Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2130/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 155
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 r. sprawy ze skarg L. P., A.P., M.F., B.P. i J.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosków A.P. oraz M.F., decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] o odmowie uchylenia decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...] utrzymanej w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1976 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] odmówił uchylenia decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r. Nr [...] utrzymanej w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1976 r., nr [...] w przedmiocie przejęcia od Z.S. i F.S. na własność Państwa gospodarstwa rolnego w skład którego wchodziły nieruchomości oznaczone jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], ...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej pow. [...] ha, położone na terenie wsi D..

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2014 r. wystąpiły następczynie prawne dawnych właścicieli przejętego gospodarstwa – A.P. oraz M.F.. Legitymację stron do działania w niniejszym postępowaniu ustalono na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] sierpnia 1991 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po F.S. i Z.S. oraz z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J.P., J.P. i M.P..

Naczelnik Gminy P. decyzją z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...] orzekł, na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) – zwanej dalej "ustawą" o przejęciu od Z.S. i F.S. na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego na terenie wsi D.

Obecnie A.P. oraz M.F. zwracając się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] domagają się uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...] w jednym z nadzwyczajnych trybów, tj. w trybie art. 155 Kpa. Artykuł ten przewiduje, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie, za zgodą strony, uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z powyższego wynika, że uchylenie decyzji (w omawianym trybie) możliwe jest w przypadku łącznego spełnienia następujących przesłanek: 1) w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja na podstawie której strona nabyła prawo albo obowiązek; 2) uchyleniu decyzji nie sprzeciwiają się przepisy szczególne; 3) za uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony; 4) strona wyraziła zgodę na uchylenie tej decyzji.

Przeprowadzona analiza w kontekście wystąpienia pierwszej z przesłanek uchylenia wykazała, że decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...] funkcjonuje w obrocie prawnym, uzyskała ona także przymiot decyzji ostatecznej wskutek utrzymania jej w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1976 r., nr [...]. Nie budzi przy tym wątpliwości fakt, że mamy tu do czynienia z decyzją na podstawie której strona nabyła prawo, potwierdzają to chociażby użyte w tej decyzji sformułowania: "Przejmuję na własność Państwa gospodarstwo rolne" - które oznacza, że mocą tej decyzji Skarb Państwa nabył prawo do nieruchomości wchodzących w skład przejmowanego gospodarstwa; 2) "Ob. Z. i F.S. przysługuje prawo do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania działki gruntu o pow. do [...] ha, która zostanie im przydzielona po wykonaniu niniejszej decyzji" - które wskazuje na nabycie uprawnień przez dawnych właścicieli do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania nieruchomości, która to nieruchomość miała zostać im przydzielona po wykonaniu decyzji o przejęciu.

W sprawie została spełniona również przesłanka dopuszczalności weryfikowania decyzji Naczelnika Gminy P. w trybie art. 155 Kpa - wśród obowiązujących obecnie przepisów brak jest normy, która wyłączałaby możliwość prowadzenia w tym trybie postępowania w odniesieniu do decyzji wydanej na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy.

Przechodząc do badania, czy w sprawie została spełniona kolejna z przesłanek, od której ustawodawca uzależnił możliwość uchylenia decyzji, tj. przesłanka słusznego interesu strony Minister zauważył, że pojęcie to nie zostało dookreślone zarówno w art. 155, jak i w pozostałych przepisach Kpa. Tego rodzaju sytuacja nie oznacza jednak, że pojęcie to może być interpretowane w sposób dowolny, ponieważ już samo określenie, że interes ten ma być słuszny wskazuje, że nie chodzi w nim o każdy interes strony, ale wyłącznie o interes zgodny z prawem i zasadami współżycia społecznego. Modyfikacja ukształtowanego ostateczną decyzją stosunku administracyjnoprawnego (poprzez jego zniesienie) musi więc być społecznie akceptowalna i godna wsparcia ze strony Państwa, ze względu na cel jaki ma zostać przez tę modyfikację osiągnięty. Interes ten ma być bowiem obiektywnie słuszny, a nie jedynie zgodny z oczekiwaniem strony. Równocześnie musi być on na tyle słuszny, aby równoważył i usprawiedliwiał odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznej (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 24 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 697/12 oraz z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 115/12).

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego przez pryzmat podnoszonych w tym zakresie przez wnioskodawczynie argumentów pozwala stwierdzić, że ów słuszny interes i strony w rozpatrywanej sprawie nie zaistniał. Z istnieniem tego rodzaju interesu nie może bowiem zostać utożsamiona wola następcy albo następców prawnych, co do dalszego użytkowania gruntów wchodzących w skład przejętego gospodarstwa oraz fakt, że po przejęciu grunty te były dzierżawione i użytkowane przez dawnych właścicieli i ich rodzinę. Wskazane okoliczności świadczą bowiem o istnieniu interesu faktycznego opartego na subiektywnym przeświadczeniu strony, co do potrzeby zwrotu, nie zaś o istnieniu interesu strony w jego kwaliﬁkowanej formie. Interes strony, który ewentualnie mógł wynikać z decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r. został już zrealizowany poprzez przyznanie dawnym właścicielom świadczeń rentowych oraz umorzenie ciążącego na przejętym na własność Państwa gospodarstwie zadłużenia - wyklucza to możliwość stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie sam fakt przejęcia gospodarstwa może stanowić podstawę do uchylenia wydanej przez Naczelnika Gminy P. decyzji.

Bez wątpienia za uchyleniem decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...] nie przemawia także interes społeczny. Nie można bowiem uznać za pożądane, czy społecznie akceptowalne uchylanie w ramach uznania administracyjnego decyzji wydanych przeszło 30 lat temu, na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy, chociażby z tego względu, że stawiałoby to wnioskodawców w pozycji uprzywilejowanej względem innych dawnych właścicieli (albo ich następców prawnych), których gospodarstwa rolne także zostały przejęte na własność Państwa w zamian za rentę. Z podobnych względów z istnieniem interesu społecznego nie mogą zostać utożsamione zachodzące na przestrzeni ponad 30 lat zmiany ustrojowe, tym bardziej, że zarówno ówcześnie, jak i obecnie brak jest normy o charakterze powszechnie obowiązującym, która przewidywałaby zwrot nieruchomości przejętych na własność Państwa na podstawie ustawy albo przyznawałaby dodatkową rekompensatę za przejęte nieruchomości.

W złożonych w niniejszej sprawie wnioskach A.P. oraz M.F. powołały się na konstytucyjną ochronę prawa własności wskazując, że gospodarstwo rolne należące do Z.S. i F.S. nie spełniało (albo co najmniej mogło nie spełniać) wymogów umożliwiających jego zakwaliﬁkowanie do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji. W ocenie wnioskodawczyń znamion niskiej produktywności nie wypełniało ewentualne częściowe odłogowanie gruntów wchodzących w skład tego gospodarstwa, ponadto powołany został argument niedostatecznego udokumentowania stanu zadłużenia tego gospodarstwa oraz sposobu wyliczenia tego zadłużenia. Strony powołały się również na brak woli przekazania gruntów na własność Państwa ze strony ówczesnych właścicieli. Celem tej grupy argumentów jest zatem wykazanie wadliwości wydanej przez Naczelnika Gminy P. decyzji z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...]. Weryﬁkowanie tych argumentów w prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu nie jest jednak możliwe, ponieważ ocena wystąpienia słusznego interesu strony albo interesu społecznego nie może polegać na badaniu prawidłowości zastosowania przez Naczelnika Gminy P. przepisów prawa. Środkiem do ujawnienia tego interesu nie może być także zbieranie, czy też uzupełnianie dowodów, które miałyby ową wadliwość wykazać. Istotą postępowania w trybie art. 155 Kpa jest bowiem sprawdzenie, czy w ustalonym przez Naczelnika Gminy P. stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. W związku z tym prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 Kpa uwarunkowana jest prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego, który został ustalony zaskarżoną decyzją. Zajęcie w sprawie odmiennego stanowiska należy uznać za niedopuszczalne, ponieważ otwierałoby ono drogę do rozpatrywania sprawy w kolejnej (tj. trzeciej oraz czwartej) instancji, co rażąco naruszałoby zasadę wynikającą z art. 15 Kpa.

Minister równocześnie wyjaśnił, że do weryﬁkacji decyzji pod kątem wad kwaliﬁkowanych służą inne tryby postępowania, tj. przewidziany w art. 156 Kpa tryb stwierdzenia nieważności decyzji oraz przewidziany w art. 145 Kpa tryb wznowienia postępowania.

Odnosząc się do podniesionej przez M.F. kwestii, w której powołuje się na możliwość (w kontekście rozpoznawanej sprawy) wszczęcia postępowania z urzędu we wskazanych wyżej trybach Minister wskazał, że kwestia ta także nie może stać się przedmiotem przeprowadzanych rozważań. W prowadzonym w trybie art. 155 Kpa postępowaniu organ administracji nie weryﬁkuje decyzji przez pryzmat prawidłowości zastosowania w niej przepisów prawa. Z tego względu odnośnie wszczęcia wskazanych postępowań należy odpowiednio stosować zasadę, że jeżeli przedmiotem postępowania jest określenie ciążących na jednostce obowiązków, ograniczenia lub cofnięcia uprawnień - wszczęcie postępowania następuje z urzędu. Jeżeli chodzi zaś o ustalenie sytuacji prawnej jednostki w zakresie jej uprawnień, zgodnie z zasadą, że jednostka rozporządza swoim prawem - wszczęcie postępowania następuje na jej wniosek. Minister zauważył, że postępowanie mające na celu ocenę legalności przejęcia przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa zostało już przeprowadzone, o czym świadczy znajdująca się w aktach decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lutego 1995 r., nr [...].

Podsumowując Minister stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie nie wystąpiła jedna z wymienionych w art. 155 Kpa przesłanek (przesłanka słusznego interesu strony oraz interesu społecznego), to uznać należy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] zasadnie odmówił uchylenia decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r., nr [...]. Niewystąpienie zarówno interesu strony, jak i interesu społecznego czyniło równocześnie bezprzedmiotowym badanie ostatniej z przesłanek uchylenia, tj. przesłanki wyrażenia przez strony na to uchylenie zgody.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] A.P., J.P., L.P. i B.P. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili niezgodność z prawem, w szczególności naruszenie art. 155 Kpa w związku z uznaniem, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek słusznego interesu strony lub interesu społecznego. W skardze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu podnieśli, że nie podzielają poglądu organu, że za uchyleniem decyzji nie przemawia interes społeczny w przypadku, gdy nieruchomość jest we władaniu Skarbu Państwa. Dnia [...] lutego 1981 r. zawarto porozumienie pomiędzy Komisją Rządową, a Komitetem Strajkowym w R., działającym w imieniu Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych oraz Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ "Solidarność" w R. przy udziale przedstawicieli Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ ,,Solidarność". Z porozumienia tego wynika, że przy najbliższej nowelizacji ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin rząd zaproponuje zmianę przepisów o przejmowaniu gospodarstw rolnych z urzędu za rentę. Z powyższego wynika jednoznacznie, że przed 1981 r. przejmowanie gospodarstw rolnych z urzędu było społecznie nieakceptowane. Kolejne nowelizacje ustawy o rentach rolnych doprowadziły do tego, że rolnik otrzymuje rentę bez obowiązku przekazywania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Własność jest chroniona przez Konstytucję i tylko na podstawie przepisów prawa i w drodze niebudzącej wątpliwości, własność ta może być odebrana. Skoro właściciele przekazali gospodarstwo rolne na rzecz następców z pominięciem wymogu formy aktu notarialnego i pozostaje to gospodarstwo w samoistnym władaniu następców prawnych, to uchylenie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w trybie ustawy spełnia dyspozycja art. 155 Kpa.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] M.F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła to, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w pełni materiału dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego. W 2009 r. został złożony w niniejszej sprawie wniosek o uchylenie decyzji Naczelnika Gminy P. w trybie art. 155 Kpa. W momencie złożenia tego wniosku skarżąca nie była stroną postępowania. Po zapoznaniu się z aktami sprawy w wyznaczonym terminie 7-dniowym skarżąca wypowiedziała się w sprawie zebranego materiału dowodowego, przedstawiła rzeczową argumentację, zwracając organowi uwagę na nieprawidłowości popełnione na etapie wydawania w 1976 r. decyzji przez Naczelnika Gminy P., a także na tkwiące w tym akcie wady.

Skarżąca uważa, że - biorąc pod uwagę treść art. 7 Kpa - organ powinien z urzędu pewne kwestie podjąć. W decyzji zaskarżonej decyzji i decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r. brak jest odniesienia się do podnoszonych przeze skarżącą argumentów. Organ stanął na stanowisku, że tryb przewidziany w art. 155 Kpa nie jest właściwy w tej sprawie. Nie wziął tym samym przede wszystkim pod uwagę brzmienia art. 9 Kpa, który stanowi, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Bardzo sztywno trzymając się brzmienia art. 155 Kpa organ naruszył zasady ogólne tego postępowania unormowane w tej ustawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2185/14 połączył sprawy o sygn. akt I SA/Wa 2130/14 i I SA/Wa 2185/14 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz postanowił prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 2130/14.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skarg podtrzymując prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi nie są uzasadnione.

Trafnie zwrócił uwagę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że przy ocenie dopuszczalności uchylenia decyzji na podstawie przepisu art. 155 Kpa konieczne jest ustalenie, czy w konkretnym przypadku istnieje w znaczeniu materialnym tożsamość sprawy administracyjnej rozpatrywanej w tym trybie nadzwyczajnym ze sprawą zakończoną decyzją o przejęciu gospodarstwa rolnego prowadzoną w trybie zwyczajnym. Tożsamość spraw jest wyznaczana przez element podmiotowy - ta sama strona lub strony postępowania i elementy przedmiotowe - niezmienione fakty prawnie istotne, tożsamość skonkretyzowanych praw i obowiązków, ciągłość regulacji prawnej stanowiącej podstawę prawną rozstrzygnięcia.

W piśmiennictwie wskazuje się przy tym, że z tożsamością spraw mamy także do czynienia w sytuacji, gdy zmieni się akt prawny stanowiący podstawę wydania decyzji, ale zostanie zachowana ciągłość regulacji prawnej praw i obowiązków, co oznacza, że regulacja prawna z poprzedniego aktu prawnego została przejęta w niezmienionym stanie przez nowy akt prawny (por. R. K. Komentarz k.p.a. Wydawnictwo C.H. Beck Wyd. 2, Warszawa 2008, str. 838 i powołane tam orzeczenie NSA). W orzecznictwie wskazuję się, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 Kpa jest nowym postępowaniem, odrębnym w stosunku do tego, w którym zapadła weryfikowana decyzja ostateczna (por. uchwała SN z dnia 15 grudnia 1984 r. sygn. akt III AZP 8/83, OSNC 1985, Nr 10, poz. 143). Decyzja wydana na podstawie art. 155 Kpa może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych decyzją ostateczną organu, a więc decyzją, której dotyczy postępowanie o zmianę lub uchylenie. Na okoliczność powyższą zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II GPS 2/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 4, gdzie wskazano, że dla ustalenia tożsamości przedmiotu sprawy decydujące znaczenie ma treść praw i obowiązków. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że dopóki mamy do czynienia z tymi samymi prawami i obowiązkami tych samych podmiotów, ukształtowanymi obowiązującą decyzją, z tym samym lub zachowującym ciągłość regulacji stanem prawnym i niezmienionym w kwestiach prawnie istotnych stanem faktycznym, dopóty można mówić o tożsamości sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnoprawnym. Konsekwentnie w trybie art. 155 Kpa nie można rozszerzać treści nowej sprawy administracyjnej, a zmiana decyzji w tym trybie może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej". Poza tym NSA wskazał, że skoro w sprawie chodzi o stosowanie tzw. nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji, istnienie zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 Kpa) nakazuje ścisłą wykładnię przepisów o trybach nadzwyczajnych. Mieć bowiem należy na względzie, iż decyzja wydana na podstawie art. 155 Kpa może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych zmienianą (uchylaną) decyzją organu, a nie kwestii nowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 1993 r., sygn. akt I SA/1892/92, ONSA 1994, Nr 3, poz. 116).

W rozpoznawanej sprawie materialno-prawną podstawą decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r., na podstawie, której nastąpiło przejęcie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, stanowiącego współwłasność Z.S. i F.S., stanowił art. 9 ust. 2 ustawy. Powołany wyżej art. 9 ust. 2 ustawy utracił moc na podstawie art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79 ze zm.) w dniu 1 lipca 1982 r., a więc w dniu wejścia tejże ustawy w życie. W dacie wydania zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. brak było regulacji prawnej w zakresie przejmowania mienia rolniczego przez Skarb Państwa w zamian za świadczenie emerytalno-rentowe, z uwagi na niski poziom prowadzonej przez rolnika produkcji rolnej. Takiej regulacji nie zawiera obecna ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1205 ze zm.), czy ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.).

Oznacza to, że regulacja prawna stanowiąca podstawę wydania kwestionowanej decyzji została wyeliminowana z obrotu prawnego i nie została zastąpiona poprzez nowe przepisu ustawowe, zapewniające kontynuację regulacji z art. 9 ust. 2 ustawy. Tym samym nie jest możliwe rozstrzyganie, w trybie art. 155 Kpa, o losach decyzji z dnia [...] listopada 1976 r., wydanej na podstawie nieobowiązującego przepisu art. 9 ust. 2 ustawy (brak przedmiotowej tożsamości obu spraw administracyjnych).

W rozpoznawanej sprawie kolejną przeszkodą do uchylenia kwestionowanej przez skarżących decyzji, w trybie art. 155 Kpa, jest brak tożsamości podmiotowej obu spraw administracyjnych. W dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r. stroną postępowania byli właściciele gospodarstwa rolnego – Z.S. i F.S.. Po tej dacie nastąpiła zmiana stanu prawnego przejętej nieruchomości, gdyż właścicielami przejętych działek wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa rolnego stał się Skarb Państwa (postanowienie PBN w S. z dnia [...] grudnia 1977 r., Kw. Nr. [...]). Wniosek o uchylenie kwestionowanej decyzji nie pochodził od Z.S. i F. S.. Wniosek złożyły inne osoby – dalsi spadkobiercy F.S. i Z. S., tj. J.P., M.P. i B.P. (wniosek z dnia 9 lutego 2008 r.), a po śmierci J.P. i M.P. wniosek popierali jeszcze dalsi spadkobiercy pierwotnych stron postępowania – A.P. (pismo z dnia 31 stycznia 2011 r.), M. F. (pismo z dnia 16 lipca 2013 r. – data wpływu do organu) oraz L.P. (pismo z dnia 20 września 2013 r.).

Jeżeli chodzi o dokonaną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenę merytorycznych przesłanek zastosowania przepisu art. 155 Kpa, to również w tym zakresie Sąd podziela stanowisko organu naczelnego zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rację ma Minister, że za uchyleniem decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] listopada 1976 r. w trybie art. 155 Kpa nie przemawiał słuszny interes strony (dalszych spadkobierców po F.S. i Z.S.). Niewątpliwie wnioskodawcy domagający się uchylenia decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego mają interes w tym, aby obalić decyzję z dnia [...] listopada 1976 r., skoro A.P., M.F., J.P. i L.P. – jak twierdzi A.P. (pismo z dnia 31 stycznia 2011 r.) - użytkują grunt przejęty na mocy powyższej decyzji. Interesu wnioskodawców nie można jednak uznać za "słuszny" w rozumieniu art. 155 Kpa. Za przejęcie gruntów przedmiotowego gospodarstwa rolnego F.S. i Z.S. otrzymali renty (decyzje ZUS z dnia [...] marca 1977 r.). Skarb Państwa przejął także odpowiedzialność za ich dług wobec Spółdzielni Kółek Rolniczych w P. (pkt 3 decyzji z dnia [...] listopada 1976 r.). Obecnie wnioskodawcy jako dalsi spadkobiercy F.S. i Z.S. domagają się uchylenia zgodnej z prawem decyzji z dnia [...] listopada 1976 r. (co potwierdził NSA w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 25 kwietnia 1996 r., sygn. akt II SA 947/95), aby odzyskać własność niespełna [...] ha gruntu, w sytuacji gdy Agencja Nieruchomości Rolnych ma zamiar przeznaczyć ten grunt do sprzedaży (pismo ANR Odział w W. z dnia [...] grudnia 2010 r.). Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której i rolnicy, którym zgodnie z prawem przejęto gospodarstwo rolne i ich dalsi spadkobiercy otrzymują korzyści z majątku publicznego, wywodzoną z tego samego zdarzenia prawnego (przejęcia gospodarstwa rolnego). Odzyskanie w takiej sytuacji majątku obecnie publicznego, za którego przejęcie Państwo wypłacało poprzednikom prawnym wnioskodawców renty nie jest też uzasadnione względami społecznymi, ponieważ stanowiłoby po raz drugi uszczuplenie w majątku państwowym, który jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

Zdaniem Sądu, o słusznym interesie strony w uchyleniu decyzji z dnia [...] listopada 1976 r. nie świadczą takie okoliczności jak późniejsza zmiana przepisów rentowych i rezygnacja przez ustawodawcę z trybu przejmowania gospodarstw rolnych za rentę. Przepisy prawa ulegają z woli ustawodawcy zmianie, ale ma to związek z istniejącą w państwie lub poza nim sytuacją społeczną, gospodarczą, czy polityczną. Jak podniesiono wyżej zmiana przepisów o ubezpieczeniu rolników stanowiła przeszkodę w uwzględnieniu wniosku o uchylenie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, ponieważ w takiej sytuacji sprawa o uchylenie decyzji w trybie art. 155 Kpa przestała być przedmiotowo tożsama ze sprawą zakończoną kwestionowaną decyzją z dnia [...] listopada 1976 r.

Nie jest tak, jak twierdzi A.P. w piśmie z dnia 26 lutego 2014 r., że uchylenie decyzji nie wpłynęłoby w żaden sposób na prawa innych podmiotów. Z pisma Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] grudnia 2010 r. wynika, że Skarb Państwa podjął czynności przygotowawcze celem przeznaczenia przejętego gruntu do sprzedaży. Z pisma Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] kwietnia 2014 r., sygn. akt [...] wynika, że przed sądem powszechnym zawisła sprawa z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych przeciwko L.P. i A.P. o wydanie przedmiotowej nieruchomości. Z powyższego wynika, że co do przedmiotowego gruntu istnieje spór pomiędzy jego obecnym właścicielem, a osobami tym gruntem faktycznie władającymi.

Wbrew temu co twierdzą skarżący w sprawie prowadzonej w trybie art. 155 Kpa nie było miejsca na ponowną merytoryczną ocenę prawidłowości decyzji objętej wnioskiem o jej uchylenie. W tej sytuacji Minister nie miał obowiązku weryfikowania takich okoliczności jak stan przejętego gospodarstwa i poziom prowadzonej w nim produkcji rolnej, możliwość przekazania gospodarstwa następcom, czy też dokonywania oceny, czy przesłanką przejęcia gruntu gospodarstwa rolnego mogło być zadłużenie poprzedników prawnych skarżących. W uzasadnieniu (str.4) prawomocnego wyroku z dnia 25 kwietnia 1996 r., sygn. akt II SA 947/95 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził bowiem, że nie można uznać, aby decyzja o przejęciu spornego gospodarstwa została podjęta z jakimkolwiek naruszeniem prawa. Wyrażoną w wyroku NSA oceną prawną związany był Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie, co wynika z przepisu art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.