeżeli zmienił, to czy ta zmiana wywołuje szkodę na gruntach sąsiednich. Przedłożona opinia odpowiada na wszystkie wątpliwości i pytania.

Podstawowym zarzutem postawionym przez skarżące w odwołaniu jest stwierdzenie, że brak jest prawidłowych koryt ściekowych, brak jest rowu odwadniającego oraz droga gruntowa nie posiada odpowiednich odprowadzeń wodnych. W powyższym zakresie swoje ustalenia organ I instancji oparł nie tylko na szczegółowym rozpoznaniu w terenie, którego efektem jest dokumentacja zdjęciowa dołączona do akt sprawy, ale również na dołączonej do opinii mapce dotyczącej pomiaru geodezyjnego, która wykazała naturalne zaniżenie terenu w tym rejonie i położenie zalewanej działki nr [...]. Ponadto we wnioskach końcowych Biegły nie tylko stwierdził brak zmiany stanu wody na działce nr [...] pana S.. W. ale również stwierdził, że sytuacja w badanym rejonie stanowi obecnie realny problem, który wymaga pilnego rozwiązania. Leżące poniżej drogi gruntowej działki o numerach [...] są obecnie obciążone wodami spływającymi ze znacznego obszaru. Powinny być efektywnie odwadniane. Ponadto - zdaniem biegłego - pilnej inwestycji wymaga droga gruntowa biegnąca po działkach [...]; wody spływające tą drogą obecnie stanowią główną uciążliwość dla niżej położonych działek [...]. Droga ta powinna być zaopatrzona w system odwadniania w postaci otwartych rowów. Odwodnienie drogi winno przechwytywać wody spływające z terenów wyżej położonych na drogę. Ponadto odwodnienie to powinno przechwytywać także strumień wód spływających drogą (np. poprzez utworzenie "akodrenów" - umocnionych rowów biegnących w poprzek drogi i przykrytych odporną na zgniatanie kratownicą).

Ewentualne zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju - może to być zmiana naturalnego ukształtowania ternu (np. nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (np. wzniesienie murowanego ogrodzenia, podjazdu do posesji), a także wykonanie innego rodzaju prac, powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości i często w konsekwencji wpływające na zmianę stosunków wodnych na tej nieruchomości. Sam jednakże fakt dokonania jakiejkolwiek zmiany w terenie nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego konieczne jest jeszcze ustalenie, że została dokonana przez właściciela zmiana na gruncie, która powoduje zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Taka interpretacja art. 29 Prawa wodnego wynika z zasady pełnych uprawnień właściciela do dysponowania przedmiotem swojej własności, wynikająca tak z Konstytucji RP, jak i z art. 140 Kodeksu cywilnego. Obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego czy wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jest ograniczeniem tego prawa własności i może być nakazany tylko wtedy, gdy działania właścicielskie powodują zmianę stanu wody na jego gruncie a z kolei ta zmiana stanu wody na gruncie powoduje wyrządzenie realnej szkody w nieruchomościach sąsiednich. Dyspozycja art. 29 Prawa wodnego nie ma na celu regulacji stosunków wodnych na danym terenie i nakładania obowiązków prewencyjnych na właściciela nieruchomości. Wykazane w opinii Biegłego zalecenia mające na celu odwodnienie badanego rejony i są adresowane do Wójta Gminy W. a nie do pana S.. W..

Reasumując Kolegium uznało, że opierając się na wskazanych wyżej dowodach i dokumentach, nie można stwierdzić, że nastąpiła zmiana stanu wody na działce nr [...]. Tym samym wykazanie występowania szkody na działce nr [...] nie jest zależne od działania względnie zaniechania przez pana S.. W..

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z. D., U. K. i B. K.. Zaskarżonej decyzji zarzuciły, że narusza m. in. przepisy prawa administracyjnego tj. art. 7 kpa poprzez niedokładne i błędne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Skarżące zwróciły uwagę na rozbieżności w opiniach biegłych M.. J. i B.. R.. Jeden biegły stwierdza, że wykonanie rowu [...] przez S.. W. zwiększyło spływ wód na zabudowania skarżących, drugi zaś twierdzi, że bruzda przekopana jest wynikiem sposobu użytkowania działki.

Ponadto dziwi fakt, że w uzasadnieniu SKO powołuje się na opinię biegłego B.. R., który stwierdził, że "...sytuacja w badanym rejonie stanowi obecnie realny problem, który wymaga pilnego rozwiązania... pilnej inwestycji wymaga droga gruntowa, która powinna być zaopatrzona w system odwadniania w postaci otwartych rowów...". Skarżące wskazały, że część rowu wzdłuż drogi została wykonana, ale w dalszej jej części nie zgodził się na nią S.. W.. Na jego działce istnieje kryty kanał, który odprowadzał wody do pobliskiego potoku. Kanał wykonany był w latach 70-tych. Jest on niedrożny i w jego obrębie tworzy się "basen". W decyzji brak jest odniesienia się do udrożnienia kanału. Warto przytoczyć, że 29 listopada 2002 r. Wójt Gminy wydał decyzję zobowiązującą S.. W. do udrożnienia krytego kanału na działce [...] z terminem wykonania do 30 kwietnia 2003 r. Z tego zobowiązania S.. W. nigdy się nie wywiązał.

Spływające masy wód zalewają zabudowania skarżących, teren wokół domu jest zamoknięty nawet w czasie sprzyjającej pogody. Zaniechania ze strony S.. W. i innych właścicieli drogi doprowadzają do podtapiania obejścia skarżących, a w czasie większych padów do zalewania posesji i co się z tym wiąże, interwencji straży pożarnej.

W ocenie skarżących Wójt wydaje sprzeczne decyzje, nie dochowuje terminów i nie informuje pisemnie dlaczego, wybiórczo interpretuje opinie biegłych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga Z. D. została odrzucona albowiem Skarżąca pomimo wezwania nie wniosła wpisu od skargi. Stosownie do przepisu art. 230 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) zwana dalej p.p.s.a. - od pism wszczynających postępowanie przed sądami administracyjnymi w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Skarżąca wnosząc skargę nie uiściła opłaty. Zarządzeniem z 30 października 2018 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 300 zł. Odpis zarządzenia doręczono skarżącej 9 listopada 2018 r. Skarżąca w zakreślonym terminie nie wniosła wpisu od skargi. Z tego względu sąd w pkt. I wyroku odrzucił skargę Z. D., działając na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. - zgodnie z którym skarga, od której mimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.

Skarga B. K. została odrzucona, albowiem Skarżąca pomimo wezwania nie uzupełniła braku formalnego skargi. Zgodnie z art. 57 § 1 pkt. 3 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Skarżąca została wezwana zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 27 września 2018 r. do wykazania swojego interesu prawnego we wniesieniu skargi (przedłożenia odpowiedniego dokumentu np. odpisu z księgi wieczystej) w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone B. K. w dniu 9 października 2018 r. Pomimo upływu terminu skarżąca nie udzieliła żadnych wyjaśnień. W tych okolicznościach Sąd w pkt. II odrzucił skargę B. K., działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym odrzuca się skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych.

Zaskarżona decyzja została uchylona w uwzględnieniu skargi U. K..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało zaskarżoną decyzję w wyniku rozpoznania odwołań B. K., U. K. i Z. D.. Jak wynika z wypisu z rejestru gruntów dla działki nr [...] z dnia 8 lipca 2002 r. znajdującego się na karcie 51 akt adm., jedyną właścicielką tej nieruchomości jest U. D. (obecnie K. ). Okoliczność ta wynika także z raportu dla jednostki rejestrowej – działki nr [...] (karta 229 akt adm.) - gdzie jako właściciel wpisana jest U. K.). Natomiast na kartach 136 i 137 znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez Z. D. oraz U. D. (obecnie K. ) B. K., która wobec powyższego występowała w postępowaniu administracyjnym tylko jako pełnomocnik. Z. D. natomiast na etapie postępowania sądowego przedłożyła kserokopię fragmentu wypisu z aktu notarialnego, z którego wynika, że jest uprawniona do korzystania z domu na działce [...] jako dożywotnik i w tym upatruje swoje interesu prawnego do złożenia skargi a zatem zapewne również do bycia stroną postępowania administracyjnego. Jest to jednak tylko fragment kserokopii dokumentu i wobec tego okoliczność ta nie może być uznana za całkowicie pewną.

Innymi słowy organ II Instancji rozpoznał odwołanie Z. D. i B. K., co do których nie jest wiadome, czy w ogóle powinny być stronami przedmiotowego postępowania, co stanowi naruszenie art. 28 Kpa.

Nie jest rolą sądów administracyjnych zastępować organy w ich ustawowych obowiązkach i kompetencjach. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze będzie obowiązane ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, włączając do akt stosowne dokumenty, krąg stron postępowania i stosownie do poczynionych ustaleń rozpoznać złożone odwołania.

W następnej kolejności wskazać należy, że SKO w K. zaakceptowało pogląd organu I Instancji, zgodnie z którym wniosek o wszczęcie postępowania w tej sprawie wpłynął w dniu 25 kwietnia 2001 r., gdy tymczasem pismo to (karta 31) jest pismem, które powoływało się na dwa poprzednie wyroki sądów administracyjnych które w sprawie zapadły, co więcej znajdują się w aktach sprawy. Pierwszy z nich to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w K. z dnia 9 grudnia 1996 r. sygn. SA/Kr 2696/95. Drugi zaś to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w K. z dnia 13 grudnia 2000 r. do sygn. akt II SA/Kr 2747/00 (karta 30 i poprzednie akt administracyjnych). Postępowanie toczy się zatem już co najmniej ćwierć wieku, a wniosek z 2001 r. nie jest pierwszym wnioskiem w sprawie, skoro zapadły już uprzednio dwa wyroki sądowe.

Ponownie rozpoznając sprawę także i tę okoliczność Kolegium będzie obowiązane ocenić i się do niej odnieść, także z punktu widzenia art. 153 p.p.s.a, gdyż obecnie w tej kwestii nie wypowiedziano się w ogóle.

Na koniec wskazać należy - choć wobec uchybień wyżej wskazanych tylko marginalnie, gdyż dalej idące oceny decyzji organu i Instancji byłyby przedwczesne- - że organ II Instancji nie rozpoznał zarzutów odwołania i nie doniósł się do nich. Jeżeli odwołanie wskazuje na rozbieżności w opiniach biegłych, które zdaniem autorów odwołania w sprawie występują, to rzeczą organu jest ich wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie decyzji polegające na ogólnikowym przepisaniu najważniejszych tez z opinii biegłego i decyzji organu I Instancji nie czyni zadość wymaganiom stawianym uzasadnieniu decyzji przez art. 107 § 3 Kpa.

Wobec powyższego zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem na zasadzie art. 145 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. została uchylona.

Jednocześnie Sąd informuje skarżącą U. K., że wskutek omyłki w pkt. IV wyroku nie została uzupełniona kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania, tym samym uznać należy, że orzeczenia w tym zakresie w wyroku nie zawarto, pomimo iż jest to obowiązkiem Sądu.

Po myśli art. 157 p.p.s.a strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wniosek, zgłoszony po upływie terminu 14 dni podlega odrzuceniu.

Uzupełnienia wyroku Sąd nie może dokonać z urzędu, a jedynie na wniosek strony, w związku z tym niezwłocznie po wpływie wniosku strony (U. K.) wyrok zostanie uzupełniony o orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.