Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 936/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Renata Czeluśniak S WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 lutego 2022 r., nr SKO-NP.-4115-587/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z 20 sierpnia 2021 r., nr [...] Wójt Gminy N. odmówił B. P. (skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na treść art. 28 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1265) - dalej: u.ś.r. wyjaśniając, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ wskazał również, że z orzeczenia wydanego 13 grudnia 2019 r. przez Lekarza Rzeczoznawcę Kasy Ubezpieczenia Rolniczego wynikało, że niepełnosprawność matki skarżącego, ur. 1933 r., powstała od 31 października 2019 r., stąd nie należało stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu skarżący zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim zróżnicowano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to doszło do naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 28 lutego 2022 r., znak: SKO-NP-4115-587/21 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W ocenie Kolegium skarżący nie spełniał warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką. Istniała bowiem uzasadniona wątpliwość czy skarżący w ogóle sprawował faktyczną opiekę nad matką, gdyż kilkukrotna próba przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu środowiskowego okazała się bezskuteczna ze względu na nieobecność skarżącego, jak i jego matki, w miejscu wskazanym przez niego, jako miejsce sprawowania opieki. Zdaniem Kolegium, również zakres opieki wskazany przez skarżącego w załączniku nr 2 do złożonego przez niego 18 czerwca 2021 r. oświadczenia nie miał charakteru tego rodzaju, który zmuszałby go do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Organ wskazał, że w sprawie ustalono, że orzeczeniem z 13 grudnia 2018 r. stwierdzono, że matka skarżącego jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istnieje od 31 października 2019 r. We wniosku o przyznanie świadczenia oraz w załącznikach do tego wniosku skarżący oświadczył, że: jego matka cierpi na liczne schorzenia; skarżący codziennie budzi matkę i pomaga jej w porannej toalecie, przygotowuje ubrania i ubiera matkę, przygotowuje i podaje matce posiłki; mierzy jej ciśnienie, podaje insulinę i leki, w ciągu dnia pierze, sprząta, prasuje, towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich, opłaca za nią rachunki, robi zakupy i realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, wieczorem układa matkę do snu i czuwa nad nią. Skarżący w oświadczeniu z 18 czerwca 2021 r. podał, że jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego KRUS, ostatni okres jego zatrudnienia/ ubezpieczenia to 2011 r. W dniu 18 czerwca 2021 r. zaprzestał prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym, wskazał, że jest domownikiem rolnika. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący pobiera świadczenie rentowe, co jednak nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący oświadczył też, że jego matka oprócz niego ma jeszcze sześcioro dzieci.

Ustalono też, że pracownik socjalny trzykrotnie, telefonicznie rozmawiał ze skarżącym w sprawie dotyczącej terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu sprawowania przez skarżącego opieki. Wysłano również do skarżącego zawiadomienie z terminem wywiadu. Jednak, mimo że skarżący odebrał wezwanie, był nieobecny w domu; nieobecna była również jego matka. Tym samym – w ocenie Kolegium, zaszły okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium zwróciło też uwagę, że skarżący do tej pory godził pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad matką, a z akt sprawy nie wynikało aby nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia jego matki. Nadto z ustaleń nie wynikało aby matka skarżącego była obłożnie chora i w związku z tym wymagała całodobowej, permanentnej opieki. Wskazany przez skarżącego zakres oraz rozmiar czasowej opieki był do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu nie można było przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie sprawował osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, stąd nie można było uznać, że wyczerpuje on zakres opieki dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. Ponadto organ wskazał, że niepełnosprawna matka skarżącego, ma jeszcze sześcioro dzieci i po stronie żadnego z nich nie występują przeszkody świadczące o braku możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego.

Kolegium wskazało, że nie można uznać podniesionego przez skarżącego w odwołaniu zarzutu, gdyż organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że art. 17 ust.1b u.ś.r. nie ma zastosowania w rozpoznawaj sprawie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniósł też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego:

I. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenie pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu;

II. mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że ustawodawca w żaden sposób nie wskazał kryteriów, na podstawie których należałoby dokonać wyboru opiekuna osoby niepełnosprawnej z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. Skarżący podał, że daje rękojmie należytej opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast organ dokonał pobieżnej oceny oświadczenia skarżącego co do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącego wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jego matka potrzebuje, w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Okoliczność, że matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Podał, że rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r., enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 tej ustawy wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącego. gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie. Ponadto, w jego ocenie, wykładni zawartej w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należało dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Celem tej regulacji było natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne miało tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie została uwzględniona ponieważ organy prawidłowo ustaliły, że poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, skarżący nie uprawdopodobnił faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Dodatkowo, zakres opisanych przez skarżącego czynności opiekuńczych nie wskazywał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia – pracy w gospodarstwie rolnym.

Na wstępie Sąd podkreśla, że zgromadzony materiał dowodowy wskazywał, że w istocie matka skarżącego posiadała siedmioro dzieci (k. 43) i przynajmniej jedna z córek (k. 22) zamieszkała w W. faktycznie, przynajmniej w części, sprawowała nad niepełnosprawną matką, opiekę. Co więcej, skarżący kilkakrotnie wzywany o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w miejscu zamieszkania obojga (tj. skarżącego i jego matki) praktycznie uniemożliwiał przeprowadzenie niezbędnego w sprawie dowodu.

Okoliczność ta, zgodnie z art. 28 ust. 1 u.ś.r. uprawniała organ do odmowy przyznania świadczenia. Przepis ten bowiem stanowi, że organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., I OSK 1996/19 brak zgody na przeprowadzenie wywiadu może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania.

W rozpatrywanej sprawie skarżący niewątpliwie swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a co więcej organ ustalił, że w rzeczywistości, przynajmniej w części, niepełnosprawną matką zajmowała się jedna z jej córek.

W wniesionej skardze pełnomocnik w żaden sposób nie zakwestionował ustaleń faktycznych w tym zakresie; nie wskazał również, dlaczego pozostałe rodzeństwo skarżącego należało uznać za osoby nie dające "rękojmi sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki".

Z tych to powodów Sąd skargę oddalił zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259).