Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 184/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Moskała, , po rozpoznaniu w Wydziale III na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2020 r. Nr UP-146/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. K. (strona skarżąca, skarżąca, strona) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Bielsku Białej (organ II instancji, organ odwoławczy, ZUS O w Bielsku Białej) z 17 lutego 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z 25 października 2019 r. (organ I instancji, ZUS O w Łodzi) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca 6 sierpnia 2019 r. złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku, strona skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową, zdrowotną oraz rodzinną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z 25 października 2019 r. (nr 2183/2019) odmówił stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu składek ponieważ, w opinii organu I instancji;

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- strona nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz gospodarstwa domowego;

- strona nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- strona nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiłyby stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dnia 18 listopada 2019 r. (data wpływu do organu) strona skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie wszystkie fakty zostały ujęte podczas postępowania. Strona zobowiązała, że dostarczy dodatkowe dokumenty do sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął postępowanie w celu ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Pismem z 22 listopada 2019 r. strona skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów do sprawy. Dnia 30 grudnia 2019 r. strona skarżąca złożyła dodatkowe wyjaśnienia do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oświadczyła, że partner posiada dochód w wysokości 1.631,00 zł. Ponadto, że posiada motorower, jednak nie nadaje się on do użytku, natomiast samochód marki [...] został zezłomowany. Strona skarżąca poinformowała, że starała się uzyskać pomoc w Miejskiej Opiece Społecznej, jednak ze względów formalnych nie może otrzymać pomocy, ponieważ przekroczony został metraż nieruchomości, w której mieszka. Strona poinformowała, że stara się o kartki na pomoc żywnościową. Dodała, że poprzez brak środków finansowych nie opłaca czynszu ponieważ czynsz za lokal mieszkalny wynosi 760,00 zł i przekracza jej możliwości finansowe. Skarżąca dodała, że cały czas ma opóźnienia w płatnościach prądu, gazu i telefonu oraz opłat za ubezpieczenie samochodu. Oświadczyła, że córka jest pod opieką poradni [...], ponieważ pogorszyły się jej wyniki w nauce, co jest związane ze znacznym stresem i początkami [...]. Dodała, że ze względu na sytuację rodzinną córka musiała zrezygnować z zajęć dodatkowych, co w znacznym stopniu wpłynęło na jej samopoczucie. Skarżąca podniosła, że u córki odnowiła się kontuzja kolana i obecnie musi przyjmować na stałe leki, których miesięczny koszt wraz z rehabilitacją wynosi ok. 200,00 zł. Strona skarżąca oświadczyła, że uzyskiwała pomoc od rodziców, ale mama przeszła zawał serca i w chwili obecnej wszelkie środki musi przeznaczyć na swoje leczenie, które miesięcznie wynosi ok. 800,00 zł. Skarżąca podniosła, że sytuacja jeszcze bardziej się pogorszyła. Do niniejszego wniosku strona skarżąca przedłożyła dokumentację.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku - Białej decyzją z 17 lutego 2020 r. (nr UP-146/2020) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, organ II przytoczył przepisy, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie. Następnie wskazał, że w analizowanej sytuacji nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Organ odwoławczy wyjaśnił, że strona skarżąca jest zgłoszona w Powiatowym Urzędzie Pracy we Wrocławiu, jako osoba bezrobotna, niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych, jest właścicielką samochodu osobowego oraz mieszkania. Partner strony skarżącej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem. Ponadto strona skarżąca jest w wieku 45 lat – w ocenie organu jest to czas największej aktywności zawodowej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w celu poprawy sytuacji finansowej partner strony skarżącej może poszukać lepiej płatnej pracy, a podjęcie pracy przez samą skarżącą przyczyniłoby się do poprawy sytuacji materialnej gospodarstwa domowego. Organ zauważył, że strona skarżąca w żaden sposób nie wykazała dążenia do uzyskania dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję, skarżąca nie podejmowała jakiegokolwiek starania o zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Ponadto organ podkreślił, że strona skarżąca pobiera również świadczenia z opieki społecznej w formie "500+", jednak są to świadczenia ustawowo związane z rodzicielstwem. Ponadto, obecna polityka prorodzinna kraju – realizowana poprzez wiele programów pomocowych dla wszystkich rodzin wychowujących dzieci, w znacznym stopniu poprawiła również byt materialny rodziny. Realizacja ww. programów została powierzona ośrodkom pomocy społecznej, a więc pomoc finansowa uzyskiwana z ww. instytucji wcale nie oznacza, ze wspierana rodzina znajduje się w sytuacji ubóstwa oraz, że stan ten ma charakter trwały i pogłębiający się. Organ odwoławczy wskazał, że w żaden sposób nie może promować biernego podejścia dłużnika do zadłużenia. W dalszej części uzasadnienia, organ wyjaśnił, że w niniejszej sytuacji interes publiczny nie zachodzi, ponieważ skarżąca nie przedstawiła dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że ze względu na sytuację zdrowotną strona skarżąca jest niezdolna do podjęcia zatrudnienia i jest trwale wykluczona z rynku pracy – np. orzeczenie o niezdolności do pracy. Strona skarżąca nie przedstawiła również żadnych dokumentów stwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co skutkowałoby brakiem możliwości wykonywania pracy zarobkowej. W ocenie organu nawet, gdy otrzymywany dochód jest niski, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponadto strona skarżąca rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy we Wrocławiu jako osoba bezrobotna wyraziła chęć znalezienia i podjęcia zatrudnienia. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że sytuacja finansowa strony skarżącej uniemożliwia jej jednorazową spłatę zadłużenia lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie, choćby w układzie ratalnym. W końcowej części uzasadnienia, organ II instancji wskazał, że strona skarżąca decydując się na założenie działalności powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. W ocenie organu II instancji, priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Organ uznał, że umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych strony skarżącej, co skutkowałoby przerzuceniem ciężarów składkowych na resztę społeczeństwa.

Od powyższej decyzji, strona skarżąca pismem z 13 marca 2020 r. wniosła skargę, w której wskazała, że nie może podjąć pracy z uwagi na sytuację zdrowotną oraz rodzinną. Strona skarżąca ponownie oświadczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżąca ponownie wniosła o umorzenie zobowiązania z tytułu zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia

Rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Zaznaczyć również trzeba, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia. Przy czym nie kwestionuje Sąd ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu.

Nie podziela natomiast Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

Dokonując oceny pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Powinien realnie ocenić sytuację życiową zobowiązanej pod kątem możliwości spłaty zadłużenia. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się należycie z powyższego obowiązku. Należy podkreślić, że ustalenia, że skarżąca jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, a w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16).

Przy badaniu podstaw do uwolnienia od zaległości z tytułu składek istotne jest zatem ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanej i realnych szans spłaty zadłużenia o odniesienie ich do ustawowych przesłanek, które dają możliwość umorzenia długu.

Organ w sprawie ustalił, że skarżąca nie osiąga dochodów, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy niepobierającą zasiłku. Prowadzi wspólne gospodarstwo z partnerem, który osiąga dochód w wysokości 1634,14 zł. na utrzymaniu zobowiązanej pozostaje niepełnoletnia córka. ZUS ustalił, że rodzina pobiera świadczenie wychowawcze tzw. 500+ w wysokości 500,00 zł. w konsekwencji łączny dochód rodziny zgodnie z ustaleniami organu wynosi 2 134,14 zł.

Organ przyjął, że zgodnie z oświadczeniem zobowiązana ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie oraz leczeniem w wysokości ok. 1 440,00 zł oraz posiada zobowiązania pieniężne: - z tytułu podatków za lata 2012 - 2019 w kwocie 100.000,00 zł, - z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 250.000,00 zł, - w bankach w kwocie 35.000,00 zł, - w instytucjach w kwocie 35.000,00 zł. Dodatkowo organ wskazał, że zobowiązana posiada lokal mieszkalny o powierzchni 70 m 2 (obciążony kredytem) oraz samochód osobowy marki [...].

W opinii Sądu błąd organu przy ocenie sytuacji finansowej skarżącej polegał między innymi na okoliczności, że ZUS przy ustalaniu tego dochodu skarżacej uwzględnił kwotę 500+ z tytułu świadczenia wychowawczego. Celem świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) w sposób wyraźny wskazano, że celem projektowanej ustawy jest przed wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe związane z wychowaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Jednocześnie podano, że istotą wprowadzonych projektowaną ustawa regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Świadczenie wychowawcze jest zatem ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowaniem. Brak jest zatem podstaw prawnych aby świadczenie wychowawcze uwzględnić przy ustaleniu dochodu skarżącej, umożliwiającego spłatę zaległych składek w ZUS.

Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia chociażby przepis art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zgodnie z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego. W konsekwencji stwierdzić należy, że świadczenia tego nie uwzględnia się przy badaniu dochodu przypadającego na członka rodziny, świadczenie to jest nieopodatkowane i nie stanowi dochodu w myśl przepisów podatkowych, nie wlicza się go do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej czy rodzinnych, a w postępowaniu sądowym w sprawie o alimenty Sąd nie bierze pod uwagę faktu, że dziecko otrzymuje świadczenie wychowawcze.

Tym samym Sąd przyjął, że organ nie miał podstaw przy ustalaniu dochodu gospodarstwa domowego skarżącej uwzględnić kwoty świadczenia wychowawczego 500+ w wysokości 500.00 zł. miesięcznie.

Sąd zauważył ponadto, że ZUS nie odniósł dochodów zobowiązanej i jej rodziny do minimum socjalne w roku 2019 określone przez IPiSS, dla 3 –osobowego gospodarstwa domowego. Natomiast przywołał dane GUS, że stopa bezrobocia we Wrocławiu na koniec grudnia 2019 r. wyniosła 1,6%, a przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw wynosi 5.899,03 zł. Sąd nie rozumie jednak w jaki sposób dane te mają maja uzasadnić stanowisko organu odmawiające umorzenia należności z tytułu składek skarżącej wobec jej sytuacji finansowej .

Ponadto w opinii Sądu organ odnosząc się do ewentualnych perspektyw zobowiązanej wykazuje się zupełnym brakiem spójności. Z jednej strony wskazuje bowiem, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, aby w dążeniu do uzyskania dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję podejmowała jakiekolwiek starania o zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Z drugiej zaś strony stwierdził, że rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy we Wrocławiu jako osoba bezrobotna wyraziła chęć znalezienia i podjęcia zatrudnienia. Takie prezentowanie sytuacji skarżącej przez ZUS wskazuje, że organ posługuje się zaistniałymi faktami instrumentalnie, oceniając je odmiennie w zależności od tezy jaką chce udowodnić.

Podobnie nie znajduje akceptacji Sądu odwoływanie się organu do pozaustawowych przesłanek, które maja uzasadnić odmowę umorzenia spornej zaległości. ZUS uzasadniają, że w sprawie skarżącej nie zachodzi sytuacja zakreślona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stwierdził, że niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Takie założenia nie wynikają jednak z treści § 3 ust. 1 pkt 1, zgodnie z którym można umorzyć należności z tytułu składek, gdy "1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;" Dodatkowo ZUS stwierdzając, że w sytuacji zobowiązanej nie wystąpiły przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie wskazuje, że sytuacja skarżącej nie nosi znamion ubóstwa. W opinii Sądu nawet, jeżeli przyjąć, że sytuacja materialna skarżącej nie jest ubóstwem, to w cytowanym paragrafie normodawca nie posłużył się tym określeniem.

W tym miejscu uzasadnienie przypomnienia wymaga, że w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wskazano, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ powinien zatem rozważyć, czy zapłata do tych niekorzystnych skutków nie doprowadzi, bo taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany, trzeba bowiem wyważyć, czy dochodzenie należności na rzecz budżetu państwa nie doprowadzi jednocześnie do konieczności finansowania z tego samego budżetu państwa wydatków na pomoc społeczną, zasiłek czy inne wsparcie dla zobowiązanej. Takiej analizy brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ ma zbadać kwestię, czy spłata należności ( a nie jej istnienie) ma/może mieć negatywny (w znaczeniu zbyt ciężki) wpływ na byt strony, m.in. w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przede wszystkim wskazuje Sąd, że organ powinien ocenić zarówno realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Zauważa Sąd, że nawet prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazania potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ocena sytuacji strony wymaga zatem rozważenia, czy sytuacja majątkowa nie pozbawia skarżącej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Tym samym w opinii Sądu niewystarczającym dla uzasadnienia braku możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sytuacji, w jakiej znalazła się strona, jest stwierdzenie organu, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS nie rozważył sytuacji strony w kontekście interesu publicznego/społecznego. Nie odniósł się do sytuacji, czy w interesie publicznym/społecznym jest: z jednej strony, egzekwowanie ww. kwoty, w stosunku do możliwości płatniczych skarżącej, związanych nie tylko z wysokością dochodów, a z drugiej potencjalne wspieranie skarżącej ze środków publicznych (pomocy społecznej), w przypadku, gdy środki jakimi dysponuje (będzie dysponować) strona nie będą wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony.

Jak już Sąd wskazywał podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes publiczny i interes zobowiązanej zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej.

Nie neguje przy tym Sąd, że instytucja umorzenia zaległych składek jest przewidziana dla sytuacji szczególnych, jednak warunki i granice w jakich należy podejmować w tym zakresie decyzje zostały wskazane w przepisach i właśnie rolą organu jest rozważenie ich w sposób zapewniający prawidłowe ich zastosowanie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany będzie z zachowaniem stanowiska Sądu, dokonać ustalenia prawidłowo stanu faktycznego sprawy, następnie wszechstronnej oceny materiału dowodowego, oraz dokonać powtórnej oceny, czy uwzględniając stan majątkowy oraz sytuację życiową, strona jest w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich dla niej skutków.

Dopiero dokonanie powyższego umożliwi prawidłową ocenę, czy skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Poczynione ustalenia i powzięte oceny powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku.