Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 199/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1793
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 627, art. 734 par. 1, art. 738 par. 1, art. 750
journal: Dz.U. 2017 poz 459
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska – Grońska (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2018 r. sprawy ze skargi W. w Warszawie na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...]Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ II Instancji", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1793 ze zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach"), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: "k.p.a.") oraz art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez W. w [...] (dalej: "skarżąca", "płatnik składek"), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Dyrektor [...]OW NFZ", "organ I instancji") z [...] lutego 2016 r. nr [...] ustalającą, że E. K. (dalej: "uczestniczka postępowania", "zainteresowana") w okresie od 16 września 2011 r. do 30 września 2014 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na rzecz skarżącej na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach 7, 19 – 22 stycznia 2015 r. oraz 21 lipca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] (dalej: "ZUS") przeprowadził u skarżącej kontrolę m.in. w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest ZUS oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Kontrolą objęto okres: styczeń 2011 r. – grudzień 2014 r.

W toku kontroli ZUS ustalił, że płatnik składek w kontrolowanym okresie zawarł ok. dwa tysiące umów nazwanych umowami o dzieło, których przedmiotem było prowadzenie zajęć dydaktycznych. Z tego skontrolowano losowo wybranych 266 umów. W ramach czynności dydaktycznych ze studentami wykonywano następujące czynności: prowadzenie wykładów, ćwiczeń, lektoratów językowych, seminariów, konsultacji, sprawdzanie prac, przeprowadzanie zaliczeń i egzaminów. Warunkiem zawarcia umowy było przedłożenie płatnikowi składek kart przedmiotu (sylabusa) bądź konspektu zajęć. Karta przedmiotu musiała być przedłożona przed podpisaniem umowy, a najpóźniej w dniu jej podpisania. Wynagrodzenie z tytułu umów określono w stawkach godzinowych wyłącznie za zajęcia dydaktyczne. Zajęcia ze studentami przeprowadzane były w miejscu i w terminach określonych przez płatnika składek, zgodnie z obowiązującym na uczelni grafikiem i planem zajęć. Plany zajęć, godziny przyjęć poszczególnych wykładowców zamieszczane są również na oficjalnych stronach internetowych uczelni. Przed rozpoczęciem każdych zajęć dydaktycznych wykonawca zobowiązany był potwierdzić swoją obecność na liście obecności wyłożonej w dziekanacie uczelni. W umowach zawieranych od września 2012 r. zmieniono paragraf 4 umowy i nadano mu treść: "przed rozpoczęciem każdych zajęć dydaktycznych wykonawca zobowiązany jest potwierdzić gotowość ich realizacji w dziekanacie uczelni".

W piśmie z 30 stycznia 2015 r. skarżąca wyjaśniła, że umowy cywilnoprawne z wykładowcami zawierane były z następujących powodów: ekonomicznych, braku możliwości wykorzystania kadry akademickiej w pełnym wymiarze czasu pracy, a także ustawowych ograniczeń w możliwości podejmowania dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy przez osoby prowadzące zajęcia dydaktyczne. Płatnik składek wyjaśnił też, że rezultatem zawieranych umów jest "potwierdzone podpisem wykładowcy osiągnięcie przez studenta zakładanych efektów kształcenia, co stwierdzić ma wykładowca weryfikując uzyskaną przez studenta wiedzę", a w rezultacie dyplom ukończenia studiów.

W protokole kontroli ZUS stwierdził, iż umowa o dzieło wymaga, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego i z góry określonego rezultatu. Praca dydaktyczna jest procesem ciągłym, a proces nauczania sprowadza się do starannego działania w przekazywaniu studentom wiedzy z danej dyscypliny. Poziom wiedzy studentów nie może być utożsamiany z wymaganym rezultatem. Nadto liczba wykonywanych zajęć nadaje im charakter powtarzalnych czynności. Rzeczą typową dla każdego etapu edukacji jest przygotowanie przez nauczyciela programu, konspektu, materiałów, w oparciu o które realizuje on program nauczania. Przyjąć zatem należy, że pracownicy dydaktyczni zatrudnieni przez płatnika składek na podstawie umów nazwanych umowami o dzieło, faktycznie wykonywali umowy o świadczeniu usług dydaktycznych. Jako dowody ZUS przyjął: wyjaśnienia płatnika składek, grafiki odbywanych zajęć oraz przykładowe karty przedmiotu (modułu).

W wyniku ustaleń kontroli pismem z 26 listopada 2015 r. ZUS zwrócił się do [...]OW NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie ustalenia, że uczestniczka postępowania podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania w okresie od 16 września 2011 r. do 30 września 2014 r. następujących umów, nazwanych umowami o dzieło:

- umowy z 16 września 2011 r., której przedmiotem było opracowanie autorskiego programu oraz przeprowadzenie zajęć dydaktycznych z przedmiotów: finanse publiczne i prawo finansowe/ system podatkowy w Polsce/ polityka fiskalna; jednocześnie w umowie tej określono wynagrodzenie według stawek godzinowych – 80 zł brutto za jedną godzinę wykładów i 50 zł brutto za jedną godzinę ćwiczeń, a jako ostateczny termin wykonania umowy wskazano 30 września 2012 r.;

- umowy z 19 września 2011 r., na podstawie której zlecono uczestniczce postępowania wykonanie prac takich jak: opieka promotorska nad pracami dyplomowymi oraz recenzje prac dyplomowych; jednocześnie w umowie tej określono wynagrodzenie według następujących stawek – 150 zł brutto za każdego wypromowanego absolwenta i 50 zł brutto za każdą recenzję pracy dyplomowej, a jako ostateczny termin wykonania umowy wskazano 30 września 2012 r.;

- umowy z 16 lutego 2012 r., której przedmiotem było opracowanie autorskiego programu oraz przeprowadzenie zajęć dydaktycznych z przedmiotu finanse publiczne; jednocześnie w umowie tej określono wynagrodzenie według stawek godzinowych – 50 zł brutto za jedną godzinę ćwiczeń, a jako ostateczny termin wykonania umowy wskazano 30 września 2012 r.;

- umowy z 13 września 2012 r., której przedmiotem było opracowanie autorskiego programu oraz przeprowadzenie zajęć dydaktycznych z przedmiotów: system podatkowy w Polsce/ finanse publiczne / finanse publiczne i prawo finansowe; jednocześnie w umowie tej określono wynagrodzenie według stawek godzinowych – 80 zł brutto za jedną godzinę wykładów i 50 zł brutto za jedną godzinę ćwiczeń, a jako ostateczny termin wykonania umowy wskazano 30 września 2013 r.;

- umowy z 13 stycznia 2013 r., na podstawie której zlecono uczestniczce postępowania wykonanie prac takich jak: opieka promotorska nad pracami dyplomowymi oraz recenzje prac dyplomowych; jednocześnie w umowie tej określono wynagrodzenie według następujących stawek – 150 zł brutto za każdego wypromowanego absolwenta i 50 zł brutto za każdą recenzję pracy dyplomowej, a jako ostateczny termin wykonania umowy wskazano 30 września 2013 r.;

- umowy z 16 września 2013 r., której przedmiotem było opracowanie autorskiego programu oraz przeprowadzenie zajęć dydaktycznych z przedmiotu system podatkowy w Polsce; jednocześnie w umowie tej określono wynagrodzenie według stawek godzinowych – 50 zł brutto za jedną godzinę ćwiczeń, a jako ostateczny termin wykonania umowy wskazano 30 września 2014 r.;

- umowy z 14 lutego 2014 r., której przedmiotem było opracowanie autorskiego programu oraz przeprowadzenie zajęć dydaktycznych z przedmiotu finanse publiczne; jednocześnie w umowie tej określono wynagrodzenie według stawek godzinowych – 80 zł brutto za jedną godzinę wykładów i 50 zł brutto za jedną godzinę ćwiczeń, a jako ostateczny termin wykonania umowy wskazano 30 września 2014 r.

Uznając, że powyższe umowy mają charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia, ZUS stwierdził, iż płatnik składek nie dokonał zgłoszenia uczestniczki postępowania do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Jednocześnie dodał, że zainteresowana w okresie wykonywania tych umów była zatrudniona na podstawie umowy o pracę u innego płatnika składek za wynagrodzeniem wyższym niż minimalne.

Do wniosku zostały dołączone kserokopie następujących dokumentów:

- ww. umów o dzieło zawartych między płatnikiem składek a uczestniczką postępowania,

- protokołu kontroli z 21 lipca 2015 r. przeprowadzonej u płatnika składek,

- podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, ustalonych podczas kontroli,

- zastrzeżeń z 5 sierpnia 2015 r. do protokołu kontroli,

- informacji z 19 sierpnia 2015 r. o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń.

Pismami z 14 grudnia 2015 r. Dyrektor [...]OW NFZ zawiadomił skarżącą i zainteresowaną o toczącym się postępowaniu w sprawie wydania decyzji dotyczącej ustalenia podlegania przez uczestniczkę postępowania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a także pouczył o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją i złożenia wyjaśnień oraz dowodów, mogących - w ich ocenie, mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zarówno płatnik składek, jak i uczestniczka postępowania nie skorzystali z tego uprawnienia.

Decyzją z [...] lutego 2016 r. Dyrektor [...]OW NFZ ustalił, że zainteresowana w okresie od 16 września 2011 r. do 30 września 2014 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na rzecz skarżącej na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.; dalej: "k.c.") stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zakwestionowała wyłącznie dokonaną przez organ I instancji ocenę charakteru tych umów jako umów o dzieło. Natomiast nie podważała okresu podlegania przez uczestniczkę postępowania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Po rozpoznaniu odwołania, Prezes NFZ powołaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy

wskazał, że z treści spornych umów wynika, że skarżąca zleciła uczestniczce postępowania opracowanie autorskiego programu oraz przeprowadzenie zajęć dydaktycznych z zakresu prawa finansowego (finanse publiczne i prawo finansowe, system podatkowy w Polsce), a także opiekę promotorską nad pracami dyplomowymi i recenzje tych prac. Wynagrodzenie ustalono według następujących stawek - godzinowych w przypadku zajęć dydaktycznych (80 zł brutto za jedną godzinę wykładów i 50 zł brutto za jedną godzinę ćwiczeń), a w przypadku opieki promotorskiej i recenzji prac dyplomowych -– 150 zł brutto za każdego wypromowanego absolwenta i 50 zł brutto za każdą recenzję pracy dyplomowej. Zainteresowana świadczyła usługi dydaktyczne.

Prezes NFZ podzielił stanowisko dyrektora [...]OW NFZ, iż czynności wykonywane w ramach zakwestionowanych umów, tj. zajęcia dydaktyczne oraz opieka promotorska i recenzje prac dyplomowych nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny rezultat, podlegających sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych i ewentualnej odpowiedzialności za te wady, lecz miały na celu staranne działanie. Wynagrodzenie było uzależnione od liczby godzin przeprowadzonych wykładów i ćwiczeń bądź od liczby wypromowanych absolwentów i zrecenzowanych prac dyplomowych, a nie wytworzenia określonego dzieła. Przeprowadzenie czynności objętych umowami nie wymagało od zainteresowanej posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Praca ta w zasadzie może zostać wykonana przez każdą osobę, która przejdzie odpowiednie przygotowanie praktyczne (szkolenie). Zatem wkład w postaci wykorzystanych umiejętności praktycznych wykonawcy, wynikających z jego doświadczenia zawodowego, w zakresie wykonywanej pracy, jest elementem starannego działania.

Organ II instancji uznał, iż spornych umów nie można również uznać za umowy o dzieło ze względu na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 880 ze zm.), zgodnie z którym przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Umowy o dzieło autorskie nie są tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania, np. w zakresie odpowiedzialności (art. 55 ust. 1 ww. ustawy) czy usterek utworu (a nie wad jak przy umowie o dzieło).

Prezes NFZ nie zgodził się z poglądem, iż w przedmiotowej sprawie zostało wytworzone jakieś dzieło. Czym innym jest prowadzenie zajęć dydaktycznych, a czym innym opracowanie nowatorskiej koncepcji naukowej i utrwalonej, np. w artykule naukowym czy książce na dany temat. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego i sądów powszechnych.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

• art. 6 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.; dalej: "s.u.s.")., art. 66 ust. 1 pkt 1e ustawy o świadczeniach oraz art. 627 k.c., art. 734 k.c., art. 750 k.c.,

• art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy,

• art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przesłanek decyzji w świetle składanych w sprawie wyjaśnień i zupełne zignorowanie zawartych w nich argumentów,

• art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez sprzeczność ustaleń stanowiących faktyczną podstawę decyzji z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy obu instancji nie dostrzegły specyfiki pracy akademickiej i jej oczywistych związków z twórczością naukową, a także pominęły fakt, iż warunkiem realizacji umowy było przygotowane przez wykonawcę pisemnego programu i koncepcji wykładu.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora [...]OW NFZ nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd, biorąc pod uwagę mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy, uznał, iż organy obu instancji, wbrew zarzutom skargi, poczyniły wyczerpujące ustalenia faktyczne i przeprowadziły wnikliwą analizę stanu prawnego, dochodząc do prawidłowych konkluzji, iż sporne umowy zawarte przez skarżącą z zainteresowaną nie były umowami o dzieło, lecz umowami o świadczenie usług, do których - zgodnie z przepisami k.c. - stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętych rozstrzygnięć, a ich argumentacja jest wyczerpująca.

W rozpatrywanej sprawie podstawowy problem sprowadza się do oceny charakteru prawnego umów zawartych między płatnikiem składek a uczestniczką postępowania i rozstrzygnięcia, czy umowy te - jak twierdzi skarżąca - są umowami o dzieło, które nie dają podstaw do objęcia zainteresowanej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też są to - zgodnie z poglądami organów NFZ i ZUS - umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia, a których zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowi przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Zgodnie z ww. przepisem, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Natomiast na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Z kolei według art. 13 pkt 2 s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości cywilnoprawny charakter spornych umów; dlatego do ich oceny strony prawidłowo odwoływały się do unormowań zawartych w k.c.

Stosownie do treści art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z kolei, jak stanowi art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Według art. 734 § 1 k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zgodnie z art. 738 § 1 k.c. przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności. W wypadku takim obowiązany jest zawiadomić niezwłocznie dającego zlecenie o osobie i o miejscu zamieszkania swego zastępcy i w razie zawiadomienia odpowiedzialny jest tylko za brak należytej staranności w wyborze zastępcy.

Z akt sprawy i ustalonego przez organ stanu faktycznego wynika, że przedmiotem analizowanych umów było prowadzenie zajęć dydaktycznych z zakresu prawa finansowego obejmujących ogół czynności dydaktycznych takich jak: wykłady, ćwiczenia, konsultacje, prace sprawdzające oraz przeprowadzenie końcowego zaliczenia (vide § 1 umów z 16 września 2011 r., 16 lutego 2012 r., 13 września 2012 r., 16 września 2013 r. i 14 lutego 2014 r.), a także opieka promotorska i recenzje prac dyplomowych (vide § 1 umów z 19 września 2011 r. i 13 stycznia 2013 r.). Zatem zainteresowana wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac akademickich. Zdaniem Sądu, te czynności, do których wykonania zobowiązywała się uczestniczka postępowania miały wprawdzie prowadzić do rezultatu w postaci przeprowadzenia zajęć dydaktycznych na uczelni i wypromowania jej absolwentów, jednakże w żadnym razie nie były one charakterystyczne dla umowy o dzieło. Wynikały bowiem z podjęcia określonych czynności niewymagających cech indywidualizacji, lecz staranności działania.

W konsekwencji uprawniona jest ocena, że zawarte pomiędzy stronami umowy nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów k.c. czy też utworu w rozumieniu przepisów prawa autorskiego. Obowiązki zainteresowanej sprowadzały się bowiem do wykonywania typowych czynności związanych z pracą wykładowcy, o czym świadczy treść § 1 i § 2 umów obejmujących prowadzenie zajęć dydaktycznych, tj. umów z 16 września 2011 r., 16 lutego 2012 r., 13 września 2012 r., 16 września 2013 r. i 14 lutego 2014 r. W myśl § 2 ust. 1 tych umów uczestniczka postępowania miała zakreślony termin na przedłożenie skarżącej pisemnego programu (konspektu, sylabusa) zajęć, a według § 2 ust. 2 spornych umów program (konspekt, sylabus) powinien być oparty o standardy określone w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki bądź też gdy zajęcia przeznaczone będą dla studentów rozpoczynających kształcenie po 1 października 2012 r. program powinien być oparty o Krajowe Ramy Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego określone w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2011 r. w sprawie Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego (karta przedmiotu). Natomiast obowiązki uczestniczki postępowania objęte pozostałymi zakwestionowanymi umowami, tj. umowami z 19 września 2011 r. i 13 stycznia 2013 r., stanowiły typowe czynności dla pracy promotora – opieka promotorska nad pracami dyplomowymi i recenzje prac dyplomowych (vide § 1 ww. umów).

Nie sposób uznać za indywidualną formę utworu opracowywanych przez zainteresowaną programów (konspektów, sylabusów). W tym zakresie w orzecznictwie ukształtował się pogląd, że nawet wykładom w formie lektoratów języków obcych nie można przypisać cechy umowy o dzieło (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA" z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 936/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji odmienna ocena ww. dowodów, do której skarżąca była uprawniona, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nie doszło zatem w sprawie do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Stanowisko skarżącej stanowi jedynie polemikę z oceną dokonaną przez organ, przy czym jej skutecznie nie podważa. Ocena materiału dowodowego organu pod kątem rzeczywistego charakteru spornych umów znajduje oparcie w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia, przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo). Sąd ten stwierdził mianowicie, że: "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem umów było przeprowadzenie zajęć dydaktycznych oraz opieka promotorska i recenzje prac dyplomowych. Nie budzi zatem wątpliwości, że prowadzenie zajęć dydaktycznych przez wykładowcę (nauczyciela akademickiego) stanowi ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających do nauczenia czy też wytłumaczenia studentom zagadnień związanych z wykładaną materią, jednak bez gwarancji uzyskania określonej wiedzy. Podobnie w przypadku opieki promotorskiej i związanej z nią recenzji prac dyplomowych - nie można zagwarantować, iż dany absolwent uczelni zostanie wypromowany. Nie sposób też wyobrazić sobie rezultatu w przypadku recenzji prac dyplomowych. Wykonując sporne umowy zainteresowana nie miała żadnego wpływu na to, czy uczestnicy zajęć (studenci) nabędą wykładaną wiedzę, a absolwenci uczelni zostaną wypromowani. Według § 2 umów dotyczących opieki promotorskiej i recenzji prac dyplomowych oraz według § 5 umów o przeprowadzenie zajęć dydaktycznych z zakresu prawa finansowego, "przyjęcie dzieła następuje z chwilą zaakceptowania przez Dziekana Wydziału rachunku wystawionego przez Wykonawcę", jednak żadna z zakwestionowanych umów nie precyzowała o jakie konkretnie dzieło miałoby chodzić. W szczególności umowy te nie przewidywały rezultatu w postaci zagwarantowania, że studenci nauczą się wykładanej materii, a absolwenci uczelni zostaną wypromowani. Uczestniczka postępowania mogła jedynie zobowiązać się do starannego przeprowadzenia wszystkich czynności – prawidłowego przeprowadzenia wykładów, ćwiczeń czy konsultacji, przygotowania autorskich programów do tych zajęć, opieki promotorskiej i recenzji prac dyplomowych. Natomiast zainteresowana nie przyjęła na siebie odpowiedzialności za rezultat. Poziom osiągniętej wiedzy przez studentów nie może być oceniany i traktowany jako rezultat w rozumieniu art. 627 k.c. (por. wyrok NSA z 10 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 2954/15). Nie można również w taki sposób oceniać poziomu prac dyplomowych.

Za oczywiste należy uznać, że w przypadku każdych zajęć dydaktycznych na wyższej uczelni dobór teorii, metod edukacyjnych, sposobu prowadzenia dyskusji itp. jest zindywidualizowany przez osobę wykładowcy, ale nie zmienia to typowej usługi edukacyjnej w umowę rezultatu. Wkład w postaci wysiłku intelektualnego, wymaganego przy każdej pracy umysłowej, jest elementem obowiązku starannego działania (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 4624/16).

Sąd Apelacyjny w [...] w wyroku z [...] czerwca 2013 r. sygn. akt [...], uznał, że w przypadku przeprowadzenia cyklu zajęć dydaktycznych z języka obcego nie występuje żaden rezultat uwidoczniony w jakiejkolwiek postaci materialnej lub niematerialnej. Nie ma także podstaw do konstruowania ewentualnej odpowiedzialności za wady "dzieła". Wykładowca nie może bowiem zobowiązać się do tego, że jego uczeń z całą pewnością opanuje przekazywane zagadnienia na zakładanym poziomie, gdyż jest to kwestia indywidualnych zdolności, ambicji i wysiłku każdego słuchacza. Praca wykładowcy polega na starannym działaniu, aby stosownie do założeń programowych, przekazać określony zasób wiedzy uczestnikom kursu, motywować ich do nauki, sprawdzać postępy itp. Poziom opanowania materiału i umiejętności uczestników kursów w żadnym razie nie stanowi rezultatu w znaczeniu art. 627 k.c. Nadto liczba wykonywanych godzin zajęć nadaje im charakter czynności powtarzalnych. Oczywistym jest przy tym, że na każdym kursie dobór teorii, metod edukacyjnych, sposobu prowadzenia konwersacji itp. jest zindywidualizowany przez wykładowcę, ale nie zmienia to typowej usługi edukacyjnej w umowę rezultatu. Wkład w postaci wysiłku intelektualnego, wymaganego przy każdej pracy umysłowej, jest elementem obowiązku starannego działania.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w sprawie dotyczącej podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu emerytowanego profesora wyższej uczelni, wykonującego pracę na podstawie umowy nazwanej umową o dzieło, której przedmiotem było przygotowanie i prowadzenie zajęć dydaktycznych objętych planem studiów (wyrok z 10 maja 2016 r., sygn. akt II UK 217/15). Sąd Najwyższy uznał, że wykładnia systemowa przepisów ubezpieczeniowych skorelowana z analizą art. 627 k.c. oraz art. 750 k.c. w zw. z art. 734 k.c. prowadzi do wniosku, że umowa dotycząca jednorazowego wykładu lub wykładu przeprowadzonego w czasie krótkotrwałego szkolenia może być przedmiotem umówionego dzieła, jeżeli dotyczy ściśle określonego tematu, a warunki umowy poddają się weryfikacji. Wykłady prowadzone w dłuższym okresie mogą być przedmiotem umowy o dzieło, jeżeli mają autorski charakter i zostaną ucieleśnione na przykład w postaci utworu audio-wizualnego. Jednakże taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

W konsekwencji Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie uczestniczka postępowania zobowiązała się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich (powtarzalnych) czynności - cyklu zajęć dydaktycznych na podstawie uprzednio opracowanych przez nią programów (konspektów, sylabusów) oraz opieki promotorskiej i recenzji prac dyplomowych absolwentów. Jednakże sam fakt odbycia tych zajęć, na podstawie opracowanych wcześniej programów czy wypromowania absolwentów uczelni w oparciu o zrecenzowane uprzednio ich prace dyplomowe nie stanowi rezultatu w rozumieniu art. 627 k.c. Takiemu zobowiązaniu nie można przypisać cech (essentialia negotii) umowy o dzieło (por. wyroki NSA z 16 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1902/12 oraz z 24 czerwca 2014 r. sygn. akt: II GSK 683/13 i II GSK 935/13).

Uwzględniając przedstawione argumenty, brak jest usprawiedliwionych podstaw, aby podważać zasadność i prawidłowość stanowiska organów NFZ.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.