Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1420/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : SWSA Ewa Michna SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 września 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 września 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit.c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2021 r. odwołania D. W. od decyzji działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Dodatków Mieszkaniowych z dnia 9 lipca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. P. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Dodatków Mieszkaniowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił D. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. P. (ur. [...] 1942r.). Matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 13.04.2021r. nr [...], z którego wynika, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, przy czym niezdolność do samodzielnej egzystencji datuje się od 09.02.2021 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność M. P. nie powstała w okresach wymienionych w tym przepisie.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła D. W. Odwołująca się zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Działając na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 14 września 2021 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał w szczególności, że D. W. zwróciła się do MOPS z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. P. (ur. [...] 1942r.). Matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 13.04.2021r. nr [...], z którego wynika, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, przy czym niezdolność do samodzielnej egzystencji datuje się od 09.02.2021r. Przyczyną niepełnosprawności były wg ustaleń Lekarza Orzecznika ZUS liczne schorzenia - polimiaglia reumatyczna, choroba wieńcowa, nadciśnienie, cukrzyca, otyłość, miażdżyca, żylaki przełyku, choroby wątroby, nerek, trzustki, stawów, nocne bezdechy, dyskopatia kręgosłupa z zespołami bólowymi, anemia, stan po operacji zaćmy. Dodatkowo stwierdzono obecność kardiostymulatora. W wydanym orzeczeniu lekarz wskazał, że u pacjentki zachodzi pogorszenie sprawności, przy czym rokowania są wątpliwe/niepomyślne. Z ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w ramach przeprowadzonego w dniach 01.06.2021r., 18.06.2021r. oraz 20.06.2021r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna M. P. (82 lata) jest osobą przewlekle chorą, leczy się z powodu chorób wymienionych w orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS. Na stałe przyjmuje leki. Nadto z wywiadu wynika, że M. P. jest wdową, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowej. Jednakże z uwagi na problemy z ogrzewaniem w mieszkaniu w S oraz konieczność leczenia w poradniach specjalistycznych i korzystania z usług rehabilitacyjnych przebywa większość czasu u córki D. W. w T. Jak podaje, bez pomocy córki nie byłaby w stanie normalnie funkcjonować. W razie konieczności pilnego wyjazdu do T D. W. opiekę nad matką przejmuje czasowo córka B. K. Jak podaje wnioskodawczyni, matka nigdy nie zostaje bez opieki. Wnioskodawczyni pomaga matce w czynnościach dnia codziennego – dotyczących higieny osobistej, przygotowywania posiłków zgodnie z zaleceniami dietetyka, dba o regularne przyjmowanie leków, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie w poradniach specjalistycznych. Matka w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie, zaś na zewnątrz wychodzi w towarzystwie córki. Dodatkowo z treści wywiadu można wyczytać, że matka ma jeszcze cztery córki, które jednak nie są w stanie się nią opiekować bowiem pracują zawodowo. Przykładowo E. M. mieszka w R, A. K. mieszka w K, M. G. mieszka w W zaś B. K. mieszka w P, gdzie prowadzi gospodarstwo rolne. Córki w miarę możliwości odwiedzają matkę i udzielają jej pomocy rzeczowej np. w postaci zakupu leków. Z treści oświadczenia D. W. złożonego w dniu 01.06.2021 r. w ramach wywiadu środowiskowego wynika, że ostatnie jej zatrudnienie ustało w dniu 27.01.2020r. zaś opiekę nad matką sprawuje od grudnia 2020r. Nadto w ramach złożonego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego D. W. oświadczyła, że jest rolnikiem, lecz zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 01.02.2021 r. Wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego ani też zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (oświadczenie D. W. we wniosku z dnia 20.06.2021 r.).

Oceniając ustalony stan faktyczny, organ odwoławczy wskazał, że organ pomocy społecznej nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Organ odwoławczy – przedstawiając obszerną argumentację nawiązującą do wspomnianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – skonkludował, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez D. W. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, która wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie jest rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. Treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nakazuje przyjmować, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być powodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja o sprawowaniu opieki ma pozbawiać dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. W takiej sytuacji osoby rezygnujące z zatrudnienia mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. W orzecznictwie podkreśla się, że ustawodawca powiązał prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z zaistnieniem bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją pracy, a podjęciem się sprawowania opieki. Taka sytuacja zachodzi, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki musi być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub jego podejmowania. Z treści oświadczenia D. W. złożonego w dniu 01.06.2021 r. w ramach wywiadu środowiskowego wynika, że ostatnie jej zatrudnienie ustało w dniu 27.01.2020 r., zaś opiekę nad matką sprawuje od grudnia 2020 r. Jak wynika z powyższych ustaleń córka podjęła się opieki nad matką, po tym jak jej stosunek pracy ustał. Skoro D. W. sprawuje opiekę nad matką od grudnia 2020 r., tj. prawie po niespełna roku od ustania zatrudnienia to należy przyjąć, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna nie wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższe wyklucza istnienie związku przyczynowo-skutkowego. Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej, a w szczególności pracy w gospodarstwie. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie pracy. Czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z poczynionych ustaleń wynika, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy w gospodarstwie rolnym, w którym jak podaje skarżąca zaprzestała działalności. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania skarżącej z osobą niepełnosprawną nie może usprawiedliwiać skarżącej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.

Organ odwoławczy podkreślił – nie kwestionując złego stanu zdrowia matki strony – że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez wnioskodawczynię opieką nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka odwołującej posiada znaczny stopień niepełnosprawności – nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnej pracy. Powyższe dopełnia okoliczność ujawniona w ramach wywiadu środowiskowego, wskazująca na doraźną pomoc w opiece nad niepełnosprawną, jaką spełnia jedna z córek – B. K., która wyręcza siostrę w koniecznych przypadkach. Przyjęty stan faktyczny sprawy uzasadnia zatem ocenę, że bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez D. W. z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Pismem z dnia 22 września 2021 r. D. W. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: 1) art. 7, art. 7b, art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, pomimo stwierdzenia niewłaściwego zastosowania oraz błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a stanowiącej podstawę prawną decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; decyzja ta została wydana na podstawie art. 17 ust. 1b, który utracił moc na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego; 2) art. 7, art. 7b, art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, stwierdzającego, iż brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia (rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym) a sprawowaną przeze mnie opieką nad matką; 3) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym, nie stanowi spełnienia pozytywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 4) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu iż stan niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia podczas sprawowania opieki nad matką nie stanowi spełnienia pozytywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 5) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż legitymowanie się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji (która zdefiniowana w art. 13 ust.5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oznacza spowodowaną naruszeniem sprawności organizmu konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych) jest niewystarczające i powinno być poszerzone o dodatkowe ustalenia czy sprawowanie opieki nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów i twierdzeń skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd podziela jednak stanowisko organu odwoławczego także co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

Spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Okoliczności sprawy niniejszej – postrzegane nie tyle z osobna, ile łącznie – pozwalają uznać konkluzję organu odwoławczego za w pełni zasadną. W tym kontekście trzeba mieć na względzie zarówno to, że ostatnia aktywność zawodowa skarżącej ustała w dniu 27 stycznia 2020 r. (skarżąca oświadczyła też, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 lutego 2021 r.), jak i to, że sprawowanie opieki nad matką – z uwagi na jej zakres – w istocie nie wyklucza ewentualnego zatrudnienia. Trafnie organ odwoławczy wskazał, że takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych – należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Matka skarżącej samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania. Zarzuty skargi zrelatywizowane do powyższych kwestii (kwestii związku między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką oraz kwestii zakresu sprawowanej opieki) są zatem bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie – organ w tym zakresie prawidłowo ustalił stan faktyczny, prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy w szczególności prawidłowo uznał, że legitymowanie się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji samo przez się nie przesądza o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, trzeba zauważyć, że matka skarżącej ma jeszcze cztery córki, które pracują zawodowo – są one również obowiązane do opieki na matką; mogą czynić zadość temu obowiązkowi nie tylko przez sprawowanie opieki osobiście, ale także przez udział w pokrywaniu jej kosztów.

Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.