Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 326/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 157 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2009 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej D. N. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 5 sierpnia 2008 r. D. N., działająca przez pełnomocnika

adw. M. B. złożyła, do Ministra Gospodarki wniosek w trybie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] września 1949 r. w części, w zakresie orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniu [...] maja 1951 r. ustalającego, iż nieruchomość położona w L. przy ul. [...] stanowi część składową Zakładów Graficznych [...] Sp. z o. o. przechodzi na własność Państwa.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Minister Gospodarki odmówił wszczęcia postępowania z ww. wniosku. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że nie istnieją przesłanki pozwalające uznać wnioskodawczynię ze stronę w przedmiotowym postępowaniu, w rozumieniu art. 28 K.p.a., z uwagi na okoliczność, iż nie posiada ona interesu prawnego opartego na materialno-prawnej przesłance wywodzącej się z tytułu prawnego do przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne [...] Sp. z o. o. L., ul. [...]. Organ orzekający stwierdził, że nie legitymuje D. N. do występowania z wnioskiem

o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r., interes prawny wynikający z praw właścicielskich do nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], objętej księgą hipoteczną nr hip [...], rep. Hip. Nr [...], będącej własnością W. M. i A. M., gdyż nieruchomość ta nie była przedmiotem ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego.

We wniosku z dnia 28 października 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. (data wpływu do Ministerstwa 29 października 2008 r.) D. N. zarzuciła organowi pierwszej instancji niewyjaśnienie czy w związku z postępowaniem nacjonalizacyjnym Zakładów przeprowadzone zostało postępowanie, zakończone prawomocnym orzeczeniem właściwego ministra, zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy ustalający, iż nieruchomość położona w L. przy ul. [...] przeszła na własność Państwa. Zdaniem strony skarżącej, organ orzekający nie przeprowadził wszystkich możliwych dowodów mających na celu wyjaśnienie, czy orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy zostało wydane, istnieje w obrocie prawnym i czy wreszcie wywołuje skutki prawne jakie wiąże z tym dokumentem art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z art. 75 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Strona skarżąca wskazała w swym wniosku, że konieczne jest uzupełnienie postępowania dowodowego celem jednoznacznego wykluczenia istnienia orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, a także dodatkowo wniosła o uzupełnienie postępowania dowodowego przez skierowanie zapytania do Sądu Rejonowego dla L., czy w zbiorach dokumentów księgi hipotecznej nr hip [...], rep. Hip [...] znajduje się to orzeczenie.

Po rozpatrzeniu wniosku D. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany skarżonej decyzji i decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] września 1949 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Zakłady Graficzne [...] Sp. z o. o. w L., ul. [...], w zakresie orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego

w dniu [...] maja 1951 r. ustalającego, że nieruchomość położona w L. przy ul. [...] stanowi część składową Zakładów Graficznych [...] Sp. z o. o. L. i przechodzi na własność Państwa.

W uzasadnieniu aktu organ wskazał, iż Zakłady Graficzne [...] Sp. z o. o L.,

ul. [...], stanowiące własność spółki Zakłady Graficzne [...] Sp. o. o. w L. przeszło na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.-dalej ustawa nacjonalizacyjna), co zostało potwierdzone orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r.

Podstawą wydania ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r. był art. 2 ust. 1 i 7 oraz art. 6 ust. 1 ww. ustawy oraz § 65 ust. 1 pkt c. rozporządzenia rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej stanowił, że bez odszkodowania przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, górnicze, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe niemieckich i gdańskich osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego, a o przejęciu tych przedsiębiorstw orzekał, właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i nie podlegające zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Objęcie poszczególnych składników majątkowych omawianego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1951 r. Ogłoszenie o terminie sporządzenia niniejszego protokołu zamieszczono w Dzienniku Urzędowym rady narodowej M. L. z dnia [...] maja 1951 r., nr [...], cz. [...], poz. [...], zgodnie z § 73 ww. rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 30 stycznia 1947 r.

Zgodnie z § 75 a ust. 1 tego rozporządzenia osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Zatwierdzając protokół właściwy minister ustalał

w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.

Elementy jakie powinno zawierać orzeczenie o przejęciu bądź przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w tym wypadku orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Zakłady Graficzne [...]

Sp. z o. o. ul. [...] zostały wymienione w § 66 ww. rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., zgodnie z którym omawiane orzeczenie powinno zawierać: nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa, miejsce jego położenia, wskazanie przepisu ustawy, na podstawie, którego zostaje wydane, wskazanie na czyją rzecz następuje przejście lub przejecie przedsiębiorstwa i wszystkie te elementy zawiera przedmiotowe orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego. Jako element ww. orzeczenia nie zostało wskazane m. in. wymienienie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa, czy został zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy z przejęcia przedsiębiorstwa przez państwowe jednostki organizacyjne, gdyż z reguły protokół zdawczo-odbiorczy sporządzany był po wydaniu orzeczenia o nacjonalizacji i nie stanowił integralnej części orzeczenia.

Tryb przejmowania przedsiębiorstw na własność Państwa, określony w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. przewidywał wydanie orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przedmiotowego przedsiębiorstwa, konkretyzującego składniki majątkowe

i niemajątkowe przedsiębiorstwa. Zatem wskazanie poszczególnych składników majątkowych, w szczególności stanowiących własność osób trzecich, niepodpadających pod art. 2 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej, następowało już po wydaniu orzeczenia o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa,

w odrębnym postępowaniu zakończonym orzeczeniem właściwego ministra

o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Zgodnie z ww. trybem wyznaczone jednostki państwowe, upoważnione do objęcia przedsiębiorstwa, zobowiązane były do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia jego poszczególnych składników majątkowych, a następnie do przedstawienia go właściwemu ministrowi do zatwierdzenia wraz z ewentualnie zgłoszonymi uwagami i zarzutami właścicieli tych składników.

Uregulowania zawarte w § 75 ww. rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. przewidywały w szczególności konieczność wymienienia w protokole zdawczo-odbiorczym wszystkich składników przedsiębiorstwa oraz praw, zobowiązań przedsiębiorstwa, włączonych przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej składników majątkowych innego przedsiębiorstwa lub stanowiącego własność osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej, potrzebę wzmianki szczegółowo określającej składniki przedsiębiorstwa. Dla właścicieli tych składników majątkowych rozporządzenie przewidywało wypłatę odszkodowania, jak dla wierzycieli przedsiębiorstwa. Mogli oni tez uczestniczyć przy sporządzaniu protokołu zdawczo-odbiorczego oraz wnosić uwagi i zarzuty wobec jego treści.

Minister Gospodarki, w odniesieniu do zarzutów zawartych we wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] września 1949 r., podniósł , iż skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Zakłady Graficzne [...] Sp. z o. o. L., ul. [...] w zakresie orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego

w dniu [...] maja 1951 r. ustalającego, że nieruchomość położona w L. przy ul. [...] stanowi część składową Zakładów Graficznych [...] Sp. z o. o. w L. i przechodzi na własność Państwa. Organ wskazał, iż w żadnym miejscu wnioskodawczyni nie domaga się stwierdzenia nieważności orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu nie jest integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego. W takim orzeczeniu ustalano, że przejęciu podlegają nie tylko składniki majątkowe należące do właścicieli przedsiębiorstwa, lecz także mienie osób trzecich, które uznano za niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zatem nacjonalizacja mienia osób trzecich oparta była na innych przesłankach prawnych niż przedsiębiorstwa. Mienie takie mogło zostać upaństwowione jedynie, gdy właściwy minister zatwierdzający protokół uznaje za integralny składnik przedsiębiorstwa, a nie gdy spełniało przesłanki tożsame

z kryteriami związanymi z nacjonalizacją przedsiębiorstwa. Ocena czy zostały spełnione przesłanki upaństwowienia mienia osób trzecich następuje wyłącznie w postępowaniu

w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia właściwego ministra i zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Zatem twierdzenie strony skarżącej, iż konieczne jest uzupełnienie postępowania dowodowego celem jednoznacznego wykluczenia istnienia orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, zdaniem organu, jest niezasadne, gdyż fakt istnienia lub nieistnienia orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie ma znaczenia przy ocenie legalności wskazanej decyzji nacjonalizacyjnej. To wnioskodawca ma obowiązek określić przedmiot postępowania, wskazać konkretną decyzję administracyjną, o której stwierdzenie nieważności wnosi, poprzez podanie jej cech: daty wydania lub organu, który wydał tę decyzję. Wówczas, organ mając na uwadze art. 77 K.p.a., podejmuje czynności mające na celu odnalezienie tego aktu.

W omawianym przypadku wnioskodawca domaga się stwierdzenia nieważności konkretnej decyzji administracyjnej – orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r., a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy domaga się poszukiwania przez organ innej decyzji.

Ponadto Minister Gospodarki podniósł, iż zgodnie z brzmieniem art. 157 § 3 K.p.a., odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje

w drodze decyzji. W szczególności, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje wówczas, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie, albo gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania z przyczyn podmiotowych bądź z przyczyn przedmiotowych.

Natomiast zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną może być każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój obowiązek bądź interes prawny. O tym, czy interes będący treścią żądania określonego podmiotu ma charakter prawny, decyduje treść obowiązujących

w zakresie przedmiotu żądania przepisów prawa materialnego. A zatem interes prawny do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r. posiada jedynie jego właściciel, którym wnioskodawczyni nie jest. Organ nie legitymuje D. N. do występowania z wnioskiem

o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r., interes prawny wynikający z praw właścicielskich do nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] objętej księgą hipoteczną nr hip [...], rep. Hip. Nr [...], będącej przed nacjonalizacją własnością W. M. i A. M., gdyż nieruchomość ta nie była przedmiotem ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego.

W skardze z dnia 15 stycznia 2009 r. (data stempla pocztowego k. 7 akt sądowych) D. N., reprezentowana przez adw. M. B., wniosła o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. Skarżąca wskazanej decyzji zarzuciła rażące naruszenie przepisu postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy,

a w szczególności zasady rzetelnej procedury tj. art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., polegającego na nieustaleniu czy w toku postępowania nacjonalizacyjnego przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne [...] Sp. z o. o., sporządzony

w dniu [...] maja 1951 r. protokół zdawczo-odbiorczy, wskazujący jako składnik tego przedsiębiorstwa nieruchomość należącą do poprzedników prawnych skarżącej, został zatwierdzony prawomocnym orzeczeniem właściwego ministra i w konsekwencji naruszenie przepisu art. 28 K.p.a. poprzez uznanie, iż skarżąca nie posiada interesu prawnego uprawniającego do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949 r. w części dotyczące nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], mimo, że ustalenie w toku postępowania dowodowego, że orzeczenie zatwierdzające ww. protokół zostało zatwierdzone prawomocnym orzeczeniem i stanowi integralną część orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...], ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną skarżącej i daje jej przymiot strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] w tym zakresie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż obowiązkiem organu administracyjnego było jednoznaczne ustalenie w toku postępowania administracyjnego czy w trakcie nacjonalizacji przedsiębiorstwa "[...]" protokół zdawczo-odbiorczy został zatwierdzony stosownym orzeczeniem właściwego Ministra. Wnioski skarżącej sprowadzały się

w pierwszej kolejności do ustalenia czy w toku postępowania nacjonalizacyjnego,

w zakresie przyjęcia nieruchomości zostało wydało orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy, zaś w drugiej kolejności w przypadku ustalenia, że takie orzeczenie zostało wydane, uznania nieważności tego orzeczenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Organ administracyjny nie podjął inicjatywy dowodowej celem wyjaśnienia najistotniejszej okoliczności w kontekście uprawnienia skarżącej do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] września 1949r. Skarżąca ma interes prawny w dochodzeniu stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia. Brak interesu prawnego do wystąpienia

o stwierdzenie nieważności takiej decyzji mógłby wystąpić wyłącznie po jednoznacznym ustaleniu, że nieruchomość nie stała się własnością państwową.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje podniesioną w uzasadnieniu skarżonego aktu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani wskazaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rolą Sądu w niniejszym postępowaniu była ocena, czy organy orzekające

w sprawie zasadnie uznały, iż skarżącej D. N. nie przysługiwał przymiot strony

w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] września 1949r. w części orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniu [...] maja 1951r. ustalającego, iż nieruchomość położona w L. przy ul. [...] stanowi część składową Zakładów Graficznych [...] Sp. z o.o. i przechodzi na własność Państwa.

Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Z treści powołanego przepisu wynika, że czynności inicjujące wszczęcie postępowania administracyjnego, o ile nie zostanie ono wszczęte z urzędu, mogą być podjęte wyłącznie przez podmioty uprawnione. Organ administracji publicznej nie może, co do zasady, wszcząć postępowania administracyjnego w celu stwierdzenia nieważności określonego aktu na wniosek dowolnego podmiotu, bowiem uczyniłby to w sposób oczywiście niezgodny z prawem. Również decyzja administracyjna wydana w wyniku tak wszczętego postępowania byłaby aktem wydanym z rażącym naruszeniem prawa, zatem wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić jedynie z woli podmiotu, mającego legitymację procesową strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Legitymację tę do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważność jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyr. NSA z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA 3087/01, Lex 149467).

W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z wniosku osoby, która podaje się za stronę, nie ma zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 k.p.a. stanowiąca, iż datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, gdyż zgodnie z art. 157 § 3 k.p.a. organ może odmówić wszczęcia postępowania.

Na podstawie art. 157 § 3 kpa organ orzeka co do niedopuszczalności

z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 kpa jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, str. 829).

Wszczęcie i prowadzenie postępowania zależy zatem od uprzedniej kontroli przez organ, czy zachodzą formalnoprawne przesłanki warunkujące jego dopuszczalność.

Należy do nich w pierwszej kolejności ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu. Art. 28 k.p.a. stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Aby mieć przymiot strony, należy wykazać interes prawny w danym postępowaniu lub w żądaniu dokonania czynności przez organ.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że współwłaścicielami nieruchomość przy ul. [...] L. zapisanej w księdze hipotecznej pod Nr [...] repertorium hipotecznego Nr [...], o ogólnej powierzchni 4609 łokci kw. byli W. M. w 3 / 4 częściach

i A. M. w 1 / 4 części.

Skarżąca udokumentowała, że jest spadkobiercą A. M. – odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w L. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2006r. sygn. [...].

Skarżąca w skardze wskazała, że podstawą ujawnionego w księdze hipotecznej nr hip. [...] wpisu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości przy ul. [...] w L., poprzednio należącej do W. M. i A. M., jest orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...].

Orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia [...] września 1949r. wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego orzeczono o przejściu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1

i 7, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) oraz § 65 ust. 1 pkt c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) m.in. przedsiębiorstwa pn. Zakłady Graficzne [...] sp. z o.o. L. ul. [...]. Zakłady te stanowiły własność Spółki Zakłady Graficzne [...] sp. z o.o. w L. Przedsiębiorstwo to przeszło na własność Państwa bez odszkodowania w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami, wolne od obciążeń

i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno prawnym , zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku najmu lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Orzeczenie to było ostateczne i nie ulegało zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego.

W ustawie nacjonalizacyjnej i rozporządzeniu wykonawczym ustawodawca przewidział szczególny tryb orzekania o przejściu z mocy prawa własności znacjonalizowanych przedsiębiorstw na własność Państwa. Z przepisów tych wynika, że jest to tryb administracyjny. Zgodnie z art. 2 i 3 oraz art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej określone w niej przedsiębiorstwa przechodzą z mocy prawa lub przejmowane są

z mocy prawa na rzecz Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem, o czym orzeka właściwy minister, zgodnie z § 65 rozporządzenia wykonawczego,

a przedsiębiorstwo przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia tego orzeczenia - § 71 rozporządzenia. Zgodnie z § 72, 74, 75 i 75a rozporządzenia osoby lub organizacje wyznaczone przez właściwego ministra sporządzają protokół zdawczo-odbiorczy wymieniający składniki majątkowe przejmowanego przedsiębiorstwa, który przedstawiają ministrowi do zatwierdzenia. Zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy właściwy minister rozpatruje zgłoszone do niego uwagi i zarzuty i ustala, które składniki majątkowe objęte protokółem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa a zatwierdzony przez ministra protokół zdawczo- odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra

o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa - § 75a ust. 2 rozporządzenia.

W przedmiotowej sprawie orzeczenie nacjonalizacyjne Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949r. zostało ogłoszone w Monitorze Polskim z 1949r. Nr [...], poz. [...], [...]. Ogłoszenie o terminie sporządzenia protokołu zdawczo – odbiorczego zamieszczone zostało w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej M. L.

z dnia [...] maja 1951r., nr [...]. cz. [...]I, poz. [...] - § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. Sam protokół zdawczo – odbiorczy został sporządzony w dniu [...] maja 1951r. W protokole tym jako istotny składnik przedsiębiorstwa Zakłady Graficzne [...] sp. z o.o. została wymieniona nieruchomość położona w L. przy ul. [...]. Wynika z tego, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wydania orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo – odbiorczy przez właściwego ministra na podstawie § 75a rozporządzenia zostało wszczęte, jednakże nie ma w aktach administracyjnych potwierdzenia, ze zostało ono zakończone wydaniem tego orzeczenia.

Z treści wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności wynika, że wnioskodawczyni, nie mając dowodów na wydanie orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo – odbiorczy, wnosi o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949r. w części orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniu [...] maja 1951r. ustalającego, iż nieruchomość położona w L. przy ul. [...] stanowi część składową Zakładów Graficznych [...] Sp. z o.o. i przechodzi na własność Państwa.

Faktycznie, gdyby orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo – odbiorczy

z dnia [...] maja 1951r. zostało wydane na podstawie § 75a ust. 2 rozporządzenia, to

z dniem jego wydania stało by się integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia [...] września 1949r.

Skarżąca we wniosku nie precyzuje numeru, czy daty wydania takiego orzeczenia, ale wskazuje sprawę jakiej dotyczy i jego przedmiot. W tej sytuacji rolą organu było przeprowadzenie postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie i przesądzenie kwestii, czy orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] maja 1951r. zostało wydane. W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżąca zgłosiła wniosek dowodowy w postaci skierowania zapytania do Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w L. czy w zbiorach dokumentów księgi hipotecznej nr hip [...], rep. Hip [...] obejmującym tomy od I do IV znajduje się orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] maja 1951r., który został przez organ w sposób nieuzasadniony pominięty. Gdyby wynik postępowania dowodowego był pozytywny i wskazywał, że orzeczenie takie było wydane, skarżąca mogłaby ograniczyć swój wniosek o stwierdzenie nieważności do tego orzeczenia i określonej jego części. Jeżeli natomiast orzeczenie takie nie zostało wydane, to należy wyjaśnić, na jakiej podstawie został dokonany wpis na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej nr hip [...] w odniesieniu do nieruchomości przy ul. [...] w L. poprzednio stanowiącej współwłasność W. M. i A. M. Gdyby się okazało, że podstawę tę stanowiło orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1949r., tak jak wskazuje skarżąca w skardze, to nie można odmówić skarżącej przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia

w zakresie przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości przy ul. [...] w L. na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1946r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Skarbu, Przemysłu, Aprowizacji i Handlu, Żeglugi i Handlu Zagranicznego oraz Komunikacji w sprawie określenia trybu ujawnienia w księgach hipotecznych, rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa i osób prawnych prawa publicznego przedsiębiorstw, nieruchomości i praw hipotekowanych (Dz. U. Nr 17, poz. 116) tytułem do ujawnienia w księgach hipotecznych (gruntowych) przejścia prawa własności przedsiębiorstw i nieruchomości do nich należących oraz praw hipotekowanych na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego jest odpis orzeczenia

o przejściu tych praw, wydanego przez ministra właściwego ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa. Wynika z tego, że tytułem tym jest orzeczenie nacjonalizacyjne, gdyż tylko ono mogło wywołać skutek prawnomaterialny w sferze rzeczowej poprzez przeniesienie prawa własności lub potwierdzenie przeniesienia własności z mocy prawa składników majątkowych wchodzących w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa. Brak orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo – odbiorczy, pozostaje bez wpływu na to, że składniki nacjonalizowanego przedsiębiorstwa przeszły na rzecz Państwa wraz z przedsiębiorstwem na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego, w przedmiotowej sprawie orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z dnia [...] września 1949r. Jeżeli organ ustali, że podstawą wpisu do księgi hipotecznej Skarbu Państwa w odniesieniu do nieruchomości przy ul. [...] w L. było w/w orzeczenie, to będzie to dowód na to, że nieruchomość ta stanowiła składnik znacjonalizowanych Zakładów Graficznych [...] Sp. z o. o. Skarżąca kwestionując ten fakt z powołaniem się na przysługujące jej prawo współwłasności, posiada legitymację do bycia stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w części w jakiej nacjonalizacją objęto przedmiotową nieruchomość. Jeżeli okaże się, że przejście prawa własności do nieruchomości przy ul. [...] w L. na rzecz Państwa dokonało się w trybie administracyjnym na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946r. i rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r., to skarżąca tylko w trybie administracyjnym może dochodzić i dowodzić, że dana nieruchomość nie stanowiła składnika znacjonalizowanego przedsiębiorstwa i tym samym nie podlegała nacjonalizacji wraz

z nim.

Ponieważ organ administracji wydał zaskarżone decyzje bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy zasadne jest uchylenie zaskarżonych decyzji.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.