Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 100/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 42 ust 1
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
article: art. 15 ust 1
journal: Dz.U. 1977 nr 38 poz 167
law: Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych
article: art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 par 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] r. Nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego [...] decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 93 ust.1 z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U.

z 2007r., Nr 125 poz. 874 ze zm.) nałożył na M. B. karę pieniężną

w wysokości [...] zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w dniu [..] r. na drodze krajowej nr [..] między [...] gm. [...] , a [...] , funkcjonariusze Grupy Mobilnej Wydziału Zwalczania Przestępczości Izby Celnej

w [...] przeprowadzili kontrolę samochodu ciężarowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] o dopuszczalnej masie całkowitej 9800 kg, będącego współwłasnością M.B.. Kierujący pojazdem, M. B. okazał do kontroli:

- dowód rejestracyjny samochodu ciężarowego , o nr rej. [...] - prawo jazdy nr[...] ,

- dowód osobisty nr [...] - polisę ubezpieczeniową nr [...] z dnia [...] r.

Podczas kontroli, kierowca pojazdu nie okazał karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych, ważnej na dzień kontroli, stanowiącej dokument potwierdzający wniesienie opłaty wymaganej w myśl art. 42 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli.

Z przeprowadzonej kontroli, w dniu [...] r. został sporządzony protokół kontroli oraz protokół przesłuchania osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia. Do protokołu przesłuchania osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia M. B. wyjaśnił, że w Izbie Rolniczej w [...] oraz

w siedzibie Komisji Rolnictwa przy Wojewodzie [...] uzyskał informację, iż jako rolnik nieprowadzący działalności transportowej i w pojazdach nieprzekraczających 7,5 tony jest zwolniony z obowiązku posiadania karty opłaty drogowej.

Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego

w [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia czy w dniu

[...] r. naruszono przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.

Pismem z dnia [...] r. M. B. wyjaśnił, iż opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych uiszczają przedsiębiorcy wykonujący na terytorium RP transport drogowy oraz przewozy na potrzeby własne, a więc wykonujący działalność w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi. Ponadto wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 3 ustawy Prawo działalności gospodarczej nie uznaje się za przedsiębiorców osoby prowadzące działalność w wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa. W świetle powyższych przepisów strona uznała więc, iż osoby wykonujące działalność wytwórczą w rolnictwie są zwolnione

z obowiązku uiszczania opłat za przejazd po drogach krajowych.

W odwołaniu od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] r. nakładającej karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych M. B. wyjaśnił, że przepis art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nakłada na przedsiębiorców wykonujących transport drogowy i przewozy na potrzeby własne obowiązek uiszczania opłat drogowych. Ponieważ rolnicy nie są przedsiębiorcami, to nie są zobowiązani do uiszczania opłat drogowych przewidzianych w ww. przepisie. Dalej Strona wskazała, iż zgodnie z przepisem art. 3 ust.2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, przewóz drogowy wykonywany przez podmioty niebędące przedsiębiorcami traktowany jest jako niezarobkowy przewóz drogowy. Natomiast

z art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym wynika że, rolnicy zwolnieni są

z obowiązku uzyskania zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne.

Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z dnia [...] r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.), art. 5 ustawy z dnia 21 marca 1985 r.

o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 19 poz. 115 ze zm.), art. 42, art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, (Dz. U. z 2007r., Nr 125 poz. 874 ze zm.), § 3 ust. 1, 3, 4 i 5 oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 86, poz. 721) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 30 stycznia 2009 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał, że zakres przedmiotowy ustawy z dnia [...] r. o transporcie drogowym w brzmieniu na dzień orzekania został określony w art. 1 ust. 1. Zgodnie z brzmieniem ww. artykułu przedmiotowa ustawa określa zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego; międzynarodowego transportu drogowego; niezarobkowego krajowego przewozu drogowego; niezarobkowego międzynarodowego przewozu drogowego.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym, przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony

w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy. Przepis art. 3 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy stanowi, iż do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, a więc i rolników, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W rozpoznawanej sprawie w dniu [...] r. do kontroli zatrzymany został samochód ciężarowy marki, którego dopuszczalna masa całkowita wynosi 9800 kg , zgodnie z dowodem rejestracyjnym nr [...] , a zatem ponad 3, 5 tony. W związku z powyższym w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia [...] r. o transporcie drogowym.

Zgodnie z art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym przewóz drogowy to transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy, a także inny przewóz drogowy w rozumieniu przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006, str. 1).

Zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy, transport drogowy obejmuje swym zakresem krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy. Określenie to obejmuje również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków,

o których mowa w pkt 4 tego artykułu, jak i działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy.

Definicję krajowego transportu drogowego zawiera art. 4 pkt 1 ustawy zgodnie z którym krajowy transport drogowy to podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi zarejestrowanymi w kraju, za które uważa się również zespoły pojazdów składające się z pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym jazda pojazdu, miejsce rozpoczęcia lub zakończenia podróży i przejazdu oraz droga znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W myśl art. 4 pkt 4 ustawy niezarobkowy przewóz drogowy to przewóz na potrzeby własne przez który należy rozumieć każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Natomiast z art. 4 ust. 5 ustawy wynika, że niezarobkowy krajowy przewóz drogowy to przewóz na potrzeby własne wykonywany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle powołanych wyżej przepisów i stanu faktycznego, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że odwołujący się w dniu

[...] r. wykonywał przewóz drogowy na potrzeby własne pojazdem

o dopuszczalnej masie całkowitej [...] kg, bez ładunku.

Następnie Dyrektor Izby Celnej wskazał, że przepis art. 42 ustawy z dnia [...] r. o transporcie drogowym pomiędzy datą kontroli,

a datą wydania niniejszej decyzji, uległ zmianie. Zmiana została zawarta w ustawie

z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 218 z 2008 r., poz. 1391). Ustawa ta weszła w życie w dniu 24 grudnia 2008 r. i w zakresie ww. przepisu nie zawiera przepisów przejściowych.

W takim przypadku, zgodnie z obowiązującymi zasadami stosowania prawa przepis prawa materialnego, jakim jest art. 42 ww. ustawy, należało zastosować w brzmieniu z dnia kontroli, tj. 4 grudnia 2008 r.

Przepis ten enumeratywnie wylicza przypadki, w których podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy, są zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych.

W dniu kontroli strona nie wykonywała żadnego z przewozów wymienionych w tym przepisie, w związku z czym nie była zwolniona z obowiązku uiszczenia opłaty.

W ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, ustawodawca określił jakie drogi zalicza się do dróg krajowych (art. 5 ust. 1 i 3) i zawarł delegację dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia przebiegu istniejących dróg krajowych. Na podstawie tej delegacji Minister Transportu określił przebieg dróg krajowych w rozporządzeniu z dnia 12 listopada 2007 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych w województwach dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, mazowieckim, pomorskim, śląskim

i zachodniopomorskim (Dz. U. Nr 227 poz. 1679).

W załączniku nr 6 do rozporządzenia został określony przebieg dróg krajowych w województwie zachodniopomorskim. Z pozycji 1 załącznika wynika, że droga krajowa nr 3 przebiega przez gminę Pyrzyce, w związku z tym nie budzi wątpliwości, że odcinek drogi po którym poruszał się w dniu kontroli M. B. został zaliczony do drogi krajowej.

Tryb wnoszenia opłat w dacie wydania decyzji reguluje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 86, poz. 721). Rozporządzenie nie zawiera przepisów przejściowych, a skoro jego przepisy są przepisami formalnymi, winny być stosowane w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania. Stanowisko takie potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia

7 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 926/08, zgodnie z którym ustalając stan faktyczny należy brać pod uwagę stan stwierdzony w trakcie kontroli, a jego skutki oceniać na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania.

Z treści art. 87 ust. 1 powołanej wyżej ustawy wynika, iż podczas przejazdu drogowego wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca kontrolowanego pojazdu samochodowego winien mieć przy sobie i okazać na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. kartę opłaty drogowej. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż w dniu kontroli, tj. [...] r., kierujący pojazdem M. B. podczas kontroli nie okazał funkcjonariuszom karty opłaty drogowej ważnej na dzień kontroli. Wobec powyższego organ I instancji był zobligowany nałożyć na przedsiębiorcę karę w wysokości 3.000 zł, zgodnie z pkt 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym.

Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu argumentacji, że strona jest rolnikiem i nie miała obowiązku uiszczenia opłaty drogowej, organ odwoławczy zauważył, że w myśl art. 3 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy. Odwołujący się wykonywał przewóz drogowy pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony po drodze krajowej, zatem przejazd ten podlegał przepisom ustawy o transporcie drogowym.

W tej sytuacji zastosowanie miał art. 42 ust. 1 ustawy nakładający na podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Z przepisu tego wynika, że obowiązek ten dotyczy wszystkich podmiotów bez względu na to czy są przedsiębiorcami czy też nie.

Z obowiązku tego nie zostały wyłączone podmioty dokonujące przewozu na potrzeby własne, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy do podmiotów takich stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Odesłanie to oznacza, że przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, adresowane do przedsiębiorców, muszą być interpretowane i stosowane w taki sposób i w takim zakresie, który zapewni spójność całej regulacji ustawowej z poszanowaniem założenia o racjonalności ustawodawcy.

W przedmiotowej sprawie, M. B. w wyjaśnieniach zawartych

w odwołaniu wskazał, iż celem przejazdu było przywiezienie zakupionego zboża na siew na Jego własne potrzeby. Tym samym przewóz ten spełniał warunki określone w art. 4 pkt 4. Jednak w kontekście art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, określającego obowiązek uiszczenia opłaty drogowej, powyższe ustalenia nie mają znaczenia. Przepis ww. artykułu zwalnia z tego obowiązku jedynie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w art. 42 ust. 1 pkt 1-4 ww. ustawy. Każdy inny przewóz drogowy pojazdem samochodowym po drodze krajowej (z wyłączeniem przewozów, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy), wymaga uiszczenia opłaty,

w tym przewozy na potrzeby własne.

Odnosząc się natomiast do argumentu strony, że jest rolnikiem i zgodnie

z ustawą z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, a w szczególności

w myśl art. 33 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym, jest zwolniony z uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, organ odwoławczy przyznał, iż przepisy ustawy o transporcie drogowym rzeczywiście wyłączają rolników spod obowiązku posiadania zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne. Niemniej jednak, wyłączenie to nie dotyczy obowiązku uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drodze krajowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na decyzję Dyrektora Izby Celnej M. B. wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art.107 Kpa oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 92 a ust.4 i art. 93 ustawy o transporcie drogowym.

Skarżący wskazał, że ustawą z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy

o czasie pracy kierowców oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 661) z dniem 20 czerwca 2007 r. dodano do ustawy o transporcie drogowym dwa przepisy. Stosownie do treści nowego ust. 4 art. 92 a) postępowania administracyjnego wobec przedsiębiorcy lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, nie wszczyna się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Zgodnie natomiast z dodanym ust. 7 w art. 93, przepisów o nałożeniu kary pieniężnej nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej.

Zdaniem skarżącego, wobec zmienionej treści art. 92 a i 93 ustawy

o transporcie drogowym nie można twierdzić obecnie, że odpowiedzialność podmiotów wykonujących przewozy drogowe jest oparta na zasadzie ryzyka i do obciążenia tą odpowiedzialnością wystarczające jest stwierdzenie samego faktu nieprzestrzegania nałożonych obowiązków, a podmiot, który naruszył wymogi ustawy w żadnej sytuacji nie może uwolnić się od konsekwencji tego naruszenia. Taka sytuacja miała miejsce do dnia 20 czerwca 2007 r. Niewątpliwie natomiast rygory odpowiedzialności zostały znacznie złagodzone ustawą nowelizującą przez konieczność zbadania w każdej konkretnej sprawie, czy podmiot wykonujący przewóz drogowy mógł mieć wpływ na powstanie naruszenia, czy też mógł przewidzieć okoliczności lub zdarzenia będące przyczyną naruszenia przepisów.

W sprawie niniejszej zarówno zdarzenie będące podstawą tej odpowiedzialności, jak i wszczęcie postępowania w tym przedmiocie miało miejsce po wejściu w życie przepisów nowelizujących, tak więc organy celne miały obowiązek je zastosować.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celej podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a., tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny - zgodnie z ustawowymi kompetencjami - badał, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem oraz czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie w pełni z przyczyn w niej podniesionych,

a organy naruszyły przepisy w zakresie poniżej wskazanym.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, iż do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, w tym rolników, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Art. 3 ust. 1 ustawy enumeratywnie wylicza przypadki w których do przewozu drogowego nie stosuje się przepisów ustawy o transporcie drogowym i wyłączenie to nie obejmuje przewozu drogowego wykonywanego przez rolników.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd bezsporna jest okoliczność, że w dniu [...] r. M. B. kierował samochodem ciężarowym o dopuszczalnej masie całkowitej 9800 kg po drodze krajowej pomiędzy [...] gm. [..] a [...] . Wskazać należy, że w dacie przeprowadzonej kontroli, kierujący pojazdem o masie całkowitej powyżej 3,5 tony miał obowiązek podczas wykonywania przewozu drogowego posiadać przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli kartę opłaty drogowej. Obowiązek ten wynikał wprost z art. 87 ust. 1 w zw. z art. 3 ust.1 ustawy o transporcie drogowym, a sposób dokumentowania wywiązania się z obowiązku uiszczenia opłaty regulował § 3 obowiązującego w tej dacie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089 ze zm.).

Po dniu 4 grudnia 2008 r., w którym skontrolowany został przez służby celne pojazd skarżącego i po wszczęciu przez Naczelnika Urzędu Celnego postępowania w sprawie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, doszło do zmiany przepisów ustawy

o transporcie drogowym. Z dniem 24 grudnia 2008 r. zmieniony został m.in. art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, a zmiana polegała na dodaniu do tego przepisu pkt 5, na podstawie art. 3 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 7 listopada 2008 r.

o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 218, poz. 1391). Zgodnie z obowiązującym od tego dnia brzmieniem art. 42 ust. 1 ustawy, podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 1.800 euro rocznie, z wyłączeniem:

1) przedsiębiorców wykonujących transport drogowy taksówką;

2) pojazdów transportu kombinowanego;

3) pojazdów realizujących komunikację miejską;

4) zakładów pracy chronionej lub zakładów aktywności zawodowej, w przypadku wykonywania przewozów na potrzeby własne;

5) pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton.

Istotne dla rozpoznania niniejszej sprawy ma znaczenie okoliczność, że ustawodawca dodając pkt 5 do art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nie zamieścił w ustawie zmieniającej przepisów przejściowych. Przywołany przepis wszedł w życie w dniu 24 grudnia 2008 r., a zatem przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, a jednocześnie po zdarzeniu, które spowodowało wszczęcie postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, oceniając legalność zaskarżonej decyzji, należało w pierwszym rzędzie rozstrzygnąć kwestię reżimu prawnego, jaki winien zostać zastosowany w kontrolowanym postępowaniu. Rozważając ten problem zauważyć trzeba, że brak jednoznacznego stanowiska prawodawcy co do tego jakie należy stosować przepisy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów nie oznacza istnienia luki w prawie (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

20 października 1997 r., FPK 11/97, [w:] ONSA 1198/1/10 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004, SK 39/03, OTK-A 2004/5/40). Milczenie ustawodawcy, co do tego jaki przepis należy stosować do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowej regulacji prawnej oznacza, że jego wolą było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa, niezależnie od tego, czy zdarzenie prawne podlegające ocenie miało miejsce przed, czy po wprowadzeniu zmian w przepisie.

Zgodnie z zasadą racjonalności ustawodawcy należało zatem przyjąć, że gdyby chciał on wyłączyć stosowanie nowego przepisu do zdarzeń mających miejsce przed jego wejściem w życie, to zamieściłby w akcie normatywnym stosowny przepis przejściowy. Wskazana zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na stosowaniu nowych norm prawnych do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy stanów rzeczy danego rodzaju, zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały wcześniej, przed wejściem w życie nowych przepisów, ale których skutki trwają po dokonaniu zmiany prawa.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy będącej przedmiotem rozpoznania należy stwierdzić, że ustalenia jakie miały miejsce w czasie kontroli drogowej potraktować należało jako zdarzenie prawne. Jednak dopiero decyzja administracyjna nakładająca na stronę postępowania obowiązek uiszczenia kary,

w określonej tą decyzją wysokości, konkretyzuje prawa i obowiązki strony postępowania kształtując stosunek administracyjnoprawny powstały w wyniku opisanego zdarzenia prawnego.

Pogląd nakazujący bezpośrednie stosownie przepisów nowych pozostaje

w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi, a w szczególności z zasadą praworządności zawartą w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także z zasadą demokratycznego państwa prawnego sformułowaną w art. 2 Konstytucji.

W utrwalonym orzecznictwie administracyjnym podkreśla się, że zasadę bezpośredniego stosowania nowego prawa należy wyprowadzić także z zasady praworządności (legalizmu) sformułowanej w art. 6 Kpa. Zasada ta nakazuje organom administracyjnym stosować w toku wydawania decyzji przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie orzekania (wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r. sygn. akt IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43; wyrok NSA z dnia 7 września 1994r. sygn. akt III SA 1111/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 120; wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992 r. sygn. akt II SA 49/92,).

Zaprezentowane stanowisko nie pozostaje generalnie w sprzeczności

z poglądami doktryny i orzecznictwa, zgodnie z którymi w przypadku braku w akcie prawnym przepisów międzyczasowych w grę może wchodzić zastosowanie jednej

z trzech zasad: po pierwsze - zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości); po drugie - zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie - zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem

w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (por. J. Mikołajewicz, Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne, Poznań 2000, s. 62 oraz m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. P 9/04 OTK-A 2005/1/9 i uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06, ONSAiWSA 2006/3/71). Wskazać należy, że w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za stosowaniem zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa powołując się na zakaz retroakcji. Pogląd ten został sformułowany przez NSA jednak na tle odmiennego stanu faktycznego. Przywołana uchwała dotyczyła bowiem zasady lex severwior retro non agit (ustawa surowsza nie działa wstecz) zakazującej stosowania surowszych sankcji administracyjnych wprowadzonych nowymi przepisami do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie. W omawianej sprawie winna mieć tymczasem zastosowanie zasada lex mitior retro agit (ustawa względniejsza działa wstecz), nakazująca wsteczne stosowanie przepisu względniejszego dla podmiotu naruszającego przepisy. Obie te zasady wynikają wprost z art. 15 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167). Podkreślić należy, że zasada lex mitior retro agit znajduje zastosowanie nie tylko w odniesieniu do prawa karnego lecz również kar administracyjnych (por. m.in. pogląd zamieszczony w przywołanym wyżej wyroku T.K. z dnia 31 stycznia 2005 r., P 9/04). Podkreślić w tym miejscu należy także brak jednoznacznych kryteriów przyporządkowujących kary administracyjne określonej dziedzinie prawa, a także szereg cech wspólnych kar pieniężnych wymierzanych w oparciu o przepisy prawa administracyjnego

z grzywnami wymierzanymi w oparciu o przepisy karne.

Kara administracyjna, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

22 września 2009 r.(sygn. akt SK 3/08), ma wreszcie przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Nie ma przy tym rozstrzygającego znaczenia okoliczność, że kara ta ma również charakter dyscyplinująco - represyjny. Biorąc pod uwagę zatem funkcję pełnioną przez kary administracyjne należy uznać, że skoro organy Unii Europejskiej, a także nasz ustawodawca, zmieniając swoje przepisy zwolniły przedsiębiorców wykonujących przewozy od niektórych obowiązków, to wymierzenie kary administracyjnej za czyn, który w dacie orzekania nie narusza już prawa, nie może być uzasadnione funkcją pełnioną przez taką karę. Przeprowadzone rozważania prowadzą do wniosku, że jeżeli po kontroli drogowej, której wyniki uzasadniały wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia na podmiot niebędący przedsiębiorcą kary administracyjnej z tytułu nieuiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, ustawodawca zniósł obowiązek uiszczania takiej opłaty, organ traci podstawę prawną uzasadniającą rozstrzyganie w przedmiocie kary. Kończąc tę część rozważań należy również zauważyć, że omawiana zmiana art. 42 ust. 1 ustawy

o transporcie drogowym stanowiła wdrożenie przez Państwo Polskie przepisów art. 1 pkt 2 lit a dyrektywy 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz. Urz. UE.L. 2006, Nr 157, s. 8). W dacie zaś kiedy miała miejsce kontrola pojazdu skarżącego biegł już termin do wdrożenia postanowień tej dyrektywy do polskiego systemu prawnego. Wskazania, co do dalszego orzekania w sprawie wynikają wprost z treści przedstawionych rozważań.

Odnosząc się do treści pisma procesowego organu z dnia 2 czerwca 2010 r.,

w którym Dyrektor Izby Celnej w [...] dla poparcia zajętego w sprawie stanowiska przytacza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r. sygn. akt II GSK 266/09 zauważyć należy, że wyrok ten zapadł w innym stanie faktycznym, zaś pogląd wyrażony w zaprezentowanym orzeczeniu co do zasad stosowania prawa wynika z przyjętych przez Sąd II instancji poglądów doktryny, z którymi skład orzekający w niniejszej sprawie z przytoczonych wyżej powodów się nie zgadza.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak punkcie I sentencji.

Na podstawie art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.