Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2358/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 61 par. 1 i 2, art. 62, art. 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 2 i art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Iwona Maciejuk Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. N. i M. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących M. N. i M. P. solidarnie kwotę 711 (siedemset jedenaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia M. N. i M. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez F. K., w miejscowości S., dawne województwo [...].

Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Pismem z dnia 25 listopada 2009 roku, M. P. i M. N. zwróciły się do [...] Urzędu Wojewódzkiego o dopuszczenie do postępowania w charakterze strony w sprawie dotyczącej ustalenia A. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP oraz zwróciły się o udostępnienie wszelkich dokumentów związanych z tą sprawą. W piśmie tym wnioskodawczynie wskazały, że ich dziadek F. K. zmarł w dniu [...] lipca 1994 r. zaś spadek po nim - na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] marca 2008 r. sygn. akt I Ns [...] - nabyły: córka A. B. w 2/4 części oraz wnuczki M. P. i M. N po 1/4 części.

Powyższe postępowanie zakończyło się prawomocną już decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], którą Wojewoda [...] potwierdził A. [...] prawo do rekompensaty - w 1/2 części - z tytułu pozostawienia przez F. K. mienia poza obecnymi granicami RP.

Zaś pismo M. P. i M. N. z dnia 25 listopada 2009 r. organ potraktował jako wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez F. K. poza obecnymi granicami RP.

Z akt sprawy wynika, iż A. B. w dniu 10 grudnia 1990 r. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za majątek pozostawiony przez F. K. na byłych terenach wschodnich RP.

Do wniosku dołączyła:

– kopię orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] sierpnia 1945 r., Oddział w R., z którego wynika, że F. K. pozostawił w S., woj. [...] majątek nieruchomy: [...] ha ogrodu i sadu, dom mieszkalny murowany kryty blachą [...] m, oraz

– kopię oświadczenia F. K. złożonego w Urzędzie Rejonowym w K. w dniu [...] grudnia 1990 r., na mocy którego F. K. "przekazał uprawnienia do dochodzenia odszkodowania za majątek pozostawiony w S. na rzecz córki A. B. z domu K.".

Ponadto w aktach sprawy znajduje się kopia oświadczenia F. K. z dnia 23 lutego 1994 r. złożonego przed notariuszem - z którego wynika, iż F. K. "przekazuje wszelkie uprawnienia związane z pozostałym mieniem w S. na rzecz córki A. B.".

W oparciu o powyższe dokumenty, decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia na rzecz M. N. i M. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony po upływie terminu wskazanego w przepisie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - co skutkuje rozstrzygnięciem jak w decyzji.

Następnie podniósł, iż potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. - natomiast w niniejszej sprawie wniosek został złożony dopiero w dniu 25 listopada 2009 r. Organ wojewódzki wskazał, że sprawa zakończona decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], potwierdzającą A. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, była prowadzona tylko z wniosku A. B., złożonego w dniu 11 grudnia 1990 r. w Urzędzie Rejonowym w K., przekazanym Wojewodzie [...] pismem z dnia [...] marca 2005 r.

Od powyższej decyzji M. N. i M. P. złożyły odwołanie. Skarżące wskazały, iż F. K. przekazał jedynie swojej córce A. B. prawo do dochodzenia odszkodowania za majątek pozostawiony na byłym terytorium RP. Dokumentu tego nie można traktować inaczej jak pełnomocnictwa do działania w imieniu uprawnionego do rekompensaty. Zdaniem stron, z samej treści dokumentu z dnia 23 lutego 1994 r. nie można wywieść, że intencją składającego oświadczenie było przekazanie uprawnienia do otrzymania rekompensaty przez córkę. Dlatego organ pierwszej instancji winien był rozpoznać sprawę łącznie ze sprawą A. B. w postępowaniu nr [...], zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2009 r.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...].

Minister wskazał, iż istotna dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest interpretacja oświadczenia F. K. z dnia 11 grudnia 1990 r. oraz z dnia 23 lutego 1994 r.

Podniósł, że art. 81 ust. 1 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.) stanowił, iż na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą. Ust. 3 tego przepisu określał zakres podmiotowy osób uprawnionych. Mianowicie, zaliczenie wartości mienia nieruchomego, o którym mowa w ust. 1, następuje na rzecz właściciela tego mienia lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego.

Dodał, że przedmiotowe oświadczenia złożone przez F. K. nie ustanawiały na rzecz A. B. upoważnienia do działania w jego imieniu i na jego rzecz w sprawie dotyczącej przyznania mu rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lecz były wskazaniem, o którym mowa w art. 81 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Zatem wolą F. K. nie było upoważnienie A. B. do działania w jego imieniu, ale scedowanie przysługujących mu uprawnień na jej rzecz – co na mocy ówcześnie obowiązujących przepisów właściciel mienia pozostawionego mógł dokonać. Świadczy o tym - w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości - przede wszystkim treść przedmiotowych oświadczeń, zwłaszcza użycie przez oświadczającego sformułowań "przekazuję wszelkie uprawnienia związane z pozostawionym mieniem w S." i "przekazuję uprawnienia do dochodzenia odszkodowania za majątek pozostawiony w S. na rzecz córki A. B." oraz sama treść podania złożonego przez A. B. w dniu 11 grudnia 1990 r.

Nie można również uznać, iż jest to kontynuacja wniosku właściciela mienia pozostawionego – F. K., który takiego wniosku po prostu nie złożył.

Następnie organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie strony wystąpiły z wnioskiem po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wskazał na przepis art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów wskazanych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 (między innymi jeżeli został złożony po dniu 31 grudnia 2008 r.) -wojewoda zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły M. N. i M. P.

Zaskarżonej decyzji zarzuciły:

a) naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej stanowiącego o urzeczywistnianiu zasady sprawiedliwości społecznej,

b) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niepoczynienie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela,

c) naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie wszystkich wnioskowanych dowodów w sprawie, w tym akt sprawy nr [...], zawierających dokument potwierdzający prawo do rekompensaty jednej ze spadkobierczyń F. K., jego córki A. B.,

d) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego,

e) naruszenie art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca

2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP poprzez jego niezastosowanie,

co w konsekwencji doprowadziło do:

f) naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 13 ust. 2 i art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP,

g) naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP poprzez uznanie, iż skarżące nie spełniają wymogów do potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu skargi skarżące ponowiły argumentację prezentowaną na etapie postępowania odwoławczego oraz wskazały, że dowodem na to, iż zarówno F. K. jak i jego córka, składając oświadczenie woli ojca z 1990 r., nie traktowali tej czynności jako cesji uprawnień jest fakt, iż A. B. nie odwołała się od decyzji potwierdzającej jej prawo tylko do [...] części rekompensaty. W wypadku gdyby uważała, że ojciec scedował na nią prawo do całej rekompensaty nie zgodziłaby się z przyznaniem jej tylko połowy rekompensaty. Dodały, iż A. B. uważała, że skoro Wojewoda [...] wydał decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. w oparciu o postanowienie spadkowe - z którego wynika, iż miała ona prawo tylko do 1/2 spadku - to pozostała część rekompensaty zostanie przyznana córkom jej brata tj. skarżącym M. N. oraz M. P.

Skarżące podniosły również, że przebieg całego postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. - wzywanie ich m.in. do przedstawienia dokumentów i postanowienia spadkowego - wskazywał, iż są one traktowane jako strony postępowania o potwierdzenia uprawnienia do rekompensaty.

Wskazały, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przypadku śmierci właściciela nieruchomości prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom - albowiem nie było w niniejszej sprawie wskazania przez pozostałych spadkobierców jednego z nich jako uprawnionego.

Podsumowując skarżące wniosły o uchylenie decyzji Ministra Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2007 r..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 marca 2011 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1785/10 oddalił skargę M. N. i M. P.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że tak naprawdę podstawowe zarzuty skargi sprowadzają się do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania w sprawie nr [...], zakończonego decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., wydaną w stosunku do A. B. Skarżące bowiem, już w odwołaniu od decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. podnosiły, iż organ pierwszej instancji winien był rozpoznać sprawę łącznie ze sprawą A. B.

Zdaniem Sądu przywołane okoliczności mogą stanowić ewentualnie podstawę do wszczęcia odpowiedniego postępowania, w trybie nadzwyczajnego wzruszenia decyzji administracyjnej przed odpowiednim organem administracji, który rozważy, czy postępowanie w sprawie nr [...] powinno toczyć się z udziałem wszystkich spadkobierców.

Natomiast niniejsze postępowanie toczyło się z wniosku M. P. i M. N., a nie z wniosku A. B. z dnia 10 grudnia 1990 r., rozpatrzonego prawomocną już decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. - w stosunku do której to decyzji Sąd nie ma prawnych możliwości oceny jej legalności.

W konsekwencji w tym postępowaniu Sąd dokonywał kontroli legalności jedynie decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r.

Sąd podniósł, że roszczenie o realizację prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega rygorom wynikającym w przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub osoba wskazana do rekompensaty.

Skarżące, jako legitymujące się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, powinny złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust.1 ww. ustawy). Tymczasem M. N. i M. P. złożyły pismo dopiero w dniu 25 listopada 2009 r. - co stanowi okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy.

W dalszych rozważaniach Sąd podniósł, iż termin i zasady potwierdzenia prawa do rekompensaty należą do kompetencji ustawodawcy. Przewidziany w art. 5 ust. 1 ww. ustawy termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu zarówno w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego jak również przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W tej sytuacji Minister Skarbu Państwa prawidłowo uznał, że w aktualnym stanie prawnym nie ma podstaw, by uwzględnić wniosek skarżących o otrzymanie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej - bowiem w okresie do dnia 31 grudnia 2008 r. nie złożyły one stosowanego wniosku, co nie wyklucza dochodzenia tych praw w innym trybie.

Na zakończenie Sąd dodał jeszcze, iż w niniejszym postępowaniu nie dokonywał oceny oświadczenia F. K. z dnia 11 grudnia 1990 r. oraz z dnia 23 lutego 1994 r., gdyż należy tego dokonać - w pierwszej kolejności - w jednym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w stosunku do wszystkich spadkobierców.

Od tego wyroku skargę kasacyjną wniosły M. N. i M. P. -wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, to jest:

1) art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na tym, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygając niniejszą sprawę nie dostrzegł istotnych naruszeń prawa dokonanych przez Ministra Skarbu Państwa i Wojewodę [...] przy wydawaniu decyzji i w rezultacie nie odniósł się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, mimo ich szczegółowego wskazania w zarzutach skargi, poprzestając na niezasadnym stwierdzeniu, że skarżące nie złożyły wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty w ustawowym terminie oraz nie odniósł się do zarzutów skargi uznając, iż powoływane przez skarżących okoliczności "mogą stanowić ewentualnie podstawę do wszczęcia odpowiedniego postępowania, w trybie nadzwyczajnego wzruszenia decyzji administracyjnej przed odpowiednim organem administracji, który rozważy czy postępowanie powinno toczyć się z udziałem wszystkich spadkobierców",

2) art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez nienależyte uzasadnienie wyroku polegające na nieodniesieniu się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich okoliczności sprawy i nierozważenie w uzasadnieniu w sposób szczegółowy wszystkich zagadnień i zarzutów podniesionych w skardze, mających istotne znaczenie dla końcowego wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd w uzasadnieniu wyroku nie dokonał własnej analizy materiału dowodowego w kontekście twierdzeń i argumentów podnoszonych w skardze, lecz jedynie bezkrytycznie przyjął stanowisko Ministra Skarbu Państwa, pozostawiając bez uzasadnienia zarzuty strony skarżącej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżące wskazały, że zarzuty podniesione w skardze Sąd pierwszej instancji potraktował w sposób lekceważący i nie odniósł się do złożonego charakteru sprawy - przyjmując jedynie bezkrytycznie stanowisko Ministra Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną - podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji - Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1209/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania - stwierdzając, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Sąd wskazał, iż postępowanie prowadzone na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymaga wniosku osoby zainteresowanej. Stanowi o tym art. 5 ust. 1 ustawy - zgodnie z którym potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Natomiast stosownie do art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Niezależnie od powyższego - zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że z treści powołanego przepisu nie wynika, iż stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania - co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.

Ponadto zauważył, że z przepisów powołanej ustawy, a zwłaszcza z treści art. 5 ust. 1, określającego termin złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r., nie wynika, jak to przyjęły organy administracji publicznej, a za nimi Sąd pierwszej instancji, iż oświadczenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wskazujące osobę uprawnioną do rekompensaty, powinno zostać złożone nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., złożone zaś po tym terminie jest bezskuteczne. Powołany przepis określa jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Określony we wskazanym przepisie termin nie ma natomiast zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zauważyć trzeba, że art. 6 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy stanowi, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2. Niedołączenie wskazanego oświadczenia stanowi natomiast brak formalny wniosku, który podlega usunięciu na stosowne wezwanie organu, w trybie art. 6 ust. 6 ustawy.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że aby rozważać kwestię, czy wniosek, o którym mowa, został złożony w terminie, z akt sprawy musi wynikać bezsprzecznie, iż wniosek w tym przedmiocie w ogóle został złożony.

W niniejszej sprawie z wniosku z dnia 25 listopada 2009 r. złożonego do Wojewody [...] przez M. N. i M. P, (spadkobierców F. K.) wynika, że wnoszą one o dopuszczenie do postępowania w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP i udostępnienie wszelkich dokumentów związanych z tą sprawą - wskazując, iż na podstawie art. 28 k.p.a. są stronami tego postępowania. Wskazały także, że postępowanie to rozpoczęło się przed dniem 31 grudnia 2008 r. (jak wynika z akt administracyjnych F. K. - dziadek skarżących - złożył odpowiedni wniosek w dniu 12 grudnia 1990 r.). Również w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r. skarżące podkreślały, iż pismem z dnia 25 listopada 2009 r. domagały się kontynuacji w stosunku do nich wniosku o rekompensatę z grudnia 1990 r., złożonego przez A. B. jako pełnomocnika F. K. i na jego rzecz. Podstawą tejże kontynuacji jest – w ocenie skarżących – okoliczność, że po śmierci uprawnionego do rekompensaty F. K., obie skarżące – wnuczki zmarłego, jak i jego córka A. B. - stały się jego spadkobiercami. W związku z tym uznały, iż one wszystkie, a nie tylko A. B., której rekompensatę przyznano i wypłacono w 2009 r. w ½ części, mają prawo do rekompensaty na podstawie wniosku z grudnia1990 r.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że z powyższego wynika, iż organy administracyjne rozpatrujące niniejszą sprawę, a za nimi Sąd pierwszej instancji, błędnie przyjęły, że pismo z dnia 25 listopada 2009 r. jest wnioskiem o wszczęcie nowego postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Pismo to stanowiło bowiem wniosek skarżących o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym.

Ponadto Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z jednym stosunkiem materialnoprawnym w sprawie dochodzenia prawa do rekompensaty i jest jedna sprawa administracyjna w tym przedmiocie. Nie można zatem, tak jak to uczynił Sąd pierwszej instancji, dzielić tych spraw na sprawę A. B. i sprawę niniejszą tylko dlatego, że rekompensata została jej już wypłacona w części odrębną decyzją administracyjną.

W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd pierwszej instancji nie dokonał właściwej oceny rozstrzygnięć administracyjnych dokonanych w niniejszej sprawie, a zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a także art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, są usprawiedliwione i na podstawie art. 185 § 1 ww. ustawy orzekł, jak w sentencji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie decyzje i zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Natomiast w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny - uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - uznał, że Sąd ten nie dokonał właściwej oceny rozstrzygnięć administracyjnych dokonanych w niniejszej sprawie.

Stwierdził, iż zarówno organy administracyjne jak i Sąd błędnie przyjęły, że pismo M. N. i M. P. z dnia 25 listopada 2009 r. "o dopuszczenie do postępowania w charakterze strony w sprawie dotyczącej ustalenia A. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP" jest wnioskiem o wszczęcie nowego postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Tymczasem pismo to stanowiło ich wniosek - jako spadkobierczyń po zmarłym w dniu [...] lipca 1994 r. dziadku F. K. - o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym nr [...], z wniosku A. B. złożonym w dniu 11 grudnia 1990 r. i zakończonym wydaniem prawomocnej już decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., którą Wojewoda [...] potwierdził A. B. prawo do rekompensaty w ½ części.

Ponadto Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z jednym stosunkiem materialnoprawnym w sprawie dochodzenia prawa do rekompensaty i jest jedna sprawa administracyjna w tym przedmiocie. Nie można zatem, tak jak to uczynił Sąd pierwszej instancji, dzielić tych spraw na sprawę A. B. i sprawę M. .N i M. P. tylko dlatego, że rekompensata została już A. B. wypłacona w ½ części odrębną decyzją administracyjną.

Uznał także, iż z treści przepisu art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wynika, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot, zaś obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest ustalenie wszystkich stron postępowania - co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.

Rozpoznając zatem ponownie wniosek skarżących, Wojewoda [...] weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny - które wiążą w tej sprawie zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i organ.

Organ potraktuje ww. pismo z dnia 25 listopada 2009 r. jako wniosek o dopuszczenie M. N. i M. P. do udziału w postępowaniu administracyjnym nr [...], z wniosku A. B. złożonym w dniu 11 grudnia 1990 r. i zakończonym wydaniem prawomocnej już decyzji z dnia [...] lipca 2009 r.

Weźmie też pod uwagę, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z jednym stosunkiem materialnoprawnym w sprawie dochodzenia prawa do rekompensaty - zatem jest jedna sprawa administracyjna w tym przedmiocie i konieczne jest ustalenie wszystkich stron postępowania.

Następnie rozpatrzy przedmiotową sprawę i wyda stosowną decyzję.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Na marginesie Sąd pragnie zauważyć, że stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie oceny wniosku - złożonego po ustawowym terminie 31 grudnia 2008 r. przez osoby, które wnoszą o dopuszczenie ich do toczącego się postępowania w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty z wniosku innej osoby złożonego w terminie – nie jest jednolite.

Analogiczna sytuacja miała miejsce w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1988/10.

W przedmiotowej sprawie w dniu 15 lipca 2009 r. złożony został przez S. M.-P. wniosek o włączenie jej do prowadzonego w [...] Urzędzie Wojewódzkim postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia ... września 2009 r. odmówił wnioskodawczyni potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazując, że wniosek złożony został po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zgodnie z którym wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty można było składać w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia ... grudnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję stwierdzając, że decyzja Wojewody [...] nie narusza prawa.

Podniósł, że wniosek złożony do Wojewody [...]w dniu [...] lipca 2009 r., dotyczący potwierdzenia prawa do rekompensaty, złożony został po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Termin zawarty we wskazanym przepisie, jako termin prawa materialnego jest nieprzywracalny, a zatem złożenie wniosku po tym terminie musi każdorazowo skutkować decyzją o odmowie potwierdzenia wnioskodawcy prawa do rekompensaty. Organ administracji publicznej nie ma uprawnień do przywrócenia terminu prawa materialnego. Jest on terminem prekluzyjnym - jego upływ powoduje wygaśnięcia prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła S.M.-P. podnosząc, iż w piśmie dnia 13 lipca 2009 r., skierowanym do Wojewody [...]zawarła oświadczenie o dołączeniu się do sprawy nr ... toczącej się z wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, złożonego przed 1 stycznia 2009 r. przez inne osoby. Do pisma dołączyła wszelkie znajdujące się w jej posiadaniu dokumenty. Zdaniem skarżącej organy obu instancji wydając decyzje całkowicie pominęły treść jej wniosku oraz stan faktyczny sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/WA 230/10 stwierdził nieważność decyzji organu I i II instancji uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji rażąco naruszają prawo.

Na wstępie Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przyjęte w powołanym przepisie rozwiązanie nie oznacza dowolności organu administracji publicznej we wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie strony. Wskazany przepis art. 61 § 1 kpa musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego. Zatem to przepisy prawa materialnego decydują o tym, czy postępowanie administracyjne może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek strony.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zasadą zatem jest, iż postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego wszczynane jest na wniosek. Przy czym podkreślić trzeba, że wszczęcie postępowania administracyjnego, które zgodnie z przepisami prawa może być wszczęte jedynie na wniosek, wymaga wyraźnego wniosku strony. Postępowanie administracyjne nie może być wszczęte, jeżeli stosowny wniosek o wszczęcie postępowania nie został złożony. Wszczęcie postępowania bez wniosku strony stanowi zaś rażące naruszenie zasady skargowości (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Następnie Sąd podał, iż w rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły potwierdzenia S.M.-P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F.P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uznając, że skarżąca złożyła wniosek o potwierdzenia prawa do rekompensaty po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jako okoliczność niebudzącą wątpliwości przyjęto zatem, iż stosowny wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie został przez stronę złożony.

Jednak Sąd uznał, iż ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że S.M.-P. nie występowała z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego. Świadczy o tym treść pisma z dnia 13 lipca 2009 r. (uznanego przez organy administracji publicznej za wniosek wszczynający postępowanie), w którym S.M.-P. oświadczyła, iż dołącza się do toczącego się w [...] Urzędzie Wojewódzkim postępowania w sprawie rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wynika to również z treści złożonego odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia ... września 2009 r., a także z treści wniesionej do Sądu skargi, w której skarżąca wyraźnie wskazała, że wnosząc pismo z dnia 13 lipca 2009 r. nie występowała o przyznanie jej prawa do rekompensaty, lecz jej zamiarem było dołączenie się do sprawy nr ..., toczącej się z wniosku innych spadkobierców F.P.

W ocenie Sądu organy administracji publicznej błędnie zakwalifikowały pismo skarżącej z dnia 13 lipca 2009 r. jako wniosek wszczynający postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Postępowanie w tym przedmiocie nie powinno było się toczyć. Decyzje organów obu instancji wydane więc zostały z rażącym naruszeniem art. 61 § 1 kpa oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - co uzasadnia stwierdzenie ich nieważności, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Mając zaś na uwadze, że wydane w sprawie decyzje podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego z powyższej przyczyny, Sąd nie badał merytorycznie tych decyzji, pod względem ich zgodności z prawem.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Minister Skarbu Państwa.

W skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej błędnie zastosował w przedmiotowej sprawie przepis art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. pomimo, że zaskarżona decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.

a) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez bezzasadne zarzucenie organowi popełnienia błędu subsumcji przejawiającego się w uznaniu przez organ, że pismo S.M.-P. z dnia 13 lipca 2009 r. stanowi wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty i w konsekwencji błędnego zastosowania przez organ w przedmiotowej sprawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wydania decyzji o odmowie przyznania prawa do rekompensaty,

b) art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 61 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie na skutek bezzasadnego przyjęcia, że decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia ... grudnia 2009 r. rażąco narusza prawo.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1988/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania - stwierdzając, iż zarzuty na jakich oparta została skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie przez Ministra Skarbu Państwa są trafne.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem naruszył art. 61 § 1 Kpa, art. 156 §1 pkt.2 Kpa i art.145 §1 pkt.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] o odmowie potwierdzenia S.M.-P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Polski, Sąd I instancji ocenił, iż pismo w/wym. z dnia 13 lipca 2009 r. nie stanowi wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, zaś brak wniosku oznacza, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż niewątpliwie postępowanie prowadzone na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) wymaga wniosku osoby zainteresowanej. Stanowi o tym art. 5 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego powinien być wyraźny i odpowiadać wymogom art. 63 Kpa.

Podniósł też, że w rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, iż w piśmie z dnia 13 lipca 2009 r. skierowanym do [...] Urzędu Wojewódzkiego S.M.-P. oświadczyła, że dołącza się do prowadzonego postępowania w sprawie nr ... dotyczącego rekompensaty za mienie pozostawione na wschodzie - jako spadkobierczyni po zmarłej F.P.

Jest zatem oczywiste, iż w chwili złożenia wspominanego pisma toczyło się już postępowanie administracyjne z wniosku innych spadkobierców o potwierdzenie ich prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami RP tej samej nieruchomości. Do pisma z dnia 13 lipca 2009 r. S.M.-P. załączyła dowody i oświadczenia o jakich mowa w art. 6 ww. ustawy.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w tych okolicznościach sprawy - mając na względzie przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - należało zastanowić się, czy pismo skarżącej z dnia 13 lipca 2009 r. jest wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, czy też wnioskiem o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym złożonym w trybie art. 62 Kpa. Stosownie do tego przepisu w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony.

Przepis art. 62 Kpa ma zastosowanie wówczas, gdy spełnione są kumulatywnie następujące przesłanki: a) istnieje wielość spraw administracyjnych, b) prawa i obowiązki w każdej z tych spraw wynikają z tego samego stanu faktycznego bądź z tej samej podstawy prawnej, c) w każdej z tych spraw właściwy jest ten sam organ administracji publicznej.

Przepis art. 62 Kpa upoważnia organ administracji publicznej do połączenia wielu spraw administracyjnych do wspólnego rozpatrzenia w jednym postępowaniu i rozstrzygnięcia tych spraw jedną decyzją administracyjną wydaną w wyniku tego postępowania.

Jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analizowany przepis nie znajdzie zastosowania w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy z następujących powodów:

- po pierwsze w dacie złożenia wniosku o połączenie spraw nie istniała wielość spraw administracyjnych, lecz prowadzone było jedno postępowanie administracyjne,

- po drugie potwierdzenie prawa do rekompensaty wymaga wniosku strony złożonego przed upływem ściśle określonego terminu.

W ustawie brak jest przepisu z którego wynikałoby, że złożenie w ustawowym terminie wniosku przez choćby jednego ze spadkobierców skutkuje względem pozostałych.

Wręcz przeciwnie - jak trafnie podniesiono to w skardze kasacyjnej - ratio legis regulacji zawartej w art. 5 ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców, bez potrzeby ustalania pozostałych i ich miejsca zamieszkania. Z przepisów ustawy wynika, iż każdy spadkobierca, po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, a niezależnie od tego co postanowią pozostali spadkobiercy.

W tej sytuacji samo nienazwanie pisma z dnia 13 lipca 2009 r. wnioskiem o wszczęcie postępowania, nie oznacza, iż pismo to w istocie nie jest wnioskiem o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy - tym bardziej że wniosek ten spełnia wymogi określone w art. 63 Kpa.

Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść pisma z dnia 13 lipca 2009 r. - przy uwzględnieniu przepisu art. 5 ust. 1 ustawy - wyraźnie świadczy o tym, iż stanowi ono wniosek o wszczęcie postępowania, tak jak poprawnie zakwalifikowały to organy administracji publicznej.

O tym, że pismo (podanie) jest wyraźne, jasne, klarowne decyduje bowiem to, czy jego treść pozwala na odczytanie intencji (woli) autora pisma, bez potrzeby usuwania w drodze podejmowania określonych zabiegów choćby najmniejszych wątpliwości.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że zainteresowana chce otrzymać rekompensatę z tytułu pozostawienia przez jej spadkodawców nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Sąd I instancji nie wyjaśnił czym, jeżeli nie wnioskiem o wszczęcie postępowania miałoby być wspomniane pismo.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok podnosząc, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie sprawę oceni zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z prawem.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2012 w sprawie sygn. akt I SA/WA 2151/11 oddalił skargę. Wyrok ten jest prawomocny – bez skargi kasacyjnej.

Również takie samo stanowisko jak Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt I OSK 1988/10 zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie sygn. akt I SA/WA 404/12 oddalając skargę M.K. (wyrok nie jest prawomocny).

W przedmiotowej sprawie L.C. wnioskiem z dnia 29 grudnia 2008 r. zwrócił się we własnym imieniu do Wojewody [...]o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione przez W. i H. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Następnie M.K. w dniu 13 lipca 2011 r. złożyła wniosek o przystąpienie do postępowania prowadzonego na wniosek jej brata L.C. o przyznanie rekompensaty.

Wojewoda [...] decyzją z dnia ... listopada 2011 r. odmówił potwierdzenia M.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i H. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - uznając, że przedmiotowy wniosek został złożony po upływie ustawowego terminu.

Po rozpatrzeniu odwołania M.K. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia ... grudnia 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia ... listopada 2011 r. - stwierdzając, że odwołanie nie może zostać uwzględnione.

W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji przywołał treść art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169,

poz. 1418, ze zm.) i wyjaśnił, iż potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. W wyniku analizy materiału dowodowego sprawy Minister

Skarbu Państwa stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ta przesłanka nie została spełniona, bowiem wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie

pozostawione poza obecnymi granicami kraju został złożony przez wnioskodawczynię w dniu 13 lipca 2011 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż M.K. w swoim odwołaniu podkreśliła, że wniosek w sprawie o rekompensatę w dniu 29 grudnia 2008 r. złożył już jeden ze spadkobierców L.C.- w związku z czym jej wniosek należy traktować jako przystąpienie do już prowadzonego postępowania. Odnosząc się do tego zarzutu organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie przewidziane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. ma charakter wnioskowy i jest wszczynane tylko i wyłącznie na wniosek strony. Wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty mogą złożyć albo wszyscy spadkobiercy w jednym wniosku bądź każdy z nich z osobna. Przywołana ustawa jednoznacznie wskazuje, że prawo do rekompensaty może być potwierdzone tylko tym podmiotom, które w tym zakresie złożyły stosowny wniosek do właściwego wojewody.

W przedmiotowej sprawie spośród spadkobierców W. i H. S. wniosek w terminie przewidzianym przepisami ustawy (w dniu 29 grudnia 2008 r.) złożył tylko L.C. Zatem wobec faktu niezłożenia przez M.K. wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w terminie, niemożliwe jest w stanie faktycznym i prawnym przedmiotowej sprawy, potwierdzenie jej prawa do rekompensaty. Minister podkreślił, że czym innym jest pojęcie osoby uprawnionej do prawa do rekompensaty, a czym innym pojęcie osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast może ono zostać potwierdzone przez wojewodę jedynie w stosunku do tych spadkobierców, którzy złożyli wnioski o potwierdzenie tego prawa.

Dodatkowo Minister zauważył, iż w niniejszej sprawie nie ma również zastosowania art. 62 kpa, umożliwiający przystąpienie do toczącego się postępowania. Nie są bowiem spełnione zawarte w nim przesłanki warunkujące możliwość jego zastosowania, ponieważ w dacie złożenia wniosku o przyłączenie się do toczącego się postępowania nie istniała wielość spraw administracyjnych, lecz prowadzone było jedno postępowanie administracyjne, a po drugie sprawa administracyjna o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymaga indywidualnego wniosku złożonego w określonym terminie. Organ II instancji podkreślił, że w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej brak jest przepisu, z którego wynikałoby, że złożenie w ustawowym terminie wniosku przez jednego ze spadkobierców skutkuje względem pozostałych. W tym przypadku mamy do czynienia z jedną sprawą administracyjną, w której jedynie występuje wielość stron. Zatem nie istnieje w niniejszej sprawie wielość spraw administracyjnych, które łączy się formalnie do rozpoznania w jednym postępowaniu, a jedynie prowadzone jest postępowanie, którego przedmiotem jest jedna sprawa administracyjna, zakończona decyzją administracyjną. Ponadto zwrot z wyżej powołanego przepisu - że można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie - oznacza, iż organ administracji publicznej wcale nie jest do tego zobligowany. Każdy ze spadkobierców - po spełnieniu koniecznych wymogów - może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od wielkości posiadanego udziału i może to zrobić niezależnie od tego, co zdecydują pozostali spadkobiercy. Z tego względu sam fakt, że M.K. swój wniosek zatytułowała "o przystąpienie do prowadzonego postępowania" nie oznacza, że pismo to w istocie nie jest wnioskiem o którym mowa w art. 5 ust.1 ustawy o realizacji rekompensaty zwłaszcza, iż w jego treści skarżąca wyraźnie wnosi o potwierdzenie jej prawa do rekompensaty. O tym, jaki charakter ma wnoszone do organu pismo, decyduje zaś jego treść wskazująca na wolę wnioskodawcy. Z tego względu należy stwierdzić, że organ I instancji trafnie ocenił, iż wniosek M.K. z dnia 13 lipca 2011 r. wszczął nową sprawę administracyjną o potwierdzenie prawa do rekompensaty i jednocześnie słusznie stwierdził, że wniosek ten został złożone po upływie terminu, który jest terminem prawa materialnego i po jego upływie potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niedopuszczalne.

Po rozpoznaniu skargi M.K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd podniósł, że materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że stosownie do powołanego przepisu postępowanie prowadzone na podstawie tej ustawy wymaga złożenia przez uprawnioną osobę odpowiedniego wniosku wraz z wymaganymi przez tę ustawę

dokumentami. Zasadą zatem wynikającą z tego przepisu jest, że postępowanie

administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego wszczynane jest jedynie na wniosek uprawnionej osoby i to tylko w zakresie przysługujących

wnioskodawcy uprawnień. Przy czym podkreślić trzeba, że wszczęcie postępowania administracyjnego, które zgodnie z przepisami prawa może być wszczęte jedynie na wniosek, wymaga wyraźnego wniosku strony (art. 61 § 1 i 2 kpa). Postępowanie

administracyjne nie może być wszczęte, jeżeli stosowny wniosek o wszczęcie postępowania nie został złożony. Wszczęcie postępowania bez wniosku strony stanowi rażące naruszenie zasady skargowości (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W ocenie Sądu orzekającego w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, brak jest przepisu, z którego wynikałoby, że złożenie w ustawowym terminie wniosku przez choćby jednego ze spadkobierców automatycznie skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego względem wszystkich pozostałych. Wręcz przeciwnie ratio legis regulacji zawartej w art. 5 ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców, bez potrzeby ustalania pozostałych i ich miejsca zamieszkania. Z przepisów ustawy wynika, że każdy spadkobierca po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, niezależnie od tego, co postanowią pozostali spadkobiercy (wyrok NSA z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1988/10,

Nie ulega więc wątpliwości, że w niniejszej sprawie każdy z następców prawnych W. i H. S., aby uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty, powinien wystąpić z osobnym wnioskiem, a każdy wniosek wszczyna osobną sprawę administracyjną, które to sprawy mogą zostać połączone w jednym postępowaniu, w trybie art. 62 kpa. Rację ma więc Minister Skarbu Państwa stwierdzając, iż czym innym jest pojęcie osoby uprawnionej do rekompensaty, a czym innym osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Prawo do rekompensaty może zostać potwierdzone przez właściwego wojewodę jedynie w stosunku do tych spadkobierców, którzy złożyli wnioski

o potwierdzenie prawa w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. - przy czym każdy

zainteresowany spadkobierca powinien złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do

rekompensaty. Wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego powinien być wyraźny i odpowiadać wymogom art. 63 kpa.

Następnie Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że w piśmie z dnia 13 lipca 2011 r. skierowanym do Urzędu Wojewódzkiego w R., skarżąca stwierdziła, iż - wykorzystując możliwość przystąpienia do toczącego się postępowania - wyraża wolę uczestniczenia w postępowaniu prowadzonym z wniosku L.C. w sprawie nr ... dotyczącego rekompensaty za mienie pozostawione przez ich matkę S.C. Jest zatem oczywiste, że w chwili złożenia wspominanego pisma toczyło się już postępowanie administracyjne z wniosku innego podmiotu o potwierdzenie jego prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP. Niewątpliwie postępowanie wszczęte wnioskiem L.C. z dnia 29 grudnia 2008 r. dotyczyło jedynie potwierdzenia prawa do uzyskania rekompensaty przez wnioskodawcę, jako jednego z następców prawnych W. i H. S. Przedmiotowy wniosek wszczął zatem postępowanie administracyjne, którego stroną był jedynie L. C. i postępowanie to dotyczy jedynie jego praw do rekompensaty za mienie pozostawione przez W. i H. S.

W tych okolicznościach sprawy, mając na względzie przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. należało rozstrzygnąć, czy przywołany wyżej wniosek skarżącej jest wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, jak twierdzą organy orzekające, czy też wnioskiem o dopuszczenie do udziału w toczącym się już postępowaniu administracyjnym, jak twierdzi skarżąca, złożonym w trybie art. 62 kpa.

W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 62 kpa w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Przepis art. 62 kpa upoważnia organ administracji publicznej do połączenia wielu spraw administracyjnych do wspólnego rozpatrzenia w jednym postępowaniu i rozstrzygnięcia tych spraw jedną decyzją administracyjną wydaną w wyniku tego postępowania.

Ma on zastosowanie wówczas, gdy spełnione są kumulatywnie następujące przesłanki: a) istnieje wielość spraw administracyjnych, b) prawa i obowiązki w każdej z tych spraw wynikają z tego samego stanu faktycznego bądź z tej samej podstawy prawnej, c) w każdej z tych spraw właściwy jest ten sam organ administracji publicznej.

W ocenie Sądu orzekającego analizowany przepis nie może znaleźć zastosowania w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, ponieważ w dacie złożenia wniosku przez skarżącą nie istniała jeszcze wielość spraw administracyjnych, lecz prowadzone było jedno postępowanie administracyjne. Ponadto potwierdzenie prawa do rekompensaty wymaga wniosku strony złożonego przed upływem ściśle określonego terminu, a w ustawie brak jest przepisu, z którego wynikałoby, iż złożenie w ustawowym terminie wniosku przez choćby jednego ze spadkobierców skutkuje względem pozostałych.

W tej sytuacji samo nienazwanie wniosku złożonego przez skarżącą wnioskiem

o wszczęcie postępowania nie oznacza, że jej pismo w istocie nie jest wnioskiem

o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, tym bardziej, iż spełnia ono wymogi określone

w art. 63 kpa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1988/10)

Podsumowując Sąd stwierdził, że w jego ocenie treść pisma z dnia 13 lipca 2011 r. - przy uwzględnieniu przepisu art. 5 ust. 1 ww. ustawy - wyraźnie świadczy o tym, iż stanowi ono wniosek o wszczęcie postępowania, tak jak poprawnie zakwalifikowały to organy administracji publicznej orzekające w rozpatrywanej sprawie. O tym, że pismo (wniosek, podanie) jest wyraźne, jasne, klarowne decyduje bowiem to, czy jego treść pozwala na odczytanie intencji (woli) autora tego pisma, bez potrzeby usuwania w drodze podejmowania określonych zabiegów choćby najmniejszych

wątpliwości.

W niniejszej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że skarżąca chciała otrzymać rekompensatę z tytułu pozostawienia przez jej dziadków nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej i taką też wolę odzwierciedla treść złożonego wniosku.

Oznacza to, że skarżąca złożyła swój wniosek o potwierdzenie prawa do

rekompensaty z uchybieniem terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - co uzasadniało wydanie decyzji odmownej w stosunku do niej w oparciu

o art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie.

Na zakończenie Sąd zauważył że analogiczny wyrok (prawomocny – bez skargi kasacyjnej) zapadł w sprawie sygn. akt. I SA/Wa 402/12 – dotyczącej wniosku J.W. złożonego w dniu 14 lipca 2011 r. oraz wniosku W.W. złożonego w dniu 16 lipca 2011 r. o przystąpienie do postępowania prowadzonego na wniosek L.C. o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione przez W. i H. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.