Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 517/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35 a ust. 1 pkt 7 lit. d
journal: Dz.U. 2019 poz 1172
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 22 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. T. od decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] Nr sprawy: [...], którą odmówiono stronie dofinansowania na likwidację barier w komunikowaniu ze środków Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych, t.j. na zakup: drukarki, biletów komunikacji miejskiej, czytnika płyt CD, kursu komputerowego, mobilnego internetu oraz pendrive’a utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 21 października 2019 r. J. T. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) zwrócił się o przyznanie dofinansowania do zakupu drukarki, biletów komunikacji miejskiej, czytnika płyt CD, kursu komputerowego, mobilnego internetu oraz pendrive’a. Wskazał, że dzięki wnioskowanemu dofinansowaniu będzie miał możliwość: kompletowania dokumentów do sądów i innych instytucji, zapoznania się z dokumentami otrzymanymi na płycie CD, wykorzystania w pełni posiadanego sprzętu, przekazywania i udostępniania dokumentów np. pełnomocnikom na pamięci przenośnej, dojazdu komunikacją miejską do sądów, urzędów oraz innych instytucji. Z załączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego z dnia 29 sierpnia 2019 r. wynika, iż wnioskodawca ma trudności w komunikowaniu, symbol przyczyny niepełnosprawności wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności wskazany we wniosku to [...]. We wniosku wnioskodawca podał również, że korzystał ze środków PFRON w ciągu ostatnich 3 lat - otrzymał dofinansowanie na laptop w kwocie [...] zł w 2018 r.

Organ I instancji działając na podstawie art. 35a ust. 1 pkt. 7 lit. d w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 z późn. zm.), § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 926 z późn. zm.), oraz art. 104 k.p.a. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku. Podkreślił, że dofinansowanie przysługuje, jeśli jest uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Wskazał, że z uwagi na ograniczoną liczbę środków wyznaczono zasady i priorytety dotyczące przyznawania dofinansowań. W roku 2019 r. priorytetem objęte zostały osoby niepełnosprawne z dysfunkcją: mowy, wzroku, słuchu oraz osoby niepełnosprawne z dysfunkcją ruchu, t.j. osoby poruszające się za pomocą wózka inwalidzkiego, kul bądź innych środków pomocniczych. Z dokumentacji wynika natomiast, że wnioskodawca nie cierpi na schorzenia narządu mowy, słuchu, wzroku oraz na schorzenia narządu ruchu w takim zakresie, w jakim wywoływałyby ograniczenia w poruszaniu, wobec czego wniosek strony nie został uznany za priorytetowy. Jednocześnie zaakcentowano, że strona otrzymała w ubiegłym roku dofinansowanie na zakup laptopa, o który wnioskowała i który miał się przyczynić do zlikwidowania barier w komunikowaniu się. Zaznaczono, że Ośrodek zobligowany jest do racjonalnego dysponowania środkami PFRON, a przyznawanie tej samej osobie środków na likwidację tej samej bariery w tak krótkim odstępie czasu w takich granicach się nie mieści. W pierwszej kolejności dofinansowanie powinny bowiem otrzymać osoby spełniające określone wymogi, które występują o te środki pierwszy raz. Zdaniem organu I instancji dofinansowywanie przedmiotów, które przyczynią się do dalszego występowania przez stronę na drogę postępowania sądowego w stosunku do różnych instytucji nie przyczyni się do likwidacji barier w komunikowaniu się. Zauważono przy tym, że wnioskodawca jest osobą prowadzącą aktywny tryb życia, pozostaje w stałym kontakcie z pracownikiem socjalnym, korzysta z nieodpłatnych porad prawnych i - jak wynika z akt sprawy - składa obszerne i logiczne pisma. W tym stanie rzeczy organ I instancji stwierdził, że przyznanie dofinansowania prowadziłoby do podwyższenia standardu życia, a nie służyło celowi tego świadczenia, tj. likwidacji barier w komunikowaniu się, które zdaniem organu obecnie nie występują.

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że jest osobą niepełnosprawną i ma problemy ze słuchem oraz wzrokiem. Wada wzroku wymaga używania okularów korekcyjnych, których koszt zakupu szacuje się na kwotę 1000 zł. Strona bez korekty okularowej ma trudności w codziennym funkcjonowaniu, jednakże nie posiada odpowiednich środków na zakup okularów. Odwołujący ma też, pomimo aparatu słuchowego, problemy ze słuchem. Szumy nie są niwelowane, a to utrudnia prawidłową komunikację z innymi osobami. Strona przyznała, że w 2018 r. otrzymała dofinansowanie z PFRON do zakupu laptopa, jednakże nie potrafi z takiego sprzętu korzystać. Zdaniem strony "w obecnych czasach" dostęp do czytnika płyt CD, czy też dostęp do Internetu jest często jedyną formą komunikacji, a drukarka i pendrive stanowią "standardowe wyposażenie prawie każdego obywatela". Odnośnie likwidacji barier w komunikowaniu się poprzez dofinansowanie zakupu okresowego biletu komunikacji miejskiej, wnioskodawca wskazał, że jest on niezbędny celem przejazdów na rehabilitację do "A" R., do lekarzy specjalistów oraz celem powrotu do domu ze szpitala w T., gdzie odwożony jest karetką na zlecenie policji. Odwołujący wskazał także, iż korzysta z nieodpłatnej pomocy prawnej w Z. i świadczeń innych placówek państwowych, uczestniczy w wielu formach integracji społecznej na terenie różnych ościennych miast, a to wymaga korzystania z komunikacji publicznej.

Organ II instancji nie uwzględnił odwołania.

W ramach ustaleń faktycznych podał, że do wniosku strona przedłożyła zaświadczenie lekarza - specjalisty [...], z którego wynika, że wnioskodawca dotknięty jest uporczywymi zaburzeniami [...], które powodują trudności w komunikowaniu się z otoczeniem, polegające na zmienionym chorobowo odbiorze, [...] interpretowaniu docierających do pacjenta informacji. W związku ze schorzeniami [...] ([...]), na mocy wyroku Sądu Rejonowego w G. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], sygn. akt [...] strona została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na stałe. Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Do wniosku dołączono także wystawione w dniu 17 lipca 2017 r. zlecenie zaopatrzenia w wyroby medyczne - wkładkę wewnątrzuszną prawostronną, z uwagi na zdiagnozowany III stopień uszkodzenia słuchu oraz wystawione w dniu 7 listopada 2019 r. zlecenie zaopatrzenia w wyroby medyczne - soczewki okularowe do dali (cylinder +0,75, oś 50° i 90°) i bliży (sfera +2,25, cylinder +0,75, oś 50° i 90°), a także informację o zleconych 27 sierpnia 2019 r. zabiegach fizjoterapeutycznych. Strona przedłożyła również pisemne informacje o cenach: 32 GB pendrive'a (35 zł), czytnika płyt LiteOn Extern 8xDVD/CDRW ultra-light Slim eBAU108 (105,59 zł), urządzenia wielofunkcyjnego drukarka/kopiarka/skaner/faks HP Inc.Samsung Xpress SL-M2070 Laser (818,77 zł), oferty T-mobile na dostawę usługi dostępu do internetu (20 zł miesięcznie - 20 GB, 25 zł miesięcznie - 25 GB, 27 zł miesięcznie - 30 GB, 35 zł miesięcznie - 50 GB), cennik elektronicznego biletu okresowego imiennego dla pasażera korzystającego ze spersonalizowanej kartu ŚKUP (bilet normalny 90- dniowy SC/ATT - przejazd na terenie wielu miast - 344 zł), oferty na indywidualne szkolenie komputerowe "B" w G. (1400 zł).

Dalej organ przytoczył istotne dla niniejszego rozstrzygnięcia przepisy. W tym zakresie wskazał, że zgodnie z art. 35a ust. 1 pkt. 7 lit. d ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm.) do zadań powiatu należy m.in. dofinansowanie ze środków PFRON likwidacji barier: architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych, Z kolei stosownie do § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków PFRON (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 926 ze zm.) osoby niepełnosprawne mogą ubiegać się o dofinansowanie ze środków Funduszu zadań, jeśli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności.

Następnie wskazano, że wnioskodawca ma przyznany na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności z uwagi na schorzenia [...].

Powyższa niepełnosprawność, zdaniem Kolegium, nie usprawiedliwia przyznania stronie dofinansowania na zakup biletów okresowych komunikacji miejskiej. Schorzenie strony nie utrudnia jej samodzielnego poruszania się o własnych siłach w najbliższym otoczeniu, a konieczność pokonywania większych dystansów (np. pomiędzy poszczególnymi miastami) dotyka wnioskodawcę tak, jak wszystkich ludzi (w tym osoby zdrowe). W razie braku środków finansowych (chociaż strona dysponuje własnym dochodem w wysokości [...] zł) na zakup biletów komunikacji zbiorowej, związanych z koniecznością np. incydentalnych dojazdów do znacznie oddalonego od miejsca zamieszkania strony lekarza (szpitala) strona winna ubiegać się o świadczenie z pomocy społecznej. Takim celom nie służy dofinansowanie z PFRON mające zapewnić długofalowe rozwiązanie problemów w komunikowaniu się osoby niepełnosprawnej z otoczeniem.

Kolegium podzieliło także pogląd organu I instancji, że brak drukarki, czytnika płyt CD, mobilnego internetu oraz pendrive’a nie stanowi takiej bariery, która w znacznym stopniu utrudnia wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem. Zdaniem Kolegium strona, chcąc rozbudować funkcjonalność posiadanego już laptopa, może samodzielnie i sukcesywnie przy wykorzystaniu własnych środków finansowych dokonywać zakupu poszczególnych elementów. Skoro pendrive o dużej pojemności pamięci (32 GB) kosztuje 35 zł, to pendrive o mniejszej pojemności można nabyć za jeszcze niższą cenę i uzyskać w ten sposób możliwość przenoszenia określonych plików pomiędzy własnym laptopem a urządzeniami osób trzecich. To samo dotyczy czytnika płyt CD i drukarki. Skoro urządzenie do zapisu i odczytywania płyt DVD i CD o napędzie ultra slim, renomowanej firmy Liteon można nabyć za kwotę ok. 105 zł, a wielofunkcyjne urządzenie firmy HP kosztuje ok. 818 zł, to prostsze narzędzia, pełniące tożsame funkcje, wymagają niższych wydatków.

Z kolei z przedłożonej przez stronę pisemnej informacji wynika, że koszt aktywacji internetu mobilnego w T-mobile wynosi 1 zł, a pozostała kwota dotyczy pokrywania przez okres 2 lat przyszłych comiesięcznych opłat abonentowych. Opłata ta, jak i inne opłaty taryfowe związane z korzystaniem z internetu, nie stanowi kosztu likwidacji bariery w komunikowaniu się osoby niepełnosprawnej. Opłaty abonentowe związane są bowiem z bieżącym użytkowaniem określonego łącza internetowego (tak jak i opłaty czynszowe stanowiące obciążenie za korzystanie z mieszkania i opłaty za media stanowiące należność za ich pobór).

W tym kontekście organ odwoławczy podkreślił, że dofinansowanie ze środków PFRON na usunięcie barier w komunikowaniu się oraz barier architektonicznych i technicznych, nie służy pokrywaniu bieżących kosztów utrzymania osób niepełnosprawnych. Środki z PFRON nie mogą zastąpić ewentualnych świadczeń z ustawy o pomocy społecznej na te cele.

Odnośnie wniosku o sfinansowanie indywidualnego kursu komputerowego Kolegium zauważyło, że strona od ponad roku posiada laptop, a poszerzenie umiejętności korzystania z tego urządzenia (w tym w zakresie kopiowania zdjęć, obsługi e-mail, czy też edytora tekstu) możliwe jest nie tylko poprzez kursy indywidualne, dedykowane dla jednego kursanta. Zdecydowanie tańszym, dostępnym również dla strony, sposobem poszerzenia wiedzy o obsłudze komputera mogą być zbiorowe kursy komputerowe (organizowane np. w zakładach doskonalenia zawodowego) oraz wydawnictwa prasowe i książkowe (dostępne również w bibliotekach publicznych). Ponadto organ odwoławczy zauważył, że, jego zdaniem, niedoskonałość strony w obsłudze komputera (laptopa) nie stanowi na tyle istotnej bariery, aby wyłączona była ona z kontaktu z otoczeniem. W Polsce znaczne grupy społeczne nie korzystają ze sprzętu komputerowego i nie są z tego powodu wykluczone społecznie. Na poparcie tej tezy wskazano, że sama strona wniosła napisane ręcznie odwołanie, a sprawie ten nadano bieg, podobnie jak pismom sporządzonym pismem maszynowym, czy też wnoszonym elektronicznie.

W osobistej skardze z dnia 23 marca 2020 r. na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o zmianę kwestionowanego rozstrzygnięcia i uwzględnienie jego wniosku o dofinansowanie w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż argumentacja organu, iż prowadzi on aktywny tryb życia, pozostaje w stałym kontakcie z pracownikiem socjalnym oraz składa obszerne i logiczne pisma stała się nieaktualna z powodu pandemii koronawirusa. Sytuacja ta, zgodnie z doniesieniami medialnymi, może potrwać nawet do przyszłego roku. Obecnie skarżący nie może uczestniczyć w nieodpłatnych poradach prawnych, gdyż wszystkie punkty są zamknięte, a tam udzielano mu informacji "co i jak ma sformułować". Strona nie jest w stanie samodzielnie sporządzić dokumentów, możliwe jest czasem uzyskanie porady telefonicznej, ale za połączenia trzeba płacić, a spokojne sporządzanie notatek z takich rozmów jest utrudnione, a czasami zupełnie niemożliwe. Punkty, gdzie można skopiować i wydrukować dokumenty są aktualnie zamknięte.

Skarżący wyjaśnił także, iż ze względu na swoje schorzenia nie jest w stanie napisać samodzielnie pisma, bez popełnienia licznych błędów. Sporządzenie pisma na komputerze i jego wydrukowanie w domu pozwoli mu na korektę dokumentu i następnie jego wydrukowanie.

W dalszych wywodach skargi, odnosząc się do argumentacji organu, skarżący wskazał, iż ma możliwość samodzielnego poruszania się o własnych siłach jedynie w najbliższym otoczeniu (np. celem zakupów spożywczych). Wyjazd do innej dzielnicy Z. wymaga już skorzystania z komunikacji miejskiej. Nadto, jak podkreślił skarżący, z uwagi na problemy z koncentracją niemożliwe jest dla niego zdalne (np. telefoniczne) załatwianie wielu spraw. Wizyty lekarskie i przesłuchania np. w Prokuraturze bezwzględnie wymagają osobistego stawiennictwa strony.

Skarżący zanegował także stanowisko Kolegium, że może sam sfinansować zakup poszczególnych sprzętów. Podniósł, że organ pominął, iż przyznane mu świadczenie w kwocie ok. [...] zł ledwo wystarcza na przeżycie.

Strona podniosła również, że twierdzenie Kolegium, iż strona może skorzystać z grupowych kursów komputerowych jest sprzeczne z orzeczeniami lekarskimi, orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz wcześniej przyznanym sfinansowaniem zakupu laptopa. Skarżący jest bowiem osobą mającą utrudniony kontakt z otoczeniem, mniejsze możliwości koncentracji uwagi niż przeciętny uczestnik takich kursów, wobec czego nie byłby w stanie nadążyć za tokiem wykładu. Tym bardziej nie jest w stanie, bez pomocy osób trzecich, samodzielnie nauczyć się obsługi komputera. Na zakup określonych wydawnictw nie ma zresztą środków, a biblioteki są aktualnie zamknięte i tak będzie prawdopodobnie do końca roku.

Skarżący, nawiązując do argumentacji Kolegium, podkreślił także, iż wykluczenie cyfrowe jest jedną z form wykluczenia społecznego. Jest ono szczególnie dotkliwe w okresie pandemii, kiedy to "pozacyfrowe" życie społeczne właściwe zamarło.

W konkluzji skarżący stwierdził, że stanowisko organów pogłębia jego schorzenia i izolację społeczną.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo wskazał, że pandemia, w obliczu której wiele instytucji publicznych nie pracuje lub funkcjonuje w nowych rygorach nie oznacza, że strona jest pozbawiana lub w znacznym (większym niż przeciętny obywatel) stopniu ma utrudnione podstawowe, codzienne czynności i kontakty z otoczeniem. Kontakty z otoczeniem (chociaż z pewnością w czasie epidemii ograniczone dla wszystkich) są obecnie nadal możliwe. Kontakt z organami administracji, sądami, lekarzami, policją, itp. możliwe są dzisiaj nie tylko drogą elektroniczną. Przesyłki pocztowe docierają do tych wszystkich instytucji, możliwy jest też kontakt telefoniczny. Obecna sytuacja epidemiologiczna, tak jak sytuacja wcześniejsza nie uzasadniają dofinansowania ze środków PFRON zakupu biletów okresowych komunikacji miejskiej. Skarżący samodzielnie porusza się po swoim osiedlu, a potrzeba epizodycznego wyjazdu do innych (oddalonych znacznie) dzielnic Z. lub innych miejscowości nie spotyka się z barierami technicznymi.

W zaskarżonej decyzji dostrzeżono, iż strona dysponuje ograniczonym budżetem (ok. [...]zł). Nie wyklucza to jednak zakupu wyposażenia komputera w dłuższej przestrzeni czasowej (zwłaszcza, że pendrive i czytnik płyt CD kosztują kilkanaście złotych, a aktywacja mobilnego internetu 1 zł). Bez tego dodatkowego wyposażenia komputera, skarżący ma jednak obecnie inne (tradycyjne) możliwości kontaktu z otoczeniem i załatwiania tą drogą swoich spraw życiowych. Nabycie przez stronę dodatkowych umiejętności w obsłudze komputera, nie wymaga finansowania ich poprzez środki PFRON na likwidację barier w komunikowaniu się.

Kolegium zauważyło także, iż kursy komputerowe organizowane są powszechnie np. przez zakłady doskonalenia zawodowego, uniwersytety trzeciego wieku, świetlice środowiskowe, domy kultury i często mają charakter nieodpłatny. Są one prowadzone na różnym poziomie percepcji słuchaczy i mają charakter powtarzalny. Niewątpliwie ich dostępność ustała na czas pandemii, ale po jej zakończeniu skarżący będzie mógł podjąć takie szkolenie, podobnie jak skorzystać z odpowiednich pozycji w bibliotece.

W piśmie procesowym z dnia 27 października 2020 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę. Podtrzymał dotychczasowe zarzuty, wnioski i twierdzenia skarżącego, a ponadto zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych poprzez błędną wykładnię pojęcia "barier w komunikowaniu się" i przyjęcie, że samodzielne poruszanie się, podejmowanie aktywności wykluczają wystąpienie barier w komunikowaniu się, podczas gdy sformułowanie "bariery w komunikowaniu się" jest na tyle pojemne, że mieści w sobie także przypadki samodzielnego poruszenia się, któremu jednak towarzyszą określone komplikacje, przeciwności lub przeszkody;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, a to art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji, przyjęcie wprost za prawidłowe ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji, dokonanie przez organ ustaleń sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, oparcie w znacznej mierze ustaleń faktycznych na fragmentarycznych ustaleniach i dokumentach, dowolną, sprzeczną z zasadami logiki, doświadczeniem życiowym i prawidłowym rozumowaniem ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Z.z dnia [...] nr [...];

2. zobowiązanie organu do wydania niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni, decyzji pozytywnej - uwzględniającej wniosek skarżącego i przyznanie skarżącemu dofinansowania ze środków PFRON likwidacji barier w komunikowaniu się w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej zgodnie z wnioskiem (na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a.);

3. przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów dodatkowo wskazano, że – jak przyjmuje się w judykaturze – w zakresie wykładni pojęcia "barier w komunikowaniu się" dowodem mogącym przesądzić o istnieniu takich trudności może być dokumentacja medyczna - zaświadczenia i opinie lekarskie, wypisy z leczenia szpitalnego itp. W tym kontekście podniesiono, że organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie nie traktuje wnioskowanego przez stronę dofinansowania jako pomocy w likwidacji barier w komunikowaniu się, szczególnie że nie ma legalnej definicji tego zagadnienia, a organ nie próbuje jej nawet wyprowadzić. Poza tym zauważono, że na stronie internetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. wskazano, iż "bariery w komunikowaniu się to ograniczenia uniemożliwiające lub utrudniające osobie niepełnosprawnej swobodne porozumiewanie się i/lub przekazywanie informacji. Bariery techniczne to przeszkody wynikające z braku zastosowania lub niedostosowania, odpowiednich do rodzaju niepełnosprawności, przedmiotów lub urządzeń". Organ jednakże nie odniósł się do tego zagadnienia.

Dalej zaznaczono, iż to, że skarżący porusza się samodzielnie, podejmuje aktywności, potrafi samodzielnie zaspokajać swoje podstawowe potrzeby życiowe nie może przesądzać o bezzasadności wniosku o dofinansowanie na likwidację barier. Powyższa samodzielność nie musi bowiem wykluczać trudności w komunikowaniu się. Skarżący, zachowując powyższą samodzielność w życiu codziennym boryka się z trudnościami w komunikowaniu się, ma problemy z zebraniem myśli, sformułowaniem wypowiedzi, zachowaniem płynności wypowiedzi. Ponadto skarżący ma problemy z kręgosłupem, co wpływa na trudności w poruszaniu się. Przyznanie dofinansowania zgodnie z wnioskiem skarżącego prowadzić będzie niewątpliwie do niwelacji barier w komunikowaniu się, które ułatwią wykonywanie codziennych czynności czy podejmowanych aktywności.

W ramach zarzutu naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. podniesiono, że organ nie rozpoznał sytuacji skarżącego i jego potrzeb w zakresie pokonywania barier w komunikowaniu się związanych z rodzajem jego niepełnosprawności, a także nie rozpatrzył należycie materiału dowodowego zaoferowanego przez skarżącego w postaci zaświadczeń lekarskich wskazujących na trudności - bariery w komunikowaniu się wraz ze wskazaniem sposobu likwidacji tych barier. Autor skargi podkreślił, że organ działający w ramach uznania administracyjnego musi wnikliwie ustalić okoliczności faktyczne i zbadać, czy ewentualne wydanie decyzji administracyjnej będzie służyło realizacji celów określonych w ustawie. Tymczasem w niniejszej sprawie zupełnie dowolnie i bez oparcia w stanie faktycznym sprawy przyjęto, że skoro skarżący porusza się samodzielnie i pisze obszerne i logiczne pisma, to nie napotyka barier w komunikowaniu się. Pominięto przy tym, że strona korzysta fachowej nieodpłatnej pomocy prawnej osób posiadających odpowiednią wiedzę i wykształcenie, działających w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej. Wytknięto także organowi, że z naruszeniem art. 8 k.p.a. nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Naruszył także zasadę swobodnej oceny dowodów, gdyż nie uwzględnił wniosku strony pomimo, iż w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że skarżący ma trudności w komunikowaniu się. Z zaświadczenia tego wynika także, że trudności te mogą zostać zlikwidowane poprzez zakup i korzystanie z: ksero, czytnika płyt CD, dofinansowanie do biletu komunikacji publicznej i kursu komputerowego. Ponadto z dołączonych dokumentów wprost wynika, że skarżący ma III stopień uszkodzenia słuchu oraz problemy ze wzrokiem, co organ zdaje się pominął, a potwierdza trudności strony w komunikowaniu się. Powyższe pogłębia izolację społeczną skarżącego. Organ pominął także pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. z dnia [...], w którym stwierdzono wprost, iż w 2019 r. priorytetem przyznania dofinansowania objęte były osoby m.in. z dysfunkcją mowy, wzroku i słuchu, a zatem osoby takie jak skarżący, czego dowodzi załączona dokumentacja.

Zdaniem autora skargi twierdzenie organu, że skarżący zamierza uzyskać środki na podniesienie standardu życiowego osoby niepełnosprawnej, a nie na likwidację barier w komunikowaniu się w związku ze swoimi indywidualnymi potrzebami w codziennym życiu jest zatem sprzeczne z materiałem dowodowym. Nieuprawnione jest także przekonanie, że strona ma możliwość zakupu sprzętu z własnych środków finansowych, skoro minimum socjalne w I kwartale 2020 r. w gospodarstwie jednoosobowym wynosiło 1251,51 zł, a dochód skarżącego wynosi ok. [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegała decyzja z dnia [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] o odmowie dofinansowania na likwidację barier w komunikowaniu ze środków PFRON, t.j. na zakup: drukarki, biletów komunikacji miejskiej, czytnika płyt CD, kursu komputerowego, mobilnego internetu oraz pendrive’a.

Na wstępie wskazać należy, że wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) w związku z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału.

Bezsporne jest, że skarżący w październiku 2019 r. złożył wniosek o przyznanie dofinansowania zakupu wymienionego wyżej sprzętu celem likwidacji barier w komunikowaniu się. Podał, że dzięki wnioskowanemu dofinansowaniu będzie miał możliwość kompletowania dokumentów do sądów i innych instytucji, zapoznania się z dokumentami otrzymanymi na płycie CD, wykorzystania w pełni posiadanego sprzętu, przekazywania i udostępniania dokumentów np. pełnomocnikom na pamięci przenośnej, dojazdu komunikacją miejską do sądów, urzędów, punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, na rehabilitację, do szkoły. Wskazał także na trudności w komunikowaniu się ze światem zewnętrznym i trudności w przyswajaniu informacji. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z powodu schorzeń [...], całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 stycznia 2020 r. Z załączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego z dnia 29 sierpnia 2019 r. wynika, iż wnioskodawca ma trudności w komunikowaniu się z otoczeniem polegające na zmienionym chorobowo odbiorze otoczenia oraz urojonym interpretowaniu docierających do pacjenta informacji.

W ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r., poz.721 ze zm.) ustawodawca stwierdził, że dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych należy do zadań powiatu (art. 35 a ust. 1 pkt 7 lit. d ww. ustawy). Natomiast szczegółowy tryb postępowania i zasady dofinansowania zostały określone w wydanym na podstawie tej ustawy rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz.U. z 2002 r., poz 861.).

Z § 1 wskazanego rozporządzenia wynika, że określa ono między innymi tryb postępowania i zasady dofinansowania zadań ze środków Funduszu. W § 6 tego rozporządzenia stwierdzono natomiast, że o dofinansowanie na likwidację barier w komunikowaniu się i technicznych – mogą się ubiegać osoby niepełnosprawne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności.

Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2123/14, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), ustawodawca przyjął założenie, że powiat refunduje tylko te zadania, które umożliwiają osobie niepełnosprawnej wykonywanie codziennych czynności i nawiązanie kontaktu z otoczeniem, a nie podnoszących standard życia. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "barier w komunikowaniu się". Zgodnie z językowym znaczeniem "bariera" oznacza m.in. naturalną przeszkodę, która utrudnia lub uniemożliwia przemieszczanie się oraz rzecz, która utrudnia powstanie jakiegoś zjawiska lub sytuacji, "komunikowanie się" zaś oznacza utrzymywanie z kimś kontaktu, porozumiewanie się oraz udzielanie się.

Mając na uwadze powyższe NSA stwierdził, że dla ustalenia, iż w danym przypadku mamy do czynienia z istnieniem barier w komunikowaniu się, ustalić należy, jaki charakter ma niepełnosprawność wnioskodawcy i czy jest ona tego rodzaju, że powoduje istnienie barier w komunikowaniu się z otoczeniem.

Z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie nie wynika, aby skarżący miał jakiekolwiek trudności w poruszaniu się. Jak zresztą sam przyznał, swobodnie przemieszcza się w najbliższym otoczeniu. Wyjazd do innych dzielnic, czy też poza Z. wymaga, co oczywiste, korzystania z komunikacji miejskiej. Konieczność zakupu stosownego biletu obciąża zatem skarżącego tak samo, jak i pozostałe, pełnosprawne osoby. Okoliczność, że dojazdy takie są konieczne z uwagi np. na wizytę lekarską, stawiennictwo w sądzie, czy też dotarcie do punktu nieodpłatnych porad prawnych nie oznacza, że sfinansowanie biletu skutkować będzie likwidacją barier w komunikowaniu się, o czym stanowi § 6 rozporządzenia. To, że sprawna ruchowo strona, ze względu na swoją sytuację oraz dolegliwości wymaga bytności w różnych instytucjach i musi w tym celu pokonać znaczną odległość nie jest barierą w komunikowaniu się. Tym bardziej nie uzasadnia dofinasowania biletów ze środków PFRON wskazana w odwołaniu potrzeba powrotów ze szpitala w T., dokąd zawozi skarżącego Policja. Z akt sprawy nie wynika, aby wskazywane przez pełnomocnika skarżącego problemy z kręgosłupem istotnie ograniczały mobilność strony (dokumentując zabiegi rehabilitacyjne wskazywano natomiast na potrzebę dojeżdżania do ośrodka fizjoterapii).

W tym stanie rzeczy odmowa uwzględnienia wniosku w tym zakresie jest w pełni zasadna i jak – słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji – może być ewentualnie przedmiotem wniosku o stosowne świadczenie z pomocy społecznej.

Sąd podziela także stanowisko organów, że brak drukarki, czytnika płyt CD oraz pendrive’a nie stanowi takiej bariery, która w znacznym stopniu utrudnia wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem. Jak przyznał sam skarżący w odwołaniu korzysta on z punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, a także, co warto podkreślić - "z różnych form integracji społecznej" na terenie miast ościennych. W skardze stwierdził natomiast, że wskazany stan rzeczy uległ zmianie dopiero ze względu na epidemię koronawirusa. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że decyzję organu I instancji wydano w dniu [...] a rozstrzygnięcie organu odwoławczego – w dniu [...]. Sąd dokonuje kontroli legalności decyzji według stanu faktycznego i prawnego z daty jej wydania, a stan epidemii w Polsce związany z wirusem SARS-Co V-2 wywołującym chorobę COVID-19 obowiązuje od 20 marca 2020 r. Wywołana epidemią, trudna sytuacja obywateli, niewątpliwie szczególnie dotkliwa dla osób niepełnosprawnych, nie może być więc uwzględniana przy ocenie zasadności odmowy uwzględnienia wniosku strony.

Nieuwzględnienie wniosku o dofinansowanie tych urządzeń było zatem zasadne. Słusznie też odnotowano, że sprzęty te można nabyć także w cenach niższych niż podane przez stronę. Nie ulega również wątpliwości, że pisma sporządzane ręcznie mają tą samą skuteczność, co dokumenty drukowane z komputera, a pełnomocnicy reprezentujący skarżącego w licznych procesach sądowych niewątpliwie sporządzają pisma procesowe składane w imieniu strony w toku postępowania.

Wskazać w tym miejscu należy, że kluczowy dla zdalnego kontaktowania się skarżącego z innymi osobami fizycznymi i podmiotami sprzęt, tj. laptop został już sfinansowany ze środków PFRON w 2018 r. Zapewnienie dostępu do internetu poprzez opłacenie abonamentu traktować należy jak inne opłaty taryfowe, które – jak słusznie stwierdził organ odwoławczy – nie stanowią kosztów likwidacji określonej bariery. Koszt użytkowania określonego łącza internetowego należy bowiem do bieżących kosztów utrzymania gospodarstwa domowego i nie podlega finansowaniu ze środków PFRON.

Odnośnie natomiast umiejętności kontaktowania się z otoczeniem poprzez wspomniany notebook zauważyć trzeba, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący dotychczas wziął udział w jakimkolwiek szkoleniu grupowym i okazało się to nieefektywne z uwagi na jego niepełnosprawność. Kursy takie na poziomie podstawowym, często nieodpłatne, organizowane są, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, przez różne podmioty. Niejednokrotnie, dla utrwalenia umiejętności, można uczestniczyć w kilku edycjach. Niemożność skutecznej nauki na kursach innych niż indywidualnie dedykowane skarżącemu nie została zatem wykazana. Z kolei w zaświadczeniu lekarskim z dnia 29 sierpnia 2019 r. wskazano jedynie na kurs komputerowy, nie zaznaczając, że ma on mieć charakter indywidualny.

Nawiązując do argumentacji pełnomocnika skarżącego przypomnieć trzeba, że krąg osób uprawnionych do otrzymania dofinansowania jest zawężony określeniem: "jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności". Weryfikacja tej przesłanki następuje głównie w oparciu o dokumentację medyczną. W okolicznościach niniejszej sprawy organ administracji był uprawniony do oceny takiego dowodu. Nie wnikając w zakres wiadomości specjalnych osoby, która takimi wiadomościami dysponuje, zweryfikowano, czy zakup i korzystanie z urządzeń wymienionych w zaświadczeniu z dnia 29 sierpnia 2019 r. przyczyni się do likwidacji barier w komunikowaniu się. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w przywołanym już wyroku NSA z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2123/14.

Jak więc wykazano powyżej zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W toku postępowania zasadnie ustalono, że dofinansowanie celów wskazanych przez skarżącego nie stanowiłoby likwidacji barier w komunikowaniu się.

Skoro tak, to pominąć można szczegółowe odniesienie się do tej części argumentacji pełnomocnika strony, w której podkreślił on, że strona dotknięta jest dysfunkcją narządu wzroku i słuchu, a takie osoby były objęte priorytetem przyznania dofinansowania w 2019 r.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że organy administracyjne nie naruszyły przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jak również przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a także dyspozycji art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrały w sposób wyczerpujący oraz rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji kierowały się uznaniem administracyjnym, którego granic nie przekroczyły.

W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.