Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 165/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.273 ust.6, art. 281 ust.1 pkt.1
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. ai c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] maja 2022 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Inne z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Inne na rzecz strony skarżącej P. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzja z dnia [...] grudnia 2021 r., znak: [...] – wydaną na podstawie

art. 273 ust. 6 w związku z art. 281 ust. 1 pkt. 1, art. 14 ust. 2 i 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. 2021 poz. 2233 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.w.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody [...] Zarząd Zlewni w S. (dalej "Zarząd Zlewni w S.", "Organ") określiło P. G. L. L. P. N. M. (dalej "Nadleśnictwo", "Strona", "Skarżący") za okres II kwartału 2018 r. opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki G. , gm. B. bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zarząd Zlewni w S. wyjaśnił, że w dniu [...] listopada 2021 r. na podstawie przepisu art. 281 ust. 5 u.p.w. ustaliło Nadleśnictwu w formie informacji kwartalnej za okres II kwartału 2018 r. opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki G., gm. B., bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego.

Informacja ta została doręczona Nadleśnictwu w dniu [...] listopada 2021 r.

W dniu [...] grudnia 2021 r. (data wpływu do organu: [...] grudnia 2021 r.) Nadleśnictwo M. złożyło reklamację, w której nie zgodziło się z wysokością opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki G., gm. B. bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego ustaloną w powołanej informacji.

Nadleśnictwo podniosło, że nie zgadza się z wysokością naliczonej opłaty podwyższonej, jak również z zasadnością jej naliczenia, ponieważ według niego nie dochodzi do szczególnego korzystania z wód tylko do zwykłego korzystania z wód na zasadach wynikających z art. 33 u.p.w., które przysługuje właścicielowi gruntu i nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Strona wskazała, że odmawia zapłaty z tytułu opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki G., gm. B. w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Nadleśnictwo przytoczyło wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (wyrok z dnia 27 lutego 2020 r., II SA/Rz 1347/19; wyrok z dnia 9 października 2019 r., II SA/Rz 950/19; wyrok z 15 lipca 2019 r., II SA/Rz 549/19).

Dodatkowo Nadleśnictwo M. wskazało, że z wypisu z ewidencji gruntów, które dotyczy Leśniczówki G., gm. B., wynika, że budynek ten ma charakter mieszkalny, a leśniczy wraz z rodziną korzysta z wód na zasadzie zwykłego korzystania.

W dniu [...] grudnia 2021 r. Nadleśnictwo M. dokonało zapłaty tytułem przedmiotowej opłaty w wysokości [...] zł.

Zarząd Zlewni w S. nie uznało reklamacji Nadleśnictwa M. wskazując, że pobór wody na potrzeby leśniczówek zamieszkiwanych przez pracowników Lasów Państwowych wraz z rodzinami nie spełnia wymogów zwykłego korzystania z wód na zasadach określonych w art. 33 u.p.w. i wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

Zarząd Zlewni w S. przytoczył przy tym przepis art. 33 ust. 1-4 u.p.w., po czym wskazał, że w myśl art. 17 ust. 1 pkt 1 u.p.w dotyczącego właścicieli stosuje się odpowiednio do posiadaczy samoistnych oraz użytkowników wieczystych, a w przypadku eksploatacji instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973 z późn. zm. - dalej "Prawo ochrony środowiska") do prowadzącego instalację.

Dalej Zarząd Zlewni w S. wskazał, że na podstawie art. 298 u.p.w., opłatę za usługi wodne są obowiązane ponosić podmioty korzystające z usług wodnych.

Wskazał przy tym, że pomimo tego, że ustawodawca wyłączył z przepisów Prawa ochrony środowiska regulacje dotyczące wód i kompleksowo uregulował je w przepisach Prawa wodnego, to jednak Prawo ochrony środowiska nadal jest podstawowym aktem prawnym w systemie polskiego prawa w zakresie przepisów ochrony środowiska. Potwierdza to m. in. brak w Prawie wodnym definicji pojęcia podmiotu korzystającego z usług wodnych, który stanowi jeden z przykładów podmiotów korzystających ze środowiska, o których mowa w art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska. Stosownie do art. 3 pkt 39 Prawa ochrony środowiska, przez pojęcie środowiska należy rozumieć ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania między tymi elementami. Potwierdza to, że korzystanie z wód (w ramach usług wodnych) jest jednocześnie korzystaniem ze środowiska, w szczególności jednego z elementów przyrodniczych tworzących środowisko, czyli wód. Ma to istotne znaczenie z perspektywy danin publicznych związanych z korzystaniem ze środowiska, ponieważ w świetle art. 275 Prawa ochrony środowiska do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są zobowiązane podmioty korzystające ze środowiska, z wyjątkiem osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami w zakresie, w jakim korzystanie wymaga pozwolenia na korzystanie ze środowiska.

Zgodnie z art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska, ilekroć mowa w przepisach Prawa ochrony środowiska o "podmiocie korzystającym ze środowiska", należy przez to rozumieć:

przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów prawa przedsiębiorców oraz przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2021 r., poz. 994 i 1641), a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,

jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów prawa przedsiębiorców,

osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia;

Zarząd Zlewni w S. wskazał, że niewątpliwie z art. 3 pkt 20 Prawa ochrony środowiska wynika, że pojęcie jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą jest szerokie i obejmuje wszelkie twory organizacyjne, niezależnie od ich statusu prawnego. Jednakże ocena, czy określona jednostka organizacyjna niebędącą przedsiębiorcą, może zostać uznana za podmiot korzystający ze środowiska zależy od stanu faktycznego ustalonego w konkretnej sytuacji. Jeżeli działalność określonej jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą polega na korzystaniu ze środowiska w rozumieniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, jednostka ta staje się podmiotem praw i obowiązków o charakterze administracyjnym określonych w tej ustawie (wyrok NSA z dnia 22 marca 2007 r., II OSK 463/06).

Na podstawie art. 32 ust. 1-2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2021 r. poz. 1275 z późn. zm. - dalej jako: "u.o.l.") Lasy Państwowe jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentuje Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia. W skład Lasów Państwowych wchodzą następujące jednostki organizacyjne:

Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych;

regionalne dyrekcje Lasów Państwowych;

nadleśnictwa;

inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej.

Przyjmując, że Lasy Państwowe nie mają statutu przedsiębiorcy w rozumieniu Prawa o przedsiębiorcach, nie posiadają osobowości prawnej to i tak są podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu przepisów Prawa ochrony środowiska, a co za tym idzie podmiotem korzystającym z usług wodnych w rozumieniu przepisów Prawa wodnego.

Analizując treść art. 33 ust. 3 Prawa wodnego - zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego, Zarząd Zlewni w S. wskazał, że zakres definicji pojęcia zwykłego korzystania z wód, poza wymaganiami określonymi w treści art. 33 ust. 1, 3 i 4 u.p.w., jest również objęty cel jakiemu to korzystanie ma służyć. Przepis ten wyraźnie wskazuje na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego. Każde inne korzystanie, w tym na cele statutowe jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, nie będzie się mieściło w zakresie dyspozycji normy wynikającej z art. 33 Prawa wodnego, a więc nie można go zakwalifikować jako zwykłe korzystanie z wód. Lasy Państwowe są podmiotem korzystającym ze środowiska, a w konsekwencji podmiotem korzystającym z usług wodnych. Wszelkie korzystanie z wód w celu realizacji zadań ustawowych lub statutowych, czy jego innej działalności będzie skutkowało obowiązkiem, w tym obowiązkiem ponoszenia opłat za usługi wodne.

W treści art. 33 ust. 1 Prawa wodnego wyraźnie wskazano, że to właścicielowi przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód, nie ma mowy o przenoszeniu tego uprawnienia na inne podmioty. Jednocześnie w treści art. 17 ust. 1 u.p.w. określono, do jakich podmiotów można stosować przepisy dotyczące właściciela, i jest to katalog zamknięty. W przedmiotowej sprawie zajmowanie mieszkania służbowego jest związane z zatrudnieniem przez Lasy Państwowe, a więc nie tylko są zaspokajane potrzeby mieszkaniowe osób tam zamieszkujących, ale również potrzeby Lasów Państwowych jako podmiotu prowadzącego swoją działalność statutową, która może być wykonywana poprzez rozlokowanie odpowiedniej ilości pracowników w ramach poszczególnych jednostek organizacyjnych, jakimi są również poszczególne leśnictwa.

Zarząd Zlewni w S. wskazał, że w związku z tym, że pobór wód podziemnych w rozpatrywanym przypadku nie spełnia warunków zwykłego korzystania z wód, Nadleśnictwo M. jest obowiązane ponosić opłatę podwyższoną, którą zgodnie z art. 280 pkt 1 u.p.w. ponosi się za korzystanie z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.

Przepis art. 273 ust. 6 u.p.w. stanowi, że w razie nieuznania reklamacji właściwy organ Wód [...] albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta określają wysokość opłaty za usługi wodne w drodze decyzji.

Nadleśnictwo M. korzysta z usługi wodnej polegającej na poborze wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki G., gm. B., bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego, co oznacza, że zgodnie z art. 280 pkt 1 u.p.w., obowiązany jest ponosić opłatę podwyższoną za usługi wodne.

W rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka obligująca Dyrektora Zarządu Zlewni Wód [...] w S. do wydania decyzji określającej wysokość opłaty podwyższonej za okres II kwartału 2018 r. w wysokości [...] zł za pobór wód podziemnych, albowiem reklamacja Nadleśnictwa M. nie została uznana przez PGW WP Zarząd Zlewni w S..

Określenia wysokości opłaty podwyższonej Dyrektor Zarządu Zlewni Wód [...] dokonał w oparciu o normę prawną wynikającą z art. 281 ust. 1 pkt. 1 u.p.w.

Zgodnie z art. 281 ust. 1 pkt 1 u.p.w., wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1, w przypadku dokonywania poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego ustala się w wysokości 500 % opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych.

Opłata podwyższona za pobór wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego została obliczona w wysokości 500 % opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki G., gm. B., ustalonej przez Zarząd Zlewni PGW WP w S. w informacji nr [...] z dnia [...] listopada 2021 r. w wysokości [...] zł za okres II kwartału 2018 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody [...] Zarząd Zlewni w S. ("Organ") z dnia [...].12.2021 r., Nadleśnictwo M., wnosząc o jej uchylenie oraz umorzenie postępowania z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia opłaty podwyższonej w przedmiotowym stanie faktycznym ewentualnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym z uwagi na covid-19, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisów proceduralnych, a w szczególności art. 6, art. 7, art. 77, art.78, art. 107 § 3 K.p.a. polegające na zaniechaniu poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych odnośnie celu korzystania z wody podziemnej pobieranej z ujęcia wody, zlokalizowanego w miejscowości S. [...] (działka nr [...] obręb ewidencyjny [...] S. , gm. B.), oraz wielkości dobowego poboru wody pod kątem zbadania czy nie dochodzi do zwykłego korzystania z wody oraz sposobu korzystania z wody podziemnej z ujęcia wody w miejscowości S. [...], a tym samym pominięciem dowodu z oględzin na gruncie w celu ustalenia faktycznego sposobu korzystania z niej i pod kątem braku wymagania pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego;

2. art. 7a K.p.a. polegające na zaniechaniu zastosowania tego przepisu, tj. orzeczenia w razie wątpliwości na korzyść Strony, w sytuacji wątpliwości co do znaczenia pojęcia "zwykłego korzystania z wody" oraz z pojęcia "dostarczania wody ludności";

3. art. 33 w zw. z art. 35 ust. 1 u.p.w. polegające na błędnym uznaniu, iż zwykłe korzystanie z wody nie może dotyczyć podmiotu instytucjonalnego jakim jest Nadleśnictwo reprezentujące Skarb Państwa, bez szczegółowego odniesienia się do faktycznego sposobu korzystania z wody podziemnej.

Zdaniem Skarżącego, dokonanie oceny stanu faktycznego pod kątem występowania przesłanki określonej w art. 33 ust. 3 ustawy Prawo wodne powinno przede wszystkim uwzględniać cele, dla których pobierana jest woda podziemna. Ponadto Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie ujęcie wody w miejscowości S. powstało w 2013 roku i obecnie służy do zaopatrzenia w wodę budynku mieszkalnego leśniczówki, stanowiącej mieszkanie leśniczego;

4. art. 120 pkt 1 u.p.w. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie przez organ, że konieczne jest w przedmiotowym stanie faktycznym uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego, pomimo iż dostarczanie wody nie dotyczy zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi czyli zbiorowiska osób ani zaopatrzenia zakładów wymagających wody wysokiej jakości, ani także nie służy w tym stanie ochronie zasobów wodnych;

5. art. 121 ust. 3 u.p.w. polegające, na błędnym uznaniu, że przedmiotowe ujęcie służy zaopatrzeniu ludności w wodę i nie jest ujęciem służącym zwykłemu korzystaniu z wody.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił przebieg postępowania w sprawie, a następnie swoją argumentację na poparcie zasadności zarzutów w niej podniesionych.

W odpowiedzi na skargę Inne wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. z uwagi na brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy odmiejscowionej na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przy czym Strony pouczono o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień.

Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skarga jest zasadna, Sąd bowiem, w wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, stwierdził, że Organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego dla uchylenia zaskarżonego aktu ustawodawca wymaga w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - w skrócie "P.p.s.a."). W konsekwencji tego zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Organ w sposób uprawniony ustalił Skarżącemu opłatę podwyższoną w sytuacji zajmowania mieszkania służbowego w związku z zatrudnieniem przez Lasy Państwowe, czy też brak było podstaw do jej naliczania z uwagi na to, że pobór wód podziemnych stanowi zwykłe korzystanie z wód, które nie podlega obowiązkowi ponoszenia opłaty za usługi wodne.

Skarżący kwestionuje wysokość naliczonej zaskarżoną decyzją opłaty podwyższonej, jak również zasadność jej naliczenia, gdyż według Skarżącego korzystanie z wody podziemnej z ujęcia wody w Leśniczówce G. w [...] [...], gm. B., odbywa się w ramach tzw. zwykłego korzystania, o którym mowa w art. 33 u.p.w., które przysługuje właścicielowi gruntu. Nadleśnictwo wskazało, że ww. ujęcie wody w Leśniczówce G. powstało przy budynku mieszkalnym i służy wyłącznie do zaopatrywania w wodę tego budynku mieszkalnego jednorodzinnego, stanowiącego Leśniczówkę Leśnictwa G., mieszkanie leśniczego, który korzysta z niego na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2020 r., poz. 1463 z późniejszymi zmianami) bezpłatnie. Jak wskazał Skarżący, z wody dostarczanej do budynku leśniczówki korzysta leśniczy wraz z rodziną, ilość pobieranych wód podziemnych nie przekracza 5 mł na dobę. Nadleśnictwo M. w trakcie postępowania przed Organem, wskazywało, że jest właścicielem osady leśnej zamieszkałej przez rodzinę leśniczego, a ujęcie wód podziemnych służy wyłącznie zaspokojeniu potrzeb gospodarstwa domowego korzystającego z przedmiotowego lokalu powierzonego mu za zgodą i wiedzą właściciela na mocy umowy i nie ma związku z korzystaniem z wód na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podniósł, że Organ nie dokonał żadnych ustaleń co do faktycznego sposobu korzystania z wody podziemnej, nawet nie przeprowadził dowodów w postaci oględzin na gruncie. Na zasadność swojego stanowiska Skarżący powołał orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyrok NSA z dnia 21.09.2017 r., OSK 2919/16; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 06.02.2019 r., II SA/Rz 1389/18; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27.02.2020 r. , II SA/Rz 1346/19). Skarżący wskazał m. in., że lokal ma charakter mieszkalny, co wynika z księgi wieczystej nr [...] i nie ma związku z korzystaniem z wód na potrzeby prowadzenia działalności statutowej czy stricte ustawowej dla jednostki organizacyjnej prowadzącej działalność leśną - Nadleśnictwa M., zatem nie służy dostarczaniu wody ludności, bowiem tylko następuje zwykłe korzystanie w ramach gospodarstwa domowego leśniczego, któremu jako pracownikowi Nadleśnictwa zapewniono lokal mieszkalny, zgodnie z art.46 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2020 r., poz. 1463 z późniejszymi zmianami).

Według Organu, w treści art. 33 ust. 1 Prawa wodnego wyraźnie wskazano, że to właścicielowi przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód, nie ma mowy o przenoszeniu tego uprawnienia na inne podmioty. Jednocześnie w treści art. 17 ust. 1 Prawa wodnego określono, do jakich podmiotów można stosować przepisy dotyczące właściciela, i jest to katalog zamknięty. W przedmiotowej sprawie zajmowanie mieszkania służbowego jest związane z zatrudnieniem przez Lasy Państwowe, a więc nie tylko są zaspokajane potrzeby mieszkaniowe osób tam zamieszkujących, ale również potrzeby Lasów Państwowych jako podmiotu prowadzącego swoją działalność statutową, która może być wykonywana poprzez rozlokowanie odpowiedniej ilości pracowników w ramach poszczególnych jednostek organizacyjnych, jakimi są również poszczególne leśnictwa. Zdaniem Organu, w związku z tym, że pobór wód podziemnych w rozpatrywanym przypadku nie spełnia warunków zwykłego korzystania z wód, Nadleśnictwo M. jest obowiązane ponosić opłatę podwyższoną, którą zgodnie z art. 280 pkt 1 u.p.w. ponosi się za korzystanie z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.

W tak zakreślonych ramach sporu Sąd stwierdził, że stanowisko Organu nie znajduje oparcia ani w przepisach prawa, ani też w materiale dowodowym sprawy.

Zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 1 u.p.w., usługi wodne obejmują pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych. Jak zaś wynika z art. 267 pkt 1 u.p.w., instrumenty ekonomiczne służące gospodarowaniu wodami stanowią m.in. opłaty za usługi wodne.

W myśl zaś art. 268 ust. 1 pkt 1 u.p.w., opłaty za usługi wodne uiszcza się m.in. za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych.

Z kolei z art. 270 ust. 1 u.p.w. wynika, że opłata za usługi wodne za pobór wód składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej uzależnionej od ilości wód pobranych, przy czym opłaty stałej nie ponosi się za pobór wód do celów rolniczych lub leśnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, na potrzeby chowu i hodowli ryb oraz do celów elektrowni wodnych (ust. 2), a także za pobór wód do celów ochrony przyrody w lasach lub ochrony przeciwpożarowej lasu (ust. 2a).

Stosownie zaś do art. 33 ust. 1 u.p.w., właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wód podziemnych znajdujących się na jego gruncie.

Jak zaś wynika z art. 33 ust. 3 u.p.w., zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego.

Przy czym w art. 33 ust. 4 u.p.w. ustawodawca wprowadził definicję określenia "zwykłego korzystania z wód", stanowiąc, że zwykłe korzystanie z wód obejmuje:

1) pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 mł na dobę,

2) wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 mł na dobę.

W art. 34 u.p.w. ustawodawca zaś wskazał, że szczególnym korzystaniem z wód jest natomiast korzystanie wykraczające poza powszechne korzystanie z wód (dotyczące wód powierzchniowych) oraz zwykłe korzystanie z wód, obejmujące czynności wymienione w tym przepisie art. 34 u.p.w.

Stosownie natomiast do art. 35 ust. 1 u.p.w., usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. Przy czym, gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą zapewnia się dostęp do usług wodnych na zasadach określonych w przepisach ustawy (ust. 2). Zgodnie zaś z art. 35 ust. 3 pkt 1 u.p.w., usługi wodne m. in. obejmują pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych.

Z przytoczonych wyżej regulacji prawnej wynika zatem, że usługi wodne podlegające opłatom - zgodnie art. 268 u.p.w. - polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczegółowego korzystania z wód. Przy czym tak rozumiane "usługi wodne", które obejmują m.in. pobór wód podziemnych (art. 35 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 1 u.p.w.) przez gospodarstwa domowe, mają zapewnić tym gospodarstwom możliwość korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zwykłe korzystanie z wód. Przesłanką czy kryterium pozwalającym odróżnić zwykłe korzystanie z wód od innego korzystania z wód stanowiącego usługę wodną, jest - w myśl ww. art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.w. - ilość pobranych wód podziemnych (średniorocznie nieprzekraczająca łącznie 5 m3 na dobę) przez gospodarstwo domowe.

Zatem, zwykłe korzystanie z wód przysługuje nie tylko osobom fizycznym, lecz także osobom prawnym, a świadczy o tym przepis art. 33 ust. 1 u.p.w., który wprost przyznaje prawo zwykłego korzystania z wód każdemu właścicielowi gruntu, a nie tylko takim właścicielom gruntów, którzy są osobami fizycznymi. Inne brzmienie tego przepisu prowadziłoby do oczywistej sprzeczności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, który nakazuje tak samo traktować prawo własności należne różnym podmiotom prawa. Sformułowanie "potrzeby własnego gospodarstwa domowego", jakim posługuje się ustawodawca, obejmuje również potrzeby własne osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, w takim rozmiarze, który nie narusza ograniczeń dostępu do wód, wynikających z art. 33 ust. 4 u.p.w., tj. poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m3 na dobę, czy wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m3 na dobę. Wykładnia wykluczająca zwykłe korzystanie z wód przez jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną, jak i nieposiadające osobowości prawnej, oznaczałaby, że wszelkie postaci korzystania z własności do wód tych podmiotów, stanowiłyby postać szczególnego korzystania z wód. Szczególne korzystanie z wód nie tylko wiąże się z obowiązkiem ponoszenia opłat, ale także z obowiązkiem posiadania pozwolenia wodnoprawnego, czyli zgody właściwego organu na niestandardową postać dostępu do wód. Brak jest jednak racjonalnych powodów, które pozwalałyby na tak istotne różnicowanie podmiotów prawa w korzystaniu z podlegającego równej ochronie prawa własności. Na pogorszenie sytuacji administracyjnoprawnej osób prawnych, w tym Skarbu Państwa, nie pozwala organom władzy publicznej konstytucyjna zasada równości ustanowiona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 1389/18).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie aprobuje zaprezentowaną w ww. wyroku wykładnię "zwykłego korzystania z wód", zauważając dodatkowo, że termin ten był tak samo rozumiany również w poprzednim stanie prawnym, tj. pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm.), w której odpowiednikiem obecnego art. 33 był art. 36 (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2017 r. o sygn. akt II OSK 2919/16).

Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości stanowiących Lasy Państwowe, zaś zarząd tym mieniem wykonuje specjalistyczna jednostka organizacyjna jaką jest Państwowe Gospodarstwo Leśne "Lasy Państwowe". Skarżące Nadleśnictwo działa więc w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, co oznacza, że jej działania są działaniami tej osoby prawnej, w imieniu której działa. Przepisy ustawy o lasach, powierzając Lasom Państwowym zarząd składnikami mienia państwowego, decydują o możliwości wykonywania przez tą jednostkę organizacyjną uprawnień właścicielskich, w tym, co oczywiste, korzystania z uprawnień wypływających z przepisów ustawy – Prawo wodne, a przewidujących zwykłe korzystanie z wód.

W świetle obowiązującego prawa, Skarbowi Państwa przysługują te uprawnienia, które w jego imieniu wykonuje podmiot publiczny jakim są jednostki organizacyjne Lasów Państwowych. Dlatego słusznie Skarżący zarzucił, że brak prawnej możliwości wyłączenia z zarządu lasami państwowymi prawa do zwykłego korzystania z wód.

Jak wyżej wskazano, działania Nadleśnictwa, są działaniami Skarbu Państwa. Wykonując więc ustawowe zadania w imieniu i w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, działa tym samym jak właściciel, w imieniu którego zarządza nieruchomościami stanowiącymi Lasy Państwowe. Dlatego też pomimo, że samo Nadleśnictwo nie posiada osobowości prawnej, to jednak z tytułu wykonywania czynności zarządu składnikami leśnymi mienia Skarbu Państwa – działając w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa - może być adresatem przepisów definiujących korzystanie zwykłe z wód, tj. art. 33 ust. 1 u.p.w. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 17 lipca 2017 r. o sygn. akt II SA/Rz 558/19).

Jak wskazuje się w doktrynie, organy administracji leśnej są terenowymi organami rządowej administracji specjalnej łączącymi funkcje z zakresu administracji państwowej ze specjalistycznymi zadaniami spoza obszaru stosunków administracyjnych (J. Boć (red.:), Prawo administracyjne, W., 1993 r.). Taki status prawny Lasów Państwowych nie pozwala ujmować ich działalności wyłącznie jako nastawionej na działalność gospodarczą (zarobkową) (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 maja 2021 r. o sygn. akt II SA/Sz 209/21; wyrok w WSA w Gdańsku z dnia 24 lutego 2022 r. o sygn. akt III SA/Gd 539/21).

W ramach sprawowanego zarządu, Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość (art. 4 ust. 3 u.o.l.).

Podkreślić przy tym należy, że na Lasach Państwowych ciąży m.in. obowiązek zapewnienia pracownikom Służby Leśnej bezpłatnego mieszkania, jeżeli stanowisko oraz charakter pracy związane są z koniecznością zamieszkania w miejscu jej wykonywania (art. 46 ust. 1 pkt 1 u.o.l.). Nieruchomości do zamieszkania udostępniane pracownikom Lasów Państwowych pozostają w zarządzie Lasów Państwowych i mają związek z działalnością prowadzoną przez Lasy Państwowe, lecz nie powoduje to utraty przez te nieruchomości funkcji mieszkalnej i możliwości traktowania osób w nich zamieszkujących jako prowadzących gospodarstwo domowe na tle art. 33 ust. 3 u.p.w. Tym bardziej, że przepisy u.p.w. nie podają definicji gospodarstwa domowego. W tym zakresie należy odnieść się do rozumienia tego pojęcia w języku polskim.

"Gospodarstwo domowe", według Uniwersalnego Słownika Języka Polskiego PWN, Warszawa 2008 pod red. S. Dubisza, (pojęcie ekonomiczne), to zespół osób razem mieszkających, wspólnie się utrzymujących i podejmujących decyzje finansowe, zwykle stanowiących rodzinę.

Według zaś Encyklopedii PWN (https://encyklopedia.pwn.pl/), gospodarstwo domowe (polityka społeczna), to zespół osób razem zamieszkujących i wspólnie utrzymujących się, w większości połączonych więzami biologicznymi i stanowiących rodziny, choć do gospodarstw domowych zalicza się również osoby niespokrewnione, ale wspólnie zamieszkujące i utrzymujące się, osoby samotne, utrzymujące się samodzielnie to jednoosobowe gospodarstwa domowe.

Wskazać należy, że ustawodawca rzadko decyduje się na wprowadzenie definicji gospodarstwa domowego na tle danej ustawy. Jako przykład można wymienić:

- definicję gospodarstwa domowego z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 2022 r. o wsparciu gospodarstw domowych w ponoszeniu kosztów związanych ze zmianą standardu nadawania naziemnej telewizji cyfrowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 501), przez które należy rozumieć zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo jedną osobę utrzymującą się samodzielnie, gdy miejsce zamieszkania tych osób znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

- definicję gospodarstwa domowego z art. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 z późn. zm.), przez które rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, samodzielnie zajmującą lokal mieszkalny albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Do członków gospodarstwa domowego nie wlicza się osób przebywających w instytucjach, o których mowa w art. 2 ust. 3.

Zauważyć przy tym należy, że przywołane wyżej definicje odwołują się do kryterium w postaci zamieszkiwania w danym miejscu i stanowiących ośrodek życiowych interesów danej osoby lub osób. Gospodarstwa domowe mogą być wieloosobowe i jednoosobowe.

Poza sporem w badanej sprawie jest okoliczność, że z księgi wieczystej KW nr [...], jak i z danych ewidencji gruntów i budynków, wynika, że budynek Leśniczówki G. to budynek mieszkalny. Organ nie kwestionował również okoliczności zamieszkania w tym budynku leśniczego wraz z rodziną, a zatem także wspólnego prowadzenia przez te osoby gospodarstwa domowego, co w konsekwencji, w ocenie Sądu, pozwalało uznać tę Leśniczówkę za gospodarstwo domowe, które służy zaspokajaniu potrzeb leśniczego wraz z rodziną.

W skardze zarzucono Organowi brak ustaleń co do celu i ilości pobranej wody podziemnej z ujęcia wody zlokalizowanego w miejscowości S. [...] (działka nr [...], obręb ewidencyjny [...] [...], gm. B.) pod kątem zwykłego korzystania z wody oraz sposobu korzystania z wody podziemnej z ww. ujęcia wody na potrzeby Leśniczówki G..

Brak ustalenia tych istotnych okoliczności w sytuacji, gdy Organ naliczył Skarżącemu opłatę podwyższoną za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki G. bez zweryfikowania okoliczności co do celu i ilości korzystania z wód podziemnych w ramach zwykłego korzystania z wód przez gospodarstwo domowe – Leśniczówkę, skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd bowiem stwierdził, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, a obciążenie Nadleśnictwa sporną opłatą podwyższoną za pobór wód podziemnych dla potrzeb bytowych mieszkańców Leśniczówki, było co najmniej przedwczesne. Wbrew obowiązkowi dochodzenia prawdy obiektywnej przewidzianemu w art. 7 K.p.a., Organ nie wyjaśnił dokładnie w toku postępowania stanu faktycznego sprawy, nie ustalił bowiem istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności w kontekście wyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego znajdujących w niniejszej sprawie zastosowanie. Z akt sprawy nie wynika bowiem by woda w jakikolwiek sposób była wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej. Nie zbadano w istocie, na jaki cel i w jakiej ilości pobierana była faktycznie woda z ujęcia będącego przedmiotem sprawy (czy pobór ten spełnia przesłanki zwykłego korzystania z wód). W zakresie tym zaniechano przeprowadzenie postępowania dowodowego, przyjmując a priori, że prowadzenie działalności gospodarczej przez właściciela gruntu wyklucza w każdej sytuacji korzystanie z wód na tym gruncie w ramach korzystania zwykłego. Tymczasem, jak już wskazano, Skarb Państwa jako właściciel gruntu jest reprezentowany przez Lasy Państwowe będące państwową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej w zakresie zarządzanego mienia, a w konsekwencji przez Nadleśnictwo, stanowiące jednostkę organizacyjną wchodzącą w skład Lasów Państwowych, działając w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, w istocie wykonuje prawo właściciela gruntu w zakresie zwykłego korzystania z wód podziemnych znajdujących się w gruncie Skarbu Państwa (art. 33 ust. 1 u.p.w.), zaś działalność Lasów Państwowych nie polega wyłącznie na podejmowaniu działalności gospodarczej, ale również na pełnieniu funkcji organów administracji, a mienie Lasów może służyć różnym celom, w tym mieszkalnym, związanym z zaspokajaniem potrzeb własnego gospodarstwa domowego (art. 33 ust. 3 u.p.w.), co - z uwagi na błędną wykładnię art. 33 u.p.w. - Organ zignorował prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie, chociaż były to okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia meritum sprawy.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Organ – będąc związanym sądową oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu, stosownie do art. 153 P.p.s.a - wyjaśni kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności co do funkcjonowania budynku Leśniczówki, a mianowicie, czy pobór wody przez mieszkańców (użytkowników) tej Leśniczówki służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego (art. 33 ust. 3 u.p.w.), przy czym przyjąć należy, że przepis art. 33 ust. 3 u.p.w. w zakresie, w jakim posługuje się sformułowaniem "potrzeb własnego gospodarstwa domowego", obejmuje również potrzeby własne osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, w takim rozmiarze, który nie narusza ograniczeń dostępu do wód, wynikających z art. 33 ust. 4 u.p.w. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27.02.2020 r., II SA/Rz 1348/19). Nadto, Organ również podejmie działania w celu ustalenia - w kontekście w art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.w. – czy w spornym okresie pobór wód podziemnych przez Leśniczówkę nie przekraczało 5 mł na dobę.

Zaniechanie przez Organ dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w powyższym zakresie, doprowadziło do przedwczesnego wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej, która w obecnym stanie sprawy ma charakter autorytarny. Stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne w zakresie stosowania przepisów K.p.a. regulujących kwestie dochodzenia do prawdy obiektywnej (art., art. 7, 77 i 80 K.p.a.), mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie zbadano, a tym samym nie wykazano istnienia przesłanek materialnych wynikających z przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 281 ust. 1 pkt 1 u.p.w., stanowiącego podstawę określenia wysokości opłaty podwyższonej.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji

Na podstawie art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd przedstawił wyżej wskazania co do dalszego sposobu postepowania, którymi Organ - ponownie rozpoznając sprawę – jest związany, stosownie do art. 153 P.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego przez Inne na rzecz strony skarżącej w łącznej kwocie [...]zł, Sąd orzekł na podstawie do art. 200, art. 209, art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składają się: uiszczony wpis stosunkowy od skargi w wysokości [...] zł, pobrany od Skarżącej na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynagrodzenie pełnomocnika procesowego Skarżącego (radcy prawnego) z tytułu zastępstwa procesowego w kwocie [...]zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego (pkt IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - Dz.U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.).

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl