Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 966/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 144 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 2 marca 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1175/20 ze skargi J[...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C[...] z dnia 8 [...] r., nr S[...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L[...] z dnia 28 [...]r., znak O[...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C[...] na rzecz J[...] kwotę 500,00 (pięćset) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2021 r., II SA/Gl 1175/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J[...]na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C[...] z dnia 8 [...] r. nr S[...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 12 [...] r. J[...] złożył do Wójta Gminy L[...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem swojej nieżyjącej już matki J[...]. Do wniosku zostały dołączone wymagane prawem dokumenty, w tym wypis z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 29 [...]r., którym ojczym wnioskodawcy został uznany trwale za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia 28 [...] r. nr O[...] Wójt Gminy L[...] odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że niepełnosprawność nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018.2220 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.". Od tej decyzji odwołanie złożył jej adresat podnosząc, iż opiekuje się niepełnosprawnym ojczymem od 2018 r. Od 20 lat porusza się on na wózku inwalidzkim, ma niedowład prawostronny. Ponadto choruje na cukrzycę, nadciśnienie, jest po przebytym udarze mózgu oraz ma wszczepiony rozrusznik serca. Wnioskodawca wskazał również, że w dniu 31 marca 2019 r. zrezygnował z pracy by opiekować się niepełnosprawną matką i jej mężem, a po śmierci matki w dniu 7 maja 2020 r. tylko mężem matki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C[...] zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji w sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2019.2086 ze zm.), dalej jako "k.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium wskazało, że data powstania niepełnosprawności nie ma wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego i w konsekwencji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia. Jednakże podstawową przesłanką wnioskowanego świadczenia jest obowiązek alimentacyjny, który musi ciążyć na osobie ubiegającej się o to świadczenie wobec osoby wymagającej opieki. W konsekwencji, w świetle wykładni językowej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane ponieważ wnioskodawca: 1) nie jest ojcem osoby wymagającej opieki, 2) nie jest opiekunem faktycznym dziecka, 3) nie został ustanowiony rodziną zastępczą spokrewnioną, 4) nie jest inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Powyższą decyzję J[...] zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się przyznania świadczenia albo uchylenia decyzji organu odwoławczego. Skarżący zarzucił naruszenie interesu prawnego przez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku całodobową i długotrwałą opieką nad ojczymem, przejawiającą się w tym, że brak przyznania świadczenia spowoduje pozbawienie ojczyma jakiejkolwiek faktycznej opieki i pomocy. Brak jest bowiem osób najbliższych, które mogłyby zaopiekować się ojczymem, jak i brak zgody ojczyma aby inne osoby mogły się nim opiekować. Odpowiadając na powyższą skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznając, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie wskazał, że krąg uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyznacza art. 17 ust. 1 i ust 1a u.ś.r. Odwołując się do przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Sąd uznał, iż osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: - rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; - nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd I instancji uznał, że decyzje organów administracji są prawidłowe, a na pełną akceptację zasługuje uzasadnienie rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Sąd skonstatował, iż wnioskodawca nie jest spokrewniony z mężem swojej matki, nie ciąży zatem na nim obowiązek alimentacyjny, a w konsekwencji nie można go zaliczyć do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J[...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego tj.

1. art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. w związku z art. 144 § 1 i 2 k.r.o. przez błędną wykładnię, polegającą na błędnym przyjęciu, że obowiązek alimentacyjny wymieniony w ww. przepisie nie dotyczy osób wskazanych w art. 144 § 1 i 2 k.r.o., w szczególności nie dotyczy obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec ojczyma, co skutkowało niezastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy skarżącemu, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec ojczyma, przysługuje sporne świadczenie;

2. art. 17 ust. 1a pkt. 2 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię, polegającą na jego literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki ma zstępnego nielegitymującego się prawdopodobnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów syn ten nie sprawuje nad nią opieki;

II. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt ustalenia, iż biologiczne dziecko ojczyma skarżącego nie utrzymuje z nim kontaktu skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego J[...] i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może w ogóle sprawować opiekę nad ojcem, co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych w pierwszej kolejności winny podlegać rozpoznaniu zarzuty procesowe, skoro jednak zarzut podniesiony w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tyczy niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy istotnych z punktu widzenia normy materialnoprawnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia sprawy, to ocenę skargi kasacyjnej wypada rozpocząć od zrekonstruowania treści owej normy.

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny uregulowany przepisami k.r.o. to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania, które obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Obowiązek ten nie wyczerpuje się jednak w relacjach między krewnymi i może dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taką sytuację reguluje art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, a więc osób nie związanych węzłem pokrewieństwa. Jest to uregulowanie, które poszerza przewidziany w art. 128 K.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest zapatrywanie, że obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi z obowiązkiem rodziców dziecka, nie może jednak wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców dziecka. Jakkolwiek warunki, które winny być spełnione aby powstał obowiązek świadczenia alimentacyjnego po myśli art. 144 § 1 i art. 144 § 2 k.r.o. nie są tożsame, to generalnie roszczenie alimentacyjne z tego tytułu winno odpowiadać ogólnemu poczuciu słuszności, znajdującemu uzasadnienie w istniejących regułach moralności i dobrych obyczajach społeczeństwa, a do obowiązku tego stosuje się przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (vide: uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r., III CZP 27/68, ONSC 1969/1, s. 6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r., II CR 78/71). Powyższe stanowisko znalazło odzwierciedlenie w stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazał, że wykluczenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązanego do alimentacji z tytułu relacji powinowactwa, pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 144 § 1 k.r.o. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a u.ś.r. Jakkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny prezentując powyższy pogląd odwołał się także do paraleli wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., P 23/05 (OTK-A 10/2006/151), którym stwierdzono, że art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U.1998.64.414 ze zm.), w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego (zastąpionego na mocy przepisów u.ś.r. zasiłkiem pielęgnacyjnym), obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, to wyrażnie także podkreślił, że obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi z obowiązkiem rodziców dziecka i obowiązek ten wynika wprost z przepisu ustawy, tj. art. 144 § 1 k.r.o. (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r., I OSK 1982/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Podzielając powyższe uwagi należy wyrażnie wskazać, iż 144 k.r.o. statuuje podstawę obowiązku alimentacyjnego na gruncie owej ustawy.

Nie można zatem zgodzić się z zapatrywaniem Sądu I instancji i organów administracji, iż obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyczerpuje się w treści art. 128 k.r.o. Wypada także zauważyć, iż przyczynianie się do wychowania i utrzymania dziecka lub zgodność z zasadami współżycia społecznego, jako przesłanki obowiązku alimentacyjnego na gruncie art. 144 § 1 i 2 k.r.o., nie oznaczają, że obowiązek ten nie wynika z ustawy. Niemożliwe do akceptacji jest zapatrywanie, że obowiązek ten, także w zakresie wskazania podmiotu zobowiązanego do alimentacji kreowany jest wyłącznie z mocy orzeczenia sądu albo, że obowiązek ten ma charakter ułomny bądź subsydiarny. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 144 § 1 k.r.o. ma charakter obowiązku ustawowego i nie jest to obowiązek o charakterze posiłkowym. Świadczy o tym brzmienie art. 144 § 3 k.r.o., zgodnie z którym do obowiązku alimentacyjnego w relacjach między pasierbem a ojczymem (macochą) stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (vide: uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r., III CZP 27/68, ONSC 1969/1, s. 6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r., II CR 78/71; J.Gudowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo, Wolters Kluwer 1998 r., s. 487; G.Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, uwagi do art. 144; wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r., I OSK 1982/11; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., I OSK 2947/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wypada zatem potwierdzić trafność zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 144 § 1 i 2 k.r.o.

Jakkolwiek powyższa konstatacja – co do zasady – otwiera skarżącemu drogę do możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojczymem, to jednak nie oznacza, iż skarżący wypełnia pozostałe przesłanki przyznania tegoż świadczenia. Braki w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego sprawy – co trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej – aktualnie uniemożliwiają zajęcie w tej kwestii wyraźnego stanowiska. Wypada natomiast zauważyć, iż przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., określając krąg uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wyraźnie wskazują na osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów k.r.o. Nie budzi przy tym wątpliwości, że osobom, na których spoczywa ów obowiązek, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nawiązanie w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisach k.r.o. ma doniosłe konsekwencje w procesie interpretacji powyższej regulacji. Nie pozwala bowiem pominąć regulacji prawnych odnoszących się do kolejności wykonywania tegoż obowiązku. I tak przepis art. 132 k.r.o. określając obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności wyraźnie wskazuje, że obowiązek takiej osoby powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Konstatacja ta pozostaje aktualna na gruncie niniejszej sprawy (art. 144 § 3 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny pasierba względem ojczyma nie może bowiem wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego jego dziecka. Zestawienie art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 132 k.r.o. wyraźnie wskazuje, iż ten ostatni zawiera treść zdecydowanie szerszą, bowiem odwołuje się do klauzul generalnych mających uniwersalny charakter. Analiza powyższych regulacji dokonana w orzecznictwie sądów administracyjnych doprowadziła do przekonania, iż przepisy te należy interpretować przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest udzielenie materialnego wsparcia osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, rezygnującymi z tego powodu z aktywności zawodowej. Z tego też względu, wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób wskazanych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może – w okolicznościach konkretnej sprawy – prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) (vide: wyrok NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14; wyrok NSA z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14; wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17; wyrok NSA z dnia z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższy sposób rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 132, ale także art. 144 § 1 i 2 k.r.o. prowadzi do konkluzji, iż w wyjątkowych sytuacjach, pasierb wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojczymem/macochą, może zostać uznany za osobę uprawnioną do takiego świadczenia. Przy czym brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osób, na których spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka najbliższej rodziny, nie wyczerpuje sytuacji uprawniających pasierba do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek alimentacyjny po stronie pasierba aktualizuje się bowiem także wtedy, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności nie będą w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania będzie niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W takiej sytuacji obowiązkiem organów pozostaje zbadanie, czy preferowany przez ustawodawcę opiekun osoby niepełnosprawnej, spokrewniony z nią w pierwszym stopniu, z obiektywnych względów (niezależnych od niego), rzeczywiście nie ma możliwości realizowania swych obowiązków. Powodami, które mogą być uznane za uniemożliwiające obiektywne sprawowanie opieki są chociażby: wiek i stan zdrowia osoby zobowiązanej, czy rodzaj niepełnosprawności podopiecznego (vide: wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; wyrok NSA z dnia z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Należy przy tym podkreślić, iż wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. dokonana w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy określaniu kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wyraźnie odwołuje się do kolejności wykonywania obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów k.r.o., a jednoczenie nie prowadzi do odrzucenia warunków uzyskania owego świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Wskazuje jedynie, że w okolicznościach konkretnej sprawy należy przyznać pierwszeństwo wynikom wykładni systemowej i celowościowej nad wykładnią językową, skoro ta prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania na gruncie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) i nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Uwzględniając powyższy kontekst związany z rozumieniem normy prawnej art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 132 i art. 144 § 3 k.r.o., wypada dostrzec naruszenie przepisów postępowania tyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego sprawy w zakresie ustaleń odnoszących się do wypełniania obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego J[...] przez jego syna A[...]. Kwestia ta ma natomiast istotne znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy i winna podlegać wszechstronnemu wyjaśnieniu. Trafny jest zatem zarzut kasacyjny naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 6 k.p.a.

Nie można natomiast potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał bowiem w czym upatruje naruszenia powyższych przepisów, a jednocześnie nie są to regulacje odnoszące się kwestii niewyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

Niezasadny jest także zarzut kasacyjny naruszenia art. 17 ust. 1a pkt. 2 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię. Zarzut ten okazał się przedwcześnie postawiony. Sąd I instancji w motywach zaskarżonego wyroku nie dokonał wykładni tegoż przepisu, a zatem nie mógł dokonać jej w sposób błędny.

Mając na uwadze, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a.).

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy uwzględnić wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.), a nadto z poszanowaniem dyrektyw art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonać ustaleń okoliczności faktycznych sprawy tyczących wypełniania obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego J[...] przez jego syna. Podjęte w sprawie rozstrzygnięcie winno uwzględniać także wszechstronną ocenę powyższych okoliczności w zakresie obiektywnych możliwości wykonywania obowiązku alimentacyjnego.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.