Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2071/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, , po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2006 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r., Znak sprawy [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza, że decyzja, o której mowa w punkcie 1) nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 11 marca 2005 r. Skarżący L. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z wnioskiem o umorzenie zaległych należności wraz z odsetkami, określonych decyzją z dnia [...] marca 2005 r., powstałych z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podniósł, że powstanie zaległości nastąpiło bez jego winy i opisał okoliczności w jakich do niego doszło. Wskazał, że w 1997 r. podczas powodzi prowadzony przez niego sklep został zalany wraz z towarem, należącym do kontrahentów, co postawiło go przed koniecznością spłaty za zniszczony towar oraz poniesienia kosztów remontu. Następnie podniósł, że w roku 2001 po raz kolejny poniósł poważne straty w wyniku powodzi i powstałe z tego tytułu długi ciążą na nim do chwili obecnej. Nadto zaznaczył, że w roku 2004 r. dwukrotnie włamano się do jego sklepu. Skarżący oświadczył, że w związku z poniesionymi stratami nie był w stanie wywiązać się z przyznanego mu przez ZUS układu ratalnego. Wskazał też, że na jego utrzymaniu pozostaje dwójka uczących się dzieci i żona, która nie pracuje. W załączeniu przedstawił dokumentację dotyczącą powodzi w roku 2001 r., rozliczenia udzielonego mu kredytu z Funduszu Przedsiębiorczości dla Powodzian, postępowania prowadzonego przez prokuraturę w sprawie włamań oraz postępowania egzekucyjnego wszczętego przeciwko Skarżącemu.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. ZUS odmówił umorzenia należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych łącznie za okres od grudnia 1997 r. do maja 2001 r. wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ, powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", stwierdził że umorzenie jakiejkolwiek części należności

z tytułu składek może nastąpić wyłącznie w przypadku całkowitej ich nieściągalności, a więc w sytuacji, gdy prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Nadto wskazał, że szczególnym przypadkiem jest możliwość umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek, ze względu na ich ważny interes. Organ podkreślił, że przytoczony przepis daje mu możliwość uznania, czy okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę

i wynikające z akt sprawy przesądzają o celowości umorzenia i czy nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. W ocenie ZUS brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań,

a okres zadłużenia pozwala przypuszczać, że przed upływem okresu przedawnienia należności zostaną uregulowane. Ponadto, powołując się na zgromadzone akta, organ wskazał, że Skarżący zatrudniał pracowników

i, powołując się na art. 30 u.s.u.s., stwierdził że przepis ten nie przewiduje możliwości udzielenia jakichkolwiek ulg na składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami. Dodał też, że brak jest podstaw do udzielenia ulg w spłacie na ubezpieczenia zdrowotne na składki ubezpieczonych, które zgodnie za art. 23 i 24 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153, ze zm.) pobiera się z dochodu ubezpieczonego, a ich płatnikiem jest pracodawca.

Jako dodatkową przesłankę odmowy umorzenia ZUS wskazał fakt, że Skarżący winien złożyć korekty deklaracji rozliczeniowych (ZUS DRA)

z uwagi na utratę prawa do ubezpieczenia chorobowego za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, o czym został on poinformowany pismem z dnia

24 kwietnia 2002 r. Organ wyjaśnił, że ulg w spłacie nie udziela się na należności sporne. Wobec tego organ wezwał Skarżącego do niezwłocznego złożenia prawidłowej dokumentacji w terminie 7 dni od daty otrzymania decyzji.

Wnioskiem z dnia 10 maja 2005 r. Skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, w tym o całkowite umorzenie zaległości. Powołując się na przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) - dalej: "ord. pod." oraz u.s.u.s. Skarżący stwierdził, że przedmiotowe należności podlegają 5-letniemu okresowi przedawnienia.

W dalszej części pisma Skarżący ponownie odwołał się do okoliczności, które doprowadziły do powstania zaległości, opisanych we wniosku o umorzenie. W konsekwencji stwierdził, że są to okoliczności i przyczyny nadzwyczajne oraz zdarzenia losowe, zasługujące na uwzględnienie przy rozpatrywaniu jego wniosku. Nadto nadmienił, że z przepisów u.s.u.s. wynika kompetencja Prezesa ZUS do umarzania zaległych zobowiązań podatkowych i ubezpieczeń społecznych, naliczonych za lata 1997 - 2000, tj. za okresy przekraczające 5 lat przedawnienia. Wobec powyższego Skarżący zwrócił się do organu

o dokonanie tych umorzeń w pierwszej kolejności. Dodatkowo poinformował, że aktualnie prowadzi działalność gospodarczą w niewielkim zakresie bez zatrudnienia pracowników, osiągając dochód brutto 800,- zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że powołane przez Skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumenty są mu znane i nie wnoszą do sprawy nowych informacji, a zatem nie mają wpływu na zmianę rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ZUS. Wyjaśnił ponownie, że kwestię umorzenia należności regulują przepisy art. 28 u.s.u.s. i szeroko przytoczył jego treść, wskazując w szczególności wymienione w ustępie 3 sytuacje całkowitej nieściągalności zaległości. W rezultacie Prezes ZUS stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie żadna z tych okoliczności nie zachodzi, tym bardziej , że Urząd Skarbowy w N. prowadzi wobec Skarżącego od lutego 1998 r. postępowanie egzekucyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, ze zm.). Nadto wskazał, że Skarżący jest właścicielem 1/3 części nieruchomości położonej w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr KW [...] i z której także prowadzone jest od stycznia 2002 r. postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego Rewiru [...] w N.

Prezes ZUS nadmienił, że obecny brak możliwości spłaty zadłużenia nie przesądza o jego trwałej nieściągalności i, powołując się na art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stwierdził, że należności z tytuł składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Podkreślił przy tym, że należności te nie podlegają przedawnieniu w sytuacji, gdy są zabezpieczone hipoteką lub zastawem. Zaznaczył, że do przedawnienia należności z tytułu składek zastosowanie mają wspomniane przepisy u.s.u.s., nie zaś uregulowania zawarte w ord. pod.

Organ przypomniał również, że Skarżący objęty został procesem restrukturyzacyjnym na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

o restrukturyzacji niektórych należności publicznych od przedsiębiorców

(Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), zakończonym jednak umorzeniem w dniu

[...] maja 2004 r. z uwagi na fakt nieopłacenia przez Skarżącego prawidłowej wysokości opłaty restrukturyzacyjnej.

Prezes ZUS nie stwierdził także, aby w sprawie występowały okoliczności przewidziane w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Powołał się w tym zakresie na wnikliwą analizę okoliczności przedstawionych we wniosku oraz dokumentacji zgromadzonej w sprawie. Ponowił też argumentację ZUS w zakresie braku możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia zatrudnianych pracowników, a także w zakresie ciążącego na Skarżącym obowiązku złożenia korekty deklaracji rozliczeniowych (ZUS DRA).

Organ przypomniał nadto, że ZUS jest dysponentem funduszy składkowych, z których wypłacane są świadczenia dla wszystkich ubezpieczonych, wobec czego przy podejmowaniu decyzji umorzeniowych obowiązany jest wziąć pod uwagę nie tylko oczekiwania wnioskodawcy, ale także interesy wszystkich ubezpieczonych. Jednocześnie zaznaczył, że problemy finansowe, spowodowane stratami wywołanymi skutkami powodzi w latach 1997 i 2001 nie stanowiły, zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami dotyczącymi likwidacji skutków powodzi, dostatecznej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, o czym Skarżący został poinformowany w decyzji ZUS z dnia [...] sierpnia 2002 r. Zaznaczył, że wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] maja 2003 Sąd oddalił odwołanie Skarżącego od powyższej decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, a także nadmienił, że w poprzednich latach organ rentowy dwukrotnie proponował Skarżącemu ratalną spłatę zadłużenia, jednak

z przyczyn leżących po stronie Skarżącego do zawarcia układu ratalnego nie doszło. Przypomniał także, że Skarżący posiada zadłużenie z tytułu nadpłaconego zasiłku chorobowego, podlegające przymusowemu dochodzeniu.

Na decyzję Prezesa ZUS Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej zmianę poprzez uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania a także swoją sytuację życiową i materialną, ponawiając przy tym argumentację zawartą we wcześniejszych wnioskach o umorzenie zaległości oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podniósł także szereg argumentów natury słusznościowej, w tym m.in. dotyczących rygorystycznego podejścia organu rentowego do wniosku Skarżącego. Zarzucił Prezesowi ZUS naruszenie zasady współżycia społecznego, przewidzianej w art. 58 § 2 k.c., a także naruszenie przepisu art. 2 Konstytucji RP. Nadto podniósł zarzut braku pouczenia w toku postępowania

o przysługujących mu prawach, określonych w art. 7 - 12 k.p.a.,

w szczególności o możliwości wykazania i oszacowania szkód spowodowanych w następnie kataklizmów przyrodniczych, a także innych zdarzeń, wskutek czego Skarżący pozbawiony został możliwości skutecznej ochrony swoich praw. W ocenie Skarżącego naruszenie to stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 11 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2071/05 Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, o co także wnosił Skarżący w złożonej skardze.

Działając na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym na podstawie art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono.

Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83

ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł

do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronie internetowej Sejmu pod adresem http://orka.sejm.gov.pl/Druki4ka.nsf/($vAllByUnid)/7338EB093AE0F3AAC1256DEB0056C091/$file/2272-ustawa.rtf) wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania w/w należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. np. uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, opublikowana m. in. OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana, o której mowa wyżej, ma charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprawę do dalszego załatwienia, o tyle w przypadku kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne sprawa, której przedmiot jest związany

z działalnością określonego organu administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy do tego organu. Zadanie sądu administracyjnego polega na dokonaniu kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia działania (zaniechania) organu nie przyjmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu. Z tego względu sąd administracyjny, co do zasady, nie może zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Orzeczenia sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy.

Odstępstwa od tego rodzaju rozstrzygnięć należą do wyjątków i zawsze mieszczą się w ogólnej formule sprawowania kontroli administracji publicznej. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W ramach kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, szczególną uwagę należy zwrócić na przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 k.p.a. Wyżej wskazany artykuł stanowi wyliczenie kwalifikowanych wad prawnych decyzji uniemożliwiających pozostawienie jej w obrocie prawnym. Stwierdzenie przez sąd administracyjny zaistnienia którejkolwiek z przesłanek z art. 156 k.p.a. skutkować musi stwierdzeniem nieważności decyzji przez sąd administracyjny, stosowanie do postanowień art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej powoływanej jako u.p.p.s.a., bez względu na inne okoliczności sprawy.

Analiza treści zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do wniosku, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Przede wszystkim trzeba podkreślić, iż w doktrynie - opartej na orzecznictwie sądowym - uznaje się, że wyżej powołany przepis nie wprowadza żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości, a wobec tego każdy taki przypadek,

w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, będzie przesłanką stwierdzenia nieważności (J. Borkowski, [w:] B. Adamiak,

J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz, Wydanie 6, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, str. 718).

W związku z powyższym należy zauważyć, iż w zaskarżonej decyzji jako organ ją wydający został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Użyte

w sentencji decyzji wyrażenie: "postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję

z dnia [...] kwietnia 2005 r., znak [...]" również potwierdza, że ten właśnie podmiot rozstrzygnął w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

W świetle art. 28, art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. i o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.), powoływanej dalej " u.s.u.s.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest podmiotem, który wydaje decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek. Nadto to Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w myśl art. 66 ust. 4 u.s.u.s., przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Wobec powyższego nie ma podstaw do twierdzenia, że organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest Prezes Zakładu.

Prezes Zakładu jest, zgodnie z brzmieniem art. 72 ust. 1 u.s.u.s., organem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obok Zarządu Zakładu i Rady Nadzorczej Zakładu. Jego kompetencje określone zostały w art. 73 u.s.u.s. Wyliczenie tam zawarte ma charakter przykładowy, o czym świadczy słowo "w szczególności". Nie można wobec stwierdzić, że innych - nie wymienionych w tym katalogu - nie posiada. Jednakże

w zakresie wydawania decyzji w sprawach indywidualnych u.s.u.s. przyznaje mu

w sposób wyraźny prawo do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i jest to jedyny przedmiot, co do którego podejmuje on decyzję w sprawach indywidualnych dotyczących ubezpieczeń społecznych (art. 73 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Ta kompetencja była zresztą akceptowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego

w Warszawie (Wyrok NSA z dnia 25 marca 2002 r., sygn. akt II SA 1484/00, publ. LEX "OMEGA", nr 81825, wyrok NSA z dnia 12 listopada 2001 r., sygn. akt II SA 2062/01, publ. LEX "OMEGA", nr 81915). Tym bardziej uzasadniona jest zatem konkluzja, że ten organ Zakładu nie posiada prawa do wydawania w swoim imieniu decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek.

Na marginesie konieczne jest podkreślenie, iż przed - opisaną na wstępie - zmianą stanu prawnego sądy powszechne orzekające w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek w swoich orzeczeniach w sposób wyraźny wskazywały, iż Zakład jest podmiotem uprawnionym do wydawania rozstrzygnięć w tych sprawach (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, publ. LEX "OMEGA", nr 106659, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2004 r., sygn. akt III AUa 1607/03, publ. LEX "OMEGA", nr 113049, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 września 2001 r., sygn. akt III AUa 986/00, publ. LEX "OMEGA", nr 53521).

Z przedstawionych wyżej rozważań wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, naruszył przepisy dotyczące jego właściwości rzeczowej. Właściwość rzeczowa jest to zdolność organu administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania danej kategorii spraw (B. Adamiak, [w:] B. Adamiak ..., dz. cyt., str. 123). Ustala się ją według przepisów o zakresie jego (organu) działania (art. 20 k.p.a.). Wskazanie tego ostatniego przepisu jest uzasadnione tym, że aczkolwiek Prezes Zakładu nie jest organem administracji publicznej, to w przedmiotowej sprawie działał w oparciu

o przepisy k.p.a. jak taki organ. Konsekwentnie zatem należy uznać, iż uchybił także dyspozycji art. 19 k.p.a. stanowiącemu, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W doktrynie podkreśla się także, że naruszenie wyżej wskazanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. (W. Chróścielewski, Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Dom Wydawniczy ABC, 2002, str. 67).

Kolejnym zagadnieniem do rozważenia na tle rozpoznawanej sprawy jest kwestia oceny prawidłowości stosowania jako środka zaskarżenia od decyzji wydanej w I instancji przez ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.).

Przepis ten stanowi, iż od decyzji wydanej w I instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do stosowania tego trybu. Nie ulega wątpliwości, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest samorządowym kolegium odwoławczym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie należy również do kategorii organów spersonifikowanych, mieszczących się w pojęciu "ministra: (art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a.) .

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Z brzmienia tego przepisu, obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wynikało, że odwołanie w stosunku do decyzji rozstrzygających powyżej zaprezentowane kwestie przysługuje do sądu powszechnego, jakim jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, który proceduje w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast

w myśl ust. 4 tego artykułu od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji

w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługiwało. Powyższe uzasadnia wniosek, iż norma zawarta w ust. 4 powołanego wyżej przepisu eliminowała prawo do zaskarżenia decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych do sądu powszechnego, co jednak w ocenie Sądu nie oznaczało całkowitego braku zaskarżalności tych indywidualnych aktów administracyjnych.

Podnieść w tym miejscu wypada, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Mając powyższe na uwadze, jak również realizując zasadę postępowania administracyjnego - jako postępowania dwuinstancyjnego (art. 15 k.p.a.), w ocenie Sądu uzasadnione wydaje się być stanowisko, zgodnie z którym organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez ZUS jest Minister Polityki Społecznej, jako organ nadzoru w stosunku do ZUS (art. 66 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Ustawa ta nie przewiduje bowiem organów nadrzędnych w stosunku do ZUS.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Jednocześnie Sąd miał na uwadze okoliczność, że z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Przepisem art. 1 ust. 3 powyższej ustawy zmieniony został art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z nowym brzmieniem powyższego artykułu od decyzji w sprawach

o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu, przewidziane w ust. 2 art. 83 u.s.u.s. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone

w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że w obecnym stanie prawnym organem właściwym do wydania decyzji po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych należności z tytułu składek jest Prezes ZUS.

Powyższa konstatacja prowadzi do wniosku, że wskutek usunięcia przez Sąd

z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem przepisów

o właściwości, w związku ze zmianą tych przepisów, rozstrzygnięcie wydane zostanie ponownie przez ten sam organ. Okoliczność ta nie mogła jednak mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji i treść orzeczenia Sądu, gdyż z treści art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika dla Sądu obowiązek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji

w razie stwierdzenia, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Jak wskazano wcześniej, przesłanka ta w sprawie niniejszej zachodzi.

Ponieważ zaskarżona decyzja została wydana przez organ nieuprawniony, rozpatrywanie zarzutów skargi jest przedwczesne. Doprowadziłoby to bowiem do przesądzenia wyniku sprawy przez Sąd zamiast organu zobowiązanego do rozpoznania odwołania, co byłoby sprzeczne z postanowieniami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), w myśl których sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich

w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie, co Sąd wywiódł na wstępie swoich rozważań. Ponieważ Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracyjnej pod względem zgodności z prawem, nie jest on kompetentny do rozpoznania wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Kontrola działalności administracji obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretował i nie naruszył zasad uznawania określonych faktów za udowodnione.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 w związku z art. 119 pkt 1 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.