Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2492/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędzia WSA Łukasz Trochym Asesor WSA Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi Spółki [...] S.A. w B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 13 lipca 2022 r. nr DO-II.7610.130.2022.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 13 lipca 2022 r., nr DO-II.7610.130.2022.JL, Minister Rozwoju i Technologii, po rozpoznaniu odwołania Spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej "Spółka" lub "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 12 maja 2022 r., nr NWIV.752.151.2014, o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z 12 maja 2022 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], k. m. [...], obejmującego działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2, dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Spółka zarzucając organowi naruszenie art. 200 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu.

Decyzją z 13 lipca 2022 r. Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 12 maja 2022 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podniósł, że Spółka [...] S.A. jest następcą prawnym [...] w [...], a zatem posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu.

Nie budzi również wątpliwości Ministra ustalenie organu pierwszej instancji, dokonane na podstawie treści księgi wieczystej nr [...], że przedmiotowy grunt oznaczony jako działki nr [...] i nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z [...] października 1970 r., Rep. [...] Nr [...].

Spór dotyczy natomiast tego czy przedmiotowy grunt znajdował się w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie [...] w [...] (poprzednika prawnego skarżącej)

Organ przywołał treść art. 38 ust. 2 i art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i wskazał, że zarząd nieruchomością był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać.

Minister podniósł, że stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Prawo zarządu do działek nr [...] i nr [...] Spółka wywodzi z przedłożonej do akt sprawy zawartej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży z [...] października 1970 r., Rep. [...] Nr [...] oraz odpisu księgi wieczystej nr [...]. Jednakże, zdaniem organu, powyższa umowa nie dowodzi istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do spornej nieruchomości. Z jej treści wynika, że przedmiotowe działki zostały nabyte przez Skarb Państwa od osób fizycznych w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W ocenie organu, skutkiem zawarcia powyższej umowy było zatem jedynie przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. nie przewidywały wywłaszczenia nieruchomości z jednoczesnym oddaniem jej w użytkowanie przedsiębiorstwu państwowemu.

Minister podniósł, że w dacie zawarcia umowy sprzedaży zagadnienie władania mieniem Skarbu Państwa przez jednostki państwowe na terenie miast i osiedli regulowały przepisy obowiązującej wówczas ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm., następnie Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). Organ przywołał treść art. 10 tej ustawy i wskazał, że uzyskanie przez państwowe jednostki organizacyjne jakiegokolwiek tytułu prawnego do nieruchomości w dacie zawarcia ww. umowy sprzedaży, w tym użytkowania, mogło nastąpić jedynie w trybie ustawy z 14 lipca 1961 r., a więc poprzez oddanie właściwej jednostce państwowej nieruchomości w użytkowanie w drodze decyzji administracyjnej. Sam natomiast fakt nabycia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego, przeznaczonej na potrzeby przedsiębiorstwa, jak również późniejsze faktyczne władanie tą nieruchomością przez przedsiębiorstwo, nie mogło wywołać skutku w postaci nabycia przez przedsiębiorstwo prawa użytkowania tej nieruchomości. Takiego skutku nie przewidywała bowiem obowiązująca ustawa z 14 lipca 1961 r.

Możliwość uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną prawa zarządu w odniesieniu do nieruchomości państwowych w drodze umowy sprzedaży nieruchomości wprowadził dopiero art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Tym samym, zdaniem organu, nie można przyjąć, że państwowe jednostki organizacyjne, które przed dniem wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. nabyły nieruchomość w drodze umowy zawartej na rzecz Skarbu Państwa uzyskały z mocy prawa zarząd. Na poparcie powyższego organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 691/21, Lex nr 3309786).

Minister podniósł, że umowa sprzedaży z 6 października 1970 r. została zawarta jeszcze przed wejściem w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r., tj. przed 1 sierpnia 1985 r. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania powyższych przepisów w odniesieniu do tej umowy.

Wobec powyższego, zdaniem organu, również odpis z księgi wieczystej nr [...] nie może stanowić dowodu potwierdzającego prawo zarządu do spornej nieruchomości. Wpis w dziale II powyższej księgi o treści: "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu [...] w [...]" został bowiem ujawniony na podstawie powyższego aktu notarialnego z [...] października 1970 r., który dotyczył jednak wyłącznie nabycia własności gruntu przez Skarb Państwa.

Minister dodał, że w toku postępowania Spółka nie nadesłała żadnych innych dokumentów świadczących o istnieniu prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r.

Końcowo organ wskazał, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym co do zasady na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, tj. ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Nie oznacza to jednak, że strona zainteresowana korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem powinna zrezygnować z aktywności dowodowej, zwłaszcza w sytuacjach, w których ocena materiału dowodowego nie jest w pełni jednoznaczna.

Na marginesie Minister podniósł, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Wojewoda ustalił, że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła część pasa drogowego drogi publicznej, co potwierdza pismo Burmistrza Miasta [...] z 4 listopada 2014 r. oraz Starosty [...] z 17 listopada 2014 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła Spółka [...] S.A. z siedzibą w [...] zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu,

b) błędną wykładnię § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. i odmowę uznania mocy dowodowej umowy zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa oraz odpisowi z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomością,

c) art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z 14 lipca 1961 r. oraz art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985 r. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie, że grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd tych jednostek, w sytuacji gdy właściwe zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu,

d) art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. (w pierwotnym brzmieniu), poprzez ich błędną wykładnię objawiającą się uznaniem, że poprzednik prawny skarżącej nie uzyskał z mocy ustawy prawa zarządu w stosunku do spornych nieruchomości na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, co w dalszej kolejności skutkowało odmową stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego gruntów na mocy art. 200 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że poprzednik prawny skarżącej uzyskał prawo zarządu nabytymi nieruchomościami najpóźniej w dniu wejścia w życie powyższej ustawy, tj. w dniu 1 sierpnia 1985 r.,

2) przepisów postępowania, to jest:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób dowolny i wybiórczy wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

b) wybiórczą i dowolną ocenę dowodów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i błędne przyjęcie, że umowa sprzedaży z 6 października 1970 r. nie może stanowić dowodu na potwierdzenie istnienia prawa zarządu względem spornych nieruchomości, co doprowadziło do błędnego uznania, że sporne nieruchomości nie znajdowały się pod zarządem [...] w [...],

c) bezzasadne pominięcie okoliczności wskazanych w treści księgi wieczystej nr [...], które jednoznacznie wskazują na istnienie zarządu po stronie [...] w [...],

d) art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżąca nie udowodniła, ze jej poprzednik prawny posiadał prawo zarządu spornej nieruchomości,

e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w sposób wyczerpujący przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dowodom zaoferowanym przez skarżącą i niewskazanie faktów pozwalających na przyjęcie odmiennego stanowiska niż to, na które wskazuje skarżąca

Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania.

Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci fotokopii umowy sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowiącej podstawę wpisu do księgi wieczystej oraz wszystkich dokumentów dotychczas zgromadzonych w aktach sprawy.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca legitymuje się dokumentami w postaci: aktu notarialnego z [...] października 1970 r. oraz wpisu w księdze wieczystej nr [...], które potwierdzają sprawowanie zarządu na całości przedmiotowej nieruchomości.

Prawo rzeczowe do gruntu poprzedniczka prawna skarżącej nabyła na podstawie umowy sprzedaży. Powołując się na prezentowaną w orzecznictwie NSA wykładnię art. 8 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. skarżąca podniosła, że skoro powyższy przepis obowiązywał już od dnia wejścia w życie przedmiotowej ustawy, to wydaje się oczywiste, że intencją ustawodawcy było jego zastosowanie do nieruchomości nabytych przed datą wejścia tej ustawy w życie. Zdaniem skarżącej, ustawa z 29 kwietnia 1985 r. uregulowała zatem sytuację prawną podmiotów, które nabyły grunty pierwotnie nie stanowiące własności państwowej, ale wykonywały wobec nich uprawnienia wynikające z prawa własności Państwa.

Skarżąca podniosła, że w rozporządzeniu z 10 lutego 1998 r. ustawodawca wskazał wprost, że wystarczającą podstawą stwierdzającą prawo zarządu jest uznawany wpis w księdze wieczystej stwierdzający to prawo. Dopóki zatem nie zostanie obalone domniemanie wynikające z księgi wieczystej, wskazujące na prawdziwość wpisów, organ administracji nie ma podstaw do kwestionowania treści księgi wieczystej. Wpis do księgi wieczystej, stosownie do art. 626(8) kodeksu postępowania cywilnego jest bowiem orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.

Ponadto, organ pominął treść art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., który w dacie wejścia w życie ustawy i brzmieniu na 5 grudnia 1990 r. stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Zamiana prawa użytkowania na prawo zarządu następowała zatem z mocy prawa na podstawie wskazanego przepisu.

Zdaniem skarżącej, organ miał zatem wystarczające dokumenty potwierdzające, że w dniu 5 grudnia 1990 r. w odniesieniu do spornych działek istniało prawo zarządu, które z mocy prawa przekształciło się w użytkowanie wieczyste gruntu, ale dokonał ich dowolnej oceny.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 21 sierpnia 1997 r.". Zgodnie z powołanym przepisem, o stwierdzenie nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali mogą ubiegać się te państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie.

Kluczowe zatem dla podjęcia na tej podstawie decyzji było ustalenie, czy podmiot ubiegający się o uwłaszczenie (w niniejszej sprawie [...] w [...] będąca poprzedniczką prawną skarżącej) na dzień 5 grudnia 1990 r. legitymował się prawem zarządu sporną nieruchomością.

Wyjaśnić w tej sytuacji trzeba, że zarząd (obecnie trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam więc fakt korzystania przez przedsiębiorstwo, a następnie spółkę, z nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa nie kreuje prawa zarządu. Decydujące znaczenie mają bowiem w tym aspekcie dwa zagadnienia: dzień wejścia w życie ustawy, tj. 5 grudnia 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tej dacie określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Natomiast obowiązująca wówczas ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., Nr 79, poz. 464), dalej zwana "ustawą z 29 kwietnia 1985 r.", przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 ustawy, dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) umowa o nabyciu nieruchomości. Na gruncie powołanych regulacji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się trafny pogląd, że istnienia zarządu nie można domniemywać. Istotne jest również to, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (por. uchwała składu 7 sędziów SN z 23 września 1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994/2/27 oraz wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 929/09, Lex nr 595619).

W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Spór dotyczy natomiast tego czy przedłożone przez skarżącą dokumenty potwierdzają spełnienie przez jej poprzedniczkę prawną przesłanki posiadania prawa zarządu do gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r.

W kwestii sposobu dokumentowania prawa zarządu podstawowe znaczenie mają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem". W § 4 rozporządzenia ustawodawca wymienił dokumenty wskazujące na istnienie prawa zarządu, którymi mogą być: decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd; decyzja o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeśli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.; umowa między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawarta za zgodą organu; umowa zawarta w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r., przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa; odpis księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości; decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością; decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.; uchwała, zarządzenie lub decyzja wydana w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości; protokół przekazania nieruchomości sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., a także umowa o przekazaniu nieruchomości lub protokół przekazania nieruchomości sporządzone przed 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Ponadto, zgodnie z § 5 rozporządzenia, w przypadku niezachowania się powyższych dokumentów stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron, złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.

Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę organów, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego poprzedniczce prawnej skarżącej spółki do wnioskowanych nieruchomości. Akta sprawy potwierdzają, że w się w odniesieniu do spornych nieruchomości skarżąca nie wylegitymowała jednym z dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Ma to zaś w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie, gdyż o zarządzie lub użytkowaniu nie świadczy samo przeznaczenie gruntu lub władanie nim przez poprzedniczkę prawną skarżącej.

Sąd w składzie orzekającym podziela również ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że o tytule prawnym do konkretnie oznaczonej nieruchomości nie mogą stanowić akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone, aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała aby dysponowała takim indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości czy to w formie decyzji administracyjnej czy w formie umowy. W świetle zaś art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., dla nabycia prawa użytkowania wieczystego mienia z mocy prawa decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny dotyczący tego mienia istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r.

Na potwierdzenie swoich praw do spornych nieruchomości skarżąca przedstawiła akt notarialny - umowę sprzedaży nieruchomości z [...] października 1970 r. zawartą w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z postanowieniami tej umowy Skarb Państwa nabył od osoby fizycznej nieruchomość opisaną w księdze wieczystej nr [...]. Umowa ta nie dowodzi jednak, zdaniem sądu w składzie orzekającym, istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu poprzedniczki prawnej skarżącej w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Z jej treści jednoznacznie bowiem wynika, że przedmiotowe grunty zostają sprzedane Państwu Polskiemu - [...] w [...] (§ 2 aktu notarialnego z [...] października 1970 r.). W tej sytuacji wyjaśnić trzeba, że do dnia [...] lipca 1985 r. zakupione w formie umowy sprzedaży grunty nabywane były na własność Skarbu Państwa. Następnie, już jako tereny państwowe, mogły być przekazywane jednostkom państwowym (a taką była poprzedniczka prawna skarżącej) i organizacjom społecznym w użytkowanie. Przekazanie to odbywało się w drodze decyzji na podstawie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm.), które to prawo użytkowania później przekształciło się w zarząd na mocy art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Dopiero od 1 sierpnia 1985 r. (tj. od daty wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r.), sama umowa sprzedaży świadczyła, na mocy art. 8 ust. 3 powołanej ustawy, o nabyciu przez państwowe jednostki organizacyjne prawa zarządu. Skarżąca nie przedstawiła jednak stosownej decyzji o przekazaniu spornych nieruchomości w użytkowanie, a umowa sprzedaży, na którą się powołuje została zawarta w dniu [...] października 1970 r.

Regulacje dotyczące tzw. "zaszłości" znalazły się natomiast w przepisie przejściowym, tj. w art. 80 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Przepis ten wyraźnie wskazywał, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Jak już wcześniej jednak wykazano, sporna nieruchomość nie znajdowała ani w zarządzie ani w użytkowaniu poprzedniczki prawnej skarżącej, co wyłączało ją spod zastosowania powołanego przepisu. W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska skarżącej, opartego o przywołane w skardze poglądy orzecznictwa, że umowa sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowi dokument potwierdzający prawo zarządu do gruntu istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r.

Do wykazania prawa zarządu nie jest również wystarczający, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, powoływany przez skarżącą wpis w dziale II księgi wieczystej nr [...] o treści "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu [...] w [...]". Wprawdzie odpis z księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości może stanowić dowód na istnienie prawa zarządu. Jednak konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie na jakiej podstawie wpis tego prawa został dokonany. Powoływany przez skarżącą wpis w dziale II księgi wieczystej został zaś ujawniony na podstawie aktu notarialnego z [...] października 1970 r. W tym okresie obowiązywał system jednolitej własności państwowej. Ujawnienie w takich uwarunkowaniach prawnych w księdze wieczystej, obok Skarbu Państwa, wpisu o zarządzie i użytkowaniu mienia państwowego, wywłaszczonego na wniosek określonej jednostki, podyktowany był w tej sytuacji potrzebą zabezpieczenia interesów osób trzecich. Podmioty te dzięki temu miały wiedzę przeciwko jakiej jednostce kierować ewentualne roszczenia związane z mieniem państwowym. Wskazany wpis w księdze wieczystej nie miał zatem na celu potwierdzenia określonej publicznoprawnej formy władania mieniem (zarządu), której sprawowanie w dacie 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe jest warunkiem jego uwłaszczenia. Wpis taki ujawniał, kto jest uprawniony do wykonywania w imieniu własnym własności państwowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 1963 r., sygn. akt I CR 336/63).

Podsumowując, wpis w księdze wieczystej mógłby zostać uznany za dowód na istnienie w dacie 5 grudnia 1990 r. zarządu przedsiębiorstwa państwowego jedynie wówczas gdyby oparto go na akcie to prawo kreującym, do którego nawiązanie zostałoby zawarte w treści księgi wieczystej. W ocenie Sądu, w taki sposób trzeba interpretować przyjętą w § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia regulację, że podstawą stwierdzenia przez organ prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych na dzień 5 grudnia 1990 r. jest odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości. W sytuacji zatem gdy z treści księgi wieczystej nie wynika aby ujawnienie zarządu w dziale II księgi znajdowało oparcie w indywidualnym akcie to prawo kreującym i takiego aktu skarżąca Spółka w toku postępowania nie przedstawiła, zasadnie organy obu instancji uznały sam wpis w księdze za niewystarczający dla stwierdzenia istnienia tego prawa w dacie kluczowej z punktu widzenia uwłaszczenia.

Podsumowując, wyniki przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego nie potwierdziły istnienia dokumentów o przekazaniu [...] w [...] przedmiotowego gruntu w użytkowanie w trybie art. 8 ust. 1 lub przepisów szczególnych wymienionych w art. 43 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), czy dokumentów, o których mowa w art. 38 ust. 2 lub w art. 87 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Nie ma też jakichkolwiek dowodów, że w niniejszej sprawie zastosowanie znalazł art. 37 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Czyni to niezasadnym zarzut błędnej wykładni art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r., § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 ww. rozporządzenia, art. 38 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 powołanej ustawy.

Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia przez organy art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 8 w zw. z art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Analiza akt sprawy potwierdza, że kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Także w zgodzie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organy przedstawiły swoje stanowisko w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć, które dostatecznie odzwierciedlają racje decyzyjne i wyjaśniają tok rozumowania organów. W uzasadnieniach decyzji organy prawidłowo również wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej.

Skoro zatem po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie uzyskano dowodu potwierdzającego zarząd spornymi nieruchomościami przez poprzedniczkę prawną skarżącej, to zarówno Wojewoda [...], jak też Minister Rozwoju i Technologii trafnie stwierdzili, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie.

Ponadto, Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci fotokopii umowy sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowiącej podstawę wpisu do księgi wieczystej oraz wszystkich dokumentów dotychczas zgromadzonych w aktach sprawy. Przedmiotowy wniosek dotyczy bowiem przeprowadzenia dowodu z dokumentów włączonych już w poczet materiału dowodowego, a tym samym wykracza poza granice uzupełniającego postępowania dowodowego określonego w art. 106 § 3 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 239), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).