Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 166/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 15 w zw. z art. 138 par. 1 pkt 1, art. 28 w zw. z art. 29 i 30, art. 32 i art. 40 par. 2, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skarg A. P. i M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zobowiązania właściciela gruntu do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2018 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. P. i M. G. kwoty po 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. P. i M. G. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zobowiązania właściciela gruntu do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

W dniu 28 września 2016 r. organ I instancji zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie rozpoznania wniosku A. P. i S. G. w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na działce ew. nr 517/2 położonej w obr. [...] poprzez podniesienie poziomu ww. działki powodujące spływanie wody z tej działki na działki ew. nr 516/1, 516/2, 516/3, 516/4, 516/5 i 516/6.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] organ I instancji odmówił zobowiązania właściciela gruntu – działki ew. nr 517/2 obr. [...] do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Po rozpoznaniu odwołania M. G., organ odwoławczy decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na niedoręczenie pełnomocnikowi jednego z uczestników zawiadomienia o wszczęciu postępowania.

Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] organ I instancji ponownie odmówił zobowiązania właściciela gruntu – działki ew. nr 517/2 obr. [...] do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Po rozpoznaniu odwołań A. P., M. G. i B. P. organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] organ I instancji odmówił zobowiązania właściciela gruntu – działki ew. nr 517/2 obr. [...] do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Jako podstawę prawną decyzji organ podał art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (u.p.w. z 2001 r.), art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (u.p.w. z 2017 r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że wypełniając zalecenia organu odwoławczego, postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r. dopuścił dowód z opinii biegłego. W związku z powyższym w dniu 5 kwietnia 2018 r. odbyły się oględziny działek ew. nr 517/2, nr 516/1, nr 516/2, nr 516/3, nr 516/4, nr 516/5, nr 516/6 przy udziale biegłego.

Organ I instancji wskazał, że na podstawie materiału dowodowego i wizji w terenie biegły w swojej opinii stwierdził, że w niniejszej sprawie odwodnienie powierzchni o zmniejszonej chłonności, takich jak: dach budynku na działce ew. 517/2, podjazdy do garaży podziemnych oraz chodniki, realizowane jest poprzez kanalizację deszczową z odprowadzeniem wód opadowo - roztopowych przyłączem kanalizacji deszczowej o średnicy 160 mm do miejskiej sieci kanalizacji deszczowej. Wyjątek stanowią powierzchnie balkonów i tarasów od strony wschodniej budynku wielorodzinnego oraz wiata śmietnikowa, z których wody wprowadzane są na wschodnią część działki ew. nr 517/2 stanowiącą głównie teren biologicznie czynny. Wody opadowo- roztopowe z wiaty śmietnikowej zlokalizowanej przy ul. [...] spływają głównie w kierunku w/w ulicy, a następnie przejmowane są przez wpusty uliczne miejskiej sieci kanalizacji deszczowej. Biegły stwierdził, że ukształtowanie terenu oraz kierunki spływu powierzchniowego wód na części działki ew. nr 517/2 zostały zmienione, a realizacja inwestycji na w/w działce doprowadziła do zwiększonego spływu powierzchniowego wód opadowo- roztopowych w kierunku oraz bezpośrednio w pobliżu segmentów garażowych (w rejonie ich północnej elewacji) na działkach ew. nr 516/2, nr 516/3, nr 516/4, nr 516/5, nr 516/6. Wielkości spływu powierzchniowego wód opadowych biegły określił jako niewielkie - wynoszące dla złożonych parametrów obliczeniowych Qmax = 0,76 l/s. Biegły zaznaczył, że "w toku przeprowadzonych czynności (oględzin) nie stwierdzono szkód na terenie działek nr 516/2, nr 516/3, nr 516/4, nr 516/5, nr 516/6 oraz wewnątrz garażu na działce nr 516/2. Oględziny wewnątrz garażu na działce ew. nr 516/2 wykazały: brak wilgoci na murze (śladów zawilgocenia ścian) czy też tzw. wykwitów wewnątrz budynku, brak pęknięć, odbarwień czy złuszczającej się powłoki malarskiej." Biegły wskazał, że nie ma podstaw do nakazania właścicielowi działki ew. nr 517/2 wykonania urządzeń zabezpieczających szkodom lub przywrócenia stanu poprzedniego.

Następnie organ I instancji wyjaśnił, że podstawą prawną do wydania niniejszej decyzji jest art. 29 u.p.w. z 2001 r., zgodnie z którym:

1. Właściciel gruntu, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Organ I instancji stwierdził, że z analizy w/w przepisu wynika, że wydanie decyzji nakazującej właścicielowi przywrócenie do stanu poprzedniego lub wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom jest możliwe tylko przy łącznym spełnieniu trzech warunków:

1) nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie,

2) zmiany stanu wody są szkodliwe dla gruntów sąsiednich,

3) istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zmianą a szkodą; na skutek pewnych zdarzeń doszło do naruszenia stosunków wodnych, przy czym musi być to naruszenie tego rodzaju, że powoduje szkodę na gruntach sąsiednich.

Organ I instancji stwierdził, że aby móc zastosować art. 29 u.p.w. z 2001 r. niezbędne jest udowodnienie zmiany stanu wody na gruncie oraz wykazanie szkody będącej następstwem tej zmiany. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1549/10: "organ administracji może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania określonych urządzeń zapobiegających szkodom wtedy, gdy tenże właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, a zwłaszcza kierunek jej spływu ze szkodą dla gruntów sąsiednich (...). Zawsze musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy między zachowaniem się właściciela gruntu i bezpośrednim skutkiem tego zachowania, jakim ma być wyrządzenie szkody na gruncie sąsiednim w zakresie zmiany stanu wody. Nawet jeżeli dana osoba wykonuje jakieś prace np. na drodze, ale nie powodują one zmiany stanu wód na gruntach sąsiednich np. co do zmiany kierunku spływu wód lub intensywności tego spływu - nie można mówić o naruszeniu art. 29 Prawa wodnego." Również w wyroku z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 880/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, iż: "Zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (przykładowo: nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (wybetonowanie działki, wzniesienie murowanego ogrodzenia), a także wykonanie innego rodzaju prac powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie".

Organ I instancji wyjaśnił, że na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalił, że ukształtowanie terenu działki ew. nr 517/2 zostało zmienione. Jednak, jak określił biegły w swojej opinii, ilość wód opadowych mogąca spływać na działki ew. nr 516/2, 516/3, 516/4, 516/5 i 516/6 jest niewielka. Aby móc zastosować art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r., niezbędne jest udowodnienie zmiany stanu wody na gruncie oraz wykazanie szkody będącej następstwem tej zmiany. Organ I instancji stwierdził, że podczas rozpraw w terenie wielokrotnie przeprowadzanych w trakcie niniejszego postępowania nigdy nie stwierdzono występowania szkód na działkach ew. nr 516/2, 516/3, 516/4, 516/5 i 516/6.

Organ I instancji stwierdził również, że pojawiające się w toku postępowania uwagi właścicieli garaży dotyczące m.in. odtworzenia ogrodzenia, wykonania izolacji ścian garażowych, wątpliwości w sprawie nasadzeń na działce ew. nr 517/2 (przy tylnej ścianie garaży), ustalenia granicy między działkami ew. nr 516/2, 516/3, 516/4, 516/5 i 516/6 a działką ew. nr 517/2, zniszczenia nasadzeń wzdłuż ogrodzenia działki ew. nr 517/2 do wjazdu do garaży oraz spraw związanych z wyburzeniem jednego z garaży - wychodzą poza zakres postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 u.p.w. z 2001 r., w związku z czym organ ich nie rozpatrywał.

Organ I instancji wskazał również, że pismem z dnia 27 sierpnia 2018 r. wnioskodawcy wnieśli dodatkowe uwagi dotyczące złożonego w dniu 6 sierpnia 2018 r. pisma J. W. i załączonej do niego dokumentacji zdjęciowej, obrazującej stan garaży podczas realizacji inwestycji na działce ew. nr 517/2. Organ uznał, że zawarte w w/w piśmie uwagi nie mają istotnego wpływu na wynik prowadzonego postępowania. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 1998 r., sygn. akt I SA/Gd 1863/96: "(...) odpowiednio zgłoszony wniosek dowodowy winien być uwzględniony. Jednakże zasada ta nie może dotyczyć każdego, dowolnego wniosku dowodowego bowiem prowadziłoby to do paraliżu postępowania w sytuacji gdyby strona nie była zainteresowana rozpoznaniem sprawy nieustannie zgłaszając kolejne wnioski dowodowe (...)."

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący stwierdzili, że konflikt w przedmiotowej sprawie trwa już trzy lata, zaś fakt naruszenia stanu wody na działce ew. nr 517/2 potwierdzony został w opinii biegłego. Podniesiony został bowiem o ok. 40 cm pierwotny poziom terenu tej działki, która przylega do segmentu garaży na działkach ew. nr 516/1, nr 516/2, nr 516/3, nr 516/4, nr 516/5 i 516/6.

Skarżący zarzucili, że uzasadnienie decyzji organu I instancji jest rażąco nierzetelne, niespójne i stronnicze na rzecz właściciela działki ew. nr 517/2, ponadto nie uwzględnia wszystkich istotnych faktów dotyczących przedmiotowej sprawy. W szczególności skarżący wskazali, że podniesienie o około 40 cm poziomu działki ew. nr 517/2 jest niezgodne z projektem budowlanym na tej działce i jego aktualizacją, albowiem Dyrektor Wydziału Architektury [...] w piśmie [...] z dnia 26 września 2016 r. stwierdził, że: "projekt budowlany zatwierdzony decyzją z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] Nr [...] jak i jego zmiana z dnia [...] kwietnia 2016 r. nie przewiduje podniesienia terenu". Ponadto w toku rozprawy administracyjnej w dniu 11 października 2016 r. stwierdzono szkodę w terenie przy w/w garażach, przy czym koszty usunięcia tej szkody (tj. koszty malowania ścian zewnętrznych) zostały pokryte przez właściciela garażu na działce ew. nr 516/2.

Skarżący stwierdzili, że w wyniku podniesienia poziomu terenu działki ew. nr 517/2 o ok. 40 cm, każdorazowo następuje spływanie wody deszczowej z tej działki na sąsiednie działki ew. nr 516/1, nr 516/2, nr 516/3, nr 516/4, nr 516/5 i nr 516/6, co potwierdziła opinia biegłego, i dokumentują to zdjęcia dostarczone do Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa [...]. W okresie trwania intensywnych opadów deszczu powoduje to powstawanie szkód w garażach (zalewanie ich fundamentów i ścian, przenikanie wód do ich wnętrza, niszczenie ich otynkowania i malowania). Zdaniem skarżących istnieje każdorazowo związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy podniesieniem pierwotnego poziomu terenu dziatki ew. nr 517/2 a powstawaniem szkód w garażach (których nie było przed podniesieniem poziomu terenu tej działki), co stanowi ewidentne naruszenie art. 29 u.p.w. z 2001 r.

Uzasadniając zarzut ignorowania dostarczanego materiału dowodowego oraz woli ugodowego załatwienia powstałego konfliktu, skarżący wskazali na:

a) dostarczenie do Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa [...], zdjęć dokumentujących szkody w postaci zalewania fundamentów i ścian garaży, przenikania wód do ich wnętrza (pisma z dnia 12 czerwca 2017 r., z dnia 18 czerwca 2017 r., z dnia 21 lipca 2017 r., z dnia 28 marca 2018 r., z dnia 17 lipca 2018 r.,

b) dostarczenie w dniu 28 sierpnia 2018 r. do Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa [...] pisma właścicieli garaży,

c) złożoną przez właścicieli garaży właścicielowi działki ew. nr 517/2 propozycję ugodowego załatwienia powstałego konfliktu, która została przez niego odrzucona. Natomiast właściciele garaży, po uzyskaniu ustnej zgody J. W. - kierownika budowy bloku mieszkalnego na działce ew. nr 517/2, wykonali na własny koszt izolację północnej ściany segmentu garaży, która została zniszczona i usunięta za przyzwoleniem J. W., ponosząc koszty bez żadnej rekompensaty,

4) przeprowadzanie rozpraw administracyjnych w terenie w pogodne dni, a nie w dni deszczowe. Skarżący wskazali, że na pierwszej rozprawie administracyjnej w dniu 11 października 2016 r. stwierdzono szkodę w postaci zalewania fundamentów i ścian garażu na działce ew. nr 516/2, jednakże uznano nieprawdziwe wyjaśnienia G. K., ignorując natomiast wyjaśnienie właściciela tego garażu oraz żądanie ustalenia wysokości nawiezionej ziemi i dotarcia do opaski tego garażu. Również w czasie rozprawy w terenie z udziałem biegłego (w słoneczny dzień) nie było możliwości dotarcia do opaski tego garażu, albowiem J. W. uniemożliwił podjęcie takich czynności, co naraziło Urząd Miasta w [...] na dodatkowe koszty,

5) w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2018 r. podano, że: "Wzdłuż garaży od strony północnej w odległości ok. 1,30 m nasadzono 10 lip na wysokości już rosnącego drzewa – katalpy (...) Nie widać żadnych zamoknięć i szkód". Skarżący stwierdzili, że nasadzenia drzew twardych (nie 10 lip, tylko brzóz, lip i świerków) nastąpiły z rażącym naruszeniem prawa ( art. 4 i 42 k.c.).

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do unormowania wynikającego z treści art. 29 ust. 1 pkt 1 u.p.w. z 2001 r., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Na zasadzie art. 29 ust. 3 tej samej ustawy jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom. Jak wynika z treści przytoczonych powyżej przepisów prawa warunkiem koniecznym do zastosowania wynikających z nich dyspozycji normatywnych jest kumulatywne (jednoczesne) spełnienie dwóch przesłanek, tzn. po pierwsze musi wystąpić zmiana stanu wody na gruncie, oraz po drugie musi wystąpić szkoda, która z ową zmianą stanu wody pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo- skutkowym. Organ odwoławczy stwierdził, że pogląd taki znajduje bardzo szerokie i w istocie jednolite poparcie w istniejącym w tym zakresie dorobku zarówno judykatury (orzecznictwa sądowego) jak i doktryny przedmiotu (tzn. nauki materialnego prawa administracyjnego), zatem przytaczanie na tą okoliczność konkretnych wyroków sądów administracyjnych, czy też odpowiednich publikacji naukowych jest w ocenie organu całkowicie zbędne i zdecydowanie wykracza poza ramy formalne zakreślone dla uzasadnień decyzji administracyjnych wyznaczonych przez jednoznaczną treść art. 107 k.p.a.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w aktach administracyjnych weryfikowanej sprawy zalega opinia biegłego, z której wynika, iż w sprawie nie ma podstaw do nakazania właścicielowi działki ew. nr 517/2 wykonania urządzeń zabezpieczających lub przywrócenia stanu poprzedniego. W takim stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, iż brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej wydanej przez organ I instancji.

W ustawowym terminie skarżący wnieśli skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego, domagając się jej uchylenia.

Skarżący wnieśli również o objęcie rozstrzygnięciem kwestii wyburzenia garażu na działce ew. nr 516/1 bez wymaganego pozwolenia, oraz nasadzeń dziewięciu drzew liściastych i jednego świerka na działce ew. nr 517/2 w bliskiej odległości od północnej ściany segmentu garaży na działkach ew. nr 516/2, nr 516/3, nr 516/4, nr 516/5 i nr 516/6.

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a ponadto wskazali na podniesienie o 40 cm terenu działki ew. nr 516/1, które w ich ocenie również doprowadziło do naruszenia stosunków wodnych. Ponadto skarżący stwierdzili, że szkody w garażach mają już trwały charakter, w postaci śladów na wysokości 30 cm po zawilgoceniu ścian, odprysków i odbarwienia pomalowanego tynku, wyrazistych pęknięć na ścianach północnej i południowej garaży, a także widocznych śladów szkody po przenikaniu wody do wnętrza (w tym popękanie posadzki pod wpływem jej zamarzania w czasie mrozów).

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2019 r. Sąd zawiesił z urzędu postępowanie sądowoadministracyjne z uwagi na śmierć uczestnika L. K.

Postanowieniem z dnia 19 października 2020 r. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie z udziałem E. K., jako następcy prawnego zmarłego L. K.

Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2021 r. Sąd zawiesił z urzędu postępowanie sądowoadministracyjne z uwagi na śmierć uczestnika L. P.

Postanowieniem z dnia 23 lutego 2021 r. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie z udziałem M. R., B. P. i U. D., jako następców prawnych zmarłego L. P.

W piśmie procesowym z dnia 10 września 2021 r. skarżący A. P. wskazał na szkody powstałe w obrębie garażu na działce nr 516/2, załączając odpowiednią dokumentację fotograficzną.

W załączeniu do pisma z dnia 14 września 2021 r. pełnomocnik skarżącej M. G. przedłożył dokumentację fotograficzną mającą obrazować szkody powstałe na spornych działkach garażowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargi podlegały uwzględnieniu na podstawie przesłanek, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami skargi, w tym podniesionymi w niej zarzutami i wnioskami (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sprawa została rozstrzygnięta przez kontrolowane organy z istotnym naruszeniem prawa procesowego, które co najmniej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia. Naruszenia te dotyczą wzorców normatywnych wynikających z art. 7, art. 15 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1, art. 28 w zw. z art. 29 i 30, art. 32 i 40 § 2, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że podlegające kwalifikacji legalnościowej postępowanie administracyjne toczyło się z udziałem zmarłej w dniu [...] sierpnia 2006 r. (odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...] grudnia 2020 r., k. 411 akt sądowych) M. P., do której były kierowane czynności i akty kontrolowanych organów, w tym zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji. Skierowanie decyzji do zmarłej strony może być podstawą do stwierdzenia nieważności orzeczenia w tej części (art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 28-30 k.p.a.), jednak w niniejszej sprawie – ze względu na istotne wady procesowe kontrolowanych aktów oraz konieczność powtórzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części – wystarczające było uznanie, że adekwatną sankcją wadliwości decyzji organów drugiej i pierwszej instancji będzie ich uchylenie celem ponownego rozpoznania sprawy z udziałem następców prawnych strony, która już nie żyła w momencie wszczęcia postępowania.

W drugiej kolejności stwierdzono, że organy drugiej i pierwszej instancji z naruszeniem zasad określonych w art. 32 i 40 § 2 k.p.a. traktowały pełnomocnika skarżącej M. G. – S. G. jak stronę postępowania, pomimo iż podmiot ten jedynie reprezentował ww. stronę. Czynności procesowe organów oraz decyzje kończące postępowanie w danej instancji były błędnie kierowane do S. G. oraz doręczane, bez właściwego wskazania, że ww. podmiot reprezentuje stronę postępowania. Tego rodzaju praktyka jako wysoce wadliwa i niedopuszczalna powinna zostać zaniechana w toku dalszego postępowania.

Po trzecie, w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego uchylono się w całości od merytorycznej oceny istotnych zarzutów odwołania skarżącego A. P. oraz skarżącej M. G. (w uzasadnieniu decyzji na str. 9 wskazano, że odwołanie pochodzi od S. G., pomimo iż podmiot ten reprezentował jedynie M. G.). Strony skarżące w bardzo obszernych odwołaniach wskazały szereg istotnych w sprawie okoliczności oraz dowodów, które zostały pominięte lub zupełnie zignorowane przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy w części ustalającej uzasadnienia decyzji ograniczył się jedynie do przytoczenia ww. okoliczności i dowodów (zob. s. 9-12 decyzji odwoławczej), bez dokonania oceny zarzutów odwoławczych oraz bez wyjaśnienia – wobec utrzymania w mocy decyzji pierwszej instancji (niezależnie od jej wadliwości – zob. uwagi poniżej) – stronom skarżącym powodów uznania ich twierdzeń za bezzasadne lub niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie działanie jest nie do przyjęcia, naruszając w sposób rażący zasadę merytoryczności administracyjnego toku instancji.

Po czwarte, bardzo poważne i rażąco wadliwe z procesowego punktu widzenia okazały się działania i zaniechania organu pierwszej instancji w zakresie, w jakim organ ten całkowicie zignorował pisma procesowe stron postępowania zawierające twierdzenia, zarzuty oraz dowody dotyczące istotnych w sprawie okoliczności faktycznych (przede wszystkim związanych z powstaniem szkód w obiektach garażowych na działkach nr 516/2-516/6 w następstwie naruszenia stosunków wodnych w wyniku podniesienia poziomu gruntu na działkach nr 516/1 oraz 517/2). Jako wadliwy należy również ocenić sposób i warunki (przede wszystkim czasowe) przeprowadzenia oględzin na działkach nr 516/1-516/6 i 517/2. Nie może zostać także uznany za prawidłowy sposób końcowej oceny opinii biegłego hydrologa.

Odnosząc się szczegółowo do podstaw faktycznych stwierdzonych powyżej uchybień, Sąd stwierdza, co następuje.

A. Organ pierwszej instancji w sposób rażąco naruszający obowiązki procesowe pominął milczeniem i zignorował treść pism (w tym podniesione w nich twierdzenia, zarzuty, wnioski oraz dowody) stron postępowania, pomimo że pisma oraz załączone do nich dokumenty dotyczyły istotnych na tle art. 29 ust. 3 mającej zastosowanie w przedmiotowej sprawie uchylonej ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne przesłanek prawnych. Przede wszystkim nie poddano jakiejkolwiek ocenie twierdzeń oraz dowodów (w tym dokumentacji zdjęciowej) zawartych lub dołączonych do pism procesowych: a) J. W. (pismo z dnia 6 sierpnia 2018 r.); b) A. P., S. G., B. P. i S. G. (pismo z dnia 27 sierpnia 2018 r.); c) S. G. (pismo z dnia 20 lipca 2018 r.); d) A. P. (pisma z dnia 20 lipca 2018 r., z dnia 18 lipca 2018 r., z dnia 6 kwietnia 2018 r.). Ponadto organ pierwszej instancji nie odniósł się szczegółowo do wszystkich istotnych w sprawie twierdzeń i zarzutów stron (w tym skarżącego A. P.), zgłoszonych w toku rozprawy administracyjnej z dnia 19 sierpnia 2018 r. (k. 120 i n. tomu II akt organu pierwszej instancji) oraz rozprawy administracyjnej z dnia 5 kwietnia 2018 r. (k. 101 i n. tomu II akt organu pierwszej instancji).

B. Nie do przyjęcia – jako sprzeczne z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego – są kategoryczne i końcowe ustalenia faktyczne i wnioski organów co do istnienia i zakresu realnych lub potencjalnych szkód będących konsekwencją naruszenia stosunków wodnych na działkach nr 516/2-516/6, dokonane i sformułowane przede wszystkim na podstawie oględzin przeprowadzonych w dniach słonecznych lub niezwiązanych z przebiegiem lub zakończeniem intensywnych lub ciągłych opadów (będący podstawą ustaleń biegłego dzień 5 kwietnia 2018 r. był słoneczny; por. także s. 16 opinii biegłego z dnia 30 kwietnia 2018 r.). Jest oczywiste, że prawidłowa (pełna i wiarygodna) ocena w zakresie szkodliwego oddziaływania zmiany stosunków wodnych (w tym uszczerbków w zakresie zabudowy garażowej na ww. działkach) nie jest możliwa bez uwzględnienia stanu faktycznego istniejącego na spornym obszarze w okresie intensywnych (ciągłych) opadów. Brak uwzględnienia tego rodzaju okresów podważa nie tylko prawidłowość końcowych ustaleń faktycznych organów, lecz także musi wpłynąć na ocenę wiarygodności i wartości dowodowej opinii biegłego hydrologa z 30 kwietnia 2018 r.

C. Zastrzeżenia budzi także zupełność, jednoznaczność oraz aktualność opinii biegłego hydrologa Ł. A. z 30 kwietnia 2018 r. Przede wszystkim organ pierwszej instancji nie dokonał aktualizacji (przez uzupełnienie opinii) twierdzeń i ocen biegłego po przedłożeniu przez strony postępowania licznych pism i materiałów zdjęciowych (zob. m.in. pisma wymienione powyżej – pkt A). Ze względu na pojawienie się przedłożonych przez strony postępowania nowych twierdzeń i dowodów dotyczących istotnych na tle art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne okoliczności faktycznych związanych z przesłanką szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie zmian stosunków wodnych, biegły z inicjatywy organu miał obowiązek zająć stanowisko wobec powyższych facta noviter oraz szczegółowo uzasadnić sformułowane wnioski. W tym zakresie podstawy ustaleń, ocen i wniosków biegłego są niepełne, a przez to potencjalnie wadliwe. Organ prowadzący postępowanie powinien był także wyjaśnić i właściwie ocenić niejednoznaczności merytoryczne wniosków opinii hydrologicznej. O ile bowiem fakt zmiany poziomu gruntu na działkach nr 516/1 i 517/2 (o ok. 40 cm) i związanej z tym zmiany stosunków wodnych na spornym obszarze nie budzi wątpliwości, o tyle kwestia realizacji przesłanki szkodliwego oddziaływania powyższej zmiany na grunty sąsiednie (działki nr 516/2-516/6) nie została ostatecznie wyjaśniona i prawidłowo rozstrzygnięta. Powstaje bowiem pytanie, czy – jak stwierdził biegły – sama wielkość zmiany (wzrost) spływu powierzchniowego – oceniona jako "niewielka" (Qmax = 0,76 l/s), przy uwzględnieniu warunków lokalnych, w tym prędkości spływu, wielkości i układu sąsiednich działek, wpływu nasadzenia na podniesionym gruncie licznych drzew zacieniających budynki garażowe, nie ma potencjału generowania szkodliwego oddziaływania. Sąd zauważa również, że samo stwierdzenie biegłego, że na działkach garażowych "nie wystąpiły szkody, których wartość finansową można oszacować", jest na tle przesłanki szkodliwego oddziaływania z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne nieadekwatne, albowiem powyższy przepis nie uzależnia stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki od wartości ekonomicznej powstałych szkód. Obowiązkiem biegłego oraz organów jest zatem ustalenie wszelkich szkód, które wykazują konieczny i adekwatny związek z jednorazowym, ciągłym lub nieuchronnym oddziaływaniem zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie oraz – w razie ich stwierdzenia – wydanie takiego rozstrzygnięcia, które doprowadzi do przywrócenie stanu poprzedniego lub do zapobieżenia powstawaniu szkód w przyszłości. Już z samej treści art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, który przewiduje możliwość nakazania właścicielowi gruntu odpowiedzialnemu za zmianę stosunków wodnych wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, można wyprowadzić wniosek, że organ orzekając w sprawie uregulowania stosunków wodnych jest zobowiązany do uwzględnienia zakresu szkód, które w następstwie oddziaływania zmiany stosunków wodnych mogą powstać w przyszłości. Organy orzekające w sprawie przyjęły zatem zbyt wąską i nieuprawnioną wykładnię przesłanki szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie.

Końcowo Sąd stwierdza, że obowiązkiem organów orzekających w ponownym toku instancji jest uwzględnienie nie tylko materiału faktograficznego (w tym fotograficznego) pominiętego w toku poprzedniego postępowania (w tym pochodzącego z 2018 r.), lecz także materiału, który powstał (i znajduje się w dyspozycji stron postępowania) w okresie lat 2019-2021. Część tego materiału została przedłożona w toku niniejszego postępowania sądowego i powinna zostać włączona do akt postępowania administracyjnego jako nowy materiał procesowy. Organy powinny przy tym pamiętać, że także sprawa o uregulowanie stosunków wodnych jest co do zasady rozstrzygana według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania ostatecznej decyzji, a więc wszelkie zmiany w tym stanie podlegają uwzględnieniu aż do dnia zakończenia postępowania w danym toku instancji. Uchylenie kontrolowanych decyzji skutkuje przekazaniem do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, która ponownie znajdzie się w stanie zawisłości.

Mając na względzie wszystkie podniesione argumenty i przesłanki, obowiązkiem Sądu było uwzględnienie skarg przez uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. (punkt I wyroku) oraz zasądzenie na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. od skarżonego organu na rzecz stron skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, na które złożyły się uiszczone przez skarżących wpisy sądowe.