Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1185/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: sędzia WSA Iwona Kosińska sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. G. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania oraz zobowiązania do ich uiszczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej G. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem [...] lutego 2021 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu zażalenia [...] (dalej jako "Skarżącą"), na postanowienie Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") z [...] grudnia 2018 r., nr [...] w sprawie ustalenia kosztów postępowania oraz zobowiązania Skarżącej do ich uiszczenia – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody.

Postanowienie Ministra zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] lipca 2015 r., nr [...] potwierdził, że Skarżącej przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z [...] października 2015 r., nr [...] uchylił w całości ww. decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] lutego 2017 r., nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. Wojewoda ponownie potwierdził, że prawo do rekompensaty Skarżącej z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. Minister, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z [...] czerwca 2017 r., nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody z [...] lutego 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu.

Decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...], Wojewoda potwierdził, że Skarżąca jest osobą, której jako spadkobierczyni przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], w byłym województwie [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia Wojewody było ustalenie, że [...], której siostrzenicą i spadkobierczynią jest Skarżąca, spełniła przesłanki o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."), to jest to jest była 1 września 1939 roku obywatelką polską, miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i opuściła to terytorium w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Organ I instancji wskazał następnie, że Skarżąca dołączyła do akt sprawy:

1) niepoświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię pisma [...] (taki zapis w dokumencie), właścicielki nieruchomości położonej w [...] nr [...] (dawniej [...]), do Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 1934 roku. Pismem właścicielka przedstawia, celem uzyskania zwolnień podatkowych, zaświadczenie Magistratu miasta [...] o zakończeniu w 1932 roku budowy nowego domu w [...] nr [...];

2) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię dowodu ubezpieczeniowego nr [...] Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych z [...] grudnia 1938 roku, wystawionego na nazwisko [...] (zapis poprawiony odręcznie na [...]) jako właścicielki nieruchomości położonej w miejscowości [...] nr [...], składającej się z dwóch domów i dwóch szop, dołączona do akt sprawy przez wnioskodawczynię [...].

Wskazał, że właścicielką nieruchomości opisanej w tych dokumentach była [...], matka [...]. Skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła dowodu, z którego wynikałoby, kto nabył spadek po [...]. Wojewoda podniósł także, że oba ww. dokumenty z pewnością dotyczą jednej i tej samej nieruchomości (to samo nazwisko właścicielki - [...], i numer nieruchomości - [...] nr [...]), jednakże nie są zgodne z urzędowym opisem mienia pozostawionego co do dat powstania obiektów (1909 r., 1905 r., 1928 r. w opisie mienia i 1932 r. w dwóch pozostałych dokumentach), nie można więc z całą pewnością twierdzić, że opis mienia dołączony przez Skarżącą oraz dwa pozostałe ww. dokumenty dotyczą tych samych obiektów.

Wojewoda wskazał, że w aktach administracyjnych znajdują się również dwa egzemplarze urzędowego opisu mienia pozostawionego na nazwisko [...], córka [...]. Na egzemplarzu złożonym przez Skarżącą znajdują się odręczne poprawki. Zgodnie z tym dokumentem [...] (zapis poprawiony odręcznie na [...]) pozostawiła w miejscowości [...], obwód [...], nieruchomość składającą się z: domu mieszkalnego o kubaturze 120 m3, ściany drewniane, dach kryty blachą, zbudowanego w 1909 roku (wartość 3889 rubli), stodoły o kubaturze 120 m3, ściany drewniane, dach kryty dachówką, zbudowanej w 1905 roku (wartość 1624 ruble), murowanego domu o kubaturze 160 m3, dach kryty blachą, zbudowanego 1928 roku (wartość 4513 rubli), drewnianej szopy, zbudowanej w 1928 roku (wartość 487 rubli), 45 drzew owocowych oraz ziemi o powierzchni ogółem 0,2 ha, w tym sad o powierzchni 0,95 ha, zaś na 1 ha ziemi zasiano oziminę.

Z kolei, zgodnie z kopią dokumentu przekazanego przez Archiwum Akt Nowych i dołączonego do akt sprawy, [...] pozostawiła w miejscowości [...], obwód [...], nieruchomość składającą się z: domu mieszkalnego o kubaturze 120 m3, ściany drewniane, dach kryty gontem, zbudowanego w 1909 r. (wartość 889 rubli), stodoły o kubaturze 120 m3, ściany drewniane, dach kryty dachówką, zbudowanej w 1905 r. (wartość 624 ruble), 7 drzew owocowych oraz ziemi o powierzchni ogółem 0,2 ha, w tym sad o powierzchni 0,15 ha.

Wojewoda uznał zatem, że w zasobach Archiwum Akt Nowych w [...] znajduje się oryginał (egzemplarz) urzędowego opisu mienia pozostawionego przez [...] ([...]) w miejscowości [...], obwód [...]. Dokument ten nie zawiera odręcznych poprawek oraz błędów rachunkowych i opatrzony jest podpisem właściciela pozostawionej nieruchomości.

Następnie organ wyjaśnił, że w toku postępowania przeprowadzony został dowód z ekspertyzy z dnia [...] stycznia 2018 roku, wykonanej w Katedrze Kryminalistyki Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu [...] oraz na Wydziale Chemii Uniwersytetu [...]. Ekspertyza ta sporządzona została celem ustalenia, czy przedłożony przez stronę do akt sprawy egzemplarz urzędowego opisu mienia pozostawionego przez [...], córkę [...], w miejscowości [...], obwód [...], wydanego przez Rejonowego Pełnomocnika Rządu Rzeczypospolitej Polskiej do Spraw Ewakuacji Ludności Polskiej z Ukraińskiej Socjalistyczne; Republiki Rad, stanowi w całości oryginalny dokument czy nosi ślady przerobienia. Ekspertyzę sporządzili dr [...] i dr [...]. Zgodnie z ww. ekspertyzą w badanym dokumencie stwierdzono wyraźną ingerencję praktycznie we wszystkie jego zapisy. Były one przerabiane (a także wywabiane) co najmniej raz, a nie można wykluczyć, że przeróbek dokonywano więcej razy, np. trzy, bo tyle różnych środków kryjących widać na zapisach dokumentu.

Z ekspertyzy z [...] stycznia 2018 r. wynika zatem, zdaniem Wojewody, że przedłożony przez Skarżącą, dokument - urzędowy opis mienia pozostawionego, ze względu na dokonane nim przeróbki i wywabiania praktycznie wszystkich zapisów, a także niemożność odczytania tekstu pierwotnego, zamaskowanego nadpisaniem, nie może być wiarygodnym dowodem świadczącym o pozostawieniu przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym, dokonując oceny zebranych w sprawie dowodów, Wojewoda stwierdził, że w sprawie funkcjonują dwa odręcznie spisane dokumenty, opatrzone tym samym tytułem: "Urzędowy opis mienia pozostawionego przez [...], córkę [...], w miejscowości [...], obwód [...] ", oba zawierające stosowne pieczęcie i podpisy, w tym podpis właścicielki, różniące się jednak w zakresie kluczowych danych dotyczących liczby, wielkości i wartości obiektów wchodzących w skład pozostawionej nieruchomości. Wojewoda uznał zatem, że jedynym wiarygodnym dokumentem pozostaje egzemplarz urzędowego opisu mienia pozostawionego znajdujący się aktualnie w zasobach Archiwum Akt Nowych w [...].

Postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 264 § 1 w związku z art. 262 § 1 pkt 2 i art. 263 § 1 k.p.a., ustalił wysokość kosztów postępowania na kwotę [...] i zobowiązał Skarżącą do ich uiszczenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia. Postanowieniem z [...] stycznia 2019 r., nr [...], Wojewoda wstrzymał wykonanie postanowienia Wojewody z [...] grudnia 2018 r.

Na postanowienie z [...] grudnia 2018 r. zażalenie wniosła Skarżąca.

Zanim Minister rozpatrzył ww. zażalenie, decyzją z [...] sierpnia 2019 r. uchylił decyzję [...] z [...] grudnia 2018 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził natomiast, że w aktach sprawy znajdują się sprzeczne ze sobą dokumenty dotyczące posiadania prawa własności do nieruchomości położonej w miejscowości [...]:

1) kopia dowodu Ubezpieczeniowego Nr [...] z 1938 roku, z którego wynika, że jako właścicielkę nieruchomości położonej w miejscowości [...] nr [...] składającej się z dwóch domów i dwóch szop wpisana jest [...] oraz;

2) opis mienia pozostawionego z którego wynika, że właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...] była [...].

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Ministra, Wojewoda nie ustalił, kto był przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...]. Organ podkreślił, że sam opis mienia pozostawionego nie jest dowodem świadczącym o tym, że osoba wpisana w tym dokumencie była przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielem opisanej w nim nieruchomości. Minister wyjaśnił, że bez ustalenia, kto był przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], nie można ustalić, czy ta osoba zamieszkiwała na byłym terytorium RP przed wybuchem II Wojny Światowej, posiadała wówczas obywatelstwo polskie, opuściła byłe terytorium RP w związku z wojną rozpoczęta we wrześniu 1939 roku i przybyła na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem wojny w 1939 roku zatem ustalenia organu I instancji poczynione względem [...], bez ustalenia, czy w/w była przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...], nie stanowią dowodów umożliwiających wydanie pozytywnej decyzji przez organ I instancji. Minister wskazał także, iż w przypadku bezsprzecznego ustalenia, że właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...] była [...], niezbędne będzie w pierwszej kolejności ustalenie jej następców prawnych.

Odnosząc się do znajdujących się w aktach sprawy opisów mienia pozostawionego przez [...] określających rodzaj i powierzchnię pozostawionych przez w/w nieruchomości, Minister wyjaśnił, że przed ustaleniem, kto był właścicielem w/w nieruchomości przed wybuchem II Wojny Światowej opisy te nie mają znaczenia. Jeżeli jednak okaże się, że właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...] była [...] wówczas, w ocenie organu, z uwagi na treść Ekspertyzy Technicznej Dokumentów z [...] stycznia 2018 r., organ I instancji przy podejmowaniu stosownej decyzji powinien za dowód na okoliczność powierzchni i rodzaju nieruchomości położonej w miejscowości [...] przyjąć opis mienia pozostawionego uzyskany z Archiwum Akt Nowych.

Skarżąca wniosła od powyższej decyzji Ministra sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który został oddalony prawomocnym wyrokiem z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2181/19.

Postanowieniem z [...] lutego 2021 r., nr [...], Minister, po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej, na postanowienie Wojewody z [...] grudnia 2018 r., w sprawie ustalenia kosztów postępowania oraz zobowiązania Skarżącej do ich uiszczenia – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody.

W uzasadnieniu swojego postanowienie organ wskazał, że w aktach przedmiotowej sprawy znajdują się dwa różniące się ze sobą w zakresie ilości i powierzchni zabudowań opisy mienia pozostawionego przez [...], poprzedniczkę prawną Skarżącej. Jeden z w/w opisów mienia pozostawionego organ I instancji uzyskał z Archiwum Akt Nowych, a drugi z opisów mienia przedłożyła Skarżąca.

Minister dodał, że z treści pisma Prokuratury Rejonowej [...] z [...] marca 2016 r. wprost wynika, że odmowa wszczęcia dochodzenia w sprawie przerobienia zapisu w urzędowym opisie mienia pozostawionego, a następnie posłużenia się tym dokumentem jako autentycznym, wynikała z braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienie przestępstwa. Z logicznego punktu widzenia oraz zasad procedowania organów ścigania wynika zatem, że dokument będący przedmiotem rozważań nie był analizowany przez policyjnych specjalistów w zakresie ewentualnego przerobienia czy też popełnienia przestępstwa związanego z jego użyciem. Reasumując, postanowienie Prokuratury Rejonowej [...] o odmowie wszczęcia postępowania potwierdza, że dokument "Opis mienia pozostawionego" przedstawiony przez Skarżącą nie był badany pod względem jego autentyczności.

Minister stwierdził następnie, że do akt sprawy zostały dołączone dowody świadczące o pozostawieniu poza obecnymi granicami kraju nieruchomości, jednakże dokumenty, które spełniały wymogi ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie precyzowały ilości, rodzaju i powierzchni zabudowań zlokalizowanych na nieruchomości pozostawionej. Mając na względzie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. to na Skarżącej jako stronie postępowania spoczywał obowiązek dołączenia do wniosku dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o ilości, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości w szczególności rodzaju i powierzchni zabudowań znajdujących się na tych nieruchomościach. Zatem w interesie Skarżącej pozostawało, zdaniem organu, uzyskanie wiarygodnej informacji (dowodu) w zakresie ilości, rodzaju i powierzchni budynków znajdujących się na pozostawionej nieruchomości, która była niezbędna do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...]. W ocenie Ministra, wydanie pozytywnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia w tym przedmiocie nie byłoby możliwe, gdyby organ nie posiadał jednoznacznych i wiarygodnych dowodów na określenie ilości, rodzaju i powierzchni nieruchomości - zabudowań wchodzących w skład nieruchomości położonej w miejscowości [...]. Z kolei, aby móc precyzyjne określić przedmiotową wartość konieczne są dane w zakresie rodzaju, ilości i powierzchni zabudowań znajdujących się na pozostawionej nieruchomości. Nie budzi więc wątpliwości, iż zbadanie prawdziwości dowodu na okoliczność ustalenia takiej informacji było niezbędne dla pozytywnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a więc leżało w jej interesie.

Mając na uwadze powyższe Minister stwierdził, iż Wojewoda słusznie skorzystał z możliwości powołania biegłego z zakresu badania dokumentów celem wydania opinii, czy przedłożony przez Skarżącą egzemplarz opisu mienia pozostawionego przez [...] stanowi w całości oryginalny dokument, czy tez nosi on ślady przerobienia.

Powyższe przesądza, zdaniem Ministra o tym, iż zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż Skarżąca została obciążona kosztami postępowania, które zostały poniesione w jej interesie, a nie wynikały z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie. Wskazał jednocześnie, iż koszty, którymi Skarżąca została obciążona są takiego rodzaju kosztami, które zalicza się do kosztów postępowania (należności biegłego).

Na powyższe postanowienie Ministra z [...] lutego 2021 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Skarżąca, zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa, tj.:

1) rażące naruszenie art. 262 § 1 k.p.a.;

2) rażące naruszenie art. 7, 9, 77 § 1, 76 § 1, 80 k.p.a.;

3) rażące naruszenie art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nierówne traktowania Skarżącej przez publiczne organy administracyjne wobec prawa.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o:

1) uchylenie w całości postanowienia Ministra z [...] lutego 2021 r. oraz poprzedzającego go postanowienie Wojewody z [...] grudnia 2018 r.;

2) uznanie urzędowego dokumentu, Przymusowego Dowodu Ubezpieczeniowego Nr [...] na nazwisko [...] (matki [...]), opłaconego za cały rok 1939, w którym to występują identyczne składniki nieruchomości jak na opisie mienia pozostawionego z roku 1946 wydanego na nazwisko [...], za dowód mający szczególną moc dowodową, dostarczonego Wojewodzie przez Skarżącą przed powołaniem biegłych;

2) uznanie za dowód wiarygodny pisma [...] z [...] marca 1934 r. do Urzędu Skarbowego w [...] o zwolnienie jej od nakazu płatniczego ze względu na rozbudowę nieruchomości, dostarczonego Wojewodzie przez Skarżącą przed powołaniem biegłych;

3) uznanie za dowód wiarygodny pisma [...] z [...] kwietnia 1934 r. do Urzędu Skarbowego w [...] o zwolnienie jej od nakazu płatniczego ze względu na rozbudowę nieruchomością, dostarczonego Wojewodzie przez Skarżącą przed powołaniem biegłych;

4) uznanie skróconych aktów urodzenia i zgonu [...] za wiarygodne dowody, że [...] była córką [...];

5) pomimo skreśleń i poprawek, które są dokonane na wartościach, a nie na składnikach budowli, uznanie opisu mienia pozostawionego z roku 1946 za dowód wiarygodny, ponieważ i na dokumencie urzędowym tj. Przymusowym Dowodzie Ubezpieczeniowym Nr [...] wydanym przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych Dział Przymusowych Ubezpieczeń budowli od ognia w miejscowości [...] i na opisie mienia pozostawionego z roku 1946 występują identyczne składniki budynków;

6) uznanie opisu mienia pozostawionego pozyskanego z Archiwum Akt Nowych w [...] przez Wojewodę [...] za dokument niewiarygodny, ponieważ:

a) nie wykazuje wszystkich składników budynków jakie są wykazane na dwóch dokumentach urzędowych tj. na opisie mienia z roku 1946, oraz na Dowodzie Ubezpieczeniowym Nr [...].

b) "opis mienia pozostawionego" pozyskany z Archiwum Akt Nowych przez Wojewodę nie posiada wszystkich podpisów osób sporządzających urzędowy opis mienia, a które figurują na opisie mienia z roku 1946, przedstawionym przez Skarżącą;

7) uznanie testamentu własnoręcznie napisanego przez [...], w którym sama stwierdza, że jest córka [...], za dowód na to, co w nim stwierdzono;

8) uznanie, że Wojewoda wydał postanowienie z [...] listopada 2017 r. o powołaniu biegłych na podstawie art. 77 § 1 w związku z art. 84 § 1 k.p.a., a nie na podstawie art. 264 § 1 k.p.a.;

9) uznanie, że Wojewoda wykonał ekspertyzę dotycząca "opisu mienia pozostawionego" z roku 1946, na wyraźne zalecenie Ministra Skarbu Państwa, a nie na wniosek Skarżącej, czy też jej żądanie;

10) zwrot kosztów postępowania według norm przepisanym prawem oraz według przedłożonego na rozprawie spisu kosztów.

W uzasadnieniu skargi wskazała natomiast szczegółowe argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienia organów obu instancji nie odpowiadają prawu - organy dopuścił się bowiem naruszenia art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W sprawie nie jest kwestionowana wysokość kosztów postępowania administracyjnego, a spór dotyczy określenia kręgu podmiotów zobowiązanych do ich poniesienia.

Na wstępie należy wskazać, że w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia kosztów postępowania zastosowanie ma art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W postanowieniu wydanym w tym przedmiocie organ określa osoby zobowiązane do poniesienia kosztów oraz termin i sposób ich uiszczenia (art. 264 § 1 k.p.a.).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Natomiast w myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 12 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1890/16 (CBOSA): "Z treści art. 6 ustawy zabużańskiej wynika wprost, bez potrzeby dokonywania skomplikowanych zbiegów interpretacyjnych, że do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Obowiązek wykazania tych okoliczności ustawodawca nałożył na osoby ubiegające się o rekompensatę, skoro dokumenty na okoliczność pozostawienia nieruchomości, ich rodzaju i powierzchnię należy dołączyć do wniosku o przyznanie rekompensaty. Postępowanie o przyznanie rekompensaty jest prowadzone na wniosek a nie z urzędu, a wynik tego postępowania uzależniony jest w dużej mierze od wypełnienia wymogów ustawy przez osoby ubiegające się o przyznanie rekompensaty". Jak z kolei wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 6 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1295/13 (Lex nr 1657926): "Ustawa z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo, przed przepisami k.p.a. W związku z tym, choć ww. ustawa nie ogranicza obowiązków, które na zasadzie k.p.a. obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzenie uprawnienia (art. 6 ww. ustawy)".

Zgodzić się należy więc z organami, że ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na osobie ubiegającej się o to prawo, w tym przypadku na Skarżącej. Nieprzeprowadzenie bowiem wiarygodnego dowodu na okoliczność ustalenia ilości, rodzaju i powierzchni budynków znajdujących się na pozostawionej nieruchomości, uniemożliwiłoby ustalenie wartości pozostawionej nieruchomości, a tym samym ustalenie wysokości przysługującej rekompensaty i wydanie pozytywnej decyzji.

Wymaga również zwrócenia uwagi, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., Wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6. Pozytywna ocena następuje w drodze postanowienia.

W niniejszej sprawie Wojewoda wydał przedmiotowe postanowienie w dniu [...] marca 2015 r. stwierdzając w nim, że za wiarygodny dowód uznaje urzędowy opis pozostawionego przez [...] mienia uzyskany z Archiwum Akt Nowych w [...], odmawiając tym samym mocy dowodowej opisowi mienia przedstawionemu przez Skarżącą, który zawiera liczne odręczne poprawki i dopiski.

W odpowiedzi na ww. postanowienie Wojewody, Skarżąca przedstawiła przy piśmie z [...] kwietnia 2015 r. nowy dokument na okoliczność ustalenia składników pozostawionego przez [...] mienia w postaci dowodu ubezpieczeniowego nr [...] Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych z [...] grudnia 1938 roku, wystawionego na nazwisko [...] jako właścicielki nieruchomości położonej w miejscowości [...] nr [...], składającej się z dwóch domów i dwóch szop, a więc z innego zakresu składników majątkowych niż w przypadku mienia opisanego w urzędowym opisie uzyskanym z Archiwum Akt Nowych w [...].

Postanowieniem z [...] listopada 2017 r. Wojewoda zdecydował się powołać biegłych z zakresu badania dokumentów celem sporządzenia opinii na okoliczność ustalenia czy przedłożony przez Skarżącą egzemplarz opisu mienia pozostawionego przez [...] stanowi w całości oryginalny dokument, czy też nosi on ślady przerobienia.

Sąd nie neguję przy tym, że co do zasady koszty związane z należnościami biegłego z tytułu sporządzonej opinii w tego rodzaju sprawach są ponoszone przez organ w interesie strony. Najpierw bowiem, zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., należy w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ustalić rodzaj, ilość i powierzchnię gruntów oraz ich części składowych, a dopiero później można ustalić ich wartość. Wspomniane koszty są również kosztami postępowania, stosownie do art. 263 § 1 k.p.a.

Nie można jednak tracić z pola widzenia okoliczności, że w aktach niniejszej sprawy znajdują się dokumenty, z których nie wynika w sposób jednoznaczny kto był przedwojennym właścicielem nieruchomości objętych wnioskiem o rekompensatę ([...] czy jej matka [...]). Co istotne powyższymi dokumentami organy I instancji dysponował zanim w 2017 r. powołał biegłych.

Sąd zwraca także uwagę, że bez ustalenia tej okoliczności nie jest możliwe stwierdzenie, że spełnione zostały warunki o których mowa w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 roku, to jest czy osoba ta była 1 września 1939 roku obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt a-c ustawy, opuściła byłe terytorium RP z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy lub z przyczyn tych nie mogła na nie wrócić i jest obywatelem polskim (vide: wyrok WSA w Warszawie z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2181/19).

Na powyższe wątpliwości uwagę zwrócił zresztą sam organ (vide: decyzja z [...] sierpnia 2019 r., nr [...]), który z tego powodu uchylił decyzję Wojewody z [...] grudnia 2018 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

O ile samo uchylenie decyzji Wojewody nie ma wpływu na byt wydanego postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania, to jednak kluczowe zdaniem Sądu, jest stwierdzenie Ministra zawarte w uzasadnieniu decyzji z [...] sierpnia 2019 r., mianowicie, że przed ustaleniem, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości przed wybuchem II Wojny Światowej – opisy mienia pozostawionego przez [...] nie mają znaczenia w sprawie. Organ uznał bowiem, że tylko w sytuacji gdy okaże się, że właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...] była [...] wówczas, z uwagi na treść Ekspertyzy Technicznej Dokumentów z [...] stycznia 2018 r., organ I instancji przy podejmowaniu decyzji powinien za dowód na okoliczność powierzchni i rodzaju nieruchomości położonej w miejscowości [...] przyjąć opis mienia pozostawionego uzyskany z Archiwum Akt Nowych.

A zatem, dopiero od wyniku dalszych ustaleń, które w niniejszej sprawie powinien jeszcze poczynić Wojewoda, zależeć będzie czy opisy mienia pozostawionego przez [...], a co za tym idzie także opinia biegłych z [...] stycznia 2018 r., będą miały w niniejszej sprawie jakiekolwiek znaczenie.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, obciążenie obecnie Skarżącej kosztami postępowania (należności biegłych) jawi się jako co najmniej przedwczesne. Brak jest bowiem w aktach sprawy dokumentów, z których wynikałoby w sposób jednoznaczny, komu przysługiwało prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem Skarżącej o przyznanie prawa do rekompensaty. Kwestia ta wymaga jeszcze precyzyjnego wyjaśnienia. Pomimo tego, oraz bez jakiegokolwiek wniosku Skarżącej w tym zakresie, Wojewoda dowód z opinii biegłych jednak przeprowadził. Nie sposób więc uznać, że ekspertyza biegłych z [...] stycznia 2018 r. wniosła nowe elementy do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W takim przypadku nie można, zdaniem Sądu, na chwilę obecną obciążyć Skarżącą kosztami przeprowadzenia takiego dowodu. Co nie oznacza, że sytuacja ta nie może ulec zmianie w zależności od wyniku ustaleń organów w zakresie prawa własności nieruchomości objętej wnioskiem Skarżącej. A zatem skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż bezpośrednio w niej wskazane.

Uwzględniając powyższe Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie wynikające z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanki tj. powołanie biegłych i koszty z tym związane zostały poniesione przez organ w interesie Skarżącej (a nie wynikały z obowiązku organu).

Z powyżej wskazanych powodów, postanowienia organów orzekających w niniejszej sprawie należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a.