Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 981/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 10 czerwca 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 10 czerwca 2021 r. o odmowie przyznania T. L. (dalej również jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - H. L.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

T. L. wnioskiem z dnia 15 maja 2021 r. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką, H. L. Wnioskodawca we wniosku złożył oświadczenie, że jest rolnikiem oraz że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 2021 r. Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 16 października 2019 r. (nr [...]), z którego wynika, że H. L. (ur. w 1930 r.) posiada ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od 6 września 2019 r., gdzie jednocześnie nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W związku ze złożonym wnioskiem, z T. L. przeprowadzono w dniu 31 maja 2021 r. wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że bezpośrednio przed przeprowadzeniem wywiadu, tj. w dniach od 20 do 30 maja 2021r., matka przebywała w szpitalu w związku z zakażeniem wirusem Covid-19. W karcie informacyjnej leczenia szpitalnego stwierdzono m.in. zapalenie płuc w przebiegu Covid-19, całkowitą niewydolność oddechową, wymagającą leczenia tlenem, torbiel nerki, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność serca, napadowe migotanie przedsionków, astmę oskrzelową, reumatoidalne zapalenie stawów, alergię, żylaki kończyn dolnych. Mając na uwadze powyższe, a także choroby wymienione w orzeczeniu, w toku wywiadu stwierdzono, że z powodu wielu współistniejących schorzeń H. L. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a T. L. zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym by zajmować się chorą matką, co robił w ocenie pracownika socjalnego bardzo troskliwie i całodobowo to jest, pomagając jej w codziennych czynnościach życiowych, w przygotowywaniu posiłków, podawaniu tlenu, leków, pilnując wizyt lekarskich, pomagając przy kąpieli i korzystaniu z toalety. W toku wywiadu wnioskodawca i jego żona H. L. złożyli oświadczenia dotyczące zakresu wykonywanych przez stronę czynności opiekuńczych. Skarżący wskazał, że przygotowuje śniadania, podaje matce napoje (kawa, herbata, soki), robi zakupy, podaje leki przygotowane przez żonę, pomaga przy ubieraniu, podaje obiad przygotowany wcześniej przez żonę, pomaga żonie przy kąpieli matki, podaje tlen i robi inhalacje, pomaga matce w korzystaniu z toalety i podtrzymuje ją gdyż ma zawroty głowy. H. L. w złożonym w dniu 31 maja 2021 r. oświadczeniu potwierdziła, że syn robi jej śniadanie, podaje napoje, podaje leki przygotowane wcześniej przez synową, pomaga przy ubieraniu, podaje obiad gotowany przez synową, pomaga synowej w kąpieli, jest na każde zawołanie matki, pomaga jej w podawaniu tlenu, inhalacjach, korzystaniu z toalety i we wszystkich jej codziennych potrzebach oraz dotrzymuje jej towarzystwa.

Wójt Gminy C. działając na podstawie m.in. art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r."), decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania T. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Uwzględniając ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego, organ wskazał, że H. L. jest wdową i zamieszkuje wspólnie z synem, który zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym, aby troskliwie opiekować się matką, która wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu i nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Organ ten zaznaczył, że skoro z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 września 2019 r., tj. od ukończenia 89 roku życia, w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotycząca czasu powstania niepełnosprawności. Wskazano, że uwagi na treść powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane tylko wtedy, kiedy niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w takcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia. Podkreślono, że wskazany przepis wciąż obowiązuje i musi być przez organy administracji stosowany w jego ustawowym brzmieniu.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji T. L. wskazał, że H. L., która wspólnie zamieszkuje z nim i jego żoną, jest przewlekle chora od bardzo wielu lat. Tak też przez wiele lat wnioskodawca wraz z żoną starali się godzić obowiązki związane z opieką nad matką z pracą zarobkową, ale w ostatnim czasie stan zdrowia H. L. bardzo się pogorszył, w tym od maja 2021 r. wymaga ona bezwzględnej opieki. W związku z tym dalsza praca wnioskodawcy na gospodarstwie i na roli stała się niemożliwa. Wnioskodawca podkreślił, że został zupełnie sam z chorą matką i nie miał innego wyboru, niż rezygnacja z początkiem roku z prowadzenia gospodarstwa rolniczego i zajęcie się opieką nad matką. Zaznaczył również, że wydaną w sprawie decyzję potwierdzono, że spełnia on wszystkie przesłanki przyznania świadczenia, poza przesłanką z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która jednak nie powinna mieć zastosowania z uwagi na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w skrócie także jako - "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ") decyzją z dnia 21 lipca 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; zwanej dalej jako: "k.p.a.") w związku z art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję o odmowie przyznania T. L. świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy przytoczył na wstępie treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1 b oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. Następnie wskazał, że z uwagi na ustalony w sprawie stan faktyczny nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Przestawiając stan faktyczny sprawy organ wskazał, że niepełnosprawność H. L. (ur. w 1930 r.) została potwierdzona została orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 16 października 2019 r., z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność tej osoby istnieje. Znaczny stopień niepełnosprawności ustalono zaś od dnia 6 września 2019 r. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że przeprowadzone postępowanie potwierdziło, że T. L. świadczy pomoc matce. W ocenie organu stan niepełnosprawnej osoby nie wymaga jednak w przedmiotowej sprawie stałej pomocy i opieki, pomimo jej wieku i pomimo schorzeń, na które cierpi. SKO wyjaśniło, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku strony wnioskującej o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej (prowadzenia gospodarstwa rolnego) w związku z kontynuowaniem opieki nad matką. Organ podkreślił, że jego oceny w tym zakresie nie zmieniają oświadczenia T. L. i H. L. złożone w dniu 31 maja 2021 r. w kwestii sprawowanej opieki. Wywiad środowiskowy potwierdza bowiem, że w opiece nad matką T. L. uzyskuje wsparcie swojej żony. Nie jest więc wykluczone podjęcie przez niego aktywności zawodowej. Sprawowana opieka nie stanowi zdaniem organu wyłącznej przyczyny rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego (na co zdaniem organu wskazuje wywiad środowiskowy). Sposób sprawowania opieki opisany przez stronę nie może być uznany zdaniem organu za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, mimo potrzeb osoby niepełnosprawnej. W większości chodzi tu bowiem o typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi zaś do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Z tego powodu brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może zostać automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z powyżej wskazanych przyczyn organ wskazał w podsumowaniu, że w jego ocenie w sprawie brak jest jednak podstaw do przyjęcia, że wyłącznie objęcie intensywną opieką osoby niepełnosprawnej powodowało rezygnację z aktywności zawodowej. Na podstawie zebranych dowodów organ doszedł zatem do przekonania, że skarżący nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawy nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Organ wskazał, że nie kwestionuje, że w wydanym orzeczeniu ujęto wskazania dotyczące "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", jednak nie stanowi to okoliczności przesądzającej o spełnieniu wymaganych przesłanek. Zdaniem organu, ustalone w sprawie czynności związane z opieką nad matką (zwłaszcza opiekuńcze dotyczące pomocy w spożywaniu posiłków, czy też w utrzymaniu higieny), jak też pomoc w poruszaniu się i dostępie do wizyt lekarskich, nie przekonują, że nie jest możliwe takie zorganizowanie opieki, aby możliwe było podjęcie pracy, chociażby dorywczo. Tym samym SKO stwierdziło, że brak zatrudnienia jest wyborem skarżącego, nie mającym związku bezpośrednio z opieką jaką sprawuje nad matką i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie służyłoby zatem właściwemu celowi, tj. rekompensacie rezygnacji z aktywności zawodowej.

T. L. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz decyzji ją poprzedzającej.

Strona skarżąca zakwestionowała stanowisko organów, co do dopuszczalności odmowy przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie SKO jest wadliwe już z tego powodu, że utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy świadczenia uznał wyłącznie tą okoliczność, że w sprawie nie da się ustalić kiedy powstała niepełnoprawność H. L., wobec czego stwierdził niespełnienie w sprawie wymogów z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczących momentu powstania niepełnosprawności osoby podlegającej opiece. W przedmiotowej sprawie obowiązkiem organów było zaś zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie skarżącego, zebrany w sprawie materiał dowody, w tym przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz złożone przez skarżącego i jego matkę oświadczenia nie uprawniały SKO do przyjęcia takich wniosków jak to, że stan niepełnosprawności H. L. nie wymaga sprawowania stałej opieki pomimo schorzeń na które cierpi, że pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa, a opieką nad matką nie ma związku przyczynowego, ani też, że skoro w opiece nad matką skarżący otrzymuje wsparcie żony, to nie jest wykluczone podjęcie przez niego aktywności zawodowej. Skarżący zaznaczył, że przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy potwierdził, że opiekuje się on matką, wykonuje przy niej wszystkie czynności pielęgnacyjne i że istotnie pomocy w tym udziela mu jego żona. Skarżący wyjaśnił, że pomoc ta polega jednak na tym, że żona przygotowuje obiad dla wszystkich domowników, co robi zanim pojedzie do pracy, a skarżący pod nieobecność żony podgrzewa posiłki i podaje je matce. Jeżeli zaś chodzi o pomoc jakiej żona udziela skarżącemu przy myciu matki, wynika ona stąd, że H. L. jako osoba w podeszłym wieku wstydzi się i nie chce aby mył ją syn. Dlatego skarżący podczas mycia jedynie podtrzymuje matkę, a zgodnie z życzeniem H. L. myje ją jego żona.

Skarżący zakwestionował w skardze w szczególności wyrażone przez SKO stanowisko, że H. L. pomimo podeszłego wieku (91 lat) i licznych chorób nie wymaga stałej opieki i pomocy drugiej osoby. Skarżący podkreślił, że wszystkie dostarczone w sprawie dokumenty potwierdzają, że H. L. takiej właśnie stałej pomocy i opieki bezwzględnie wymaga. Przebyte w maju 2021 r. zakażenie Covid-19 oraz półpasiec pogorszyły znacznie sytuację matki skarżącego, która przestała sama chodzić i sama się ubierać. Skarżący stara się prowadzić matkę do toalety, ale ponieważ nie zawsze jest ona w stanie podjąć taki wysiłek, skarżący musi zakładać jej pampersy. Obecnie H. L. porusza się przy balkoniku lub przy pomocy wózka inwalidzkiego, ale tylko wówczas, gdy jednocześnie skarżący ją asekuruje lub wozi. Matka skarżącego nie jest już w stanie nic samodzielnie zrobić, w tym nie jest już zdolna aby samodzielnie zjeść posiłek. Dodatkowo bardzo źle sypia w nocy, ma stany lękowe i duszności, co wymaga stałej obecności skarżącego, który pilnuje też właściwej pracy maszyny tlenowej używanej przez H. L. Matka skarżącego nie może być sama. Kiedy skarżący musi wyjść, z matką zostaje jego żona.

Skarżący wskazał, że nie rozumie jakiego rodzaju opieki oczekuje Kolegium, aby uznać ją za opiekę stałą nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych nie musi być to bowiem opieka całodobowa, lecz ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie i której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zapadłe rozstrzygnięcia nie odpowiadają prawu, a wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 lipca 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Wójt Gminy C. z dnia 10 czerwca 2021 r. (nr [...]) odmawiającą mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - H. L.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z załączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 16 października 2019 r. (nr [...]) wynika, że matka skarżącego posiada ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od 6 września 2019 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Tym samym nie można uznać, że jej niepełnosprawność powstała do ukończenia przez nią 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia. Jednocześnie organ pierwszej instancji podniósł, że skarżący zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad matką, która nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych.

SKO uznało natomiast, że skarżącemu należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zapewnieniem (kontynuowaniem) opieki nad matką, a rezygnacją z aktywności zawodowej (z prowadzenia gospodarstwa rolnego). Ponadto, organ odwoławczy przyjął, że skarżący w opiece nad matką uzyskuje wsparcie małżonki i nie jest więc wykluczone podjęcie przez niego aktywności zawodowej. Sposób sprawowania opieki "nie może być uznany za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, mimo potrzeb osoby niepełnosprawnej". Jednocześnie SKO nie odniosło się do kwestii spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z zapadłym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym przepis ten został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, skutkiem przedmiotowego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Nie można więc zaakceptować decyzji pierwszo-instancyjnej jako zgodnej z prawem.

Kontynuując rozważania, to z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ odwoławczy w tym zakresie budzi uzasadnione wątpliwości, gdyż nie znajduje jednoznacznego odzwierciedlenia w materiale dowodowym i z tego powodu nie może być uznana za prawidłową.

Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył w dniu 13 maja 2021 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną 91-letnią matką H. L. (ur. [...] 1930 r.), legitymującą się ww. orzeczeniem, z którego wynika, że posiada ona ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, datujący się od 6 września 2019 r. Z zapisów zawartych w tym orzeczeniu wynika również, że cierpi ona na choroby układu oddechowego i krążenia (kod 07-S), choroby neurologiczne (kod 10-N) oraz upośledzenie narządu ruchu (kod 05-R) oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła z kolei do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu.

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia lekarskiego. Przy czym, należy zgodzić się z SKO, że wydanie orzeczenia nie przesądza "z góry", że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych.

Jak słusznie zauważył skarżący, sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Należy przypomnieć, że organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia jedynie z uwagi na nie spełnienie kryterium wieku związanego z momentem powstania niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji jednak nie zakwestionował istnienia związku przyczynowo - skutkowego, ani zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki. Organ odwoławczy zaś w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przyjął, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zapewnieniem opieki nad matką, a rezygnacją z aktywności zawodowej (z prowadzenia gospodarstwa rolnego). Ponadto przyjął, że sposób sprawowania opieki "nie może być uznany za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, mimo potrzeb osoby niepełnosprawnej", wskazując dodatkowo na wsparcie małżonki w sprawowaniu opieki. Wadliwy jest pogląd organu odwoławczego, że sprawowanie opieki polega na "całodobowej dyspozycyjności", w orzecznictwie bowiem sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że opieka nie musi być całodobowa. Ponadto, ocena materiału zgromadzonego w sprawie dokonana przez organ odwoławczy dotycząca zakresu opieki i braku związku stoi w opozycji do twierdzenia organu pierwszej instancji, który przyjął, że skarżący "zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym, aby troskliwe opiekować się matką, która wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu i nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych". Także w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym stwierdzono, że opieka że strony skarżącego jest całodobowa i jest wykonywana należycie. SKO przyjęło również, że ustalone w sprawie czynności związane z opieką nad matką nie przekonują, że nie jest możliwe takie zorganizowanie opieki aby możliwe było podjęcie pracy przez skarżącego, chociażby dorywczo. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić.

Poza sporem było, że matka skarżącego przebywała w szpitalu w dniach od 20 do 30 maja 2021 r. i rozpoznano u niej m.in. covid 19, zapalenie płuc w przebiegu covid 19, miażdżycę, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność serca, napadowe migotanie serca, astmę oskrzelową, reumatoidalne zapalenie stawów, żylaki kończyn dolnych. Jednak co istotne, z treści karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że stwierdzono u niej również całkowitą niewydolność oddechową, wymagającą domowego leczenia tlenem. Ponadto, w karcie tej, oprócz licznych zaleceń domowych wskazano nie tylko na leczenie tlenem (w przepływie 1-21/min, minimum 15h/d, zwłaszcza podczas odpoczynku nocnego) ale także na konieczność podawania leków wziewnych. Przy czym wywiad środowiskowym potwierdził, że skarżący podaje tlen matce.

Nie może ujść uwadze, że w karcie leczenia szpitalnego zawarta jest również ocena geriatryczna, w której wskazano na istnienie ryzyka znacznego pogorszenia się stanu zdrowia i sprawności funkcjonalnej matki skarżącego (co koreluje z okolicznościami zawartymi we wniesionym odwołaniu). I tak, w odwołaniu skarżący podkreślił, że od maja 2021 r. (a więc okresie poprzedzającym wydanie decyzji), stan zdrowia matki bardzo się pogorszył i obecnie wymaga bezwzględnej stałej opieki. Także w skardze skarżący podniósł m.in., że przebyte w maju 2021 r. zakażenie covid-19 oraz półpasiec pogorszyły znacznie stan zdrowia matki. Obecnie matka porusza się przy balkoniku lub przy pomocy wózka inwalidzkiego, ale tylko wówczas, gdy jednocześnie skarżący ją asekuruje lub wozi. Skarżący stara się prowadzić matkę do toalety, ale ponieważ nie zawsze jest ona w stanie podjąć taki wysiłek, musi zakładać jej pampersy. Nie jest już w stanie nic samodzielnie zrobić, w tym nie jest już zdolna aby samodzielnie zjeść posiłek. Dodatkowo bardzo źle sypia w nocy, ma stany lękowe i duszności, co wymaga stałej obecności skarżącego, który pilnuje też właściwej pracy maszyny tlenowej używanej przez matkę. W świetle przywołanych okoliczności, pomoc żony, która przygotowuje posiłki i pomaga przy kąpieli, nie może przemawiać za możliwością podjęcia pracy przez skarżącego. Nie może też budzić wątpliwości, że w świetle poczynionych powyżej uwag, konstatacja SKO była przedwczesna, a prawidłowe rozpoznanie sprawy wymaga dokonania jednoznacznych ustaleń i oceny stanu faktycznego dotyczących istnienia lub braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (w realiach sprawy z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego) a zakresem sprawowanej przez niego opieki. Nie można też przyjąć, że organ odwoławczy dokonał rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także wszystkich wynikających z niego okoliczności faktycznych w ich wzajemnym powiązaniu i całokształcie.

W zaistniałej sytuacji nie można również uznać, aby w tym zakresie sprawa została dwukrotnie rozpoznana. Skarżący dowiedział się dopiero z decyzji organu drugiej instancji o istnieniu innych przeszkód w przyznaniu mu wnioskowanego świadczenia. Okoliczność ta przełożyła się bezpośrednio na niemożliwość odniesienia się przez skarżącego do kwestii dotyczących związku skutkowo-przyczynowego i zakresu opieki w toku instancji lecz dopiero na etapie postępowania sądowo-administracyjnego. Trzeba pamiętać, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż ustaleń tych dokonuje organ i powinny one znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, a zwłaszcza w przywołanych dowodach.

Nie było w sprawie kwestionowane, że w złożonym wniosku skarżący zawarł oświadczenie, że jest rolnikiem oraz że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 stycznia 2021 r. w formie przewidzianej prawem. Zgodnie z art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym), o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego. Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 905/14: "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika" oraz z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 980/14 oraz "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań". W tym ostatnim wyroku NSA podkreślił, że po podjęciu przez skład poszerzony tego Sądu uchwały z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12 ustawa o świadczeniach rodzinnych była wielokrotnie nowelizowana. Zaznaczono także, że w sprawie zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekał również Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i wyrok z 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11). Przywołane nowelizacje, które uwzględniały również orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dążyły do uwzględnienia i utrzymania standardów konstytucyjnych, określonych w art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (dobro rodziny, zasada równości wobec prawa). Ustawodawca zatem zrealizował postulaty - także społeczne - i wprowadził do ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacje dotyczące zasad i trybu przyznawania świadczeń osobom będącym rolnikami, ich małżonkom i domownikom (art. 17b u.ś.r.), a które dotychczas pozbawione były możliwości ubiegania się o takie świadczenia.

Ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Oświadczenie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy. Zakres oświadczenia winien być zgodny z zakresem przewidzianym w art. 17b ust. 2 u.ś.r. i oświadczenie winno być złożone w przewidzianej przez przepisy formie, aby mogło być uwzględnione przez organy orzekające w sprawie. Organy w niniejszej sprawie nie wykazały by istniały jakiekolwiek wątpliwości odnośnie prawdziwości złożonego przez skarżącego oświadczenia. Twierdzenia skarżącego odnośnie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego nie były przez organy weryfikowane. Można na marginesie dodać, że co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia przez organy, co nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu, która to ocena powinna się odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów.

Warunkiem bowiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa, pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań i takie też oświadczenie zostało przez skarżącego złożone w niniejszej sprawie. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny stanowi o spełnieniu przesłanki "rezygnacji", z którą u.ś.r. wiąże przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Istniejący stan rzeczy należy uznać za budzący wątpliwości, a zarazem niedostateczne wyjaśnienie sprawy, skutkujący przyjęciem, że doszło również do naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Powoduje to, że decyzja została wydana nie tylko z naruszeniem przepisów prawa materialnego w przypadku organu pierwszej instancji, ale także z naruszeniem przepisów postępowania, w tym przede wszystkim art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

W konsekwencji też, ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższą wykładnię przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Organy dokonają oceny wniosku skarżącego badając, czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z omawianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wcześniej jednak organy dokonają nie budzących wątpliwości w sprawie ustaleń stanu faktycznego związanych z rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad matką oraz jej zakresu, dokonując prawidłowej i pełnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Uwzględnią przy tym podeszły wiek matki skarżącego (91 lat), posiadania przez nią licznych i poważnych schorzeń, w tym wiążącą się z nimi konieczność podawania jej przez skarżącego tlenu i leków wziewnych. Odniosą się również do twierdzeń skarżącego o znacznym pogorszeniu się stanu zdrowia, które miało miejsce pod koniec maja 2021 r.

Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).