Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1241/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Szkoły [...] w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej Szkoły [...] w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołań K. N. i J. O. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i stwierdził, iż nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]" [...], położona w J., w województwie [...], uregulowana w dawnej księdze hipotecznej Nr [...] pod nazwą "[...]" - nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13).

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z dnia 22 stycznia 2010r. K. N. oraz J. O. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm. ) w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]" [...], położona w J., w województwie [...] nie podlegała w całości działaniu przepisów tegoż dekretu.

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] stwierdził, iż nieruchomość ziemska p.n. "[...]" [...], położona w J., w województwie [...] o pow. ogólnej [...] ha - podlegała działaniu przepisów dekretu. Wskazano, iż bezspornym jest że nieruchomość ziemska "[...]" nie przekraczała ogólnego obszaru 100 ha. Następnie dokonano ustaleń, czy nieruchomość ta spełniała drugą określoną w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu normę obszarową tj. 50 ha użytków rolnych. W tym zakresie dokonano obszernej analizy znajdujących się w aktach dokumentów stwierdzając, iż przesłanka przejęcia nieruchomości na własność Państwa związana z powierzchnią użytków rolnych została spełniona (ustalenia w zakresie powierzchni użytków rolnych oparto m.in. na piśmie Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 21 lipca 1948r. Nr UR/2.III.3.47 (Dz. Urz. M.R. i R.R. nr 21) w sprawie ustalenia użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945r. do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej). Ponadto zbadano "czy część "[...]" stanowiąca zespół dworsko- parkowy była powiązana funkcjonalnie z pozostałą częścią majątku wykorzystywaną rolniczo, ze względu na kryteria ekonomiczne, terytorialne i organizacyjne". W obszarze dotyczącym tzw. "związku funkcjonalnego" rozważono kryteria tego związku tj. związek finansowy, terytorialny, podatkowy, organizacyjny, jak również powiązania z siłą roboczą pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a majątkiem stwierdzając, iż z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu nie wynika, ażeby obszar nieruchomości ziemskiej pn "[...]" [...] w części wykorzystywanej rolniczo mógł funkcjonować bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Zasadniczym dowodem w ocenie Wojewody na okoliczność podpadania zespołu dworsko- parkowego pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu było "oświadczenie", odebrane przez organ w dniu 21 lipca 2011 r. od osoby występującej w "charakterze świadka" – K. N., urodzonej w dniu [...] marca 1926r. Na jego podstawie przyjęto, iż brak było stałego odgrodzenia terenu zespołu dworsko-parkowego od terenu zabudowań gospodarczych i domów dla służby folwarcznej, co nie wyklucza związku terytorialnego pomiędzy tymi dwiema częściami majątku; stwierdzono, iż kierownictwo i zarząd majątkiem sprawował jeden ze współwłaścicieli – W. S. - przyjmując, iż jest to jednoznaczny argument przemawiający za organizacyjną łącznością i zależnością części rolniczej majątku z terenem zespołu dworsko-parkowego w J.; stwierdzono, iż wprawdzie K. N. wyjaśniała, iż źródło finansowania dworu pochodziło z pensji jej ojca - gen. J. S., jaką otrzymywał z tytułu służby wojskowej jednak w dacie przejęcia nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej część dworsko-parkowa utrzymywana była z owoców z produkcji rolnej, prowadzonej w części folwarcznej majątku.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli K. N. i J. O.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] po rozpatrzeniu powyższych odwołań K. N. i J. O. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i stwierdził, iż nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]" [...], położona w J. - nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu wskazano, iż podnoszone w odwołaniach argumenty są uzasadnione. Stwierdzono, iż nieruchomość ziemska p.n. "[...]" została bowiem przejęta na cele reformy rolnej z naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż powierzchnia użytków rolnych tej nieruchomości nie przekraczała 50 ha - była zatem mniejsza od norm przewidzianych we wskazanym przepisie.

Podniesiono ponadto, iż w aktach znajduje się szereg dowodów z dokumentów, wskazujących tak obszar ogólny, jak i poszczególne rodzaje użytków położonych na terenie byłej nieruchomości ziemskiej pn. "[...]". Są to:

- protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] stycznia 1945r. w sprawie przejęcia majątku J.,

- protokół w sprawie zabezpieczenia majątku J. gm. K., sporządzony przez Komisarza Ziemskiego E. M. w dniu [...] listopada 1948r.

- protokół przejęcia nieruchomości ziemskiej "[...]" o ogólnej powierzchni [...], położonej w gminie K. w powiecie [...] z dnia [...] maja 1949r.;

- mapa gruntów hipotekowanych zapisanych w księdze wieczystej [...] pod nazwą J., sporządzona w roku 1957 przez inżyniera geodetę H. H., zawierająca wykaz powierzchni działek oraz rejestr użytków z którego wynika, iż pow. ogólna wynosiła [...] ha zaś pow. użytków rolnych – [...] ha;

- pismo J. O. z dnia [...] lutego 1990r. skierowane do Ministra Rolnictwa, zatytułowane "wniosek", będące w istocie podaniem o stwierdzenie nieważności decyzji Działu Rolnictwa i Reform Rolnych Urzędu [...] z dnia [...] kwietnia 1949r., z którego wynika, iż J. i W. S. stali się właścicielami gospodarstwa rolnego mającego urządzoną księgę wieczystą o nazwie "[...]" o pow. [...] ha.

- mapa - wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia [...] stycznia 1999r., sporządzonej przez geodetę uprawnionego T. R. na zlecenie Szkoły [...], sporządzonej dla nieruchomości, dla której była prowadzona księga wieczysta nr [...] "[...]"; wynika z niej, iż powierzchnia nieruchomości wynosiła [...] ha.

Minister zgodził się z organem I instancji, że istotne w sprawie było zbadanie czy wystąpiła druga przesłanka wskazana w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wskazano, iż jeżeli chodzi o normę 100 ha powierzchni ogólnej to poza sporem pozostaje, iż nieruchomość ziemska "[...]" o pow. [...] ha - powierzchni takiej nie posiadała. Jakkolwiek organ I instancji uznał, iż powierzchnia ogólna badanej nieruchomości była mniejsza aniżeli 100 ha, jednakże niezasadnie przyjął, iż nieruchomość i tak podpadała pod przepisy dekretu, bowiem powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha, o których mowa w art. 2 ust 1 lit. e) dekretu. Ustalanie przez organ I instancji obszaru użytków rolnych według kryteriów pisma okólnego z dnia 21 lipca 1948r. jest bowiem bezpodstawne. Określenie użytków rolnych zawarte w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ma bowiem charakter materialnoprawny wyczerpujący i wiążący dla oceny zgodności z prawem decyzji wydanych na podstawie dekretu. Wskazano, iż myśl ww. § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. - za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Natomiast wszelkie instrukcje, wyjaśnienia, pisma okólne itp. dotyczące określenia użytków rolnych w sposób rozszerzający, sprzeczny z treścią § 4 cytowanego rozporządzenia nie mają mocy prawnej.

Podniesiono ponadto, iż z uwagi na występujące w dokumentach źródłowych rozbieżności odnośnie do powierzchni użytków rolnych majątku [...] szczególnego znaczenia nabierają dokumenty powstałe w czasie najbliższym daty przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Dowodem takim jest przede wszystkim protokół zdawczo- odbiorczy z dnia [...] stycznia 1945r. Z dokumentu tego wynika jednoznacznie, iż powierzchnia użytków rolnych badanej nieruchomości nie przekraczała 50 ha ([...] ha ziemi ornej oraz ogrodu [...] ha). Tezę taką potwierdza kolejny chronologicznie dokument, tj. protokół z [...] listopada 1948 r. w sprawie zabezpieczenia majątku J., który również podaje powierzchnię użytków mniejszą niż 50 ha (przy powierzchni ogólnej określonej na [...] ha).

W rezultacie zdaniem Ministra przyjąć trzeba, że według najbardziej wiarygodnych dokumentów źródłowych powierzchnia użytków rolnych badanego majątku nie przekraczała 50 ha. Wobec zaś niespełnienia normy obszarowej powyżej 50 ha użytków rolnych (pozytywnej przesłanki przejęcia nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa) - uznano, iż nieruchomość ziemska pn. "[...]" nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Szkoła [...] w W.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 ust 1 lit e. dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. polegające na błędnym przyjęciu, iż powierzchnia użytkowa nieruchomości będącej przedmiotem rozstrzygnięcia nie przekraczała 50 ha użytków rolnych a więc nie kwalifikowała się pod działanie dekretu;

2. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie tj.

a) art. 80 kpa polegające na poczynieniu ustaleń niezgodnie z zasadami poprawnego i logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego i w konsekwencji przyjęcie, iż najbardziej miarodajne dla ustalenia powierzchni nieruchomości są dokumenty najwcześniej sporządzone podczas gdy w toku prowadzonego postępowania organ dysponował bardziej szczegółową dokumentacją sporządzoną przez wykwalifikowane i profesjonalne podmioty.

b) art. 138 § 1 pkt 2 kpa polegające na jego błędnym zastosowaniu i w konsekwencji uchyleniu decyzji organu I instancji, która to decyzja odpowiadała prawu.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się tą regułą Sąd uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], jak również poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z akt sprawy wynika bowiem, że kwestionowane decyzje zostały skierowane do osoby nieżyjącej – H. K., który zmarł w dniu [...] czerwca 2012 r. w J. (por. nadesłany do akt sądowych odpis zupełny aktu zgonu z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...].

W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną.

Zgodnie z art. 8 Kodeksu Cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33).

Powyższe oznacza, że H. K. zmarły w dniu [...] czerwca 2012 r., nie mógł być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ t.j. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak również na wcześniejszym etapie Wojewoda [...] posiadali informację w tym zakresie.

Tego rodzaju uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd, zgodnie z art. 119 pkt 1 P.p.s.a., do rozpoznania z urzędu sprawy w trybie uproszczonym.

Rozpoznając ponownie sprawę, organy wezmą pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określą właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja jak i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.