Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 391/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 2 pkt 5, art. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 21 ust. 1 pkt 79
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Tamara Dziełakowska del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 2 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 1595/16 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 9 maja 2017 r. II SA/Bd 1595/16, oddalił skargę W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2016 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. S., reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego w ramach prawa pomocy. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że umorzona kwota zaległości czynszowych za lokal komunalny podlega wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu, uwzględniająca treść innych regulacji ustawowych oraz poglądy wyrażane w orzecznictwie i piśmiennictwie, prowadzi do wniosku, że umorzona kwota zaległości czynszowych za lokal komunalny nie podlega wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ponieważ:

- stanowi świadczenie z pomocy społecznej w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, będące przychodem wolnym od podatku dochodowego od osób fizycznych, który tym samym nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny uwzględnianego przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- stanowi przychód niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, od którego nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie zdrowotne, a zatem przychód, który nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny uwzględnianego przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- stanowi przychód z tytułu darowizny, do którego nie mają zastosowania przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a zatem przychód, który nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny uwzględnianego przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- jako przychód niezwiązany w rozpatrywanym stanie faktycznym z prowadzoną działalnością gospodarczą nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a zatem nie stanowi przychodu, który podlega wliczeniu do dochodu rodziny uwzględnianego przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z uwagi na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2016 r. i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wskazać należy, że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji przez SKO) stanowił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W przepisie tym mowa jest o dochodzie rodziny (w przeliczeniu na osobę w rodzinie), który jest terminem zdefiniowanym w art. 2 pkt 5 tej ustawy, stanowiącym, że oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych.

Pojęcie dochodu w przepisach o świadczeniach rodzinnych zdefiniowane zostało zaś w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że dochód w rozumieniu tej ustawy oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

- przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (lit. a),

- deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (lit. b),

- inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, szczegółowo wymienione w tym przepisie (lit. c).

Skarżący kasacyjnie twierdzi, że umorzona kwota zaległości czynszowych za lokal komunalny nie podlega wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ponieważ stanowi świadczenie z pomocy społecznej, w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, będące przychodem wolnym od podatku dochodowego od osób fizycznych lub też jest darowizną, która również temu podatkowi nie podlega.

Zauważyć w związku z tym należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, definiując w art. 3 pkt 1 pojęcie dochodu, wskazuje na przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z zasadą ogólną zawartą w art. 9 ust. 1 ustawy podatkowej, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Natomiast w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazuje na inne źródła przychodów niż wymienione we wcześniejszych punktach.

W przypadku kwoty umorzonych należności czynszowych nie można mówić o zaniechaniu poboru podatku od takich dochodów, stąd też nie są one objęte kategorią "dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku."

W stosunku do skarżącego kasacyjnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] decyzją z [...] maja 2016 r., wydaną na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 i art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, umorzył zaległość podatkową w kwocie 1.597 zł z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. Organ podatkowy wyjaśnił, że przedmiotowe zobowiązanie podatkowe i zaległość z tego tytułu związana jest z uzyskaniem przez stronę przychodu z tytułu umorzenia należności czynszowych w kwocie 8.869,80 zł. Już sam ten fakt wskazuje, że kwota umorzenia należności czynszowych była przychodem, w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Kwoty umorzonych należności czynszowych, stanowią bowiem inne źródła przychodów w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a zatem stanowią dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ustawa podatkowa nie zawiera definicji pojęcia "świadczenia z pomocy społecznej", którym posługuje się w art. 21 ust. 1 pkt 79, wobec tego należy odwołać się do art. 36 ustawy o pomocy społecznej, który jednoznacznie i wyczerpująco określa, jakie świadczenia pieniężne i niepieniężne są świadczeniami z pomocy społecznej. Wśród wymienionych w art. 36 u.p.s. świadczeń brak jest wskazania kwot umorzonych należności związanych z zaległymi opłatami z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego. Zatem nawet jeżeli tego rodzaju umorzenie następuje z uwagi na trudną sytuacją materialno-bytową dłużnika, to brak podstaw do uznania, że kwoty umorzonych należności z tego tytułu są objęte dyspozycją art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jak wyżej wywiedziono umorzenie należności czynszowych nie jest także darowizną, a fakt, że od umorzonych należności czynszowych nie ma obowiązku odprowadzania składki na ubezpieczenie zdrowotne w żaden sposób nie przesądza, że nie jest to dochód, w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Reasumując stwierdzić należy, że art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie obejmuje swoim zakresem przychodów stanowiących wartość umorzonego długu - umorzonych należności czynszowych, które, będąc źródłem przychodu w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowanym na zasadach ogólnych, stanowią dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym dochód w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podobne stanowisko wyrażone zostało w wyroku NSA z 2 marca 2018 r., I OSK 2527/17 (LEX nr 2486304).

Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. NSA nie orzekł przy tym o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.