Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 945/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 28 ust, 2,3 i 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Urszula Zięba Sędzia WSA Grzegorz Klimek Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr 1630/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

1.1. Wnioskiem z 28 kwietnia 2022 r. P. S. – nazywany dalej "Skarżącym", zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, jak również Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

We wniosku Skarżący powołał się na okoliczności powstania zaległości (włamanie do domu oraz kradzież samochodu z towarem), wyjaśniając również, że ma pomysł na powrót na rynek pracy, który nie może zostać zrealizowany z uwagi na spoczywające na nim obciążenia.

W piśmie z 25 maja 2022 r. Skarżący podniósł, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a równocześnie nie posiada majątku, z którego możliwa byłaby egzekucji. Ponadto wskazał, że zarówno naczelnik urzędu skarbowego, jak i komornik sądowy, stwierdzili brak majątku. Skarżący zwrócił również uwagę na przedawnienie zaległości.

1.2. Decyzją z 2 sierpnia 2022 r. (nr 1630/2022) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu uwzględnienia wniosku.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ust. 4 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 oraz 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022r. poz. 1009 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s."), jak również § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej jako "Rozporządzenie").

W uzasadnieniu decyzji organ wpierw zrekapitulował treść wniosku oraz pisma z 25 maja 2022 r., następnie zaś wskazał, że zgodnie z treścią oświadczenia Skarżący nie ponosi opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Skarżący miał mieszkać z ojcem, który wspiera go finansowo. Natomiast z żoną utrzymuje sporadyczny kontakt, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, ani z nią nie mieszka. Posiada z nią rozdzielność majątkową. Nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, ruchomości czy też praw majątkowych. Skarżący miał wykonywać pracę dorywczą, jednak ją stracił.

Ustosunkowując się do kwestii przedawnienia zobowiązań, organ zwrócił uwagę, że w świetle art. 24 ust. 5b oraz 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia w stosunku do zaległości za okres od sierpnia 2001 r. do maja 2003 r. uległ zawieszeniu. Dalej zaś wskazał, że 31 października 2003 r. Skarżący odebrał tytułu wykonawcze obejmujące wskazane zaległości i wymienił daty, w których podjęte zostały czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów zostało umorzone postanowieniem z 5 września 2012 r. wobec stwierdzenia, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Organ zauważył również, że 17 listopada 2014 r. Skarżący złożył wniosek o umorzenie w ramach abolicji – a co za tym idzie w jego sprawie zastosowanie znajduje art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłacania składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551; dalej jako "ustawa abolicyjna"). Przepis ten przewidywał, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeni na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji w tym przedmiocie – co miało miejsce 8 lipca 2016 r.

W stosunku do wskazanych należności za okres od sierpnia 2001 r. do maja 2003 r. postępowanie egzekucyjne zostało ponownie wszczęte 29 stycznia 2019 r., które nie zostało jeszcze zakończone. W konsekwencji należności nie uległy przedawnieniu.

Przywołując przesłanki wyrażone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ nie dostrzegł podstawy, aby uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ wskazał również, że obecnie ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy, nie stwierdzili braku majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucje. Ponadto, jakkolwiek Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskiwał dochody z tytułu prac dorywczych.

Dalej, odwołując się do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia, organ wyjaśnił, że może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również w tym zakresie organ nie dostrzegł podstaw, aby stwierdzić wystąpienie którejkolwiek z przywołanych przesłanek. Okoliczność, o której jest mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Natomiast w przypadku okoliczności wymienionej w punkcie trzecim Skarżący nie wskazał, aby z powodu własnej choroby, czy też złego stanu zdrowia członka rodziny, nie mógł podjąć pracy.

Rozpatrując kwestię trudnej sytuacji finansowej, która w przypadku konieczności opłacania składek uniemożliwiałaby zaspokojenie potrzeb życiowych, organ przywołał kryterium minimum socjalnego i egzystencji dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Dostrzegł przy tym, że wskazany przez Skarżącego dochód w kwocie 200 zł jest znacznie niższy od powyższych wskaźników, niemniej jednak podkreślił, że wnioskodawca nie podejmuje działań zmierzających do poprawy własnej sytuacji. Zdaniem organu trudności finansowe Skarżącego należy ocenić, jako przejściowe, na co wskazuje jego wiek oraz stan zdrowia, wskazujące, że może on podjąć zatrudnienie.

2.1. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Skarżący wniósł skargę, zarzucając w niej organowi, że błędnie przyjął, iż w jego przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność, podczas gdy prawie przez dwadzieścia lat postępowanie egzekucyjne nie okazało się skuteczne. Wskazał przy tym, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym w 2019 r. zajęty został jedynie rachunek bankowy, na którym nie było żadnych środków.

Skarżący podważał również trafność stanowiska organu w zakresie przedawnienia składek, argumentując, że nie uwzględniono okresów sprzed wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zaznaczył przy tym, że w stosunku do składem z okres od sierpnia 2001 r. do grudnia 2002 r. upłynął pięcioletni termin przedawnienia.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

3.1. Skarga okazała się niezasadna, dlatego została oddalona.

3.2. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, należy zwrócić uwagę, że została ona uregulowana w art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241 poz. 2074 ze zm.). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1102/08, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z 30 września 2009 r. sygn. akt II GSK 72/09).

Mocą powołanej ustawy z 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Dodano także ust. 5b w brzmieniu: "5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem."

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 121 poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f w brzmieniu: "w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt [...], Lex nr [...]).

Powyższe wskazuje, że wbrew temu co podnosi Skarżący należności z tytułu składek obejmujących okresy od sierpnia 2001 r. do maja 2003 r. nie uległy przedawnieniu. W okresie do 1 stycznia 2012 r. podlegały one dziesięcioletniemu terminowi przedawnienia liczonemu od dnia, w którym stały się wymagalne, co wynikało z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. Równocześnie, jak wynika z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., z uwagi na wszczęcie 31 sierpnia 2004 r. w stosunku do tych należności postępowań egzekucyjnych bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu do 5 września 2012 r., czyli daty umorzenia tego postępowania. Oznacza to, że w stosunku do wskazanych należności bieg terminu przedawnienia określany jest na podstawie art. 27 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Oznacza to, że pięcioletni bieg terminu przedawnienia powinien rozpocząć się 1 stycznia 2012 r., z tym jednak zastrzeżeniem, iż do 5 września 2012 r. był on zawieszony. Biegł on zatem dalej od tej daty przez dwa lata i dwa miesiące do 17 listopada 2014 r., czyli dnia, w którym Skarżący złożył wniosek, o którym jest mowa w art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej. Następnie na podstawie przywołanego przepisu uległ on zawieszeniu do dnia uprawomocnienia się decyzji, czyli 8 lipca 2016 r. Bieg terminu przedawnienia ponownie został przerwany po dwóch latach i pięciu miesiącach w styczniu 2019 r., w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Zaznaczyć przy tym należy, że do przedawnienia wskazanych należności nie mogłoby dojść również na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z 16 września 2011 r., skoro postępowanie egzekucyjne zawieszające bieg dziesięcioletniego terminu przedawnienia zostało wszczęte 31 sierpnia 2004 r.

3.2. Odnosząc się do merytorycznych przesłanek warunkujących umorzenia należności z tytułu składek, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. mogą być one umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaś w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego ustawodawca dał mu taką możliwość w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić przy tym należy, że w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. – zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności – ustawodawca doprecyzował, iż przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika zatem, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 Rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13; z 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14).

3.3. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd miał również na uwadze, że przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. zarówno przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym ZUS obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki (odsetki) powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi.

W orzecznictwie wskazuje się jednak, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09).

Końcowo należy zaznaczyć, że rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

3.4. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wyrażonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

W stosunku do Skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne, w toku którego nie został stwierdzony brak majątku albo taki stan majątkowy strony, który wskazywałby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. zaznaczenia wymaga także to, że organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie trudno przesądzać, że w toku dalszych czynności egzekucyjnych, nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych. Ponadto oceniając, czy wystąpiła całkowita nieściągalność, o której jest mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., istotnym jest, czy ma ona charakter trwały. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo zauważył, że nie ma podstaw aby uznać, że Skarżący nie może poprawić własnej sytuacji. Ani jego wiek, ani stan zdrowia, nie wykluczają podjęcia przez niego pracy – to zaś wskazuje, że istnieje prawdopodobieństwo przynajmniej częściowej spłaty zaległości.

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że nie została spełniona żadna z przesłanek ustawowych, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., umożliwiających organowi umorzenie należności.

3.5. Sąd podziela również ocenę sytuacji Skarżącego przeprowadzoną przez organ w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. w § 3 ust. 1 Rozporządzenia.

Przepisy te przewidują, że pomimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), zgodnie z którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaznaczyć przy tym należy, że oceniając, czy spłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki na przykład poprzez pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – bierze się pod uwagę stan aktualny strony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 15 września 2011 r., I GSK 832/10, 30 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1705/12; 24 lutego 2022 r., I GSK 2214/18).

Jak trafnie zaakcentował organ, rozważając, czy opłacanie składek nie pociągnęłoby zbyt daleko idących skutków dla wnioskodawcy oraz jego rodziny, Skarżący nie podejmuje działań, które mogłyby poprawić jego finansową sytuację. Twierdzi bowiem, że dotychczas utrzymywał się z pracy dorywczej (z tego tytułu miał otrzymywać około 200 zł), ale tę utracił. Trudno jest jednak w racjonalny sposób wyjaśnić, dlaczego zdrowa osoba, dobiegająca 50 lat, nie wykazuje aktywności zawodowej, szukając zatrudnienia chociażby poprzez urząd pracy. Podkreślić należy, że Skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby jego bierność i ograniczenie się do podejmowania jedynie okazjonalnych prac. Trudno również stwierdzić, że zapłata wskazanych składek byłaby dla Skarżącego nadmiernie uciążliwa, skoro oświadczył, że mieszka u ojca, który pomaga mu finansowo.

3.6. Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania oraz zebrania pełnego materiału dowodowego, niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Organ wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy takim, a nie innym załatwieniu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

3.7. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 327).