Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1060/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 art. 8
journal: Dz.U. 2017 poz 2187
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w [...] na czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] 2016 r. Sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na czynność Wojewódzki Konserwator Zabytków polegającą na włączeniu zarządzeniem nr [...] z dnia [...] 2016 roku - karty ewidencyjnej kamienicy przy ul. [...] w [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków dla Województwa [...]. Spółka podniosła, że w jej ocenie przedmiotowy obiekt nie ma wartości zabytkowej, w szczególności nie ma wartości historycznej, artystycznej lub naukowej wyższej niż przeciętna, a uwzględnienie budynku w zakresie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków nastąpiło arbitralnie, z naruszeniem zasady praworządności, na podstawie anachronicznej dokumentacji - studium konserwatorskiego z 1973 r., ocenianej dowolnie, bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego, w szczególności bez sporządzenia aktualnych opinii technicznych i właściwych oględzin budynku, tj. bez zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego oraz bez wysłuchania i uwzględnienia słusznego interesu właścicieli budynku. Zarzuciła przy tym zaskarżonej czynności:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) tj. art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. - o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji przedmiotowego budynku i ustalenie, że posiada wartość zabytkową,

b) art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. - o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw poprzez przyjęcie, że wskazany budynek podlega włączeniu (wpisowi) do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: tj. art. 7, 8, 9 i 10 kpa, a także art. 75 ust. 1, art. 77 ust. 1, art. 80 i art. 81 kpa poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niedokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności poprzez:

a) arbitralne uznanie, iż przedmiotowy budynek ma wartość zabytkową,

b) bezpodstawne i arbitralne ujęcie budynku w wykazie zabytków wskazanych do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków, przekazanego Prezydentowi [...] pismem z [...] 2010 r., znak: [...]

c) uznanie, że dokumenty w postaci studium konserwatorskiego z 1973 r. - "[...]" [...] 1973 (w zbiorach WUOZ [...]) określają aktualny stan budynku i jego aktualną wartość artystyczno-historyczną, i są wiarygodne oraz przydatne do ustalenia aktualnego stanu faktycznego na dzień włączenia karty ewidencyjnej budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków zarządzeniem Organu nr [...] z dnia [...] 2016 r.,

d) dowolną i nieprawidłową ocenę i interpretację treści dokumentów studium konserwatorskiego z 1973 r.

e) dowolną i nieprawidłową ocenę fotografii ujętej w karcie adresowej, ukazującej jedynie fronton budynku, która została wykonana w latach 90-tych XX w., bez określenia w jakiej dokładnie dacie fotografia została dokonana oraz bez określenia jej aktualności, oraz bez uwzględnienia znaczenia sklepów i punktów handlowych, zlokalizowanych na parterze budynku, widocznych na przedmiotowej fotografii,

f) nieprzeprowadzenie uzupełniającego dowodu z opinii technicznej aktualnej w dniu sporządzenia karty adresowej budynku i z opinii technicznej aktualnej w dniu włączenia karty ewidencyjnej budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków zarządzeniem Organu nr [...] z dnia [...] 2016 r.,

g) nieprzeprowadzenie dowodu z oględzin budynku, w szczególności z oględzin wnętrza budynku,

h) nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze strony, współwłaścicieli (członków organu zarządzającego) nieruchomości zabudowanej obiektem, któremu przypisano wartość zabytkową,

- co skutkowało nieuzasadnionym i bezpodstawnym uznaniem, iż przedmiotowy budynek ma status zabytku.

W związku z powyższym Spółka wniosła o uchylenie zarządzenia nr [...] [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] 2016 roku - w zakresie włączenia karty ewidencyjnej dla kamienicy przy ul. [...] w [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków i ujęcia przedmiotowej karty ewidencyjnej w wykazie kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych włączonych do wojewódzkiej ewidencji zabytków, ewentualnie o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności organu w całości. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi oraz z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania prowadzonego przed tutejszym Sądem pod sygnaturą sygn. akt II SA/Bd 87/16, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podkreśliła, że ma interes prawny w kwestionowaniu zaskarżonej czynności, gdyż jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej domen mieszkalnym (kamienicą), położonej przy ul. [...] w [...] (udział w nieruchomości wspólnej, odrębna własność szeregu lokali, w tym lokalu nr [...]). Wyjaśniła, że wniosła do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na odrębną czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] - włączenie do wykazu zabytków nieruchomych wskazanych do ujęcia w wojewódzkie ewidencji zabytków (sygn. akt II SA/Bd 87/16), poprzedzającą włączenie karty ewidencyjnej budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016r., we wskazanej sprawie, doręczono jej odpowiedź organu na skargę, informując o włączeniu kamienicy przy ul. [...] w [...], stanowiącej współwłasność skarżącej, do wojewódzkiej ewidencji zabytków dla Województwa [...], zarządzeniem nr [...] z dnia [...] 2016 roku, z dołączonymi do odpowiedzi na skargę - zarządzeniem nr [...] z dnia [...] 2016 roku oraz fragmentem wykazu kart ewidencyjnych włączonych do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Z tego to pisma skarżąca Spółka powzięła wiadomość o przyznaniu kamienicy statusu zabytku i włączeniu ww. obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków dla Województwa [...] w drodze zarządzenia nr [...] z dnia [...] marca 2016 roku. Następnie pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. Spółka wezwała [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do usunięcia naruszenia prawa, jednakże w piśmie z dnia [...] lipca 2016 r. organ poinformował stronę skarżącą o nieuwzględnieniu wezwania.

Skarżąca zakwestionowała twierdzenia organu, że czynność włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków była konsekwencją umieszczenia kamienicy w [...] na wykazie zabytków wskazanych do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków przekazanym Prezydentowi [...] pismem z dnia [...] grudnia 2010 roku, a tym samym, że nie jest to odrębna czynność niż objęta sprawą znak: [...], w związku z którą skarżąca uprzednio skierowała do tutejszego Sądu skargę na czynność włączenia do wykazu zabytków nieruchomych wskazanych do ujęcia w ewidencji.

Spółka podniosła, że samo pochodzenie budynku z 1896 r. nie przemawia za przyznaniem obiektowi statusu zabytku. Istotne jest bowiem, aby budynek posiadał wartość historyczną, artystyczną lub naukową, a także by wartość ta była wyższa niż przeciętna. W ocenie zaś strony skarżącej przedmiotowy obiekt nie ma szczególnej wartości historycznej, gdyż na terenie województwa [...] istnieje duża liczby domów z końca XIX w., również fakt, że jest to budynek mieszkalny nie czyni go szczególnie wartościowym. W ocenie Spółki nietrafne jest również stanowisko organu jakoby obiekt posiadał wartość artystyczną, wskazującą na status zabytku. Jak bowiem wskazała skarżąca elementy architektoniczne, do których odwołuje się organ, powszechnie występują nawet we współczesnym budownictwie (stosowanie pseudoboniowania, stosowanie gzymsów, opasek okiennych, balkonów o tralkowanych balustradach. Spółka wywiodła, że prostota detali architektonicznych w omawianym obiekcie, będąca pochodną funkcji obiektu (miejska kamienica czynszowa), przemawia przeciwko przyznaniu budynkowi wyższej niż przeciętna wartości artystycznej. Z uwagi na wskazaną funkcję, budynek kamienicy nie wyróżnia się bowiem od innych podobnych obiektów występujących na terenie województwa [...], pochodzących z początku XX w. Skarżąca podkreśliła przy tym, że nawet gdyby przyjąć, że w dacie sporządzenia dokumentacji w 1973 r. czy nawet w dacie sporządzenia karty adresowej z lat 90-tych XX w., przedmiotowy budynek posiadał elementy o wartości artystycznej, to i tak w chwili włączenia karty ewidencyjnej budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków utracił on całkowicie wartości zabytkowe. O powyższym świadczy w szczególności fotografia zamieszczona na karcie adresowej z lat 90-tych XX w. przedstawiająca zlokalizowane na parterze budynku sklepy i punkty handlowe oraz wskazująca na poddanie budynku różnym zabiegom (przebudowy, remonty, adaptacje pomieszczeń na sklepy), które zniszczyły pierwotne elementy elewacji budynku. Spółka dodała też, że karta adresowa nie wskazuje na znane jej okoliczności, że już w latach 90-tych XX wieku budynek nosił ślady złego stanu technicznego: ubytków tynków, duże ślady zawilgocenia zewnętrznego lica murów, miejscowe powierzchniowe korozje cegły i ubytki zaprawy, zwłaszcza w elewacji budynku. Wnętrza budynku były mocno zdewastowane - nie zachowały się elementy wystroju, zaś układ wnętrz nosił ślady podlegania wtórnym przebudowom. Nadto budynek spornej kamienicy w [...], także w kolejnych latach, tj. już po sporządzeniu karty adresowej ulegał licznym przebudowom, remontom i adaptacjom pomieszczeń przez osoby trzecie, a także nieuchronnego upływu czasu, które zniszczyły pierwotne elementy elewacji budynku.

Zdaniem spółki, kamienica w [...] nie posiada również wartości naukowej wyższej niż przeciętna, co oznacza, że utraciła ona całkowicie wartość zabytkową. W takiej sytuacji prawnie niedopuszczalne było włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Strona skarżąca wskazała, że kwestionowana czynność była dokonana wadliwie również ze względów formalnych. Ujęcie w karty w ewidencji zabytków nastąpiło na podstawie anachronicznych danych, z uwzględnieniem nieaktualnej dokumentacji z 1973 r., bez przeprowadzenia postępowania dowodowego. Jak wskazała Spółka, organ nie przeprowadził uzupełniającego dowodu z opinii technicznej aktualnej w dniu włączenia karty ewidencyjnej obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, jak równie nie przeprowadził dowodu z oględzin budynku, w szczególności z oględzin wnętrza budynku, a także dowodu z przesłuchania w charakterze strony, współwłaścicieli (członków organu zarządzającego) nieruchomości zabudowanej obiektem, któremu przypisano wartość zabytkową.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, powołując się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 marca 2016 r., w sprawie o sygn. II SA/Bd 165/16, w którym Sąd wskazywał, że kontrola czynności włączenia budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie mieści się we właściwości sądów administracyjnych. Jednocześnie organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazując, że przedmiotowy obiekt spełniał przesłanki określone w art. 3 ustawy o ochronie zabytków uzasadniające włączenie go do ewidencji zabytków. Kamienica ta powstała bowiem w 1896 r. i stanowi wyeksponowany element układu urbanistycznego Śródmieścia [...] ze względu na usytuowanie jej w narożniku Placu [...] i jednej z ulic wylotowych – ulicy [...] i z tego względu posiada wartość historyczną. Wartość artystyczna kamienicy polega na zachowaniu dwuskrzydłowej bryły z wieloosiowymi elewacjami, posiadającymi klasycyzujący detal architektoniczny, jak pasowe pseudoboniowanie parteru, gzymsy, opaski okienne oraz naczółki zamknięte łukowo o polach wypełnionych ornamentem akantowym. Organ dodał, że ścięty narożnik elewacji zaakcentowany jest ponadto w drugiej i trzeciej kondygnacji balkonami o tralkowych balustradach. O wartości naukowej obiektu decyduje zaś, zdaniem organu, jej reprezentatywność jako przykładu wielkomiejskiej zabudowy czynszowej, jak również przydatność do badań takiej zabudowy na terenie [...], a także w szerszym kontekście. Organ powołał się przy tym na materiał dowodowy w postaci karty adresowej zabytku z lat 90 tych XX w., dokumentację "[...]" [...], 1973 oraz karty gminnej ewidencji zabytków z 2008 r. (ze zbiorów MKZ w [...]). Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej organ wskazał, że dokonał oceny aktualnego stanu budynku i stwierdził, że zwiększenie ilości lokali handlowych w parterze kamienicy nie wpłynęło na utratę przez nią wartości historycznej, artystycznej i naukowej, ponieważ zachowała ona autentyczną bryłę oraz klasycyzujący wystrój elewacji. Organ wyjaśnił, że procedury włączenia nieruchomości do ewidencji nie prowadzi się z udziałem stron, dlatego nie było podstaw do przesłuchania skarżącej spółki w charakterze strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści przepisów art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej ppsa), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli legalności w przedmiotowej sprawie poddano czynność Wojewódzki Konserwator Zabytków polegającą na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego-kamienicy położonej w [...] przy ul. [...]. Prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków regulują przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami t.j.Dz.U z 2017r., poz. 2187 ze zm.-dalej powoływana jako ustawa lub u.o.z.). Zgodnie z art. 21 tej ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy.

Przepis art. 22 ust. 2 ustawy stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Szczegółowy sposób prowadzenia ewidencji regulują wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy przepisy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. Nr 113, poz. 661 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Zgodnie § 14 ust. 1 tego rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.

Z powyższych przepisów wynika, że opracowanie dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączenie jej do prowadzonego zbioru, czyli włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków, ma charakter czynności materialno – technicznej, a nie jest aktem administracyjnym przybierającym postać decyzji, postanowienia bądź zarządzenia. W wyroku z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 96/15, (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle u.o.z. zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i w związku z tym nie wydaje żadnej decyzji administracyjnej. Działanie organu stanowi czynność (o charakterze materialno-technicznym) z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która z mocy art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. objęta została kognicją sądów administracyjnych.

Trzeba mieć przy tym na uwadze, że w myśl postanowień art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia skargi do sądu : " Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę". W przedmiotowej sprawie warunki formalne wniesienia skargi na czynność włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków zostały spełnione, skargę poprzedzono wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa i wniesiono ją w terminie, o którym mowa powyżej.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd uznał, że zabytkowy charakter obiektu został zweryfikowany prawidłowo przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy, zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy stanowi zaś, że ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania - zabytki nieruchome będące, w szczególności: a) krajobrazami kulturowymi, b) układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, c) dziełami architektury i budownictwa, d) dziełami budownictwa obronnego, e) obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi, f) cmentarzami, g) parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni, h) miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji.

Ewidencja zabytków, której dotyczy zaskarżona czynność organu, zgodnie z art. 21 ustawy o ochronie zabytków, jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie zbioru kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się w wojewódzkich ewidencjach zabytków. Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa (ust. 2). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy (ust. 4). W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: zabytki nieruchome wpisane do rejestru (ust. 4 pkt 1); inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków (ust. 4 pkt 2) oraz inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków (ust. 4 pkt 3).

Dokumentacja złożona przez organ do akt niniejszej sprawy wskazuje, że będący przedmiotem zaskarżonej czynności budynek został zewidencjonowany w już w 1973r. poprzez wykonanie karty adresowej, zawierającej podstawowe informacje (zdjęcie, dane adresowe, materiał, datę budowy), a od [...] 2008r. ujęto go w Gminnej Ewidencji Zabytków. Z powyższego wynika, że karta ewidencyjna obiektu została założona w 2015 r., natomiast sam obiekt został uznany za zabytek znacznie wcześniej, jeszcze pod rządami ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (t.j. Dz. U. z 1999 r., Nr 98, poz. 1150, ze zm.). W tej ustawie ustawodawca poddał ochronie nie tylko obiekty, które w sposób formalny poprzez wpis do rejestru zabytków zostały uznane za zabytek, ale i te, których "charakter zabytkowy był oczywisty" (art. 4 pkt 1 i 3, por. również wyrok NSA z dnia 15.12.1994 r., I SA 1653/93, ONSA-OZ 1997/2/11).

Na gruncie ustawy z 1962 r., zgodnie z jej art. 13 ust. 1 i 2, wojewódzki konserwator zabytków prowadził wyłącznie rejestr zabytków znajdujących się na terenie województwa, natomiast wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast) byli zobowiązani do prowadzenia ewidencji dóbr kultury nie wpisanych do rejestru zabytków, a znajdujących się na terenie ich działania.

Pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy wojewódzki konserwator zabytków przy kwalifikacji obiektu jako zabytku dysponował znaczną swobodą. W orzeczeniach wydawanych na tle ustawy z 1962 r. o ochronie dóbr kultury podkreślano, że jej przepisy nie nakładają na organ konserwatorski obowiązku zasięgnięcia opinii biegłych przed wpisaniem obiektu do rejestru zabytków, gdyż ochronie prawnej podlegają nie tylko dobra kultury wpisane do rejestru zabytków ale i inne, jeśli ich charakter zabytkowy jest oczywisty i niepodważalny (art. 4 pkt 3 ustawy). Oznacza to, że do rejestru zabytków może być wpisany konkretny obiekt bez potrzeby zasięgnięcia specjalistycznej opinii, jeśli fakt jego zabytkowego charakteru jest oczywisty i niepodważalny, a dopiero w sytuacjach wątpliwych, kontrowersyjnych, czy przy sprzecznych ocenach co do walorów zabytkowych obiektu, należy zasięgnąć opinii (wyrok NSA z dnia 12.02.2002 r., I SA 1704/00, LEX nr 82686).

Aktualnie obowiązująca ustawa o ochronie zabytków również pozostawia wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków pewną swobodę w kwalifikowaniu obiektu jako zabytek, który nie podlega wpisaniu do rejestru zabytków, a jedynie ujęciu w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Jak to już wyżej wskazano, umieszczenie zabytku w wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi czynność materialno-techniczną, która nie wymaga sformalizowanego działania, organ nie prowadzi się w tym zakresie postępowania administracyjnego i nie wydaje decyzji administracyjnej, a co za tym idzie nie sporządza pisemnego uzasadnienia, które odzwierciedlałoby motywy i przesłanki podjęcia czynności przez organ. Dlatego nie można skutecznie zarzucić organowi, że prowadził postępowanie administracyjne z naruszeniem przepisów je regulujących.

Z tych samych powodów, skoro w rozpoznawanej sprawie nie było prowadzone postępowanie administracyjne, nie może być mowy o naruszeniu przepisów je regulujących.

W ocenie skarżących budynek przy ul. [...] w [...] nie powinien być uznany za zabytek, bowiem nie posiada szczególnych walorów artystycznych czy historycznych ani naukowych.

Odpowiadając na te zarzuty [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazał, że kamienica z 1896r. stanowi wyeksponowany element układu urbanistycznego Śródmieścia [...] ze względu na usytuowanie jej w narożniku Placu [...] i jednej z ulic wylotowych – ulicy [...] i z tego względu posiada wartość historyczną. Wartość artystyczna kamienicy polega na zachowaniu dwuskrzydłowej bryły z wieloosiowymi elewacjami, posiadającymi klasycyzujący detal architektoniczny, jak pasowe pseudoboniowanie parteru, gzymsy, opaski okienne oraz naczółki zamknięte łukowo o polach wypełnionych ornamentem akantowym. Organ dodał, że ścięty narożnik elewacji zaakcentowany jest ponadto w drugiej i trzeciej kondygnacji balkonami o tralkowych balustradach. Z kolei reprezentatywność tej kamienicy jako przykładu wielkomiejskiej zabudowy czynszowej, jak i przydatność do badań takiej zabudowy na terenie miasta [...] stanowi, zdaniem konserwatora o walorach naukowych tego obiektu.

Biorąc pod uwagę tę argumentację, która nawiązuje do definicji zabytku określonej w ustawie o ochronie zabytków, nie sposób zarzucić organowi dowolności w podjęciu czynności wpisania obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Należy bowiem stwierdzić, że podjęcie tej czynności znajdowało oparcie w przepisach, zarówno obowiązującej poprzednio ustawie z 1962 r., jak i obecnie obowiązującej ustawie z dnia [...] lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W ocenie Sądu Wojewódzki Konserwator Zabytków nie dokonał czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku w sposób arbitralny, tylko w oparciu o kartę adresową zabytku i dokumentację "[...]" z 1973r. oraz kartę gminnej ewidencji zabytków z 2008r. Stanowiły one merytoryczną podstawę uznania obiektu za zabytek z uwagi na walory architektoniczne, historyczne i naukowe, co wyjaśnił organ zarówno w piśmie z dnia [...] 2016r. odpowiadającym na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, jak i w odpowiedzi na skargę. Wykonana w oparciu o zgromadzony materiał karta ewidencyjna pokazuje dokładną lokalizację obiektu wraz z podstawowymi danymi administracyjno-adresowymi, uzupełnionymi o przedstawienie stanu zachowania na ilustracjach fotograficznych. Tym samym uznać należy, że ewidencja zabytku sporządzona została z uwzględnieniem wartości historycznych wykazywanych w ww dokumentach, co pozwoliło zakwalifikować obiekt jako odpowiadający definicji zabytku w rozumieniu omawianej ustawy.

W ocenie Sądu, także procedowanie przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zgodne z dyspozycją § 14 ust. 1 rozporządzenia, nie wykazuje uchybień. Włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków poprzedzone zostało sprawdzeniem, czy dane tam zawarte są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.

Podniesiony przez skarżącego zarzut braku rozważań organu odnośnie wartości zabytkowej obiektu, którego kartę włączono do ewidencji nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno przepisy ustawy o ochronie zabytków, jak i powołanego rozporządzenia wykonawczego, nie wymagają uzasadniania kart ewidencyjnych zabytków.

Podkreślić należy, że konserwator poddał ocenie obiekt, analizując jego wartości zabytkowe zarówno w wymiarze kulturowym i historycznym i naukowym. Zakres wpisu do ewidencji obiektu wskazuje na wolę zachowania układu urbanistycznego, co Wojewódzki Konserwator Zabytków wyjaśniał już w piśmie z dnia [...] 2016r. tam też wskazał na kryteria, którymi posługiwano się przy ocenie wartości zabytkowych obiektu. Konserwator przy podejmowaniu kwestionowanych czynności poza opracowaniem, o którym mowa powyżej, oparł się również na dokumentacji fotograficznej. Strona skarżąca nie wykazała, ze stan opisany przez organ uległ zmianie, wręcz fotografia załączona do skargi potwierdza stan ujawniony w karcie, a także w karcie obiektu z 1973r.oraz karcie gminnej ewidencji zabytków z 2008r.

Nie ma też racji strona skarżąca wywodząc, że w sprawie wymagane były oględziny wnętrza budynku. Strona nie wyjaśniła, jakie ustalenia miałyby w tym kontekście podważać wartość architektoniczną, historyczną i naukową obiektu. Stan techniczny, przebudowa pewnych elementów obiektu nie powodują automatycznie utraty wartości zabytkowej obiektu jako całości. Okoliczności te w nie stoją bowiem na przeszkodzie włączeniu karty zabytku do ewidencji, jeżeli uprawniony organ stwierdzi, że na skutek tych działań obiekt nie utracił waloru zabytku.

Odnosząc się do zarzutu braku opinii technicznej wskazać należy, że Wojewódzki Konserwator Zabytków, jako wyspecjalizowany w zakresie ochrony zabytków i opiece nad nimi organ, dysponujący odpowiednią kadrą urzędniczą mógł w ramach własnego urzędu dokonać oceny wartości zabytkowego obiektu, którego włączenie kwestionuje się w skardze.

Z wszystkich tych przyczyn Sąd skargę oddalił w oparciu o art. 151 P.p.s.a.