Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 274/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.1 par.2
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art.145 par.1 pkt 1 lit. c, art.152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.3 pkt 17a, art.7 ust.5
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 5 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2015 roku sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją Prezydenta Miasta E. z dnia "[...]" przyznano J. O. zasiłki rodzinne na M. O. i S. O. w kwocie po 106 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2014r. do 30 kwietnia 2014r. i na okres od 1 października 2014r. do 31 października 2014r. oraz jednorazowe dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 na M. O. i S. O. w kwocie po 100 zł. Jednocześnie odmówiono przyznania wnioskodawcy zasiłków rodzinnych na M.O. i S. O. na okres od 1 maja 2014r. do 30 września 2014r. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci M. O. oraz S. O. na okres od 1 lutego 2014r. do 31 października 2014r. W uzasadnieniu podano, że w dniu 7 lutego 2014r. J. O. - wówczas żonaty - złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na M. i S. O. Wskazano, że w składzie rodziny uwzględniono J. O., matkę dzieci D. W. oraz dzieci M. i S. O. i decyzją z dnia "[...]" przyznano prawo do wnioskowanych świadczeń na okres od 1 lutego 2014r do 31 października 2014r. Od decyzji tej odwołał się J. O., podnosząc że jest ojcem samotnie wychowującym dwoje nieletnich dzieci, ponieważ z matką dzieci nie był w związku małżeńskim, nie mieszkał z nią oraz nie wychowywał dzieci, a także dołączył odpis wyroku (który uprawomocnił się 3 kwietnia 2014r), orzekającego rozwód małżeństwa J. O. i J. O. Podano, że w art 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych zdefiniowano pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko i zgodnie z tym przepisem osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba te wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Przy czym z art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, te zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że rodzice lub jedno z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Wyjaśniono także, że zgodnie z art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest możliwe tylko w przypadku osoby samotnie wychowującej dzieci, która nie ma zasądzonych alimentów ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Wskazano, że w dniu złożenia wniosku o świadczenia rodzinne wnioskodawca pozostawał w związku małżeńskim z J. O. i dlatego nie było prawnych możliwości uznania go za osobę samotnie wychowującą dzieci w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należało zatem w składzie rodziny uwzględnić dodatkowo albo matkę dzieci D. W. albo żonę J. O. Stąd też uzupełniono materiał dowodowy o dokumenty dotyczące dochodu małżonki wnioskodawcy J. O. Wyjaśniono przy tym, że w orzecznictwie podzielany jest pogląd, według którego pojęcie rodziny jak i osoby samotnie wychowującej dziecko, uwzględnia status prawny, nie zaś faktyczny, czy też przesłankę wspólnego gospodarowania. Oznacza to, że bez znaczenia jest, czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i który z nich utrzymuje rodzinę. Organ I instancji uznał zatem, że w okresie od dnia złożenia wniosku do uprawomocnienia się wyroku Sądu orzekającego rozwód tj. do dnia 3 kwietnia 2014r. J. O. nie był osobą samotnie wychowującą dzieci w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalono przy tym, że rodzina spełnia kryterium dochodowe, więc przyznano prawo do zasiłków rodzinnych na dzieci M. i S. O. (w czasie trwania małżeństwa) tj. na okres od 1 lutego 2014r. do 30 kwietnia 2014r. Nie przyznano natomiast dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Wskazano przy tym, że przyjęcie takiego składu rodziny jest korzystne dla wnioskodawcy i pozwala organowi I instancji przyznać zasiłki rodzinne na dzieci we wskazanym okresie pomimo braku zasądzenia alimentów od matki dzieci D. W. W związku ze zmianą sytuacji rodziny tj. zmianą stanu cywilnego wnioskodawcy, uznano J. O. za osobę samotnie wychowującą dzieci (zgodnie z definicją zawartą w art 3 pkt 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz ponownie ustalono skład rodziny, w którym uwzględniono tylko wnioskodawcę oraz dzieci M. i S. O. Podano, że z wyroku Sądu Rejonowego w E. z dnia 22 października 2014r. wynika, że D. W. zobowiązano do płacenia alimentów na rzecz M. i S. O. dopiero od 1 października 2014r. Wyjaśniono przy tym, że znajdujący się w aktach sprawy akt notarialny, zobowiązujący D. W. do łożenia na rzecz małoletnich dzieci od marca 2014r., nie stanowi dokumentu wymienionego w przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. W związku z tym w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych do dnia 30 września 2014r. nie były zasądzone alimenty na rzecz dzieci i dlatego przyznano prawo do zasiłków rodzinnych jedynie na okres od 1 października 2014r. do 31 października 2014r. oraz prawo do dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015. Natomiast nie przyznano zasiłków rodzinnych na okres od 1 maja 2014r. do 30 września 2014r., kiedy to wnioskodawca był osobą samotnie wychowującą dzieci i nie miał zasądzonych alimentów od matki dzieci. Wyjaśniono także, że wnioskodawca od dnia złożenia wniosku nie spełnia warunków do przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci, gdyż nie zaistniał żaden z przypadków wymienionych w art 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. O., kwestionując zasadność decyzji organu I instancji. Zarzucił, że w pierwszej decyzji nie przyznano mu dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci, wskazując że nie podpisał się pod wnioskiem, mimo że wyraźnie na wniosku jest podpis z datą, który złożył osobiście przy pracownicy i podał, że jest ojcem samotnie wychowującym dwoje nieletnich dzieci. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wnioskodawca jest żonaty, mimo że we wniosku odwołujący nie wpisywał żadnych danych, ani zaświadczeń byłej żony, a w tym czasie organ także takimi danymi nie dysponował. Wyjaśnił, że z J. O. nie utrzymuje kontaktów od 20 lat. Odwołujący podał, że przedłożył wyrok Sądu, z którego wynika, że opieka nad dziećmi przyznana jest odwołującemu, a matka dzieci ma tylko interesować się losem dzieci i nie ma wzmianki, że jest ona zobowiązana do płacenia alimentów. Wyjaśnił także, że podpisał ugodę z matką dzieci, gdyż pracownicy organu twierdzili, że nie otrzyma żadnych świadczeń rodzinnych, jak nie będzie przyznanych alimentów. Jednakże po przedstawieniu tego dokumentu okazało się jednak, że niezbędny jest wyrok sądu. Odwołujący podał, ze organowi była znana sytuacja, ze nie mieszka on z matką dzieci, gdyż mieszka u swojej kuzynki tylko z synami. Zakwestionował fakt uwzględnienia dochodu jego żony, z którą nie ma wspólności majątkowej, jak też nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, zaś synowie są ze związku z D. W., a nie z J. O. Wskazał, że niepełnoletnie dzieci są utrzymywane ze środków finansowych pozyskiwanych przez niego samodzielnie bez udziału żony i matki dzieci. W tej sytuacji obowiązkiem organów orzekających było ustalenie stanu rodzinnego odwołującego się oraz wysokości dochodu jego rodziny. Podniósł, że decyzja organu I instancji narusza prawo, a w szczególności naruszenie to polega na błędnym ustaleniu pojęcia "rodzina", o którym mowa w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie odwołującego ustawodawca zobowiązał organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy poprzez użycie słowa "odpowiednio" uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie. Organ I instancji nie wziął przy tym pod uwagę decyzji Kolegium z dnia "[...]" odnośnie rozumienia ustawowego pojęcia rodzina dla celów ustalenia istnienia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne odwołujący podał, że aby można mówić o sobie samotnie wychowującej dziecko muszą być spełnione dwie przesłanki, a mianowicie osoba taka musi posiadać status wymieniony, a nie taki, który z założenia przypisuje się osobie rozumianej jako samotna, a po drugie musi sama wychowywać dziecko, czy dzieci, tj. bez udziału drugiego rodzica tego dziecka (dzieci). Odwołujący powołał się także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r., który jego zdaniem ma znaczenie także przy decyzji, której przedmiotem jest dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, ponieważ zakwestionowana przez Trybunał definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej i na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych jest taka sama.

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego na dzieci M. O. i S. O. na okres od 1 lutego 2014r. do 30 kwietnia 2014r. i orzekło co do istoty sprawy poprzez odmowę przyznania J. O. w/w zasiłku rodzinnego na dzieci za wskazany okres, a w pozostałym zakresie utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu podano, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć w sprawach świadczeń rodzinnych stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa wart. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539,00 zł (w stanie prawnym do 31 października 2014r.). Podniesiono, że zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez rodzinę należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Natomiast w myśl art. 3 pkt 17a powołanej ustawy - osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Podano, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, iż zawarcie związku małżeńskiego przez rodzica samotnie wychowującego dziecko nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego

dziecka i dlatego - mając na względzie regulacje konstytucyjne - uznać należy, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia okoliczność, iż rodzic ubiegający się o zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie będącą rodzicem dziecka. Wskazano, że postanowieniem dnia 23 grudnia 2013r. Sąd Rejonowy w E. powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi M. O. i S. O. ojcu J. O. ograniczając władzę rodzicielską nad w/w małoletnimi matce D. W. do prawa interesowania się losem dzieci, a zainteresowanemu poprzez ustanowienie nadzoru kuratora sądowego. Przy czym z treści postanowienia nie wynika, że Sąd zobowiązał J. O. do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania M. O. i S. O. Podniesiono, że umową z dnia 10 marca 2014r. dotyczącą obowiązku alimentacyjnego sporządzoną w formie aktu notarialnego D. W. zobowiązała się do łożenia na rzecz małoletnich dzieci tytułem alimentów kwotę 200 zł miesięcznie. Natomiast alimenty na rzecz dzieci zostały zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 22 października 2014r. dopiero od dnia 1 października 2014r. Ponadto wskazano, że wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 18 lutego 2014r. (prawomocnym od dnia 3 kwietnia 2014r.) rozwiązano przez rozwód małżeństwo J.O. i J. O. Podano także, że J. O. samodzielnie wychowuje dwoje dzieci: M. O. i S. O. W związku z tym w ocenie Kolegium J. O. jest osobą samotnie wychowującą dzieci co najmniej od chwili powierzenia mu wykonywania władzy rodzicielskiej przez Sąd Rejonowy w E., gdyż pozostawanie przez J. O. w związku małżeńskim w okresie do 3 kwietnia 2014r. nie miało wpływu na status dzieci jako osób wychowywanych przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma bowiem znaczenia okoliczność, iż rodzic ubiegający się o zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie będącą rodzicem dziecka. W związku z tym wskazano, że należy uwzględnić brzmienie art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podano, że zainteresowanemu zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dzieci od D. W. dopiero od 1 października 2014r., a pozostałe wyjątki od wymogu sądowego ustalenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci od jego rodzica nie występują w sprawie. Skoro zatem rodzina zainteresowanego spełnia ustawowe kryterium dochodowe do uzyskania świadczeń rodzinnych, to stronie przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci od 1 października 2014r. do końca okresu zasiłkowego tj. do 31 października 2014r. Natomiast za okres od miesiąca złożenia wniosku do dnia 30 września 2014r. zasiłek rodzinny stronie nie przysługuje. Podano ponadto, że do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki określone w art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale mogą one być przyznane jedynie wówczas jeśli zostaną spełnione przesłanki do przyznania zasiłku rodzinnego przy równocześnie istniejących przesłankach do przyznania wnioskowanych dodatków. Wskazano, że z tego względu można jedynie rozważyć możliwość przyznania wnioskowanych dodatków za październik 2014r. Biorąc jednak pod uwagę brzmienie art. 11 a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano na brak przesłanek określonych w tym przepisie. Zasadnym była zatem odmowa przyznania stronie dodatku do zasiłku rodzinnego tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wyjaśniono ponadto, że stosownie do art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo, gdyż brak było podstaw prawnych do przyznania stronie prawa do zasiłku rodzinnego za okres od 1 lutego 2014r. do 30 kwietnia 2014r. z uwagi na niewypełnienie przesłanki ustawowej jego uzyskania. Wobec tego zdaniem organu należało zmienić decyzję organu I instancji w tej części.

Skargę na powyższą decyzję wniósł J. O., domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia. Skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podniósł, że nie zgadza się z decyzją Kolegium, gdyż obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było ustalenie stanu rodzinnego skarżącego oraz wysokości dochodu rodziny, a organy tych ustaleń dokonały nieprawidłowo. Podniósł, że Kolegium w Olsztynie nie wzięło pod uwagę wyroku Sądu Rejonowego w E., z którego wynika, że dzieci zostały przyznane ojcu, a matka ma interesować się dziećmi. Przy czym Sąd nie nałożył na matkę obowiązku płacenia alimentów na rzecz dzieci. W tej sytuacji ponownie rozpatrując sprawę Kolegium powinno wziąć pod uwagę wnikliwie i adekwatnie do sytuacji ustalić, jakie osoby w rozpatrywanej sprawie należy zaliczyć do rodziny skarżącego, a dopiero po tym ustaleniu określić dochód rodziny i wypowiedzieć się o uprawnieniach do otrzymania wnioskowanej pomocy. Skarżący podniósł, że na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw, która stanowi, że państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

Pismem z dnia "[...]" swój udział w postępowaniu – w trybie art. 8 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zgłosił Rzecznik Praw Dziecka i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim uchyla decyzję organu I instancji i odmawia przyznania skarżącemu zasiłku rodzinnego na dzieci za wskazany okres. Zarzucono naruszenie przepisu art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie przez organ drugiej instancji decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, przy błędnej ocenie, że decyzja organu pierwszej instancji rażąco narusza art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniesiono, że skarżący w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zakwestionował ją w zakresie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a to z kolei oznacza obowiązek przestrzegania zakazu reformationis in peius w stosunku do strony odwołującej się. Wprawdzie organ odwoławczy może orzec na niekorzyść strony odwołującej się, jeżeli decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny, ale powołując się na tę przesłankę powinien każdym przypadku uzasadnić, jaki to poważny i skonkretyzowany interes został w stopniu rażącym naruszony zaskarżoną decyzją. Na potwierdzenie tej tezy przywołano wyroki sądów administracyjnych, w których wskazano ponadto, że przewidziana możliwość odstąpienia od zakazu reformationis in peius ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej odwołującej się strony. Skorzystanie przez organ z tej instytucji winno ograniczać się absolutnie wyjątkowych sytuacji. Od zakazu reformationis in peius można odstąpić w przypadku rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego, rozumiane jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny. Treść decyzji musi pozostawać w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. Ponadto naruszenie prawa jest tego rodzaju, że prowadzi ono do niemożności zaakceptowania owej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie wskazało w przekonujący stronę sposób, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego in fine. Rzecznik przyznał przy tym, że stan faktyczny i prawny były dość skomplikowane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Podnieść należy, iż zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej przyznania zasiłków rodzinnych za okres od 1 lutego 2014r. do 30 kwietnia 2014r. i orzekł co do istoty sprawy poprzez odmowę przyznania tychże zasiłków, co niewątpliwie jest orzeczeniem na niekorzyść strony odwołującej się. Przy czym Kolegium wskazało, że wprawdzie art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego uniemożliwia wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, ale nie w przypadku gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. W ocenie organu odwoławczego zaś brak było podstaw prawnych do przyznania stronie zasiłków rodzinnych za wskazany okres z uwagi na niewypełnienie przesłanki ustawowej ich uzyskania.

Zważyć należy, że organ odwoławczy wskazał na rażące naruszenie art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r. poz. 114, dalej jako: u.ś.r.), który stanowi, że zasiłek rodzinny nie przysługuje jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Przy czym organ uznał, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego skarżący był osobą samotnie wychowującą dzieci w okresie od 1 lutego 2014r. do 30 kwietnia 2014r., pomimo że do 3 kwietnia 2014r. (data uprawomocnienia się wyroku rozwodowego) formalnie pozostawał w związku małżeńskim. Podnieść zatem należy, że o ile treść art. 7 ust. 5 u.ś.r. nie budzi wątpliwości, o tyle ustalenie że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie w odniesieniu do skarżącego we wskazanym okresie w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest takie oczywiste. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 3 pkt 17a u.ś.r. osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zatem z literalnego brzmienia tego przepisu nie wynika w sposób oczywisty, że skarżącego można uznać za osobę samotnie wychowującą dzieci w okresie od 1 lutego do 30 kwietnia 2014r., skoro wyrok rozwodowy uprawomocnił się w dniu 3 kwietnia 2014r. Kolegium uznało jednak, że skarżący był w tym okresie osobą samotnie wychowującą dzieci, powołując się na orzecznictwo sądowadministracyjne. Zwrócić jednak należy uwagę, że powołane wyroki zostały wydane po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. (sygn. akt P 18/06), który stwierdził, że art. 2 pkt 5 lit.a ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. W związku z tym sądy administracyjne uznały, że wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego bezpośrednio odniósł skutek jedynie w sprawach dotyczących zaliczek alimentacyjnych, ale nie można go pominąć orzekając w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż definicja osoby samotnie wychowującej dziecko użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych winna zostać tak samo zinterpretowana. Nie można jednak zapominać, że wyrok Trybunału formalnie odnosił się do treści obowiązującego wówczas art. 3 pkt 17 u.ś.r. (a nie obecnie obowiązującego art. 3 pkt 17a u.ś.r.). Ponadto podkreślić należy, ze skutkiem wyroku Trybunału było rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej (a pośrednio także do świadczeń rodzinnych), a nie ograniczenie ich uprawnień. Tymczasem interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjęta przez Kolegium de facto pogorszyła sytuację strony. Należy zatem podkreślić, że – jak stwierdzono m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014r. (sygn. akt II OSK 1385/13, LEX nr 1575540) - instytucja zakazu reformationis in peius należy do podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony strony. Tworzy swobodę realizowania przyznanego prawa do odwołania się od decyzji organu pierwszej instancji. Zatem istotą zawartego w art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego zakazu reformationis in peius jest stworzenie stronie odwołującej się gwarancji procesowych, iż w wyniku złożenia odwołania jej sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu, bowiem organ odwoławczy może bądź utrzymać w mocy decyzję dotychczasową, bądź też zmienić ją na decyzję bardziej korzystną dla strony, która składa odwołanie. Nie może zaś wydać decyzji mniej korzystnej dla strony odwołującej się niż decyzja dotychczasowa. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Przy czym jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014r. (sygn. akt I OSK 1851/12, LEX nr 1497287) zgodnie z utrwalonym już dotychczasowym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, a także stanowiskiem doktryny rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być zaakceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w jawnej sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą. Zatem w sytuacji, gdy ustalenie sprzeczności rozstrzygnięcia z treścią przepisu prawa wymaga jego interpretacji (i to interpretacji na niekorzyść strony) trudno uznać, że spełniona jest przesłanka rażącego naruszenia prawa. W związku z tym Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, że był on uprawniony do zmiany decyzji będącej przedmiotem odwołania na niekorzyść skarżącego.

Organ odwoławczy winien zatem ponownie rozpoznać odwołanie skarżącego mając na uwadze powyższe wskazania Sądu.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.