Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 463/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 36 do 36[9],
journal: Dz.U. 2018 poz 2115
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 299, art. 298 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1577
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant ref. staż. Agata Rosiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. H. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

J. H. (dalej też jako "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. (dalej: "Komisja II Stopnia", "Komisja Odwoławcza") z dnia [...] listopada 2018 roku nr [...].

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowił art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2115; dalej: "u.r.p."), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej: "k.p.a.").

Zaskarżoną uchwałą Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w B. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja I Stopnia", "Komisja Egzaminacyjna") z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] ustalającą negatywny wynik z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 20 do 23 marca 2018 roku. W uzasadnieniu Komisja I stopnia wskazała, że Skarżący z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja I stopnia stwierdziła, że Skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z prawa gospodarczego, z którego Skarżący uzyskał ocenę negatywną, obejmowało, po zapoznaniu się z treścią zadania (opracowanego na potrzeby egzaminu), sporządzenie, – jako należycie umocowany pełnomocnik działający na rzecz spółki M. spółka z ograniczoną (radca prawny M. M.), pozwu albo – w przypadku braku podstaw prawnych do wniesienia pozwu w jakimkolwiek zakresie w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu – opinię prawną, z uwzględnieniem interesu mocodawcy.

W stanie faktycznym zadania wskazano, że A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B., wystawiła w dniu 2 stycznia 2016 r. dwa weksle własne o treści, jak w załącznikach nr 1 i nr 2. W spółce A. nie ustanowiono rady nadzorczej. Weksle zostały wystawione na zlecenie M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. i zostały wydane skutecznie zarządowi spółki M.. Członkami zarządu spółki A. w dniu 2 stycznia 2016 r. byli C.C., S. S. i B.j B., a każdy z członków zarządu tej spółki był uprawniony do jednoosobowej jej reprezentacji. W zakresie sposobu reprezentacji nie dokonywano zmian w umowie spółki A.. Spółka A. stała się niewypłacalna z dniem 1 października 2016 r. Na ten dzień spółka A. dysponowała majątkiem pozwalającym na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego oraz zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. C. C. w dniu 30 września 2016 r. złożył pisemną rezygnację z pełnienia funkcji członka zarządu spółki A. na ręce pozostałych członków zarządu spółki A. B. B. i S. S.. S. S. w dniu 1 października 2016 r. złożyła pisemną rezygnację z pełnienia funkcji członka zarządu spółki A. na ręce C. C., który tego oświadczenia nikomu nie przekazał. B. B. zwołał nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki A. na dzień 16 października 2016 r., z porządkiem obrad obejmującym:

a) wybór przewodniczącego i protokolanta,

b) przedstawienie sytuacji spółki A.,

c) podjęcie uchwał o zmianach w składzie zarządu,

d) zamknięcie zgromadzenia,

załączając kserokopię pisemnej rezygnacji C. C. z funkcji członka zarządu spółki A..

W dniu 16 października 2016 r. odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki A., na którym reprezentowany był cały kapitał zakładowy i nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego odbycia zgromadzenia i podjęcia uchwał objętych jego porządkiem. Po wyborze przewodniczącego zgromadzenia i protokolanta, B. B. przedstawił wspólnikom sytuację spółki A.. Następnie podjęto jednogłośnie uchwałę zarządzającą przerwę do dnia 3 grudnia 2016 r. W dniu 16 października 2016 r. nie zostały podjęte przez zgromadzenie wspólników żadne inne uchwały.

Pismem doręczonym w dniu 1 grudnia 2016 r. spółka M. skutecznie wezwała spółkę A. do wykupu weksli, o których mowa w pkt. 1, w miejscu ich płatności. Mimo skutecznego przedstawienia weksli, o których mowa w pkt. 1, do wykupu, spółka A. nie uiściła sum wynikających z weksli.

W dniu 3 grudnia 2016 r. wznowiono po przerwie nadzwyczajne zgromadzenie wspólników spółki A., na którym ponownie reprezentowany był cały kapitał zakładowy i nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego odbycia zgromadzenia i podjęcia uchwał objętych jego porządkiem. W trakcie tego nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników podjęto jednogłośnie w głosowaniu tajnym uchwałę o odwołaniu z zarządu C. C. i B. B. oraz jednogłośnie w głosowaniu tajnym wybrano na członka zarządu spółki A. A. A., która do tego momentu nie była związana w jakikolwiek sposób ze spółką A..

A. A. w dniu 10 grudnia 2016 r. złożyła wniosek do KRS o wpisanie jej jako członka zarządu spółki A. oraz o wykreślenie C. C. i B. B.. C. C. i B. B. zostali wykreśleni z KRS-u w dniu 23 grudnia 2016 r. W tym też dniu wpisana została do KRS-u, jako członek zarządu spółki A., A. A..

A. A., po zapoznaniu się z sytuacją finansową spółki A., w dniu 30 grudnia 2016 r. złożyła do Sądu Rejonowego w B. Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych wniosek o ogłoszenie upadłości spółki A., w którym wskazała, że spółka A. nie ma majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego oraz wniosła o rozwiązanie spółki A. bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Po powołaniu A. A. na członka zarządu spółki A., spółka ta nie zaciągała nowych zobowiązań.

Sąd Rejonowy w B. Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r., po rozpoznaniu wniosku spółki A., oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości tej spółki oraz orzekł o jej rozwiązaniu bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, z uwagi na brak w majątku spółki A. jakichkolwiek aktywów. Postanowienie zostało obwieszczone w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w dniu [...] lutego 2017 r.

Pismem z dnia 3 marca 2017 r. spółka M. wezwała C. C., B. B., A. A. i S. S. do zapłaty – w terminie tygodnia od doręczenia pisma – solidarnie kwoty 400 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 grudnia 2016 r., w związku z brakiem wykupu weksli, o których mowa w pkt. 1 przez spółkę A.. Wezwania zostały doręczone prawidłowo adresatom i pozostały bez reakcji.

Prezes zarządu spółki M. poprosił radcę prawnego M. M. o ocenę prawną sytuacji reprezentowanej przez niego spółki, a w przypadku stwierdzenia istnienia podstaw prawnych - o wniesienie pozwu w imieniu spółki M. na podstawie art. 299 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. 2017, poz. 1577 ze zm., dalej też jako k.s.h.), w takim zakresie podmiotowym i przedmiotowym, w jakim spółce przysługują zasadne - według oceny radcy prawnego - roszczenia, z pominięciem tych roszczeń, co do których istnieje możliwość skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności przez członków zarządu spółki A. na podstawie art. 299 k.s.h., według przedstawionego stanu faktycznego.

W ramach zadania z prawa gospodarczego Skarżący sporządził pozew o zapłatę, przy czym obydwoje egzaminatorzy, zarówno Sędzia B. S., jak i radca prawny E. A. ocenili pracę Skarżącego w skali od 2 do 6 na ocenę niedostateczną.

I tak, radca prawny E. A. stwierdziła między innymi, że wymogi formalne zostały zachowane. Komparycja i petitum pozwu prawidłowe. Właściwie oznaczano strony i wskazano wartość przedmiotu sporu. Wskazała, że Skarżący w swojej pracy odniósł się wyłącznie do przepisu art. 299 k.s.h. oraz art. 730 § 1 k.p.c. Poprawnie określił przy tym wartość przedmiotu sporu w kwocie odpowiadającej sumie z weksla nr 1/2016, nie dokonał jednakże oceny weksla nr 2/2016. Prawidłowo określił właściwość miejscową sądu i ocenił sprawę jako gospodarczą. Zdający poprawnie określił legitymację bierną, jednakże w żaden sposób jej nie uzasadnił. Uzasadnienie pozwu sprowadza się jedynie do wskazania okoliczności faktycznych. Brak jest jakiejkolwiek oceny dokumentów czy faktów oraz interpretacji zastosowanych przepisów prawa. Zdający nie przedstawił, w ocenie egzaminator, żadnej argumentacji uzasadniającej przyjęty sposób rozwiązania zadania. Nie posłużył się orzecznictwem. Zdający niepoprawnie określił wymagalność roszczenia określając ją jednakowo co do obojga pozwanych, żądając zasądzenia odsetek od dnia wniesienia pozwu. Uchybił więc tym samym przepisowi art. 455 k.c. i nie uwzględnił faktu, że wezwania do zapłaty pozwanym doręczono w różnych datach i zawierały one tygodniowy termin na dokonanie zapłaty. Zdaniem egzaminator, Skarżący dokonał kapitalizacji odsetek, uczynił to jednak niepoprawnie. Skarżący, co prawda, prawidłowo uznał, że w sprawie zasadne jest wniesienie pozwu o zapłatę w oparciu o przepis art. 299 k.s.h., jednakże z uwagi na wskazane braki uzasadnienia i wynikającą z tego niemożność dokonania oceny wiedzy zdającego oraz umiejętności prawidłowego stosowania i interpretacji przepisów prawa, nie ma podstaw – zdaniem egzaminator, aby stwierdzić , że zdający w akceptowalnym stopniu uwzględnił interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Z kolei Sędzia B. S. wskazał w swej ocenie, że Skarżący przyjął właściwą podstawę prawną roszczenia, prawidłowo określił pozwanych odpowiadających za zobowiązania spółki, natomiast zawyżył dochodzoną należność główną obejmującą sumę wekslową z weksla nr 1/2016, która winna być powiększona o skapitalizowane odsetki za opóźnienie spółki w jej zapłacie za okres od 2.12.2016 r. (data płatności z weksla) do 3.03.2017 r. (data wezwania członków zarządu do zapłaty długu spółki z odsetkami za opóźnienie), a nie do dnia wniesienia pozwu. Nieprawidłowo ustalił datę wymagalności dochodzonego odszkodowania w stosunku do każdego z pozwanych, niezgodnie z treścią art. 455 Kodeksu cywilnego. Egzaminator uznał, że sporządzony pozew, co do zasady zabezpiecza interesy strony, którą zdający reprezentuje. Brak w uzasadnieniu analizy prawnej przytoczonego stanu faktycznego uniemożliwia jednak ocenę toku rozumowania zdającego. Egzaminator podkreślił, że w szczególności nie jest wiadomym, jakie okoliczności w ocenie zdającego mają świadczyć o bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, a legitymacja bierna pozwanych jest uzasadniona w niewystarczającym stopniu. Brak też jakiegokolwiek uzasadnienia właściwości sądu.

W związku z uzyskanymi przez Skarżącego ocenami z zadania z prawa gospodarczego, Komisja Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w B. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, uchwałą z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] stwierdziła, że Skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 20 do 23 marca 2018 roku.

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Skarżący zarzucił:

a) naruszenie art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 i 7 ustawy o radcach prawnych poprzez dokonanie oceny jego pracy w zakresie zadania z prawa gospodarczego jako niedostatecznej z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych egzaminu radcowskiego, a tym samym działania przez Komisję Egzaminacyjną I Stopnia z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu radcowskiego i przyjęcie własnych, nie wynikających z obowiązujących przepisów prawa, zasad oceniania prac co z kolei skutkowało ustaleniem negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego,

b) niewłaściwe zastosowanie art. 364 ust. 10 w związku z art. 364 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych podczas, gdy praca Skarżącego z zakresu prawa gospodarczego zawiera pozew, któremu należy przyznać przymiot prawidłowości i dbałości o interes klienta,

c) naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez brak rozważenia ciężaru gatunkowego błędów popełnionych w pracy egzaminacyjnej i ich oceny w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych,

d) naruszenie art. 364 ust 10 pkt 2 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że sporządzony podczas egzaminu radcowskiego pozew zawiera uchybienia uzasadniające negatywną ocenę, podczas gdy praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego odpowiada wymaganiom formalnym, sporządzona została w sposób poprawny, wskazuje na znajomość i zastosowanie właściwych przepisów prawa.

W konsekwencji Skarżący wniósł o zmianę ocen cząstkowych z zadania z trzeciej części egzaminu radcowskiego na oceny pozytywne, a co za tym idzie o uchylenie zaskarżonej uchwały i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego złożonego przez niego w 2018 r.

Komisja II Stopnia nie uwzględniła argumentacji odwołania i powołaną na wstępie uchwałą utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu uchwały Komisja Odwoławcza uznała za bezzasadne zarzuty Skarżącego. Wskazała, że zasadniczym uchybieniem, który legł u podstaw wystawienia ocen niedostatecznych przez obu egzaminatorów był brak w uzasadnieniu pozwu takiej argumentacji prawnej, która pozwalałaby na odtworzenie toku rozumowania zdającego, prowadzącego do przyjęcia rozwiązań zaprezentowanych w sporządzonym pozwie.

W związku z powyższym Komisja Odwoławcza zauważyła, iż w uzasadnieniu pozwu nie zawarto takiego wywodu, który wskazywałby na wystarczającą umiejętność dokonywania samodzielnej i poprawnej oceny prawnej różnych stanów faktycznych, w tym właściwego kwalifikowania pod względem prawnym zachowań osób, do których skierowane mogłoby być żądanie spełnienia świadczenia. Uzasadnienie pozwu zasadniczo sprowadza się do powielenia treści zadania egzaminacyjnego, zaś kwestie prawne ograniczone zostały do dwóch poniżej przytoczonych ogólnikowych stwierdzeń: "Wskazać należy, zgodnie z postanowieniami art. 299 Kodeksu spółek handlowych, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. W ocenie powoda wskazane w pozwie okoliczności wskazują na zasadność roszczenia z art. 299 Ksh w stosunku do pozwanych, gdyż jak wykazano w czasie istnienia zobowiązania pełnili funkcje członków zarządu". Zatem poza wskazaniem właściwej podstawy prawnej powództwa, nie odniesiono się więc do żadnej z okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, pozostawiając je bez oceny prawnej, co uniemożliwia przyjęcia, iż przedstawiona przez egzaminowanego koncepcja powództwa była w pełni przemyślana i że kierował się on względami prawnymi przedstawionymi w odwołaniu. W tym stanie rzeczy fakt sporządzenia poprawnego pod względem formalnym pozwu zawierającego również prawidłowe co do zasady określenie pod względem podmiotowym i przedmiotowym żądania, nie może być uznany za wystarczającą przesłankę do zmiany oceny z negatywnej na pozytywną, gdyż praca egzaminacyjna tylko w części realizuje założenia objęte zadaniem. Organ odwoławczy podkreślił, że egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego kandydata, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Z kolei stosownie do art. 365 ust. 2 u.r.p. oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonuje się przy uwzględnieniu w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Dlatego też Komisja Odwoławcza stwierdziła, że nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, na które zwracali uwagę egzaminatorzy i na które wskazuje się w odwołaniu, zaniechanie przedstawienia argumentacji prawnej uzasadniającej przyjętą koncepcję powództwa, uniemożliwia przyjęcie, że odwołujący jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienie nie pozwala bowiem uznać, że Skarżący w wystarczającym stopniu opanował materiał prawniczy i umiejętność stosowania prawa w praktyce. Egzaminowany nie wykazał bowiem, aby potrafił w prawidłowy sposób ocenić pod względem prawnym konsekwencje wskazanych w zadaniu egzaminacyjnym okoliczności faktycznych, którymi winien się kierować, formułując żądanie pozwu. Tymczasem egzamin radcowski ma sprawdzić kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej, a osoba oczekująca takiej pomocy ma prawo wymagać od radcy prawnego takiego przygotowania. Praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości. Skoro zatem celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, to ocena pracy nie może też polegać na rozważaniu, jak w praktyce mogłoby potoczyć się postępowanie sądowe zainicjowane pozwem przygotowanym przez Skarżącego oraz czy ostateczny wynik procesu byłby korzystny dla mocodawcy i spełniał jego oczekiwania. Organ przyznał Skarżącemu rację, że uzasadnienie podstawy prawnej żądania pozwu nie jest wymogiem formalnym takiego pisma i że w uzasadnieniu pozwu nie ma potrzeby przytaczania argumentów przemawiających za ograniczeniem podmiotowym i przedmiotowym powództwa, jednak Skarżący, zdaje się nie zauważać, zdaniem organu, fundamentalnego celu egzaminu radcowskiego a mianowicie pozytywnego zweryfikowania kwalifikacji zdającego do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. Tym samym argumentacja prawna zawarta w uzasadnieniu odwołania, zmierzająca do wykazania motywów, jakimi kierował się zdający przy formułowaniu żądań pozwu, nie może, zdaniem Komisji Odwoławczej skutkować uwzględnieniem odwołania, gdyż ocenie podlega praca egzaminacyjna, a nie odwołanie i nie może być ono traktowane jako środek służący do uzupełnienia jej treści.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia [...] listopada 2018 roku nr [...], Skarżący zarzucił:

a) naruszenie art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 i 7 ustawy o radcach prawnych poprzez dokonanie oceny pracy Skarżącego w zakresie zadania z prawa gospodarczego, jako niedostatecznej z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych egzaminu radcowskiego, a tym samym działania przez Komisję Egzaminacyjną I Stopnia jak i II Stopnia z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu radcowskiego i przyjęcie własnych, nie wynikających z obowiązujących przepisów prawa. zasad oceniania prac co z kolei skutkowało ustaleniem negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego,

b) niewłaściwe zastosowanie art. 364 ust. 10 w związku z art. 364 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez, pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych podczas, gdy praca Skarżącego z zakresu prawa gospodarczego zawiera pozew, któremu należy przyznać przymiot prawidłowości i dbałości o interes klienta,

c) naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez brak rozważenia ciężaru gatunkowego błędów popełnionych w pracy egzaminacyjnej i ich oceny w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

d) naruszenie art. 364 ust. 10 pkt 2 w zw. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że sporządzony podczas egzaminu radcowskiego pozew zawiera uchybienia uzasadniające negatywną ocenę, podczas gdy praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego odpowiada wymaganiom formalnym, sporządzona została w sposób poprawny, wskazuje na znajomość i zastosowanie właściwych przepisów prawa.

Mając powyższe zarzuty na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżący podkreślił, że jego praca spełnia wszystkie istotne założenia, ujęte w opisie istotnych zagadnień. Wynikało z nich bowiem, że na kanwie zadania z prawa gospodarczego należało wnieść pozew przeciwko p. S. S. oraz p. B. B. o zapłatę kwoty 200.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dni następujących po doręczeniu pozwanym wezwań do zapłaty oraz z kosztami procesu. Pozew należało wnieść do Sądu Okręgowego w B. — Wydziału Gospodarczego. Należało dostrzec nieważność drugiego z weksli, jako zawierającego dwa, następujące po sobie terminy płatności (art. 33 prawa wekslowego). Z treści pracy Skarżącego wprost wynika, że wszystkie te założenia sporządzona przez niego praca spełnia (co potwierdziły także Komisje obu instancji). Tym samym sporządzony przez Skarżącego projekt pozwu z pewnością umożliwiłby reprezentowanej przez niego stronie osiągnięcie korzystnego dla niej rezultatu, czyli uzyskanie wyroku zasądzającego. Skarżący nie zaprzeczył, że uzasadnienie prawne pozwu nie jest rozbudowane, jednakże sam ten fakt nie powinien być uznany, jako błąd dyskwalifikujący pracę. Nie zgodził się on również z tym, że nie sposób w istocie ocenić toku rozumowania przy rozwiązywaniu kazusu. W ocenie Skarżącego nie jest uprawnione zarzucanie mu braku wyjaśnienia, dlaczego nie pozwał C. C. i A. A. i dlaczego nie oparł się na wekslu nr 2/2016. W pozwie nie ma bowiem obowiązku wykazywania, dlaczego się danych osób nie pozywa, ani także tego dlaczego nie pozywa się z dwóch weksli a z jednego. Te informacje winny oczywiście znaleźć się w opinii prawnej przygotowanej dla klienta, ale w zadaniu egzaminacyjnym z uwagi na fakt, że Skarżący przygotował pozew, takiej opinii nie miał obowiązku sporządzać. Dodatkowo Skarżący podkreślił, że uzasadnienie prawne nie jest obligatoryjnym elementem pozwu pod względem formalnym a jedynie taki wymóg zastrzeżono w recenzjach egzaminatorów. Tymczasem ze sformułowanego przez Skarżącego uzasadnienia faktycznego wprost wynikają przesłanki odpowiedzialności pozwanych z art. 299 § 1 k.s.h. Z treści uzasadnień ocen cząstkowych wprost można wysnuć, że kwestia uzasadnienia pozwu została potraktowana przez obie komisje jako błąd dyskwalifikujący pracę, co w ocenie Skarżącego jest zbyt daleko idącym założeniem. Nie wzięto natomiast pod uwagę, przy wystawianiu końcowej oceny, szeregu pozytywnych aspektów pracy Skarżącego, takich jak: spełnienie wymogów formalnych, prawidłowo określony zakres przedmiotowy, prawidłowy krąg pozwanych, jak również znajomość instytucji prawnych, na których oparte było roszczenie powoda tj. 299 k.s.h. i prawo wekslowe. Taka ocena pracy, bez uwzględnienia wszystkich kryteriów oceny określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jest niewłaściwa a wręcz rażąco krzywdząca, biorąc pod uwagę fakt, że w istocie wszystkie założenia z wytycznych Ministerstwa Sprawiedliwości są wypełnione prawidłowo.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1392, dalej zwana: "p.p.s.a.") sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w sprawie. Tym samym skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Zaznaczenia wymaga przy tym rola sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p.

Zgodnie art. 36⁴ ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę

pozytywną (art. 36⁶ u.r.p.).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 u.r.p.).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyrokach z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11 oraz z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 489/11 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100 ze zm.) W myśl § 5 pkt 3 tego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

W przedmiotowej sprawie w dniu 7 listopada 2018 roku została sporządzona stosowna opinia przez członka Komisji Odwoławczej, Sędziego Sądu Apelacyjnego w S. R. I., który również zreferował sprawę na posiedzeniu Komisji pozostałym jej członkom, którzy poparli jego opinię. Wszyscy członkowie Komisji w głosowaniu jawnym jednogłośnie opowiedzieli się za niepodwyższaniem oceny uzyskanej przez Skarżącego z pracy pisemnej z zakresu prawa gospodarczego. Zaskarżona uchwała został również opatrzona podpisami wszystkich członków Komisji odwoławczej (oprócz nieobecnego radcy prawnego Z. P.).

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Komisja II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji I Stopnia i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę Skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Uwzględniając charakter podniesionych w skardze zarzutów, zauważyć należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

W świetle tychże wymogów należy więc odczytywać podstawowy zarzut stawiany pracy Skarżącego, zarówno przez oboje egzaminatorów, jak i później przez Komisję Odwoławczą, czyli brak w uzasadnieniu pozwu takiej argumentacji prawnej, która pozwalałaby na odtworzenie toku rozumowania Skarżącego, prowadzącego do przyjęcia rozwiązań zaprezentowanych w sporządzonym pozwie.

Sąd pragnie podkreślić, że nie chodzi tu bynajmniej o kwestię wprowadzenia przez egzaminatorów, a później również Komisję Odwoławczą obowiązku zawarcia w pracy egzaminacyjnej pewnej pogłębionej analizy prawnej problemu, jako dodatkowego, pozaustawowego kryterium oceny zdającego. W sytuacji bowiem, w której Skarżący, oprócz przytoczenia stanu faktycznego ujętego w treści zadania (z częściowym przyporządkowaniem dowodów do kolejnych jego etapów – wniosek o przesłuchanie S. S.), w żaden sposób nie uzasadnił zasadności roszczenia w trybie art. 299 k.s.h., nie sposób dokonać oceny umiejętności zastosowania przez niego przepisów prawa i ich interpretacji, do czego egzaminatorzy (jak i Komisja Odwoławcza), są zobligowani w świetle dyspozycji art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Trudno wywieść taką umiejętność z samego twierdzenia Skarżącego o zasadności roszczenia z przywołanego w pozwie art. 299 k.s.h w stosunku do pozwanych, z uwagi na pełnienie przez nich funkcji członków zarządu w czasie istnienia zobowiązania a w istocie jest to jedyny autorski wkład Skarżącego w uzasadnieniu pozwu. Pozostała bowiem jego część sprowadza się do przytoczenia stanu sprawy podanego w opisie zadania. Skarżący przy tym w żaden sposób również powyższej tezy w swym pozwie nie uzasadnił. Tym samym, przy takiej konstrukcji pozwu, z pominięciem argumentacji uzasadniającej zawarte w nim żądanie, nie jest wiadomym chociażby, w oparciu, o jakie kryteria Skarżący określił krąg pozwanych byłych członków zarządu spółki A.. Jest to kwestia po pierwsze istotna, z uwagi na rozbieżność poglądów w orzecznictwie odnośnie przypisania członkom zarządu spółki z o. o. odpowiedzialności za jej zobowiązania na podstawie art. 299 k.s.h. w kontekście bezskuteczności egzekucji. Ściera się tu bowiem pogląd, zgodnie z którym odpowiedzialność związaną z bezskutecznością egzekucji określonego zobowiązania z majątku spółki ponoszą osoby będące członkami jej zarządu w czasie istnienia tego zobowiązania, ze stanowiskiem, w myśl którego członek zarządu ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki istniejące w czasie pełnienia przez niego funkcji, o ile w tym czasie wystąpiły przesłanki upadłości, a nie zgłoszono wniosku o jej ogłoszenie. Niestety ze względu na brak jakichkolwiek rozważań co do zaistnienia przesłanek odpowiedzialności zindywidualizowanych w stosunku do poszczególnych członków zarządu spółki A., nie jest możliwym poznanie motywów, którymi kierował się Skarżący sporządzając pozew.

Również z uwagi na brak uzasadnienia co do wykazania bezskuteczności egzekucji wobec spółki A. nie sposób poznać toku rozumowania Skarżącego, czy i dlaczego taka bezskuteczność egzekucji wystarczająco została w sprawie wykazana, chociażby w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia 3 lutego 2017 roku (zostało ono bowiem jedynie przywołane w ramach opisu stanu sprawy w pozwie). Warto zauważyć, że w piśmiennictwie i orzecznictwie dominuje pogląd, zgodnie z którym ustalenie przewidzianej w art. 298 § 1 k.h. (art. 299 § 1 k.s.h.) przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela pozywającego członków zarządu (tak chociażby w rozstrzygnięciu Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2003 r. - V CKN 416/01, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 129, z aprobującą glosą do tego orzeczenia A. Karolaka, PPH 2004, nr 5, s. 53 i n.). Nie jest natomiast możliwe uzyskanie wiedzy, jakie motywy przyświecały Skarżącemu przy uznaniu spełnienia przesłanki wykazania bezskuteczności egzekucji wobec spółki, jeśli Skarżący nie zawarł żadnego uzasadnienia w tym zakresie.

Nie można zgodzić się zatem ze Skarżącym, że brak w sporządzonej przez niego pracy jakichkolwiek rozważań prawnych, w tym powiązania poszczególnych przywołanych elementów stanu faktycznego sprawy z konkretnymi skutkami prawnymi wywodzonymi w żądaniach pozwu, mógłby rzutować jedynie na kwestię wysokości oceny, ale nie mógłby dyskwalifikować pracy w całości, skoro zawiera ona szereg, przywołanych w skardze, spełniających wytyczne składników. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, są obligatoryjnym elementem oceny pracy kandydata na radcę prawnego, przystępującego do egzaminu, który oceniający, muszą uwzględniać. Jeżeli natomiast praca Skarżącego nie zawiera w swej treści uzasadnienia prawnego ujętych w pozwie żądań, to wymyka się możliwości poddania jej zbadaniu w zakresie kryterium umiejętności interpretacji zastosowanych przepisów prawa. W takiej natomiast sytuacji uprawnione jest twierdzenie Komisji Odwoławczej, iż to uchybienie nie pozwala uznać, że Skarżący w wystarczającym stopniu opanował materiał prawniczy i umiejętność stosowania prawa w praktyce. Prawidłowości tej oceny nie niwelują przywołane przez Skarżącego pozytywne aspekty jego pracy z prawa gospodarczego, gdyż dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w art. 365 ustawy o radcach prawnych, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego.

W konsekwencji wadliwość sporządzonego przez Skarżącego pozwu uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.