Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 431/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2007-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 158 par. 1 w zw. z  art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Małgorzata Frej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2007 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 27 lutego 2007 r. [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu wniosku W. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 3 maja 1957r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa opuszczonego przez K. L. gospodarstwa rolnego o obszarze [...] w [...], składającego się z działek [...] i [...] zapisanego w księdze wieczystej Kw nr [...] Sądu Rejonowego w W. u, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 15 stycznia 2007r. znak [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że organ ten powołaną wyżej decyzją po rozpatrzeniu wniosku W. M. - spadkobierczyni K. L., odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 3 maja 1957r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego w K. składającego się z działek [...] i [...].

W motywach odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium podało, że decyzja z 3 maja 1957r. mająca charakter tzw. decyzji związanej nie narusza rażąco prawa nawet mimo tego, że przepis prawa stanowiący podstawę jej wydania jest inaczej interpretowany. Organ uznał, że strona nie wskazała jaki konkretnie przepis prawny został naruszony w związku z wydaniem kwestionowanego orzeczenia, natomiast bliżej nie sprecyzowany zarzut dotyczący naruszenia zasad praworządności nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

W. M. nie zgadzając się z powyższą decyzją wystąpiła do Kolegium o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedstawiając argumenty, które jej zdaniem przemawiają za ich uwzględnieniem. We wniosku podano, że w przedmiotowej sprawie został naruszony przepis art. 15 dekretu z 18 kwietnia 1955r. oraz § 38 i 39 instrukcji nr 5 Ministra Rolnictwa z 18 kwietnia 1955r., zaś naruszenie polega na tym, że żadna instrukcja Ministra Rolnictwa nie mogła być podstawą wydania decyzji administracyjnej, gdyż instrukcja nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Również art. 15 dekretu z 18 kwietnia 1955r. został w błędny sposób zastosowany, gdyż z akt sprawy wynikało, że K. L. został ze Spółdzielni wykluczony i musiał opuścić gospodarstwo. Brak było natomiast podstaw do stwierdzenia, że K. L. samowolnie, wbrew naciskom i stanowisku właściwych organów opuścił gospodarstwo rolne. Zdaniem wnioskodawczyni organ rozstrzygający niniejszą sprawę nie rozwinął wątku o jakie organy i stanowisko chodziło przy opuszczeniu gospodarstwa przez K. L.. W. M. podniosła nadto, że doszło do rażącego naruszenia art. 15 dekretu, bowiem o tym, czy naruszenie prawa jest naruszeniem rażącym w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa decyduje ocena skutków społeczno gospodarczych jakie ono za sobą pociąga. W tym konkretnym wypadku, w przekonaniu wnioskodawczyni, naruszono zasadę praworządności, albowiem ówczesny organ postąpił wbrew prawu.

Kolegium po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie znalazło podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji.

W dacie wydania, kwestionowanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia z dnia 3 maja 1957r. o przejęciu gospodarstwa rolnego K. L. na własność Państwa obowiązywał dekret z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107). Art. 15 ust. 1 dekretu stanowił, że gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie dekretu, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa - bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych.

Przejście gospodarstwa (działki) na własność Państwa stwierdza prezydium powiatowej rady narodowej ( ust. 2).

Gospodarstwo (działkę), które przeszło na własność Państwa stosownie do ust. 1, nadaje się na własność osadnikowi, który na nim gospodaruje na podstawie przydziału dokonanego przez prezydium powiatowej rady narodowej (ust.3).

Z akt sprawy wynikało, że K. L. otrzymał na mocy aktu nadania Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego z dnia 29 września 1947r, nr [...] gospodarstwo rolne we wsi K. gmina D. powiat W. o powierzchni około [...]. Akt nadania gospodarstwa nastąpił na podstawie dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i Osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska.

Przed wydaniem aktu nadania K. L. otrzymał ww. gospodarstwo jako repatriant w użytkowanie.

Na wniosek K. L. z 5 stycznia 1948r. powierzchnia gospodarstwa uległa zwiększeniu do [...].

Na podstawie aktu nadania K. L. został zobowiązany do prowadzenia gospodarstwa w sposób należyty osobiście lub przez członków rodziny, pod rygorem cofnięcia aktu nadania, zaś w razie zrzeczenia się nadanego gospodarstwa - pod rygorem jego zwrotu.

W dniu 6 października 1952 r. została założona księga wieczysta nieruchomości nr [...].

W dniu 17 grudnia 1950 r. K. L. zrzekł się nadanego mu gospodarstwa rolnego uzasadniając tym, że jako kowal z zawodu nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa, które jest deficytowym obiektem tak dla użytkownika jak i ogółu. Wniosek dotyczący zrzeczenia się gospodarstwa został przez Prezydium Gminnej Rady Narodowej w D. oraz Powiatową Komisję Rolną rozpatrzony negatywnie.

Prezydium Gminnej Rady Narodowej w D. wystąpiło pismem z dnia 24 listopada 1954r. do Prezydium Powiatowej Rady w W. o ukaranie K. L. za samowolne opuszczenie gospodarstwa rolnego i udanie się do RZS R. do pracy. Jak wynikało z treści pisma, K. L. wstąpił do Spółdzielni Produkcyjnej w K., lecz w niedługim czasie zarząd Spółdzielni wykreślił go z członkostwa. Ustalono również, że K. L. opuszczając gospodarstwo pozostawił je zdewastowane, natomiast pozabierał wszystkie narzędzia rolnicze.

Na mocy orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia 3 maja 1957r., gospodarstwo rolne stanowiące własność K. L. przeszło na własność Państwa bez odszkodowań i wolne od obciążeń z powodu samowolnego opuszczenia gospodarstwa przez dotychczasowego właściciela jesienią 1954 r.

Prawo własności gospodarstwa przysługującego Skarbowi Państwa zostało wpisane do księgi wieczystej Kw [...] prowadzonej przez Biuro Notarialne w W., co zostało stwierdzone w zawiadomieniu z dnia 18 marca 1988r.

Organ ustalił nadto, że K. L. zamieszkując w W. gm. K. w 1985 r. czynił starania o przyznanie świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zwrócił się w tej sprawie do tygodnika "Za Wolność i Lud" i domagał się informacji dotyczących możliwości odzyskania nieruchomości w K. o pow. [..] ha, którą otrzymał za mienie pozostawione byłym wschodnim terytorium Polski.

Organ dokonując oceny prawnej wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...]. podniósł, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym nadzwyczajnym postępowaniem, którego przedmiotem jest ocena, czy decyzja administracyjna kończąca postępowanie w innej sprawie dotknięta jest jedną z wad określonych wart. 156 § 1 Kpa.

Kolegium wskazało, iż według stanowiska doktryny, przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest sprawa procesowa rozpoznanie i rozstrzygnięcie w trybie unormowanym przepisami prawa procesowego zgodnego

z przepisami, głównie materialnego prawa administracyjnego, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej materialnej, a zatem jej prawidłowości, pod kątem kwalifikowanych wad prawnych decyzji administracyjnej kończącej postępowanie zwykłe lub nadzwyczajne (Barbara Adamiak - Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, str. 31).

Organ podniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 kpa) i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest wadą nieważności, tj. gdy rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności w przepisami prawa. Wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający (tak wyrok NSA z dnia 7 lipca 1983r. II SA 581/830), a konieczność eliminowania z obrotu prawnego decyzji w związku z kasacyjną formułą rozumienia przepisu art. 156 § 1 występuje łącznie z racji istnienia w decyzji wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym.

Kolegium stwierdziło również, że w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Powołując się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze tj. skutki które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, którego przedmiotem był wniosek strony o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego w sprawie przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego na podstawie dekretu niezbędna była ocena rodzaju naruszenia ściśle określonych zasad i trybu przejęcia gospodarstwa rolnego oraz podstawy prawnej wydanej decyzji. Z istoty przepisów o stwierdzeniu nieważności decyzji wynika bowiem konieczność oceny jej legalności według unormowań obowiązujących w dacie wydania decyzji.

Dokonując oceny przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 kpa Kolegium zbadało nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydaniu, lecz także ustaliło, że weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę wydania decyzji. Sprawdzono prawidłowość zgromadzenia materiału dowodowego, umożliwiającego ustalenie, że przy wydawaniu decyzji weryfikowanej spełnione zostały ustawowe wymagania warunkujące wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z obowiązującym wówczas prawem.

Organ powołując się na treść art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r.

o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym stwierdził, że przepis ten przewidywał przejście gospodarstwa rolnego opuszczonego .przez właściciela z mocy prawa na własność Państwa, natomiast orzeczenie administracyjne o stwierdzeniu przejścia gospodarstwa na własność Państwa - art. 15 ust. 2 - miało charakter decyzji związanej a nie uznaniowej. Oznaczało to, że organ administracyjny wydając orzeczenie na mocy art. 15 dekretu nie był zobowiązany do uwzględnienia z urzędu prawnego interesu strony, lecz jedynie do ustalenia czy zaistniały przesłanki do wydania orzeczenia o przejęciu gospodarstwa rolnego.

Stosownie do postanowień art. 15 dekretu gospodarstwo rolne nabyte na podstawie przepisów o reformie rolnej lub ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie dekretu, przechodziło z mocy prawa na własność Państwa. Aby jednak Państwo mogło swoje prawo własności urzeczywistnić, potrzebna była odpowiednia decyzja właściwego organu administracji państwowej. Prezydium powiatowej rady narodowej wydawało taką decyzję po ustaleniu, że nastąpił obiektywny stan przewidziany w ustępie 1 artykułu 15 dekretu. Orzeczenie prezydium powiatowej rady narodowej konieczne było do uzyskania pewności, że nastąpiło opuszczenie, od którego ustawa uzależnia przejście własności nieruchomości na rzecz Państwa. Opuszczenie ,w ocenie Kolegium, nie jest pojęciem zdefiniowanym, ale decydowały o tym istniejące stany faktyczne. Mimo, iż w orzeczeniu z dnia 3 maja 1957r. użyto sformułowania "samowolne opuszczenie", to z zestawienia z obowiązującym przepisem wynika, że sformułowanie samowolne było zbędne.

Organ podniósł również, że jak sama nazwa dekretu wskazuje, działalność organów unormowana w art. 15 dekretu dotyczyła ogólnej akcji związanej

z przeprowadzeniem reformy rolnej, zaś skutki opuszczenia gospodarstwa rolnego przewidziane, w art. 15, nabytego na podstawie przepisów o reformie rolnej lub

o ustroju rolnym i osadnictwie, następowały z mocy samego prawa. Dotychczasowy właściciel tracił własność gospodarstwa na rzecz Państwa z wejściem w życie dekretu, albowiem w tym dniu spełniły się potrzebne warunki (zdarzenie i przepis prawny), a sam dekret nie przewidywał w omawianym zakresie wstecznego działania. Przepis art. 15 dekretu nie pozostawia w tym zakresie żadnych wątpliwości, i z tego względu nie wymaga interpretacji.

Kolegium dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia na gruncie przepisów postępowania administracyjnego dotyczących stwierdzenia nieważności sprawdziło, czy w dniu wydania orzeczenia o odebraniu gospodarstwa spełnione były prawne przesłanki określone w art. 15 dekretu. Wnikliwa ocena akt pozwoliła organowi na stwierdzenie, że o przejściu na własność gospodarstwa w K. zadecydował fakt opuszczenia go przez K. L. w listopadzie 1954r., a więc przed dniem wejścia w życie dekretu stanowiącego materialnoprawną podstawę orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. (29 kwietnia 1955r.). K. L. decydując się na opuszczenie gospodarstwa rolnego (co jest równoznaczne ze zrzeczeniem),godził się na wynikające z tego skutki gospodarczo-społeczne. Taką ocenę wzmacnia argument, że K. L. o przez następnych 30 lat nie starał się o zwrot utraconego gospodarstwa, lecz uczynił to dopiero w chwili, gdy ubiegał się o świadczenia emerytalne.

Na byt prawny orzeczenia [...] nie wywiera również wpływu zarzut strony dotyczący zamieszczenia w podstawie prawnej orzeczenia instrukcji nr 5 Ministra Rolnictwa z dnia 18 kwietnia 1955r. Podstawą orzeczenia jest bowiem art. 15 cytowanego dekretu, natomiast powołanie w podstawie prawnej tego aktu instrukcji nie stanowi o naruszeniu prawa.

Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 lutego 2007r. pełnomocnik W. M. – adwokat J.H. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. domagając się uchylenia decyzji Kolegium oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego.

Decyzji Kolegium pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107) poprzez błędne zastosowanie tego przepisu oraz naruszenie § 38 i § 39 instrukcji Nr 5 Ministra Rolnictwa z dnia 18 kwietnia 1955 r., albowiem żadna instrukcja nie mogła stanowić podstawy wydania decyzji administracyjnej. Zarzuty obejmowały również sprzeczność istotnych ustaleń organu rozstrzygającego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W uzasadnieniu decyzji pełnomocnik skarżącej podniósł, że organ nie określił organów, których stanowisko zostało uznane za negatywne w odniesieniu do wniosku K. L. o zamiarze opuszczenia gospodarstwa rolnego. Wskazał również, że przyczyną wykluczenia K. L. ze Spółdzielni było żądanie otrzymywania wynagrodzenia równego z pracownikami polowymi oraz odmowa wniesienia do Spółdzielni swoich maszyn i koni. Po otrzymaniu pracy i mieszkania w Spółdzielni w R., Spółdzielnia w K. nigdy nie zwróciła K. L. wniesionej ziemi oraz zawłaszczyła przynależne budynki osiedlając w nich inne osoby. Po likwidacji Spółdzielni w 1956 r. również nie zwrócono ziemi właścicielowi, a on sam nigdy nie miał zamiaru porzucenia rzeczonego gospodarstwa.

Pełnomocnik skarżącej zarzucił, że K. L. nie miał możliwości przeciwstawienia się działaniom Spółdzielni wobec jego osoby. Powyższe wskazuje, że stan faktyczny sprawy jest w istocie inny, aniżeli ten, który został ustalony przez organ.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czyniąc to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie jej przez sąd następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 ust. 1 lit a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W zaskarżonej decyzji stanowiącej przedmiot kontroli Sądu takie wady

i uchybienia nie wystąpiły dlatego też skarga nie podlega uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja z dnia 15 stycznia 2007 r. zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 156 § 1 Kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznych. Podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji w ramach tego trybu stanowią tylko przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 Kpa, natomiast żadne inne okoliczności nie mogą być brane pod uwagę. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności jest rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), które ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Organ administracyjny ocenia zatem kwestie czysto prawne i z tego też względu organ nadzoru nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do jej istoty.

Przechodząc na grunt sprawy będącej przedmiotem rozpoznania podkreślenia wymaga okoliczność, że sprawa niniejsza toczy się już nie w trybie zwykłym (gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie naruszenia prawa mające wpływ na wynik rozstrzygnięcia), a w trybie nadzoru (trybie nadzwyczajnym w 50 lat po wydaniu w trybie zwykłym decyzji ostatecznej), kiedy zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Innymi słowy uznanie decyzji za nieważną może mieć miejsce w zupełnie nadzwyczajnych sytuacjach. W stosunku do uchyleń decyzji w trybie zwykłym z powodu naruszenia przepisów prawa wymogi są tu o wiele wyższe.

W dacie wydania orzeczenia z dnia 3 maja 1957 r. kwestia własności gospodarstw rolnych opuszczonych została uregulowana w rozdziale 4 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107).

Materialnoprawną podstawą powołanego wyżej orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. był przepis art. 15 powołanego wyżej dekretu oraz § 38 i § 39 instrukcji Nr 5 Ministra Rolnictwa dnia 18 kwietnia 1955 r. Przepis art. 15 dekretu pozwalał na przejście z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego (działki pracowniczej, rzemieślniczej itp.),nabytego na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie lecz opuszczonego przez właściciela przed dniem wejścia niniejszego dekretu – bez odszkodowania i wolnego od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. Przejście gospodarstwa na własność państwa – zgodnie z ust. 2 ww. przepisu- stwierdzało prezydium powiatowej rady narodowej.

Warunkiem wydania orzeczenia stwierdzającego przejście gospodarstwa na własność Państwa w świetle powołanych wyżej przepisów było opuszczenie gospodarstwa nabytego na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie przez właściciela przed dniem 29 kwietnia 1955 r., tj. przed dniem wejścia w życie dekretu.

Kolegium ustaliło, że K. L. aktem nadania nr 1543 z dnia 29 września 1947 r. wydanym przez Powiatową Komisje Osadnictwa Rolnego w W. otrzymał gospodarstwo rolne w K. gmina D. gmina W. o pow. około [...] ha, dom, chlewy, szopę i kuźnię. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania zostało wydane w dniu 7 grudnia 1951 r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. i obejmowało gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, dom mieszkalny i stodołę.

K. L. dwukrotnie w 1950r. i 1953r. wyrażał na piśmie wolę zrzeczenia się gospodarstwa rolnego, które otrzymał aktem nadania. Pomimo negatywnej opinii. Pomimo negatywnej opinii Powiatowej Komisji Rolnej przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia 3 maja 1951 r. oraz z dnia 20 października 1953 r. – gospodarstwo rolne opuścił w dniu 20 listopada 1954 r., na co wskazuje treść pisma Przewodniczącego Prezydium Gminnej Rady Narodowej w D. z dnia 24 listopada 1954 r.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do zakwestionowania dokonanych przez Kolegium ustaleń, tym bardziej, że ustalenia te nie budzą wątpliwości i znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, który zawierają akta administracyjne sprawy. W obowiązującym w dniu wydania orzeczenia stanie prawnym, tj. w dniu 3 maja 1957 r. zebrany w sprawie materiał dowodowy stanowił dostateczne podstawy do uznania, że gospodarstwo rolne było przed dniem wejścia w życie dekretu opuszczone, dlatego zachodziły przesłanki do jego przejęcia na własność Państwa na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r.

Zdaniem Sądu, powołana w podstawie prawnej orzeczenia instrukcja Nr 5 Ministra Rolnictwa z dnia 18 kwietnia 1955 r., nie jest powszechnie obowiązującym źródłem prawa i nie może stanowić przyczyny uznania, że orzeczenie z dnia 3 maja 1957 r. dotknięte jest z tego powodu wadą skutkującą stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Treść instrukcji nie miała wpływu na treść orzeczenia. Zważywszy na stan faktyczny sprawy i zestawienie go z treścią art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. stwierdzić należało, że wydanie orzeczenia było możliwe wyłącznie w oparciu o ten przepis prawa.

Reasumując, zdaniem Sądu organ orzekający w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 3 maja 1957 r. ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem wystąpienia rażącego naruszenia prawa i właściwie uznał, że takie naruszenia nie wystąpiło.

Podnoszone w skardze przez pełnomocnika skarżącej argumenty odnoszące się do zawłaszczenia przez Spółdzielnię w K. ziemi K. L. nie znalazły oparcia w zebranym materiale dowodowym. Podkreślenia wymaga, że warunkiem zastosowania art. 15 dekretu było stwierdzenie opuszczenia gospodarstwa rolnego przez właściciela. Okoliczność ta nie budzi wątpliwości. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika, organ orzekający w sprawie nie odnosił się do czasowego opuszczenia gospodarstwa na skutek zdarzenia losowego, lecz opuszczenia z zamiarem zaniechania prowadzenia gospodarstwa przez dotychczasowego właściciela. Oświadczenia K. L. świadczą o tym, że nie miał on zamiaru prowadzenia gospodarstwa rolnego, stąd też nie należy upatrywać rażącego naruszenia prawa w wydaniu przez właściwy organ orzeczenia na podstawie art. 15 dekretu z 18 kwietnia 1955 r.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w wyroku.