Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 2027/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 43 ust 1 pkt 40, art. 43 ust 1 pkt 41, art. 43 ust. 13, art. 43 ust 1 pkt 12 lit a i b, art. 43 ust. 11 pkt 7 i 37-41,
journal: Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
article: art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 71,
journal: Dz.U. 2004 nr 146 poz 1546
law: Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 135 ust. 1 lit. d i f,
law: Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
journal: Dz.U.UE.L 1977 nr 145 poz 1 art. 13 cześć B lit. d pkt 6.
law: Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do  podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Bącal, Sędzia NSA Danuta Oleś (sprawozdawca), Sędzia NSA Hieronim Sęk, , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Banku [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 658/14 w sprawie ze skargi Banku [...] S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Banku [...] S.A. z siedzibą w W. na rzecz Ministra Finansów kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 658/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Banku [...] S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z 9 grudnia 2013 r., wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług.

Ze stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego, przedstawionych przez Bank [...] S.A. (dalej "Bank") wynikało, że Bank w ramach prowadzonej działalności na mocy umów zawieranych z towarzystwami funduszy inwestycyjnych (dalej "Towarzystwa") świadczy na rzecz funduszy (dalej "Fundusze") działalności na podstawie ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. nr 146, poz. 1546 ze zm. - dalej "u.f.i.") usługi w zakresie:

1) przechowywania, stanowiących aktywa Funduszy, papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz środków pieniężnych należących do Funduszy; w ramach usług Bank jest zobowiązany:

- przechowywać należące do Funduszy aktywa mające postać papierów wartościowych w formie zdematerializowanej, na podstawi art. 119 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. nr 211, poz. 1384, ze zm., dalej "u.o.i.f."); usługa ta polega na ewidencjonowaniu zdematerializowanych papierów wartościowych należących do Funduszy na rachunkach, na których dokonywane są odpowiednie zapisy dotyczące stanu posiadania tych papierów wartościowych;

- gromadzić na rachunkach bankowych, prowadzonych przez banki, na podstawie art. 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe, środki pieniężne z tytułu wpłat uczestników należące do Funduszy,

2) prowadzenia rejestru aktywów Funduszy zapisywanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inne podmioty, na podstawie art. 71 u.o.f.i.; w ramach tych usług Bank jest zobowiązany:

- zapewnić aby zbywanie i odkupywanie jednostek uczestnictwa lub emitowanie, wydawanie i wykupywanie certyfikatów inwestycyjnych odbywało się zgodnie z przepisami prawa i statutem Funduszy;

- zapewnić aby rozliczanie umów dot. aktywów Funduszy następowało bez nieuzasadnionego opóźnienia;

- kontrolować terminowość rozliczania umów z uczestnikami Funduszy;

- zapewnić aby wartość netto aktywów funduszu inwestycyjnego i wartość jednostek uczestnictwa była obliczana zgodnie z przepisami prawa i statutem Funduszy;

- zapewnić aby dochody Funduszy były wykorzystywane w sposób zgodny z przepisami prawa i statutem Funduszy;

- wykonywać polecenia Funduszy, za wyjątkiem tych, które są sprzeczne z prawem lub ze statutami Funduszy;

- przeprowadzić likwidację Funduszy w przypadkach wskazanych w statutach Funduszy lub wynikających z obowiązujących w tym zakresie przepisów. W tym w przypadku, po przeprowadzeniu likwidacji Funduszy, polegającej na: zbyciu ich aktywów, ściągnięciu należności Funduszy, zaspokojeniu wierzycieli Funduszy i umorzeniu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, Bank dokonuje wypłaty uczestnikom Funduszy, uzyskanych w toku likwidacji, środków pieniężnych.

Bank z tytułu świadczenia wyżej opisanych usług otrzymuje wynagrodzenie.

Bank nie prowadzi działalności maklerskiej, o której mowa w art. 69 ust. 2 u.o.i.f. Bank przechowuje aktywa Funduszy w postaci zdematerializowanych papierów wartościowych na rachunkach papierów wartościowych prowadzonych nie w ramach działalności maklerskiej, ale w ramach działalności powierniczej, zgodnie z art. 119 u.o.f.i. Na potwierdzenie takiej dzielności Bank posiada odrębną licencję Komisji Nadzoru Finansowego. W ramach fuzji Bank wstąpił w prawa z tyt. umów zawartych przez inny bank, których przedmiotem jest świadczenie usług maklerskich. Po fuzji Bank nie zawiera innych umów o świadczenie usług maklerskich, a także nie uczestniczy w ofertach publicznych, co sprawia że po fuzji nie świadczy usług maklerskich. Aktualny statut Banku nie obejmuje świadczenia usług maklerskich.

Opisane we wniosku usługi nie wypełniają znamion czynności określonych w art. 69 ust. 4 pkt 1 u.o.i.f. Niemniej usługi przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy stanowią element usługi z art. 43 ust. pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z nr 54, poz. 535 ze zm. dalej "ustawa o VAT"), które stanowią odrębną całość i są niezbędne do świadczenia usługi obrotu instrumentami finansowymi. Z perspektywy Funduszy, na rzecz których usługi są świadczone, są to także usługi stanowiące element usług wykonywanych przez Fundusze i niezbędne do ich świadczenia. Przedmiotem działalności Funduszy jest bowiem lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze proponowania nabycia jednostek uczestnictwa, w określone w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe.

Bank świadczy usługi przechowywania aktywów Funduszy (m. in. papierów wartościowych w formie zdematerializowanej) oraz prowadzenia rejestru aktywów Funduszy, w których ewidencjonuje wszystkie istotne ze wskazanej perspektywy informacje. Bez wykonania tych czynności przez wnioskodawcę Fundusze nie byłyby w stanie prowadzić swojej podstawowej działalności. Wskazane usługi są na tyle kluczowe dla dokonywania przez Fundusze transakcji, że powinny być uznane za istotny i niezbędny element tych transakcji.

Z perspektywy odbiorcy końcowego (uczestnika Funduszy) Bank wykonuje czynności, które w przeciwnym przypadku wykonywałby Fundusz. Dlatego należy uznać, że usługi te są specyficzne dla usług świadczonych przez Fundusze, gwarantujące prawidłowość czynności podejmowanych przez Fundusz w ramach prowadzonej przez nie działalności.

W tak opisanym stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym Bank zapytał:

1) Czy usługi świadczone obecnie i w przyszłości przez Bank na rzecz Funduszy obejmujące przechowywanie papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz środków pieniężnych na rachunkach bankowych korzystają ze zwolnienia z VAT?

2) Czy usługi świadczone obecnie i w przyszłości przez Bank na rzecz Funduszy, obejmujące prowadzenie rejestrów aktywów Funduszy zapisywanych na własnych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot korzystają ze zwolnienia z VAT?

Zdaniem Banku, wszystkie wymienione usługi objęte są zwolnieniem z VAT.

Usługi obejmujące przechowywanie papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz środków pieniężnych na rachunkach bankowych na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 ustawy o VAT. Zdaniem Banku, usługi związane z gromadzeniem na rachunkach bankowych środków pieniężnych Funduszu stanowią usługę w zakresie depozytów środków pieniężnych i prowadzenia rachunków pieniężnych (pkt 40).

Zwolnieniu na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT podlegają usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie. Ponieważ brak definicji legalnej przechowywania, to zdaniem Banku, należy posłużyć się definicją z art. 835 Kodeksu cywilnego, tj. przedmiotem umowy przechowania mogą być wyłącznie rzeczy ruchome (przedmioty materialne). Zdaniem Banku, wyłączenie ze zwolnienia w art. 43 ust.1 pkt 41 ustawy o VAT dotyczy jedynie przechowywania instrumentów finansowych w formie materialnej, nie zaś w formie zdematerializowanej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, do której odsyła ustawa o VAT, instrumentami finansowymi są papiery wartościowe. Ponieważ zgodnie z umowami z Towarzystwem, Bank świadczy na rzecz Funduszy usługi przechowania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej, usługi te są objęte zwolnieniem z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.

Z kolei usługi świadczone przez Bank na rzecz Funduszy, obejmujące prowadzenie rejestru aktywów Funduszu, zapisywanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inne podmioty zwolnione są z VAT na podstawie:

- art. 43 ust. pkt 40 i 41 ustawy o VAT jako usługi pomocnicze do usług związanych z przechowywaniem, stanowiących aktywa Funduszy, środków pieniężnych i papierów wartościowych w formie zdematerializowanej – w zakresie w jakim dotyczy aktywów przechowywanych przez Bank;

- art. 43 ust. 13 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 ustawy o VAT jako usługi stanowiące element usługi wymienionej w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 ww. ustawy, będące odrębną całością, właściwe oraz niezbędne do świadczenia usług związanych z przechowywaniem, stanowiących aktywa Funduszy, środków pieniężnych oraz papierów wartościowych w formie zdematerializowanej – w zakresie w jakim dotyczą aktywów przechowywanych przez inne niż Bank podmioty;

Ponadto Bank zastrzegł, że gdyby, zdaniem organu, przedstawiona argumentacja nie został uwzględniona, to usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy mogą korzystać ze zwolnienia z VAT, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b) ustawy o VAT, jako usługi zarządzania portfelami inwestycyjnymi Funduszy. Od 1 kwietnia 2013 r. ustawa o podatku od towarów i usług nie zwiera bowiem definicji zarządzania, dotychczas stosowanej dla celów art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT, gdyż art. 43 ust. 8 został uchylony. Zarządzania portfelami inwestycyjnymi Funduszy należy zatem definiować z uwzględnieniem orzecznictwa, które odwołuje się do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe UCITS (dalej: Dyrektywa UCITS).

Minister Finansów w wydanej interpretacji stanowisko Banku, zarówno w odniesieniu do stanu faktycznego jak i zdarzenia przyszłego, uznał za:

- nieprawidłowe w zakresie zwolnienia z VAT usług przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej;

- prawidłowe w zakresie zwolnienia z VAT usług przechowywania środków pieniężnych na rachunkach bankowych;

- nieprawidłowe w zakresie zwolnienia z VAT usług prowadzenia rejestrów aktywów Funduszy.

Organ stwierdził, że zwolnieniem z VAT objęte jest tylko przechowywanie środków pieniężnych na rachunkach bankowych, natomiast usług przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz prowadzenia rejestrów aktywów winny być opodatkowane stawką podstawową. Usługi te maja bowiem charakter czysto techniczny i nie stanowią usług finansowych, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 ustawy o VAT. Czysto techniczny charakter tych usług wyklucza również zastosowanie zwolnienia z art. 43 ust. 13 ustawy o VAT.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Bank wniósł o uchylenie interpretacji indywidualnej i zarzucił naruszenie:

- art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zwolnienie z podatku przewidziane w tym przepisie nie ma zastosowania w przypadku usług przechowywania stanowiących aktywa Funduszy papierów wartościowych w formie zdematerializowanej;

- art. 43 ust. 1 pkt 12 lit.b, pkt 40 i 41, ust. 13 ustawy o VAT przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zwolnienia z VAT przewidziane w tych przepisach nie mają zastosowania w przypadku usług prowadzenia rejestru aktywów Funduszy;

- art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz.749 ze zm., dalej "Ordynacja podatkowa") przez wydanie interpretacji nie odpowiadającej normatywnemu wzorcowi, tj. niezawierającej należytego uzasadnienia stanowiska przedstawionego przez organ jako prawidłowe oraz należytego uzasadnienia przesłanek, na podstawie których stanowisko przedstawione przez skarżącą zostało uznane za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu strona skarżąca podtrzymuje stanowisko i argumentację przedstawioną we wniosku o wydanie interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za niezasadną. Sąd stwierdził, że otrzymane przez Bank wynagrodzenie z tytułu przechowania aktywów Funduszy w postaci zdematerializowanych papierów wartościowych na rachunkach papierów wartościowych, prowadzonych w ramach działalności powierniczej Banku, nie jest objęte zwolnieniami z podatku od towarów i usług. Usługi przechowania papierów wartościowych, także w postaci zdematerializowanej zostały bowiem wyłączone ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.

Także wykonywane przez stronę skarżącą usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy zapisywanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot (wskazany w art. 71 u.f.i.) nie są objęte zwolnieniem z podatku od towarów i usług.

Z przedstawionego stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) wynika, że Bank, zgodnie z umową zawartą z Towarzystwem, wykonuje obowiązki depozytariusza Funduszy związane z prowadzeniem rejestru aktywów Funduszy. Koncepcja zwolnienie z podatku VAT usług prowadzenia rejestru aktywów funduszu, jako usług pomocniczych do usług związanych z przechowaniem stanowiących aktywa Funduszu środków pieniężnych i papierów wartościowych i w związku z tym także objętych zwolnieniami podatkowym, zdaniem Sądu nie prowadzi do oczekiwanego przez Bank celu. Sąd dokonał wykładni art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT i stwierdził, że usługa przechowania, stanowiących aktywa Funduszy, papierów wartościowych, także w formie zdematerializowanej, podlega opodatkowaniu według podstawowej stawki VAT. Takiej samej stawce podlegałaby usługa pomocnicza.

Z kolei zwolnienie przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT odnosi się wyłącznie do depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, transakcji płatniczych i transferów pieniężnych i nie ma związku z prowadzeniem przez Bank, rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot.

Z tych samych przyczyn co wskazane wyżej, nie jest także zasadne przyjęcie, że zwolnione są z podatku od towarów i usług usługi prowadzenia rejestrów aktywów Funduszy, dotyczące aktywów przechowywanych przez inny podmiot, jako usługi stanowiące element usługi przechowania papierów wartościowych w postaci zdematerializowanej lub przechowania środków pieniężnych. Usługi przechowania papierów wartościowych w postaci zdematerializowanej, zgodnie z przyjęta przez Sąd wykładnią art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, nie są zwolnione z podatku od towarów i usług (opodatkowane wg stawki podstawowej), a usługi przechowania środków pieniężnych zwolnione są wyłącznie jako usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, transakcji płatniczych i transferów pieniężnych i zwolnienie to nie ma związku z prowadzeniem przez Bank, jako depozytariusza, rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywanych inny podmiot.

Świadczone przez Bank na rzecz Funduszy usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywane przez Bank lub inny podmiot nie są też objęte zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b) ustawy o VAT (w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2013 r.). Świadczone przez Bank usługi wchodzą bowiem w zakres obowiązków depozytariusza. Obowiązki te, zarówno zgodnie z przepisami ustawy o funduszach inwestycyjnych, jak i zgodnie z przepisami Dyrektywy 85/611/EWG Rady z 20 grudnia 1985 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywane papiery wartościowe (UCITS) (Dz.U. UE. L. z 1985 r. nr 375.3 ze zm.), nie stanowią zarządzania portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych, ale kontrolę i nadzór nad ich działalnością. Celem wykonywania tych usług jest zapewnienie aby zarządzanie m in. portfelami inwestycyjnymi funduszy odbywało się zgodnie z prawem.

Sąd podkreślił, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 kwietnia 2013 r. w ustawie o podatku od towarów i usług nie ma już definicji zarządzania, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT (uchylono art. 43 ust. 8 tej ustawy).

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Bank. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie:

- art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż zwolnienie z podatku VAT przewidziane w tym przepisie nie znajduje zastosowania w przypadku usług przechowywania stanowiących aktywa funduszy inwestycyjnych papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b) ustawy o VAT, art. 43 ust. 1 pkt 40 i art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, a także art. 43 ust. 13 ustawy o VAT poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż zwolnienie z podatku VAT przewidziane w tych przepisach nie znajduje zastosowania w przypadku usług prowadzenia rejestru aktywów funduszy inwestycyjnych,

- przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez częściowe wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające ustawowemu wzorcowi polegające na braku należytego wyjaśnienia podstaw prawnych stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w zakresie opodatkowania usług prowadzenia rejestru aktywów Funduszy.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów i z tego względu podlega oddaleniu.

Zarzutami skargi kasacyjnej Bank usiłuje zwalczyć ocenę Sądu pierwszej instancji, który zaakceptował stanowisko organu podatkowego, iż w stanie faktycznym opisanym we wniosku o interpretację, tj. do świadczenia usług przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz usług prowadzenia rejestru aktywów funduszy inwestycyjnych, nie znajdują zastosowania zwolnienia wynikające z art. 43 ust. 1 pkt 40 i art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, a także z art. 43 ust. 13 oraz art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b) ustawy o VAT.

Przepis art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT stanowi, że zwolnione od podatku są usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych (...) oraz usług pośrednictwa w świadczeniu tych usług. Z kolei w myśl art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT zwolnione z podatku są usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie. Zgodnie z definicją z art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.i.f., instrumentami finansowymi są papiery wartościowe, rozumiane jako akcje, prawa poboru (w rozumieniu przepisów ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych), prawa do akcji, (...) certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe (...) oraz inne zbywalne prawa majątkowe.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT implementuje do polskiego systemu prawnego art. 135 ust. 1 lit. f dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. seria L z 2006 r. nr 347.1 – dalej "Dyrektywa 112"), zgodnie z którym "państwa członkowskie zwalniają transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw do papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2". Z mocy Dyrektywy 112, zwolnieniem są objęte transakcje, w tym pośrednictwo, których przedmiotem są akcje udziały, udziały w spółkach lub związkach obligacje i inne papiery wartościowe. Zwolnieniem nie zostały objęte dokumenty ustanawiające tytuł prawny do: towarów oraz praw do papierów wartościowych dających tytuł prawny do określonych udziałów w nieruchomości, praw rzeczowych dających ich posiadaczowi prawo do korzystania z nieruchomości, udziałów lub innych równoważnych udziałom tytułów dających ich posiadaczowi prawne i faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części. Ponadto z zakresu zwolnienia Dyrektywa 112 wyłączyła usługi przechowania i zarządzania akcjami, udziałami w spółkach lub związkach, obligacjami i innymi papierami wartościowymi.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I FSK 1144/12 (orzeczenie dostępne: www.nsa.gov.pl/orzeczenia) stwierdził, że art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT w zakresie, w jakim wyłącza ze zwolnienia od podatku od towarów i usług transakcje zarządzania innymi niż papiery wartościowe zbywalnymi instrumentami finansowymi, stanowi wadliwą implementację art. 135 ust. 1 lit. d) w zw. z lit. f) Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L 347 z 2006 r., poz.1), który transakcje te nakazuje traktować przez państwa członkowskie jako zwolnione od tego podatku. NSA nie miał przy tym wątpliwości, że z przepisów Dyrektywy 112 jednoznacznie wynika, że transakcje polegające na przechowywaniu i zarządzaniu papierami wartościowymi (akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje, itp.), są wyłączone ze zwolnienia od VAT.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrującego niniejszą sprawę, nie ma racji strona skarżąca twierdząc, że przy dokonywaniu wykładni pojęcia "przechowywania" użytego w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT należy odwołać się do definicji umowy przechowania zawartej w art. 835 Kodeksu cywilnego, który ogranicza umowę przechowania jedynie do rzeczy ruchomych (przedmiotów materialnych). Błędne jest wobec tego stanowisko strony skarżącej, że wyłączenie ze zwolnienia nie obejmuje papierów wartościowych w formie zdematerializowanej. Zgadzając się ze stanowiskiem Banku, pojęciu "przechowywania" nadalibyśmy inne znaczenie niż ma ono w prawie wspólnotowym.

W tym zakresie należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że wykładnia art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT przy wykorzystaniu definicji umowy przechowania z art. 835 Kodeksu cywilnego prowadziłaby do wyjaśnienia pojęć użytych w Dyrektywie 112 i przejętych przez krajową ustawę o podatku od towarów i usług, przy wykorzystaniu definicji zawartych w wewnętrznym prawie państwa członkowskiego. Taka wykładnia pojęć zawartych w przepisach Dyrektywy 112 niweczyła by skutek jaki regulacje dyrektywy winny osiągnąć.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w opisanym we wniosku o interpretację stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym, otrzymane przez Bank wynagrodzenie z tytułu przechowania aktywów Funduszy w postaci papierów wartościowych w formie zdematerializowanej, prowadzonych w ramach działalności powierniczej Banku, nie korzysta ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, gdyż usługi przechowania papierów wartościowych, także w postaci zdematerializowanej są wyłączone ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Zarówno przepisy Dyrektywy 112, jak i art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT nie uzależniają wyłączenia spod zwolnienia usług przechowania papierów wartościowych, od tego czy papiery wartościowe mają postać materialną czy są zdematerializowane.

Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje również stanowisko Sądu pierwszej instancji, który uznał, że świadczone przez Bank na rzecz Funduszy usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywane przez Bank lub inny podmiot nie są objęte zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b) ustawy o VAT. Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) i b) ustawy o VAT (w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2013 r.)., zwolnione od podatku są usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych (lit. a) oraz usługi zarządzania portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych o których mowa w lit. a lub ich częścią (lit. b). Świadczone przez Bank usługi wchodzą bowiem w zakres obowiązków depozytariusza. Obowiązki te, zarówno zgodnie z przepisami ustawy o funduszach inwestycyjnych, jak i zgodnie z przepisami Dyrektywy 85/611/EWG Rady z 20 grudnia 1985 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywane papiery wartościowe (UCITS) (Dz.U. UE. L. z 1985 r. nr 375.3 ze zm.), nie stanowią zarządzania portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych, ale kontrolę i nadzór nad ich działalnością.

Na poparcie swojego stanowiska Bank powołał się na wyrok TSUE z 7 marca 2013 r. w sprawie C-275/11, przy czym cytowany przez stronę fragment tego wyroku stanowi powtórzenie stanowiska prezentowanego wcześniej w wyroku w sprawie C-169/04.

Podkreślić przy tym należy, że zarówno organ wydający interpretację, jak i Sąd pierwszej instancji odniosły się szeroko do wyroku TSUE z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04. Orzeczenie to zapadło na gruncie art. 13 część B lit. d) pkt 6 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstaw wymiaru podatku (Dz. U. L. 145 srt. 1 - dalej: VI Dyrektywa), jednakże powołany przepis VI Dyrektywy stanowi odpowiednik art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112. Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie zwalniają następujące transakcje – zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie. W przepisach Dyrektywy 112 (także VI Dyrektywy), także w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług w brzmieniu obwiązującym od 1 kwietnia 2013 r., pojęcie zarządzania nie zostało zdefiniowane. Orzecznictwo TSUE (wyroki w sprawach C-8/03 i C-169/04) ukształtowało rozumienie pojęcia zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi jako ograniczające się do tych transakcji, które są ściśle związane z prowadzeniem funduszu tj. do określenia polityki inwestycyjnej, kupna i sprzedaży aktywów. Jeśli transakcje nie ograniczają się do podejmowania decyzji, to muszą bezpośrednio dotyczyć transakcji handlowych papierami wartościowymi. Czynności administracyjne związane z zarządzaniem funduszem inwestycyjnym mogą być objęte zwolnieniem z podatku od towarów i usług jeśli wraz z usługą podstawową "tworzą one odrębną całość i – jeśli je ocenić globalnie - są specyficzne i istotne dla zarządzania funduszami powierniczymi" (TSUE wyrok C-169/04). W powołanym wyroku TSUE w sposób jednoznaczny wyłączył możliwość zastosowania zwolnienia na podstawie art. 13 część B lit. d) pkt 6 VI. Dyrektywy (art. 135 ust. lit g Dyrektywy 112) do świadczenia usług odpowiadających obowiązkom wypełnianym przez depozytariusza, takich jak przechowywanie aktywów, wykonywanie poleceń spółki zarządzającej, zapewnienie prawidłowego obliczania wartości jednostek funduszu. Przepisy Dyrektywy 112 pozostawiły swobodę państwom członkowskim w zakresie określenia kręgu podmiotów na rzecz których świadczone usługi zarządzania są objęte zwolnieniem. Swoboda ta sprowadza się do wskazania tych funduszy, które spełniają kryteria specjalnych funduszy inwestycyjnych. W art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT wymieniono takie podmioty wskazując, że to usługi zarządzania tymi podmiotami są zwolnione z podatku od towarów i usług.

Również wykonywane przez Bank usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy zapisywanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot (wskazany w art. 71 u.f.i.) nie są objęte zwolnieniem z podatku od towarów i usług.

We wniosku o interpretację Bank przedstawił stan faktyczny (zdarzenie przyszłego) z którego wynika, że zgodnie z umową zawartą z Towarzystwem, Bank wykonuje obowiązki depozytariusza Funduszy związane z prowadzeniem rejestru aktywów Funduszy. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że koncepcja zwolnienie z podatku VAT usług prowadzenia rejestru aktywów funduszu, jako usług pomocniczych do usług związanych z przechowaniem stanowiących aktywa Funduszu środków pieniężnych i papierów wartościowych i w związku z tym także objętych zwolnieniami podatkowym, nie prowadzi do osiągnięcia zamierzonego przez Bank celu. Przyjęcie dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, zgodnie z którą usługa przechowania, stanowiących aktywa Funduszy, papierów wartościowych, także w formie zdematerializowanej, podlega opodatkowaniu według podstawowej stawki podatku od towarów i usług, prowadzi do wniosku, że takiej samej stawce podlegałaby usługa pomocnicza.

Zwolnienie podatkowe przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT odnosi się wyłącznie do depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, transakcji płatniczych i transferów pieniężnych i nie ma związku z prowadzeniem przez Bank, jako depozytariusza, rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot.

Wobec tego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczone przez Bank, jako depozytariusza usługi w zakresie prowadzenia rejestrów Funduszy nie są usługami zarządzania i nie korzystają ze zwolnieniem z opodatkowania podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b) ustawy o VAT.

Skarżący Bank wskazuje także na możliwość zastosowania art. 43 ust. 13 ustawy o VAT, zgodnie z którym zwolnienie od podatku stosuje się również do świadczenia usługi stanowiącej element usługi wymienionej w ust. 1 pkt 7 i 37-41. Jednak zgodnie z przyjęta przez Sąd pierwszej instancji wykładnią art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, usługi przechowania papierów wartościowych w postaci zdematerializowanej, nie są zwolnione z podatku od towarów i usług . Natomiast na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT zwolnione od podatku są usługi przechowania środków pieniężnych, jako usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, transakcji płatniczych i transferów pieniężnych. Żadne z tych zwolnień nie ma związku z prowadzeniem przez Bank, jako depozytariusza, rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez inny podmiot.

W świetle powyższej oceny niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 43 ust. 1 pkt 40 i art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, a także z art. 43 ust. 13 oraz art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b) ustawy o VAT.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł też podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 141 § 4 P.p.s.a. Zdaniem strony skarżącej przepis ten został naruszony poprzez częściowe wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające ustawowemu wzorcowi polegające na braku należytego wyjaśnienia podstaw prawnych stanowiska WSA we Wrocławiu w zakresie opodatkowania usług prowadzenia rejestru aktywów Funduszy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy określone w art. 141 § 4 P.p.s.a., w tym wyjaśnienie podstawy prawnej stanowiska Sądu w zakresie opodatkowania usług prowadzenia rejestru aktywów Funduszy. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej stanowisko Sądu w tym zakresie nie jest sformułowane w sposób ogólnikowy, bowiem możliwe jest przeanalizowanie zarówno toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, jak i zweryfikowanie słuszności podjętego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.