Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 858/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37 a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz - Kluj WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Agnieszka Kołtuniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2020 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz [...] S.A. w [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. z siedzibą w Warszawie utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...] " (Dz. U. z 2018 r., poz. 311 ze zm., dalej jako: "ustawa z dnia 8 września 2000 r."), decyzją z dnia [...] stycznia 2020 ., nr [...], odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa, prawa własności gruntu, położonego w [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...]o powierzchni [...]m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawa własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości.

Pismem z dnia [...] lutego 2020 r. [...] S.A. wniosła odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., wskazując, że organ wojewódzki błędnie uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.

Minister Rozwoju decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. z siedzibą w [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 37a ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000r., grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. , stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7

i przedmiotem użytkowania wieczystego [...] S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością [...] S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji.

Wskazano, że ww. art. 37a określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a [...] S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A.

Podkreślono, że do wniosku z dnia [...] września 2003 r. o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa prawa własności i prawa użytkowania wieczystego gruntu, wnioskodawca - [...] S.A. załączył m.in. wypis z rejestru gruntów z dnia [...] listopada 2003 r., gdzie jako właściciel działki nr [...] widnieje Skarb Państwa, natomiast jako użytkownik wpisana jest spółka "[...]" S.A. z siedzibą w [...].

Mając powyższe na uwadze Minister wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Starosty [...] z dnia [...] marca 2010 r., wynika, że działka nr [...] stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia [...] lutego 1976 r., nr [...], orzekającej o przejściu z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...], obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej współwłasność F. S. oraz Z. S.

Natomiast z treści księgi wieczystej nr [...] prowadzonej niegdyś dla działki nr [...], dołączonej do akt niniejszej sprawy wynika, że działka nr [...] stanowiła własność J. S. oraz Z. S. na podstawie aktu notarialnego umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia [...] maja 1987 r., rep. A Nr [...], jednocześnie w dziale III ww. księgi wieczystej, wpisane było ostrzeżenie o wdrożeniu postępowania wywłaszczeniowego m.in. parceli nr [...].

Podkreślono, że w związku z powyższym Starosta [...], reprezentujący Skarb Państwa wystąpił z powództwem przeciwko wpisanemu do księgi wieczystej nr [...] właścicielowi – J. S., o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd Rejonowy w [...] I Wydział Cywilny ustalił rzeczywisty stan prawny nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w wyroku z dnia [...] sierpnia 2019 r., sygn. akt I C [...], nakazując odłączenie działki nr [...] z księgi wieczystej nr [...] i wpisanie jej do nowej księgi wieczystej z wpisem własności Skarbu Państwa. Obecnie dla przedmiotowej działki nr [...] prowadzona jest księga wieczysta o nr [...], a w dziale II jako właściciel ww. działki figuruje Skarb Państwa na podstawie ww. wyroku z dnia [...] sierpnia 2019 r., sygn. akt I C [...].

Ponadto pismem z dnia [...] września 2019 r., Burmistrz Miasta [...], przesyłając w załączeniu kopię decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia [...] lutego 1976 r., nr [...] potwierdził, że działka nr [...] stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie tejże decyzji.

Zatem wobec ustalenia, że działka nr [...] stanowiła w dniu [...] czerwca 2003 r. oraz aktualnie stanowi własność Starosty [...] - organu reprezentującego Skarb Państwa, stwierdzono, że nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., zgodnie z którą grunt nie może stanowić własności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub [...] S.A.

W związku z tym w ocenie Ministra słusznie odmówiono stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa, prawa własności przedmiotowej działki nr [...] oraz stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawa własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję Rozwoju z dnia [...] lutego 2020 r. wniosły [...] S.A. z siedzibą w [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a. art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

b. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

2. naruszenie prawa materialnego, tj.

a. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...] " (Dz.U. z 2018 r. poz. 1311 ze zm.; dalej: UKR) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż [...] S.A. nie nabyły z dniem [...] czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, ze względu na przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności nieruchomości w dniu [...] czerwca 2003 r.

Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., oraz o rozpatrzenie sprawy ponownie i stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, a gdyby nie było to możliwe - przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania;

Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną, bowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] naruszają wskazane w skardze przepisy procedury administracyjnej jak

i art.37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...] S.A.".

Na wstępie podnieść należy, że zgodnie z ww. przepisem ustawy – grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. stają się z dniem [...] czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, a [...] S.A. od tego dnia przysługuje prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się tych gruntach. Innymi słowy ww. przepis określa trzy przesłanki, których jedynie łączne spełnienie gwarantuje wskazanych w nim praw rzeczowych. Należy się zatem zgodzić z zarzutami skargi, że organy nie dokonały prawidłowej oceny ziszczenia się przesłanki dotyczącej prawa własności do przedmiotowej nieruchomości.

Sąd podkreśla, że w aktach sprawy znajduje się odpis księgi wieczystej Kw [...] z [...] sierpnia 2003r., z którego wynika, że właścicielem działki nr [...] był w tej dacie J. S. syn F. i Z. na podstawie wniosku z [...] maja 1987 r. Nr [...] oraz umowy przekazania gospodarstwa rolnego z tej samej daty Rep. A: nr [...]. Wpisu dokonano [...] maja 1987 r. (odpis Kw [...]Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych w [...]). Już z tej okoliczności wynika, że to osobie fizycznej a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu [...] lutego 2003 r. prawo własności do przedmiotowego gruntu.

Ustalenia organu dotyczące wydania [...] lutego 1976 r. decyzji Naczelnika Miasta [...] orzekającej o przejściu na rzecz Skarbu Państwa min. przedmiotowej nieruchomości oraz wpisania zastrzeżenia o wszczętym w 1938 r. postępowaniu wywłaszczeniowym wobec potwierdzającego stan prawny nieruchomości odpisu księgi wieczystej, nie mogą przesądzać o tytule Skarbu Państwa do tejże nieruchomości. Należy podkreślić, że domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a w razie niezgodności dopuszczalne jest wystąpienie do sądu powszechnego o usunięcie tej niezgodności. (ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece Dz. U. z 14 listopada 2019 r. poz.2204, w szczególności art. 1-10, dalej jako u.k.w.h.). Z akt sprawy wynika, że Skarb Państwa - Starosta [...] wystąpił z powództwem przeciwko J. S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 2019 r. sygn. akt I C [...] nakazane ustalone zostało Wydziałowi V Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] założenie nowej księgi wieczystej celem wpisania do niej działki nr [...]o powierzchni [...] ha oraz w dziale II tejże księgi jej właściciela w postaci Skarbu Państwa – Starosty [...] w udziale 1/1/.

Nieco szczerszego zatem omówienia - wobec argumentacji zawartej w uzasadnieniach decyzji obu organów - wymaga charakter mającego oparcie w art. 10 u.k.w.h. powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Powództwo to jest bowiem powództwem służącym zaspokojeniu roszczenia typu rzeczowego (actio in rem), przy pomocy którego powód domaga się nie tylko ustalenia prawa lub stosunku prawnego, lecz także wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli osoby wpisanej do księgi wieczystej, które by prowadziło do usunięcia wpisu jej prawa i zastąpienia go wpisem obrazującym stan prawny nieruchomości aktualny na datę zamknięcia rozprawy. (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2015 r., III CSK 372/14, nie publ., z 16 lutego 2011 r., I CSK 305/10, OSN-ZD 2012, nr A, poz. 7 i przytoczone w nich orzecznictwo). Przed wydaniem wyroku uzgadniającego treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sąd musi zatem ustalić, że miały miejsce zdarzenia, które go ukształtowały zgodnie z żądaniem powoda, a wystąpienie tych zdarzeń spowodowało zarazem, że wpisy w księdze wieczystej nie przedstawiają prawidłowego obrazu stanu prawnego nieruchomości. Skoro ustawodawca przyjął, że żądanie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym podlega rozpoznaniu w postępowaniu procesowym i nie przewidział możliwości odstąpienia przy jego rozpoznaniu od wynikającej z art. 316 § 1 k.p.c. zasady aktualności, to obowiązkiem sądu w postępowaniu zmierzającym do oceny takiego roszczenia jest rozważenie wszystkich zarzutów, które mają znaczenie dla odpowiedzi na pytanie, czy stan prawny nieruchomości, który zgodnie z żądaniem pozwu ma podlegać ujawnieniu w księdze wieczystej jest aktualny w dacie zamknięcia rozprawy. Prawomocny wyrok uwzględniający powództwo oparte na art. 10 u.k.w.h. jest podstawą do wnioskowania, że stan prawny nieruchomości w dacie jego uprawomocnienia się jest taki, jak stwierdzony jego sentencją. Wyrok wydany w takiej sprawie jest też podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej stanu prawnego nieruchomości odpowiadającego jego treści, a dokonanie tego rodzaju wpisu wyłączy możliwość późniejszego ujawnienia w księdze wieczystej zdarzeń prawnych, których skutki miałyby wystąpić przed dniem, w którym wyrok uprawomocnił się. Sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym rozpoznawane są w postępowaniu procesowym, a wyrok uzgadniający treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym musi tworzyć kompletny obraz tego aspektu stanu prawnego nieruchomości, którego dotyczy (stosowny dział księgi wieczystej), aktualny na datę zamknięcia rozprawy.

Reasumując wyrok, na który powołują się organy administracji w żadnej mierze nie potwierdził tytułu prawnego Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości ani w dacie [...] lutego 2003 r. ani [...] czerwca 2003 r., stąd za błędną uznał Sąd ocenę przedstawioną w tym zakresie w uzasadnieniach obu decyzji.

Rozstrzygając sprawę ponownie organy zastosują się do wskazań i ocen przedstawionych w rozważaniach Sądu i wydadzą decyzje odpowiadające prawu, które zostaną w sposób zgodny z art.107§1 k.p.a. uzasadnione.

Wobec powyższego na podstawie art.145 §1 ust.1 lit a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji, opierając rozstrzygnięcie o kosztach na podstawie art.200 p.p.s.a.