Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1096/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 28 UST. 1,2
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1096/22. [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Waldemer Michaldo sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2022 r., nr UP - 656/2022, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr UP-656/2022 z dnia 11 sierpnia 2022 r. [znak: 220000/71/84481/2022], wydaną po rozpoznaniu wniosku M. P. o ponowne rozpoznanie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s."), utrzymał w. mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 1298/2022 z dnia 21 czerwca 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadząca działalność gospodarczą za okres 04/2017 - 12/2018, w łącznej kwocie 109.996,38 zł, w tym z tytułu:

• składek-81.645,38 zł

• odsetek na dzień 19 kwietnia 2022 r. - 28.351,00 zł

- z uwagi na fakt, że wobec skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia składek, wskazanych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ wskazał w uzasadnieniu na każdą z przesłanek umorzenia należności uznając, że żadna z nich w niniejszej sprawie nie została spełniona. Szczegółowo wyjaśnił przyczyny takiej oceny, odnosząc się oddzielnie do każdej z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a także w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W zakresie przesłanek umorzenia składek organ wskazał na sytuację majątkową i osobistą wnioskodawcy tj. że jest osobą w sile wieku (ma 31 lat). Aktualnie pozostaje w zatrudnieniu osiągając stały dochód w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę, a ponadto jako mikroprzedsiębiorca za lata 2019-2021 osiągnął przychody odpowiednio około 800 tys. zł, 900 tys. zł i 170 tys. zł przy czym poniósł straty z tej działalności i obecnie ją zawiesił. Stały dochód osiąga także żona skarżącego, która uzyskuje dochód z dwóch źródeł, w tym z pracy zawodowej (aktualnie pobiera zasiłek macierzyński). Rozdzielność majątkowa istniejąca pomiędzy skarżącym, a jego żoną w żaden sposób nie wyłącza obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, zwłaszcza że skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną. Co więcej, skarżący jest właścicielem lub współwłaścicielem szeregu nieruchomości i posiada majątek ruchomy o wartości według własnej wyceny - 49.000,00 zł, w tym biżuteria i sprzęt komputerowy. Na uwagę zasługuje również fakt posiadania udziałów w 22 spółkach, które stanowią czynny składnik majątku, w tym 1201 udziałów o wartości 1 200 000 zł w spółce K. sp. z o. o., oraz na współwłasność w 7 nieruchomościach, stanowiących działki rolne. Jest także członkiem zarządu fundacji i prezesem zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w S. Spłaca też kredyt prywatny 2000 zł miesięcznie, przy łącznej kwocie do spłaty 160 tys. zł.

Wedle organu nie zostało zatem wykazane, że spłata należności z tytułu składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, który wraz z żoną ma na utrzymaniu jedynie małoletnią córkę, a łączne ich dochody są wyższe od minimum socjalnego. W szczególności brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego nie ulegnie w przyszłości poprawie. W ocenie organu rentowego w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne przesłanki uprawniające do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się wnioskodawca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając naruszenie art. 28 ust 3a u.s.u.s., poprzez błędną ocenę stanu faktycznego przez pryzmat zaistnienia uzasadnionego przypadku umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wedle skarżącego z przedstawionej przez niego argumentacji jak i na podstawie obiektywnych wyliczeń w oparciu o przekazane Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych dane jasno wynika, że aktualnie nie ma możliwości regulowania wszystkich należności z tytułu składek, tak jednorazowo jak i w oparciu o układ ratalny. Jako rodzic musi w pierwszej kolejności zapewnić minimum socjalne dla swojej rodziny, przy jednoczesnym regulowaniu zobowiązań tak wobec ZUS jak i innych wierzycieli. W przedmiotowym wniosku nie zwracał się o umorzenie całości zaległości, a jedynie ich części, których niespodziewany domiar całkowicie zachwiał dotychczasową strukturą jego zadłużenia, a którego spłata w dotychczasowym kształcie była już na granicy zachowania minimum egzystencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Skarga jest nieuzasadniona, nie doszło bowiem do naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętego przez organ rozstrzygnięcia, a postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że zobowiązany jest osobą w sile wieku (ma 31 lat). Aktualnie pozostaje w zatrudnieniu osiągając stały dochód w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę, a ponadto jako mikroprzedsiębiorca za lata 2019-2021 osiągnął przychody odpowiednio około 800 tys. zł, 900 tys. zł i 170 tys. Zł, przy czym poniósł straty z tej działalności i obecnie ją zawiesił. Stały dochód osiąga także żona skarżącego, która uzyskuje dochód z dwóch źródeł, w tym z pracy zawodowej (aktualnie pobiera zasiłek macierzyński). Rozdzielność majątkowa istniejąca pomiędzy skarżącym, a jego żoną w żaden sposób nie wyłącza obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, zwłaszcza że skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną. Skarżący jest właścicielem lub współwłaścicielem szeregu nieruchomości i posiada majątek ruchomy o wartości według własnej wyceny - 49.000,00 zł, w tym biżuterię i sprzęt komputerowy. Posiada udziały w 22 spółkach, które stanowią czynny składnik majątku, w tym 1201 udziałów o wartości 1 200 000 zł w spółce K. sp. z o. o. Jest także członkiem zarządu fundacji i prezesem zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w S. Spłaca też kredyt prywatny 2000 zł miesięcznie, przy łącznej kwocie do spłaty 160 tys. zł.

W świetle powyższego organ oczywiście zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanego wskazano, że umorzenie zaległości byłoby nieuzasadnione i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników.

Sytuacja skarżącego nie jest szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek ZUS.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanych nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ oczywiście zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Nie sposób w powyższym kontekście tracić także z pola widzenia aktualnej sytuacji na rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a stopa bezrobocia jest znikoma.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na ponadprzeciętnie dobrą sytuację materialną zobowiązanego. Organy słusznie przyjęły możliwość wyegzekwowanie zobowiązania.

Skarżący uzyskuje stałe dochody, a nie zostało wykazane, aby jako osoba młoda, posiadająca przy tym doświadczenia zawodowe, nie mógł podjąć dodatkowych prac zarobkowych. Skarżący jest człowiekiem zdrowym, stojącym w istocie dopiero u progu swego zawodowego życia i z pewnością zdolnym do uzyskania swym własnym wysiłkiem środków na spłatę powstałego zadłużenia.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów prawa, w tym norm materialnoprawnych. Analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Wobec tego decyzje organu o odmowie umorzenia zaległości nie noszą znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.