Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1168/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 15 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant pomocnik sekretarza Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 roku sprawy ze skargi E. A. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek od tych składek i kosztów upomnienia uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1, 2 i 3 i 3a art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 963 ze. zm.), dalej u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odmówił E. A. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 19 lipca 2017r. E. A. wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie zaległych składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku podała, że w dniu 13 lipca 2017r. otrzymała zawiadomienie ZUS o zajęciu wynagrodzenia za pracę z tytułu zaległych składek. Wskazała, że w związku z faktem, iż sytuacja finansowa nie uległa poprawie, podjęła zatrudnienie w wymiarze 1/2 etatu i uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 970 zł netto miesięcznie. Ze względu na stan zdrowia, tj. cukrzycę, na którą choruje od 21 lat i postępujące dolegliwości endokrynologiczne, neurologiczne, kardiologiczne, ginekologiczne i dermatologiczne nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Wnioskodawczyni podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a dzięki podjętemu zatrudnieniu nie jest całkowicie zależna od innych osób. Zaznaczyła, że ponosi wydatki na zakup leków w wysokości około 250 zł miesięcznie, czynsz i opłaty eksploatacyjne wynoszą około 350 zł miesięcznie, a pozostałą część wynagrodzenia przeznacza na uiszczenie opłat za telefon i zakup żywności. Wskazała, że środki finansowe, jakie pozostają nie pozwalają nawet na utrzymanie prawidłowej diety przy chorobie, z którą się zmaga. Podniosła, że wszczęte postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę, spowoduje jej dalsze zubożenie i może pozbawić ją zatrudnienia, a w dalszej konsekwencji konieczność korzystania z pomocy państwa. Zaznaczyła, że jej obecna sytuacja finansowa uniemożliwia realne wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Wskazała również, że przyczyną powstania zadłużenia było nadmierne zaufanie do osoby, która prowadziła księgowość w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek wskazując, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, że strona pracuje zarobkowo w wymiarze 1/2 etatu i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 971,81 zł netto miesięcznie. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem stanowi kwota 680 zł (tj. 280 zł - czynsz, 150 zł - opłaty eksploatacyjne, 250 zł - koszty związane z leczeniem). Oprócz zadłużenia wobec ZUS strona posiada zobowiązania pieniężne w innych instytucjach w wysokości 2.050,00zł oraz u osób fizycznych w wysokości 2.500 zł, które spłaca w formie dobrowolnych wpłat. Nie określiła jednak wysokości miesięcznej spłaty. Nie posiada nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu oraz wierzytelności. Posiada inne składniki mienia ruchomego (tj. komputer, pralkę, lodówkę, telewizor) o łącznej wartości 1.900 zł. W toku prowadzonego postępowania ustalono, iż celem wyegzekwowania należności wobec ZUS jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Generalne przesłanki umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne reguluje przepis art. 28 u.s.u.s. Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. póz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Szczegółowe zasady umarzania w związku z art. 28 ust. 3a regulowane są rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).

Podstawą umorzenia zaległości jest więc obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznaczają przepisy prawa, tj. art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w sytuacji braku stanu nieściągalności - w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie (tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika) - ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. Zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP w zakresie stosowania umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Z treści cyt. przepisów wynika, że decyzja w sprawie umorzenia należności jest tzw. decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia Zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie. Zasadą jest bowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych. Natomiast wszelkie ulgi, a także umorzenie należności ZUS mają charakter wyjątkowy.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ZUS wskazał, że aktualnie wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Postępowanie egzekucyjne jest w toku, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki bowiem postępowanie jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ocena natomiast odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. W związku z powyższym na obecnym etapie sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Brak jest także podstaw do uznania za oczywiste, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s). Biorąc natomiast pod uwagę wysokość objętych wnioskiem nieopłaconych składek oraz zakres przedmiotowy wniosku ZUS uznał także, że nie jest spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. W przypadku strony nie zachodzi również przesłanka całkowitej nieściągalności zawarta w art.28 ust. 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Z kolei z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wynika, że do powstania stanu nieściągalności zdefiniowanego w powołanym przepisie konieczne jest zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym ustaleniu braku majątku, z którego można egzekwować należności, ustalenie braku małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Strona zaprzestała prowadzenia działalności z dniem 12 kwietnia 2011r. (tj. data wyrejestrowania). W toku prowadzonego postępowania ustalono, że od dnia 7 lipca 2006r. skarżąca nie pozostaje w związku małżeńskim. Zgodnie z art. 110 § 1 w zw. z art. 107 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, do osób trzecich odpowiadających za zobowiązania podatkowe płatnika (także zobowiązania z tytułu składek pobieranych przez ZUS - poprzez odesłanie w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) zalicza się rozwiedzionego małżonka, przy czym może on odpowiadać za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej. W niniejszej sprawie wniosek o umorzenie częściowo obejmuje zaległości powstałe w czasie trwania wspólności majątkowej, przy czym do tych zaległości nie można już wydać decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (decyzję w tym przedmiocie można wydać w ciągu 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa - art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej). W związku z powyższym nie istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na rozwiedzionego małżonka jako osobę trzecią. Zgodnie z oświadczeniem skarżąca osiąga jednak wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, z którego można egzekwować należności. Ponadto należące do strony inne składniki mienia ruchomego (tj. komputer, pralka, lodówka, telewizor) także stanowią majątek, z którego można egzekwować należności.

Zdaniem ZUS poczynione ustalenia nie pozwalają na stwierdzenie, aby w sprawie zachodził stan całkowitej nieściągalności, którego granice wyznacza art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Skoro nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, należało w świetle ustaleń faktycznych rozważyć, czy w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki umorzenia zaległych należności składkowych, określone w cyt. powyżej rozporządzeniu.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia wskazanej § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ZUS wyjaśnił, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W niniejszej sprawie skarżąca wskazała na problemy zdrowotne, które utrudniają podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Przedstawiła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności przy Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie zaliczające ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z powyższego wynika, że choroba nie pozbawiła strony całkowicie możliwości uzyskiwania dochodów. Obecnie osiąga wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, a ze złożonego oświadczenia oraz przedstawionych dokumentów nie wynika aby aktualnie konieczne było sprawowanie przez nią opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W kwestii przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności ZUS stwierdził, że skarżąca nie powołała się na żadną z ww. okoliczności. Ponadto ww. przepis dotyczy wyłącznie osoby aktualnie prowadzącej działalność gospodarczą, co oznacza, że nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że zgodnie z treścią informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 31 marca 2017r. o wysokości minimum socjalnego w 2016r., dla 1- osobowego gospodarstwa pracowniczego wartość ta wyniosła 1.098,18zł (kwota ta obejmuje wydatki na żywność, eksploatację i wyposażenie mieszkania, edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz inne podstawowe wydatki).

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, iż obecnie skarżąca pracuje zarobkowo w wymiarze 1/2 etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 971,81 zł netto miesięcznie. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W związku z powyższym mając na uwadze kryterium dochodowe, należy uznać, iż w sprawie aktualnie zachodzi przesłanka umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednakże w trakcie postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie nie poinformowała, aby korzystała z pomocy właściwego ośrodka pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dla organu dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej i jej rodziny nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Pomimo stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek wskazując, że osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej przyjmuje na siebie odpowiedzialność i zobowiązania z tym związane. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zatem zamknięty katalog przesłanek upoważniających ZUS do umorzenia należności wśród nich okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta.

W postępowaniu w sprawie o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, a sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Fakt powierzenia faktycznego prowadzenia spraw związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą innej osobie nie może wyłączać lub umniejszać odpowiedzialności płatnika za powstałe zadłużenie. Osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej przyjmuje na siebie odpowiedzialność i zobowiązania z tym związane. Okoliczność powierzenia spraw innej osobie, nie powoduje uchylenia się od tej odpowiedzialności, a ZUS nie może ponosić konsekwencji związanych z nietrafnym wyborem takiej osoby, nieumiejętnością podejmowania decyzji, czy też dokonywania ryzykownych, bądź błędnych działań gospodarczych.

Zatem pomimo, że w przypadku skarżącej opłacenie należności z tytułu składek jest istotnym obciążeniem i można uznać, że nie jest w stanie opłacić jednorazowo całości zaległości, to biorąc pod uwagę pozostałe dokonane powyżej ustalenia nie można przyjąć za wykazane, że spłata należności z tytułu składek w dłuższym okresie (choćby w odpowiednio dopasowanych ratach) doprowadzi do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dopuszczalne jest spłacanie przez dłużnika zaległości z tytułu składek w ramach dobrowolnych wpłat w wysokościach, na które pozwala jego sytuacja majątkowa. Poza tym na wniosek dłużnika ZUS na podstawie art. 29 u.s.u.s., ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie może rozłożyć należności z tytułu składek (wraz z odsetkami) na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wysokość rat może zostać ustalona odpowiednio do możliwości płatniczych zobowiązanego.

Ponadto ZUS nadmienił również, że skarżąca posiada jeszcze inne zobowiązania, które reguluje, jak podała w formie dobrowolnych wpłat. Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Zakład nie może traktować zobowiązań wnioskodawcy wobec innych wierzycieli jako bardziej istotnych od zobowiązań wobec ZUS.

W przypadku ubiegania się o umorzenie zadłużenia wobec ZUS muszą istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną (uniemożliwiającą osiąganie dochodu) wnioskodawcy, bądź członka rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych zaległości. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty należności z tytułu składek, w tym także odsetek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Podała, że przewlekła choroba, na którą choruje od 21 lat i nieustannie postępuje, nie pozbawiła jej całkowicie możliwości uzyskiwania dochodów. Umowa o pracę, na podstawie której jest zatrudniona, nie została jednak zawarta na czas nieokreślony, a planowana w najbliższym czasie operacja wiąże się z niższym wynagrodzeniem (które obecnie wynosi około 972 zł). Wskazała, że gdyby zaistniała konieczność sprawowania przez nią opieki nad przewlekle chorą osobą, i tak nie byłaby w stanie takiej opieki sprawować z powodu niepełnosprawności, która postępuje. Sytuacja natomiast, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem obywatela, a przede wszystkim nie jest zgodna z interesem publicznym. Skarżąca podniosła, że nie chce korzystać z pomocy w sytuacji, kiedy jeszcze ma możliwość pracy. Egzekucja zaległych składek spowoduje, że zostanie zmuszona do skorzystania z pomocy państwa, nie posiada bowiem żadnych nieruchomości, ani szans na ich nabycie, posiada jedynie składniki mienia ruchomego o łącznej wartości około 1 200 zł.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek o tych składek i kosztów upomnienia.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 K.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w K.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 K.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja rodzinna i materialna jest bardzo trudna. Jak wynika, ze złożonego w dniu 1 września 2017r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżąca pracuje zarobkowo w wymiarze 1/2 etatu i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 971,81 zł netto miesięcznie. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą 680 zł (tj. 280 zł - czynsz, 150 zł - opłaty eksploatacyjne, 250 zł - koszty związane z leczeniem). Oprócz zadłużenia wobec ZUS skarżąca posiada zobowiązania pieniężne w innych instytucjach, tj. w wysokości 2.050,00 zł (TBS) oraz u osób fizycznych w wysokości 2.500 zł, które spłaca w formie dobrowolnych wpłat. Nie określiła jednak wysokości miesięcznej spłaty. Podała, że nie posiada nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu oraz wierzytelności. Posiada inne składniki mienia ruchomego (tj. komputer, pralkę, lodówkę, telewizor) o łącznej wartości 1.900 zł. W ramach prognozy poprawy sytuacji materialnej wyjaśniła, że nie jest w stanie określić, czy sytuacja materialna ulegnie poprawie, ponieważ z uwagi na pogarszający się stan zdrowia nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia, a praca zarobkową, które obecnie wykonuje powoduje, że nie jest uzależniona od innych osób, bądź instytucji państwowych.

Skarżąca wskazała ponadto, że od 1996r. choruje na cukrzycę insulinozależną, która powoduje, że jej stan zdrowia ulega pogorszeniu. Podała, że oczekuje na operację cieśni obu nadgarstków, która pozwoli jej na lepsze funkcjonowanie, albowiem aktualnie ma trudności z pisaniem. Z powodu powikłań cukrzycowych cierpi na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i neuropatię (tj. zaburzenia korzeni nerwowych i splotów nerwowych), oprócz tego leczy się kardiologicznie, ginekologicznie, dermatologicznie i ortopedycznie. Skarżąca wskazała, że opłacenie zaległych składek pozbawi ją i tak już skromnych środków (tj. około 300 zł), jakie pozostają po opłaceniu czynszu i wykupieniu leków. Nadmieniła również, że mieszka w lokalu mieszkalnym znajomej, który udostępniła jej za opłatę czynszu i koszty eksploatacyjne.

ZUS w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdził, że w przedstawionej przez stronę sytuacji nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w cyt. powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Aktualnie wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Postępowanie egzekucyjne jest w toku, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki bowiem postępowanie jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ocena natomiast odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. W związku z powyższym ZUS stwierdził, że na obecnym etapie sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Brak jest także podstaw do uznania za oczywiste, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s). Biorąc natomiast pod uwagę wysokość objętych wnioskiem nieopłaconych składek oraz zakres przedmiotowy wniosku ZUS uznał także, że nie jest spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., a także przesłanki całkowitej nieściągalności zawarte w art.28 ust. 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Odnosząc się z kolei do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ZUS stwierdził, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 12 kwietnia 2011r. (tj. data wyrejestrowania). W toku prowadzonego postępowania ustalono, że od dnia 7 lipca 2006r. skarżąca nie pozostaje w związku małżeńskim. Zgodnie z art. 110 § 1 w zw. z art. 107 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, do osób trzecich odpowiadających za zobowiązania podatkowe płatnika (także zobowiązania z tytułu składek pobieranych przez ZUS - poprzez odesłanie w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) zalicza się rozwiedzionego małżonka, przy czym może on odpowiadać za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej. W niniejszej sprawie wniosek o umorzenie częściowo obejmuje zaległości powstałe w czasie trwania wspólności majątkowej, przy czym do tych zaległości nie można już wydać decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (decyzję w tym przedmiocie można wydać w ciągu 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa - art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej). W związku z powyższym nie istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na rozwiedzionego małżonka jako osobę trzecią.

Oceniając natomiast wystąpienie przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1- 3 cyt. ZUS wyjaśnił, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W niniejszej sprawie skarżąca wskazała na problemy zdrowotne, które utrudniają podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Przedstawiła jednak orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności przy Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie zaliczające ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, co zdaniem organu oznacza, że choroba nie pozbawiła ją całkowicie możliwości uzyskiwania dochodów. ZUS wywiódł, że skarżąca obecnie osiąga wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, a ze złożonego oświadczenia oraz przedstawionych dokumentów nie wynika aby aktualnie konieczne było sprawowanie przez nią opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W kwestii przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że skarżąca nie powołała się na żadną z ww. okoliczności. Ponadto ww. przepis dotyczy wyłącznie osoby aktualnie prowadzącej działalność gospodarczą, co oznacza, że nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że zgodnie z treścią informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 31 marca 2017r. o wysokości minimum socjalnego w 2016r., dla 1- osobowego gospodarstwa pracowniczego wartość ta wyniosła 1.098,18zł (kwota ta obejmuje wydatki na żywność, eksploatację i wyposażenie mieszkania, edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz inne podstawowe wydatki).

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, iż obecnie skarżąca pracuje zarobkowo w wymiarze 1/2 etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 971,81 zł netto miesięcznie. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W związku z powyższym mając na uwadze kryterium dochodowe, należy uznać, iż w sprawie aktualnie zachodzi przesłanka umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednakże w trakcie postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie nie poinformowała, aby korzystała z pomocy właściwego ośrodka pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dla organu dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej i jej rodziny nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Pomimo stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek wskazując, że osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej przyjmuje na siebie odpowiedzialność i zobowiązania z tym związane.

Z przedstawionym stanowiskiem ZUS na tle okoliczności faktycznych występujących w niniejszej sprawie nie sposób się zgodzić.

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem tej regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09).

W rozpoznawanej sprawie organ nie przeanalizował ogólnego warunku wynikającego z powyższego rozporządzenia, a mianowicie nie wykazał, że skarżąca jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej. Ustalenie powyższych okoliczności wymaga natomiast odniesienia się do wyników postępowania dowodowego i nie może być oparte na ogólnikowych sformułowaniach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej skarżącej spłata należności nie pobawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ nie porównał sytuacji materialnej przedstawionej przez skarżącą z wysokością należności z tytułu zaległych składek wobec ZUS. Dokonując powyższej oceny organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2017r., sygn. akt II GSK 1234/15).

Nie ulega wątpliwości, że świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Niemniej jednak ocena wskazanych przez zobowiązanego faktów i jednoczesne stwierdzenie, czy zastosować ulgę wobec zobowiązanego, należą już do organu administracyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że ZUS stwierdził że spełniona została przesłanka umorzenia należności określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. że opłacenie należności z tytułu zaległych składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ale pomimo to uznał, że negatywne konsekwencje finansowe powstałe w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej, nie zwalniają z odpowiedzialności za powstałe zobowiązanie, a fakt, że skarżąca nie korzysta ze środków pomocy właściwego ośrodka pomocy społecznej stanowi potwierdzenie, że jej dochody pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W tym miejscu należy podkreślić, że w sytuacji wykazania przez stronę skarżącą ustawowej przesłanki umorzenia, co bezspornie stwierdził organ w decyzji, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i uzasadnił zaistnienie ważnego interesu społecznego (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 4401/16). Bez rzetelnego wykazania przez organ ważnego interesu, powoływanie się wyłącznie na uznaniowy charakter decyzji, jako podstawę odmowy umorzenia należności, należy uznać za obarczone dowolnością. Innymi słowy, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw umorzenia należności składkowych, stosownie do § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego, przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 203/11).

Takiej analizy w rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził. Zestawiając interes skarżącej z interesem publicznym, nie rozważył, na czym ów interes publiczny miałby polegać i dlaczego oraz w jakim stopniu motywował organ do wydania decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu zaległych składek wobec osoby, którą w ocenie ZUS, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej.

Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1979/15). Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Wysokość zadłużenia jest zatem istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną i życiową zobowiązanego oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązany - nie pociągnie dla niego zbyt ciężkich skutków.

Podsumowując, należy podkreślić, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ dokonał pobieżnej oceny stanu faktycznego, nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając art. 7 i art. 77 K.p.a., a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącej, tj. posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Zakład nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącej z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny. Ocena, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem dążenia do realizacji tego celu jest art. 107 § 3 K.p.a., który określa elementy, jakie powinno zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji.

Z przedstawionych powyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał zarzuty postawione w skardze za zasadne i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

E.C.