Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 949/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 134 § 1, art. 135, art. 190, art. 203 pkt 2, art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Monika Nowicka Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 167/08 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od A. R. na rzecz Ministra Gospodarki kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 167/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: w dniu [...] sierpnia 1949 r., Minister Przemysłu Lekkiego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, na podstawie art. 3 ust. 1 lit. a pkt 17 i ust. 5, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 lit. a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16 poz. 62), wydał orzeczenie Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, między innymi Przedsiębiorstwa Spółka Wydawnicza "[...]" M. D. i S-ka - Kraków, ul. [...].

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2003 r. pełnomocnik A. R., jedynego spadkobiercy M. i M. D. – właścicieli przedmiotowego przedsiębiorstwa, złożył wniosek do Ministra Gospodarki i Pracy o stwierdzenie nieważności wskazanego wyżej orzeczenia w części dotyczącej przejęcia Przedsiębiorstwa Spółka Wydawnicza "[...]" M. D. i S-ka - Kraków, ul. [...], wskazując, że orzeczenie to zostało wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem przepisów postępowania określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Pełnomocnik zwrócił między innymi uwagę na okoliczność, że z § 30 powołanego rozporządzenia nie wynikają kryteria kwalifikacji przedsiębiorstw podlegających przejęciu. W związku z tym stwierdzono, że właściwy Minister mógł ogłosić odpowiedni wykaz przedsiębiorstw podlegających przejęciu tylko wówczas, gdy istniały kryteria, według których można było zakwalifikować konkretne przedsiębiorstwo jako podlegające przejęciu na własność Państwa w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...], Minister Gospodarki i Pracy nie stwierdził nieważności wskazanego wyżej orzeczenia, uznając, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami.

Po rozpoznaniu wniosku A. R. o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], Minister Gospodarki utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję.

Na tę decyzję A. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 87/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, wskazując między innymi, iż przedmiotowa drukarnia spełniała materialnoprawne przesłanki do przejęcia jej na własność Państwa, zaś orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. zostało wydane już po całkowitym sprecyzowaniu kryteriów upaństwowienia tego typu przedsiębiorstw.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1602/06, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał między innymi, że zgodnie z § 29 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16 poz. 62), wykazy przedsiębiorstw, co do których nie zostały zgłoszone w terminie zarzuty, przewodniczący Głównej Komisji przesyła właściwemu ministrowi. Minister ten wydaje orzeczenie o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego, na podstawie wykazów nadesłanych przez Główną Komisję zgodnie z § 29 Rozporządzenia w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego ( § 65 ust. 1 lit. a rozporządzenia). Z brzmienia tych przepisów wynika, zdaniem NSA, że orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa może być wydane w oparciu o wykazy przewodniczącego Głównej Komisji, w których nie znalazły się przedsiębiorstwa, wobec których zgłoszone zostały zarzuty w trybie przewidzianym w § 32. Zdaniem Sądu, dlatego, dla oceny legalności działania organów administracji orzekających o przejęciu przedsiębiorstwa, konieczne jest ustalenie, czy postępowały one zgodnie z obowiązującymi i wskazanymi wcześniej przepisami. Okoliczność ta jest w ocenie Sądu o tyle istotna, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. orzeczenie o przejęcie przedsiębiorstwa mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa, przy czym Sąd podkreślił, że za datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego przyjęto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego datę ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych. Dlatego też, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenie, czy przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w wykazie wbrew obowiązującym przepisom i czy w związku z tym prawidłowe jest ustalenie dotyczące daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, ma bardzo istotne znaczenie w niniejszej sprawie.

Naczelny Sądu Administracyjny nie zgodził się z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym było wyłącznie orzeczenie Ministra z dnia [...] sierpnia 1949 r., bo tylko z niego wynikał skutek materialnoprawny w postaci przejęcia przedsiębiorstwa. Skutek taki mógł bowiem nastąpić po prawidłowym, określonym w obowiązujących wówczas przepisach wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego. Podobnie jako uzasadniony ocenić należy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut nie odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do kwestii związanych z działaniem w sprawie organu nieuprawnionego do zatwierdzenia protokołu zdawczo -odbiorczego.

Wyrokiem z dnia 28 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 167/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], wskazał, że tylko zarzut zgłoszony Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw skutkował wstrzymaniem procedury przejmowania przedsiębiorstwa na własność Państwa. Natomiast w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, by tego rodzaju procedura została wszczęta. Sąd zauważył, że z kopii pisma skierowanego do Centralnego Zarządu Państwowych Zakładów Graficznych z dnia [...] czerwca 1948 r. wynika, iż toczyła się sprawa z wniosku reprywatyzacyjnego przed Sądem Grodzkim w Krakowie. Zdaniem Sądu, okoliczność, iż toczyło się tego rodzaju postępowanie nie może być podstawą podważania prawidłowości orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej zawsze skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo – odbiorczy, natomiast nie istnieje zależność odwrotna. Stwierdzenie nieważności protokołu zdawczo – odbiorczego może, ale nie musi prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie Minister Kultury i Sztuki decyzją z dnia [...] lipca 1997 roku, Nr [...], stwierdził, że orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa zatwierdzające protokół zdawczo – odbiorczy w części dotyczącej przejęcia nieruchomości położonych przy ul. [...] w Krakowie wydane zostało z naruszeniem prawa. Jednak, zdaniem Sądu, ewentualne stwierdzenie nieważności pozostałej części decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo – odbiorczy w niniejszej sprawie z tego powodu, że wydana została ona przez organ niewłaściwy, nie mogłoby mieć wpływu na możliwość stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji z powodu wydania jej przez organ niewłaściwy jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat. Natomiast w niniejszej sprawie termin ten już upłynął, w związku z czym ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji z powodu wydania jej przez organ niewłaściwy nie byłoby możliwie. Organ administracji mógłby jedynie na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. stwierdzić, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa, przy czym Sąd podkreślił, że decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo – odbiorczy pozostałaby w obrocie prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że właściwym do prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo – odbiorczy był Minister Kultury i Sztuki, gdyż w przypadku, gdy decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo – odbiorczy została wydana przez organ niewłaściwy, wniosek o stwierdzenie jej nieważności powinien zostać rozpoznany przez organ wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał nieprawidłową decyzję.

Sąd podkreślił jednak, że w niniejszej sprawie podstawą uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji było uchybienie, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Jak bowiem wynika z ustaleń faktycznych poczynionych przez Ministra Kultury i Sztuki w toku postępowania prowadzonego w sprawie stwierdzenia nieważności, przy przejmowaniu na własność Państwa przedsiębiorstwa Spółki Wydawniczej "[...]" M. D. i S-ka - Kraków, ul. [...], zostały przejęte nieruchomości położone w Krakowie przy ul. [...]. Nieruchomości te, jak wynika jednak z ustaleń poczynionych przez Ministra Kultury i Sztuki, w dacie przejmowania przedsiębiorstwa nie były jednak własnością tego przedsiębiorstwa, któremu przysługiwało jedynie prawo ich użytkowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że podstawą przejęcia na własność Państwa tych nieruchomości była przede wszystkim decyzja nacjonalizacyjna Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r., zaś decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo – odbiorczy miała jedynie charakter uzupełniający. Sąd uznał zatem, że skoro nieruchomości położone przy ul. [...] w Krakowie nie stanowiły własności przejmowanego na podstawie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r. przedsiębiorstwa, to tym samym nie mogły zostać przejęte na własność Państwa. Mogło nastąpić co najwyżej przejęcie prawa ich użytkowania.

Sąd wskazał, że skoro z ustaleń Ministra Kultury i Sztuki (którego ustalenia faktyczne, zdaniem Sądu, nie budzą wątpliwości), wynika, że na skutek zbycia tych nieruchomości stały się one własnością osób trzecich, to nie jest możliwe stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w części dotyczącej tych nieruchomości. Możliwe jest jednak stwierdzenie, iż wydane zostało ono w tej części z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Gospodarki powinien zmienić własną decyzję z dnia [...] września 2005 r. i stwierdzić, że orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. w części dotyczącej nieruchomości położonych w Krakowie przy ul. [...] wydane zostało z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.).

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył pełnomocnik Ministra Gospodarki, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez sformułowanie wykładni przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.), którego to przepisu - a dokładniej art. 3 ust. 1 lit. a pkt 17 tej ustawy - naruszenie co prawda zostało zarzucone w skardze kasacyjnej skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2006 r. oddalającego skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2005 r., jednakże po pierwsze zarzut ten nie dotyczył kwestii, których interpretacji dokonał Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, a po drugie Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za bezzasadny, podczas, gdy Sąd pierwszej instancji nie mógł dokonywać wykładni tegoż przepisu ponownie rozpatrując niniejszą sprawę;

2) naruszenie art. 134 § 1 w związku z art. 190 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki z powodu uchybień stwierdzonych z urzędu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy i przez to wyjście poza podstawy zaskarżenia sformułowane w skardze kasacyjnej skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2006 r., podczas, gdy Sąd nie mógł zastosować art. 134 § 1 wskazanej wyżej ustawy bez uwzględnienia art. 190 tej ustawy i orzekać na podstawie uchybień stwierdzonych z urzędu;

3) naruszenie art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wyjście poza granice sprawy administracyjnej będącej przedmiotem niniejszego postępowania sądowego, ponieważ poczynionymi ustaleniami faktycznymi, a także oceną prawną i wskazaniami wkroczył w sprawę inną w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania przed Ministrem Gospodarki zakończonego zaskarżoną decyzją;

4) naruszenie art. 153 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazań, które obligują Ministra Gospodarki do wydania decyzji dotkniętej wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i tym samym nierozstrzygającej wniosku skarżącego z dnia [...] listopada 2003 r.; oraz przez sformułowanie takich wskazań, które nie stanowią wyłącznie wskazówek co do dalszego postępowania, lecz z góry narzucają Ministrowi Gospodarki sposób rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, podczas gdy wskazania nie mogą stanowić sposobu rozstrzygnięcia, jakie ma zapaść w postępowaniu administracyjnym,

5) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 2 k.p.a. oraz art. 141 § 4 wskazanej wyżej ustawy, poprzez przyjęcie, że stwierdzone przez Sąd naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa gałęzi gospodarki narodowej, stanowiło rażące naruszenie prawa, dające podstawę do uznania, iż orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., oraz, że wystąpiły nieodwracalne skutki prawne stanowiące podstawę do zastosowania art. 158 § 2 k.p.a., a następnie niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dokonanej przez Sąd wykładni prawa oraz niewyjaśnienie z jakich powodów Sąd uznał, iż stwierdzone przez niego naruszenie uznane zostało za rażące, a także lakoniczne wskazanie motywów stwierdzenia, iż w sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 190 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż sformułował wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, którego naruszenie zostało zarzucone w skardze kasacyjnej skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2006 r. oddalającego skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2005 r. Minister podniósł, że po pierwsze zarzut ten nie dotyczył kwestii, w zakresie których interpretacji dokonał Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, a po drugie Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za bezzasadny. Następnie w wyniku tak sformułowanej wykładni tego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził zaistnienie przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w odniesieniu do orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r., co następnie dało Sądowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki. Podkreślono przy tym, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony wyłącznie jeden zarzut, to jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 wskazanej wyżej ustawy.

W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotową sprawę wyszedł poza jej granice, gdyż poczynionymi ustaleniami faktycznymi, a także oceną prawną i wskazaniami wkroczył w sprawę inną w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania przed Ministrem Gospodarki, to jest w sprawę zakończoną decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1997 r., Nr [...].

Zwrócono także uwagę na okoliczność, iż wskazanie Sądu pierwszej instancji obligujące Ministra Gospodarki do zmiany decyzji własnej z dnia [...] września 2005 r. i stwierdzenia, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1949 r. w części dotyczącej nieruchomości położonych w Krakowie przy ul. [...], zostało wydane z naruszeniem prawa, prowadziłoby do orzekania przez Ministra Gospodarki w sprawie wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną, to jest wskazaną wyżej decyzją Ministra Kultury i Sztuki, co, zdaniem skarżącego kasacyjnie, skutkowałoby wydaniem przez Ministra Gospodarki decyzji dotkniętej wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Podniesiono także, iż przedmiotowe nieruchomości nie przeszły na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa gałęzi gospodarki narodowej, lecz na podstawie art. 6 tej ustawy, który stanowi, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości lub w części wraz z nieruchomym lub ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami.

Wskazano, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.), wyznaczone jednostki państwowe, upoważnione do objęcia przedsiębiorstwa, zobowiązane były do sporządzenia protokołu zdawczo – odbiorczego z przejęcia jego poszczególnych składników majątkowych, a następnie na podstawie § 75a tegoż rozporządzenia, do przedstawienia go właściwemu ministrowi do zatwierdzenia wraz z ewentualnie zgłoszonymi uwagami i zarzutami właścicieli tych składników. Podkreślono przy tym, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo – odbiorczego miało często szerszy zakres przedmiotowy względem orzeczenia nacjonalizacyjnego, zwłaszcza, gdy ustalano w nim, że przejęciu podlegają nie tylko składniki majątkowe należące do właścicieli przedsiębiorstwa, lecz także mienie osób trzecich, które uznano za niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania nacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

W związku z tym, autor skargi kasacyjnej zaznaczył, że w niniejszej sprawie rolą przedmiotowego orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. było jedynie wskazanie, które przedsiębiorstwa przejmuje się na rzecz Państwa, natomiast wyjaśnienie, które składniki majątkowe stanowią integralny składnik tych przedsiębiorstw, niezbędny dla ich prawidłowego funkcjonowania zawierał dopiero protokół zdawczo – odbiorczy, do którego można było wnosić zarzuty, a przez to zakwestionować zasadność ujęcia w tym protokole konkretnego mienia.

Z uwagi zatem na fakt, że przedmiotowe nieruchomości, przeszły na rzecz Państwa na mocy powołanego orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo – odbiorczego, nie zaś na podstawie orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, minister Gospodarki stwierdził, że nie było podstaw do oceny prawnej i wskazań zawartych w zaskarżonym wyroku, tym bardziej jeśli się ponadto weźmie pod uwagę, iż wszelkie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji nie stanowiły okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej przez Ministra Gospodarki, a ponadto były ustaleniami poczynionymi przez inny organ administracji publicznej na potrzeby innego postępowania administracyjnego.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji błędnie także zakwalifikował stwierdzone naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, jako rażące naruszenie prawa, nie wskazał także, jakimi motywami się kierował uznając naruszenie tegoż przepisu za rażące, a ponadto w sposób zbyt lakoniczny wskazał powody, dla których uznał, iż w niniejszej sprawie należy zastosować art. 158 § 2 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Wskazać należy, że art. 190 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 wskazanej ustawy należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą. Poza tym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy.

W związku z tym uznać należy, że pojęcie "wykładni prawa" użyte w art. 190 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wąsko jako ustalenie znaczenia przepisów prawa. Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny nie obejmuje zatem kwestii będących jej przedmiotem, lecz wykraczających poza przesłanki pozytywnego lub negatywnego ustosunkowania się do podstaw kasacyjnych, poglądów prawnych wypowiedzianych na marginesie orzeczenia, a także ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy. Sąd pierwszej instancji jest związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa odnośnie takiego, a nie innego rozumienia określonych przepisów prawa w zakresie sformułowanych w skardze kasacyjnej jej podstaw, co nie odnosi się jednak do oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżone orzeczenie z dnia 28 marca 2008 r., był związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1602/06, a zatem zastosowanie miał art. 190 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podkreślić należy, że we wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dla oceny legalności działania organów administracji orzekających o przejęciu przedsiębiorstwa, konieczne jest ustalenie, czy postępowały one zgodnie z obowiązującymi i wskazanymi wcześniej przepisami. Okoliczność ta, zdaniem Sądu, jest o tyle istotna, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Sąd wskazał, że za datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego przyjęto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego datę ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych. Dlatego też ustalenie, czy przedmiotowe przedsiębiorstwo, zostało umieszczone w wykazie wbrew obowiązującym przepisom i czy w związku z tym prawidłowe jest ustalenie dotyczące daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, zdaniem Sądu, ma bardzo istotne znaczenie w sprawie. Tych jednakże ustaleń zabrakło w zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 167/08. Ponadto Sąd pierwszej instancji sformułował wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, którego naruszenie zostało już zarzucone w skardze kasacyjnej skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2006 r. i przesądzone właśnie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1602/06, którym to wyrokiem związany był Sąd pierwszej instancji przy wydawaniu zaskarżonego niniejszą skargą kasacyjną wyroku.

Nadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną uznać należy, że Sąd pierwszej instancji w wyroku z dnia 28 marca 2008 r., wyszedł poza granice sprawy, gdyż poczynionymi ustaleniami faktycznymi, a także oceną prawną i wskazaniami wkroczył w sprawę inną w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania przed Ministrem Gospodarki, to jest w sprawę zakończoną decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lipca 1997 r., Nr [...].

Uznać zatem należy, że zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 190 i art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia w zasadzie wątpliwości co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów postępowania, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Można zatem zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonej decyzji. Jeśli zaś z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to Naczelny Sąd Administracyjny może zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie nie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd pierwszej instancji normy prawnej.

W niniejszej sprawie, jej stan faktyczny nie został wyczerpująco wyjaśniony, co stwierdzić należy za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1602/06, o czym już była mowa powyżej. W związku z tym, zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać należy za uzasadniony.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 wskazanej ustawy.