Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 1568/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 601  Budownictwo, nadzór architektoniczno-budowlany i specjalistyczny, ochrona przeciwpożarowa
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Krupiński asesor sądowy Grażyna Jeżewska – (spr) Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi B. i S. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie K. z dnia [...], 2) orzeka, iż zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. na rzecz B. i S. Z. kwotę 10 (słownie: dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia do Sądu jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], nr [...], wydana na podstawie art. 138 § l pkt. l ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071). r., utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] z dnia [...] nakazującą K. D. wykonanie niezbędnych przeróbek do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z przepisami prawa.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu, z dnia 14 grudnia 1999 r. sygn. akt SA/Wr 1525/98, który uchylił decyzję Wojewody [...] nr [...] z 29 czerwca 1998 r. oraz poprzedzającą ją decyzje organu pierwszej instancji w przedmiocie nakazania wykonania K. D. określonych czynności wskazując, że organy orzekające nie wzięły pod uwagę wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem nie zebrano wszystkich możliwych w sprawie dowodów. Organy obu instancji za podstawę prawno-materialną rozstrzygnięcia przyjęły przepisy art. 51 ust. l pkt. 2 w związku z art. 51 ust. 4 ustawy z 7 lipca 1994 r. -Prawo budowlane, tymczasem winny to być przepisy ustawy z, 24 października 1974 r. -Prawo budowlane. Ponadto stwierdził, że organy nie zwróciły uwagi na to, że w decyzji z 29 lipca 1981 r. o pozwoleniu na budowę budynku gospodarczego nie ma mowy o dwóch kondygnacjach, zaś na inwestora K. D. nałożono obowiązek zgłoszenia obiektu do odbioru na 7 dni przed zamierzonym użytkowaniem. Podobnie nie wzięto pod uwagę podziemnego połączenia z budynkiem mieszkalnym inwestora, potrzebę wykonania obróbek blacharskich, osadzenia parapetów okiennych, otynkowania budynku od zewnątrz, uzupełnienia tynków wewnętrznych, wykonania posadzki balkonu, wykonania zmiany połączeń pionów wentylacyjnych zgodnie z warunkami zawartymi w opracowaniu "Inwentaryzacja budowlana. Ocena stanu technicznego budynku i jego wpływu na przylegający garaż sąsiada".

W wyniku zapadłego wyroku, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, póz. 229 z późn. zm. ) w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( Dz. U. z 2000 r. Nr 106 r., poz. 1126 z późn. zm.) nakazał K. D., w budynku gospodarczym wykonać: zamurowanie pionowych szczelin między ścianami budynku gospodarczego i garażu, dokonać obróbki blacharskiej na całej długości ściany budynku gospodarczego a przylegającej do garażu na sąsiedniej nieruchomości, brakujących obróbek blacharskich, osadzić parapety okienne, otynkować budynek od zewnątrz, uzupełnić tynki wewnętrzne, oraz posadzki balkonu, wykonać zmiany podłączeń pionów wentylacyjnych, zgodnie z warunkami zawartymi w opracowaniu "Inwentaryzacja budowlana. Ocena stanu technicznego budynku i jego wpływu na przylegający garaż sąsiada, w terminie do 31 października 2001 r."

W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że K. D. uzyskał pozwolenie na budowę budynku gospodarczego o wymiarach 8,70 x 6,00 m na działce położonej w K. przy ul. [...], decyzją Prezydenta Miasta [...] nr [...] z 29 lipca 1981 r. Budowa budynku została zakończona przed l stycznia 1995 r. Podczas przeprowadzonych w dniu 2 kwietnia 2001 r. oględzin ustalono, że inwestor wybudował obiekt gospodarczy, podpiwniczony, dwukondygnacyjny o wymiarach 4,91 x 8,82 m i wysokości odpowiednio 5,23 m i 5, 50 m., z dachem jednospadowym, z spadem dachu na działkę inwestora, bez otworów od strony działek sąsiednich W obiekcie wykonano czterokanałowy komin wentylacyjny. W części piwnicznej obiekt jest połączony kanałem z budynkiem mieszkalnym. Budynek gospodarczy jest nie otynkowany, brak jest obróbek blacharskich i parapetów okiennych. Obiekt nie jest użytkowany i przed Starostą Powiatu nie toczy się postępowanie administracyjne z wniosku K. D. o wydanie pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego obiektu. Natomiast z inwentaryzacji budowlanej wraz z oceną stanu technicznego budynku i jego wpływu na przylegający garaż sąsiada wynika, że niezbędne jest wykonanie opisanych robót w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami i uzyskania pozwolenia na użytkowanie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła działająca w imieniu B. i S. Z., pełnomocnik K. M., wskazując na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz wnioskując o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwzględnieniem wniosku o rozszerzenie postępowania o kontrolę legalności dokonanej nadbudowy innego obiektu (garażu) na tej posesji jak i wybudowania podziemnego przejścia łączącego budynek gospodarczy i garaż. Wniosła też o uzupełnienie postępowania dowodowego o decyzję lokalizacyjną, ewidencję z Urzędu Miasta [...] wskazującą na "dane" wydania decyzji lokalizacyjnej, ewidencję organu pierwszej instancji w celu potwierdzenia daty wydania pozwolenia na budowę przedmiotowego budynku gospodarczego, oraz projektu technicznego obiektu, który stanowi załącznik do pozwolenia na budowę.

Na tle opisanego stanu faktycznego organ odwoławczy stwierdził , że materiał dowodowy wskazuje na fakt popełnienia przez K. D. samowoli budowlanej w latach 1984-85. Fakt ten potwierdza B. Z. w protokole oględzin z 10 września 1997 r., również z oświadczenia kierownika budowy R. W. wynika, iż obiekt wybudowano w 1982 roku i zakończono 1982 r. Bezspornie budynek wybudowano przed l stycznia 1995 r. W ocenie organu, lokalizacja spornego budynku jest zgodna z miejscowym planem szczegółowym zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą MRN nr X 52 85 z 18 grudnia 1985 r. i Uchwałą Rady Miejskiej w Kędzierzynie Koźlu nr YI/50/94 z 13 grudnia 1994 r. (Dz. Urz. Woj. Opolskiego Nr 28, póz. 250 z 15 grudnia 1994 r.).

Następnie wyjaśnienia, iż przedmiotem postępowania organów nadzoru budowlanego jest obiekt, a nie obiekty co wynika jednoznacznie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W tej sprawie przedmiotem postępowania jest wyłącznie budynek gospodarczy. Nie jest możliwe, aby łączyć w jednym postępowaniem kilka spraw tak jak wnioskuje strona. Organ nadzoru budowlanego objął swoim postępowaniem także, przejście podziemne o czym świadczy opracowanie "Inwentaryzacja budowlana. Ocena stanu technicznego budynku i jego wpływu na przylegający garaż sąsiada. Zalecenia".

Organ odwoławczy potwierdza, iż postępowanie w sprawie budynku gospodarczego zmierza do legalizacji, bowiem samowola ta powstała pod rządami przepisów ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane, stąd zgodnie z art. 103 Prawa budowlanego z 1994 r., w stosunku do tego obiektu mają zastosowanie przepisy poprzednio obowiązującego Prawa budowlanego z 1974 r., Przepisy te dopuszczają możliwość legalizacji zaistniałej samowoli budowlanej, o ile organ nadzoru budowlanego nie znajduje podstaw do nakazania rozbiórki, z przyczyn określonych w art. 37. Obiekt budowlany wybudowany niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy podlega przymusowej rozbiórce jeżeli został zrealizowany bez pozwolenia na budowę na terenie nie przeznaczonym pod zabudowę albo przeznaczonym pod innego rodzaju zabudowę lub też gdy powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W ocenie organu, w postępowaniu nie stwierdzono przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 37 ustawy z 1974 r. gdyż obiekt zrealizowany jest zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego osiedla, nie pogarsza warunków zdrowotnych lub użytkowych otoczenia, przylegając do obiektu o podobnym charakterze, nie powodując też niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia. Zaś art. 40 poprzednio obowiązującego Prawa budowlanego, na podstawie którego to przepisu wydano zaskarżona decyzję, stanowi iż organ nadzoru budowlanego może nakazać wykonanie określonych robót budowlanych, o ile taką konieczność stwierdzi. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] na podstawie przedłożonych opracowań ustalił zakres niezbędnych do wykonania robót i określił je w zaskarżonej decyzji. Nie ma znaczenia w tym postępowaniu wyposażenie obiektu, nie można też zakładać, że obiekt będzie użytkowany na inne cele (hotel), gdyż organy nadzoru budowlanego "zajmują się" faktami, a "nie domniemaniami". Natomiast pozwolenie na użytkowanie określi sposób użytkowania obiektu ostatecznie, zatem, wnioskowane przez stronę dowody, jak decyzja lokalizacyjna, jej wydanie bądź nie, data wydania pozwolenia na budowę, pozyskanie projektu budowlanego stanowiącego załącznik do pozwolenia na budowę nie wniosą do sprawy nic, co mogłoby wpłynąć na postępowanie i orzeczenie z zgodnie z przepisami ustawy z 1974 r. w przypadku samowolnego odstąpienia od istotnych warunków pozwolenia.

Na powyższą decyzję wnieśli skargę do NSA B. i S. Z., powołując się na naruszenie art. 103 ust 2 oraz art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. oraz na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie. Ich zdaniem, samowola budowlana miała miejsce w latach 1989 r. a nadbudowa piętra w 1993 r. co potwierdza pismo geodety Wojewódzkiego z dnia 17 czerwca 1998 r. informujące , iż na mapie ewidencyjnej sporządzonej dla miasta [...] w 1985 r. , której treść stanowiły budynki mieszkalne oraz gospodarcze, nie został uwzględniony budynek gospodarczy na działce A, gdyż szkice polowe na podstawie których realizowano mapę, nie potwierdzały tego faktu.

Nie zgadzają się także z twierdzeniem organów, iż lokalizacja wybudowanego obiektu gospodarczego jest zgodna z miejscowym planem szczegółowym zagospodarowania przestrzennego [...].

Ponadto nieprawdziwe jest twierdzenie organów, że wybudowany budynek gospodarczy nie spowodował szkody w ich mieniu, jak i nie przyczynił się do pogorszenia sposobu użytkowania ich obiektów. Nadbudowa budynku gospodarczego powoduje: pękanie ścian garażu, załamanie stropu, zawilgocenie i zagrzybienie ścian, bo przez pozostawioną 20cm. lukę wpadają opady atmosferyczne. W odległości 4 m. od ich okna znajduje się ściana z kominem. Nie można otworzyć okna, ponieważ z okien w ścianie szczytowej budynku K. D. "można oglądać jego wnętrze". Nie można również mówić, że sporny budynek gospodarczy jest budynkiem o podobnym charakterze, jak ich garaż o pow. 9m², gdy przylegający obiekt ma pow. 128 m². Ponadto zarzucają organom, iż nie odpowiadają na ich pisma, lekceważąc w ten sposób ich problem związany z wykonywanymi samowolnie obiektami budowlanymi.

Zgodnie z wnioskiem skarżących zawartym w skardze, Naczelny Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji .

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podnosząc, że stanowisko skarżących wyrażane w toku całego postępowania sprowadza się do żądania bezwzględnego wydania nakazu rozbiórki obiektów K. D., zaś inne rozstrzygnięcia traktowane są przez nich jako naruszenie obowiązującego prawa i ich interesu. Odnosząc się do nowych argumentów, przedstawionych dopiero w skardze do Sądu wskazał, że protokół z oględzin przeprowadzonych dnia 20 września 1997 roku został przedstawiony stronom do podpisu, więc mogły ustosunkować się do jego treści. Obiekty wybudowane przez K. D. powstały w okresie wskazanym w aktach sprawy. Dla załatwienia sprawy nie ma znaczenia czy obiekty te powstały na początku, czy w końcu lat 80, czy też na początku 90, ponieważ do wszystkich takich obiektów stosować należy przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 1995 roku. W sytuacji gdyby budowę obiektów zakończono po tej dacie, to fakt ten miałby istotne znaczenie dla sprawy, gdyż wówczas należałoby stosować przepisy "nowego" Prawa budowlanego z 7 lipca 1994 roku.

Podtrzymuje swoje stanowisko odnośnie zgodności zrealizowanej inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta [...] stwierdzając, że akt prawa miejscowego nie przewiduje w zasadzie, konkretnych obiektów budowlanych na konkretnych posesjach, czego oczekiwaliby skarżący. Plan wskazuje na rodzaj zabudowy dopuszczalnej na danym terenie.

Wywodzi, iż nie pozostają we właściwości rzeczowej organów nadzoru budowlanego sprawy uciążliwości prawa własności nieruchomości, wywołanych działaniami sąsiada. Te sprawy, w ocenie organu, reguluje Dział V Tytułu I Księgi Drugiej (..Własność i inne prawa rzeczowe") Kodeksu cywilnego. Do ochrony prawa własności w polskim systemie prawnym powołane zostały sądy powszechne. Jeżeli skarżący uważają, że ich obiekty budowlane znajdują się w nieodpowiednim stanie technicznym (niezależnie od przyczyny tego stanu), mogą ten fakt zgłosić Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] i podjęte postępowanie z zakresu utrzymania obiektów budowlanych pozwoliłoby wyeliminować ewentualne stwierdzone nieprawidłowości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie odnotować należy, że ponieważ skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., to w oparciu o art. 97§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny. W tym przypadku jest to, z mocy § 1 pkt. 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwości między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej ( § 1).

Kontrola o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 ). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z zasady legalności, wynika konsekwencja, iż administracyjny sąd wojewódzki ocenia, czy wydana decyzja jest zgodna z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (wyrok NSA z dn. 14 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4731/97 – LEX nr 37180).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1).

W niniejszej sprawie, po pierwsze, zgodzić się należy z wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądem, że przedmiotem postępowania organów nadzoru budowlanego powinien być obiekt, a nie obiekty, gdyż nie jest możliwe łączenie w jednym postępowaniu kilku spraw, których stan faktyczny i prawny nie jest identyczny. Jednak, w ocenie Sądu nie można uznać, iż organy nadzoru objęły swoim postępowaniem także przejście podziemne, bowiem oprócz zawarcia w uzasadnieniu decyzji takiego stwierdzenia z powołaniem się na "Inwentaryzację budowlaną. Ocena stanu technicznego budynku..." nie dokonały oceny popełnionej przez inwestora samowoli budowlanej w świetle art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. W tym miejscu należy zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji nie wystarczy powołać się na zebrane w sprawie dowody. Rzeczą organu rozstrzygającego sporne interesy stron jest rozpatrzenie wszystkich żądań strony i ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu decyzji. Odwołanie strony przenosi na organ odwoławczy kompetencje do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej przez organ I instancji. Zastosowanie tego przepisu wymaga ponownego rozpoznania sprawy zgodnie z obowiązującymi zasadami postępowania administracyjnego. W myśl art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 K.p.a.). Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, stanowisk stron i innych okoliczności mających znaczenie dla oceny mocy i wiarygodności dowodów.

Wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ postępowania administracyjnego w aspekcie rozpoznania i oceny sprawy w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik (poza pewnymi wyjątkami).

Stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W prawie administracyjnym obowiązek uzasadnienia decyzji wiąże się ponadto z zasadą przekonywania (art. 11 K.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.). W niniejszej sprawie organy obu instancji powołały się tylko na zgromadzony materiał dowodowy, nie dokonując jego oceny pod kątem wielu zarzutów podnoszonych przez skarżących w licznych pismach, kierowanych do organów zobowiązanych z racji sprawowanej funkcji do profesjonalnej oceny przedstawionych argumentów, czym uchybiły przywołanemu art. 107 § 3 K.p.a.

Po drugie, przyznać trzeba, że trafny jest pogląd organu odwoławczego, że w przypadku wybudowania obiektu bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę pod rządami przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane po myśli art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. w stosunku do tego obiektu zastosowanie mają przepisy poprzednio obowiązującego Prawa budowlanego z 1974 r., jak też stwierdzenie organu, iż ogólny plan zagospodarowania przestrzennego w zasadzie, nie przewiduje konkretnych inwestycji na działkach objętych planem. Plan określa funkcję terenu i rodzaj dopuszczalnej zabudowy na danym terenie.

Jednak dla oceny zasadności skargi, istotne znaczenie ma ustalenie prawidłowości przeprowadzonego procesu postępowania legalizacyjnego, samowolnie nadbudowanego budynku gospodarczego w latach 1984- 1985 r. Jeżeli budowa została zakończona przed 1 stycznia 1995r., inwestor ponosi konsekwencje samowoli budowlanej wg przepisów dotychczasowych tj. ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo budowlane, w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane. Z przywołanej ustawy - Prawo budowlane z 1974 r. wynika, że w stosunku do obiektu samowolnie zrealizowanego, postępowanie administracyjne może zakończyć się decyzją nakazującą rozbiórkę samowolnie wykonanego obiektu (art. 37 ust.1 pkt 1 i 2), zaś w wypadku samowolnego odstąpienia od istotnych warunków pozwolenia oraz w zależności od rodzaju i zakresu dokonanej samowoli, organ może orzec o utracie ważności pozwolenia na budowę bądź wydać decyzję na podstawie art. 37 lub na podstawie art. 40, tj. doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami.

W rozpatrywanej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek pełnomocnika skarżących, w którym zwrócił się do organu o wszczęcie postępowania w sprawie popełnionej samowoli budowlanej. W dniu 2 kwietnia 2001 r. organ I instancji dokonał oględzin, sporządzając na tą okoliczność stosowny protokół. Na podstawie przeprowadzonych oględzin i inwentaryzacji budowlanej, organ I instancji, powołując się na art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. nakazał K. D., w budynku gospodarczym wykonać: zamurowanie pionowych szczelin między ścianami budynku gospodarczego i garażu, dokonać obróbki blacharskiej na całej długości ściany budynku gospodarczego a przylegającej do garażu na sąsiedniej nieruchomości, brakujących obróbek blacharskich, osadzić parapety okienne, otynkować budynek od zewnątrz, uzupełnić tynki wewnętrzne, oraz posadzki balkonu, wykonać zmiany podłączeń pionów wentylacyjnych, zgodnie z warunkami zawartymi w opracowaniu "Inwentaryzacja budowlana. Ocena stanu technicznego budynku i jego wpływu na przylegający garaż sąsiada." Uszło, zaś uwadze organom obu instancji, że we wskazanym opracowaniu w pkt 5.0 dotyczącym oceny stanu technicznego istniejącego budynku stwierdzono, iż bezwzględnie należy zamurować otwory okienne w ścianie szczytowej przylegającej do granicy działki, ścianką o min. odporności ogniowej 1 godz.

W przedmiotowej sprawie postępowanie legalizacyjne obiektu zostało zakończone wydaniem decyzji na podstawie art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r.. Orzeczenie takie jest możliwe jedynie w stosunku do obiektu zrealizowanego zgodnie z prawem. Skarżący, nie godzą się na wykonaną samowolnie nadbudowę budynku gospodarczego, argumentując swoje stanowisko pogorszeniem warunków użytkowych ich nieruchomości.

W ocenie składu orzekającego, zebrane materiały dowodowe dają organowi jedynie podstawę do oceny tego obiektu pod względem techniczno – budowlanym oraz do stwierdzenia, czy lokalizacja obiektu jest zgodna z planem zagospodarowania przestrzennego. Organ, w przypadku stwierdzenia samowoli budowlanej nie może ograniczać się wyłącznie do zbadania tych zagadnień. Zauważyć bowiem należy, że wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, to właściwy organ zobligowany jest do wydania inwestorowi decyzji nakazującej wykonanie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z przepisami ( art. 40 ). W świetle tego przepis, legalizacja obiektu budowlanego, wzniesionego samowolnie, wymaga szczególnie wnikliwego postępowania dowodowego, uwzględniając okoliczności wymienione w art. 37 cyt. ustawy. Organ, zatem nie może powoływać się na przepisy kodeksu cywilnego wywodząc, iż nie pozostają we właściwości rzeczowej organów nadzoru budowlanego sprawy związane z uciążliwością wykonywania prawa własności do nieruchomości, spowodowane działaniami sąsiada, wskazując iż do ochrony prawa własności w polskim systemie prawnym powołane zostały sądy powszechne.

Wedle art.37 ust. 1 pkt 1 i 2- Prawa budowlanego z 1974 r., jeżeli obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę (pkt 1), bądź powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (pkt 2), podlega przymusowej rozbiórce. Legalizacja, bez pozwolenia budowlanego, samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych jest możliwa, ale tylko, gdy obiekt budowlany wzniesiony został na terenie, który był przeznaczony pod zabudowę tego rodzaju obiektem, w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenu, i gdy nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi i mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W niniejszej sprawie brak jest dowodu lub informacji, iż organy rozważyły, że nadbudowany przez inwestora w granicy działki budynek gospodarczy o jedną kondygnację z kominem, wbrew pozwoleniu na budowę i usytuowanym na wysokości okien, w nieznacznej odległości od budynku mieszkalnego skarżących nie powoduje niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia. Wprawdzie organ II instancji stwierdził w uzasadnieniu, że obiekt ten "nie pogarsza warunków zdrowotnych lub użytkowych otoczenia, przylegając do obiektu o podobnym charakterze" lecz w aktach sprawy brak jest dowodu świadczącego o prowadzeniu postępowania w tej kwestii. Ten aspekt sprawy powinien zostać oceniony na podstawie art. 5 powołanej ustawy, który gwarantuje w ust. 1 pkt 6 ochronę interesów osób trzecich, zaś w ust 2 precyzuje, co obejmuje tę ochronę i między innymi, stanowiąc, że ochronie podlega zapewnienie dopływu światła dziennego oraz zanieczyszczenie powietrza. W tym stanie rzeczy, nie można stwierdzić, że samowolne odstąpienie od warunków pozwolenia na budowę budynku gospodarczego, narusza lub nie narusza pkt 2 art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. Rozstrzygnięcie tej kwestii, pozwoli dopiero na ocenę sposobu likwidacji samowoli budowlanej. W przypadku wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 37 ust 1 pkt 2 Prawa budowlanego – na orzeczeniu przymusowej rozbiórki obiektu, natomiast gdy obiekt budowlany odpowiada wymogom techniczno-budowlanym i nie powoduje pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia- na legalizacji samowoli budowlanej obiektu.

Organy obu instancji w swoich rozważaniach pominęły wskazany wyżej aspekt sprawy.

Jak wynika z akt sprawy, nadbudowany samowolnie obiekt usytuowany jest w granicy działki, zatem przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy, organ winien po myśli art. 37 ust 1 pkt 2 rozpatrzyć także kwestię, czy nie powoduje on niebezpieczeństwa dla ludzi i mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia. Powyższa ocena powinna uwzględniać ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich, przewidzianą w art. 5 ust 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r.

Reasumując działanie organów orzekających w przedmiotowej sprawie musi być poczytane za naruszenie wymogów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., jak też art. 37 ust.1 pkt 2 Prawo budowlane z 1974 r. i uzasadnia uchylenie decyzji, podjętych w postępowaniu administracyjnym, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Rozstrzygnięć w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).