Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 416/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art.133 par.1, art.134 par.1, art.145 par.1 pkt 1 lit. a, art.200, art.205 par.2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.17 ust.1b i ust.5 pkt 1 lit.b, art.24 ust.2, art.27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art.7, art.35 par.3, art.155
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. K. 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

Decyzją z "[...]" wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. (dalej jako: organ I instancji) przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako: u.ś.r.), odmówiono przyznania A. K. (dalej jako: wnioskodawczyni, strona lub skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, zaś stopień niepełnosprawności datuje się od "[...]"2012 r., tj. od "[...]" roku życia. Wskazano, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jest wiążący i pozostaje nadal obowiązującym przepisem prawa, a odstępstwo od niego może stanowić naruszenie przepisów prawa. Zatem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ I instancji wskazał również na rozbieżności co do zakresu wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności w ramach opieki nad matką. Podniesiono, że czynności pielęgnacyjne zajmują około 2 godzin dziennie, a czynności dnia codziennego jak sprzątanie, pranie, gotowanie mogą być wykonywane w różnych porach dniach i nie stanowią przeszkody do podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto wskazano, że z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, bowiem pracowała kilkanaście lat temu i nie poszukiwała pracy, a matka strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 8 lat. Zatem nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. Jako kolejną negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał także fakt, że strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podano, że decyzją z "[...]"2019 r. stronie przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy, a 11 sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2020/2021.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając:

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o art. 16a u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku strony o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji strony nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez stronę a sprawowaniem przez nią opieki i niewłaściwe przyjęcie przez organ, że strona nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie strona sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad matką, która uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, co oznacza, że taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożności podjęcia zatrudnienia przez stronę w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Decyzją z "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką na okres: od 1 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1971 zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2022 r. bezterminowo, w wysokości wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". W uzasadnieniu Kolegium uznało, że spełnione zostały przesłanki umożliwiające przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Wskazano, że wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z "[...]"2014 r. zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z "[...]"2013 r. w ten sposób, że zaliczono matkę wnioskodawczyni do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter stały. Wskazano, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia (lub 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej), należy dokonywać z pominięciem kryterium określonego w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Tym samym bez znaczenia pozostaje okoliczność, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Podano, że z akt sprawy wynika, że strona nie pracuje i nie poszukuje zatrudnienia. Mieszka razem z dwiema córkami i matką, która jest wdową i wymaga opieki całodobowo. Wskazano, że matka wnioskodawczyni jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Odnośnie do zakresu sprawowanej opieki powołano się na treść zeznań złożonych do protokołu przesłuchania świadka z 6 października 2020 r. Wskazano, że w ocenie Kolegium zgromadzony materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że istnieje bezpośredni związek między rezygnacją strony z zatrudnienia, a sprawowaną nad matką opieką, bowiem wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która zapewnia matce stałą, ciągłą, całodobową opiekę, której ona wymaga. Podano, że stronie przysługiwało świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. oraz od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Decyzją organu I instancji z "[...]"2021 r. uchylono od 1 lutego 2021 r. realizację decyzji z "[...]"2020 r. przyznającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy. Wyjaśniono, że dopiero wyeliminowanie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego umożliwia przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W związku z tym przyznano stronie wnioskowane świadczenie pielęgnacyjnego od 1 lutego 2021 r. bezterminowo.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję w zakresie oddalającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. Skarżąca zarzuciła:

- naruszenie przepisu art. 24 ust 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2020 r. do 31 stycznia 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu 9 września 2020 r., zawierającego między innymi oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenie pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej, pomimo dokonania przez nią wyraźnego wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 9 września 2020 r., jednocześnie wnosząc, na podstawie art. 155 k.p.a., o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust 5 u.ś.r., Zdaniem skarżącej nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane, gdyż stawia ją to w trudnej sytuacji i wprowadza w stan niepewności. Skoro ustawodawca przewidział możliwość rozstrzygnięcia zbiegu praw do świadczeń poprzez złożenie przez beneficjenta oświadczenia co do wyboru jednego z nich dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W ocenie skarżącej stanowisko organu Kolegium, przyznające skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 lutego 2021 r. jest błędne. Podkreślono, że na żadnym etapie postępowania skarżąca nie cofnęła wcześniejszego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy z dniem poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej wnioskowane świadczenie powinno zostać jej przyznane od 1 września 2020 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z oświadczeniem o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego i wnioskiem o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie podkreślono, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi tylko o dokonaniu wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną, nie ma w nim mowy o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie. Nie zachodzi więc konieczność uprzedniej rezygnacji przez uprawnionego z przyznanego już świadczenia. Zatem, to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że jest ona zasadna.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został sformułowany przez skarżącą we wniesionej skardze, a przez Kolegium – w odpowiedzi na skargę. Zatem żadna ze stron nie żądała przeprowadzenia rozprawy.

Przechodząc do meritum sprawy stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie Kolegium przyznało skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne prawidłowo oceniając, że spełniła ona wszystkie przesłanki do jego uzyskania, w tym przesłankę niepodjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Trafnie też Kolegium uznało, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Istota sporu dotyczy wyłącznie kwestii uprawnienia strony skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o przyznanie tego świadczenia wraz z oświadczeniem, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku ustalenia, że spełnia przesłanki do wnioskowanego świadczenia, co miało miejsce w dniu 14 września 2020 r. Natomiast Kolegium przyznało skarżącej świadczenie od 1 lutego 2021 r., gdyż dopiero od tego dnia uchylono realizację decyzji o przyznaniu skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Należy zatem zauważyć, że wniosek skarżącej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji w dniu 14 września 2020 r. Zatem w myśl art. 35 § 3 k.p.a. sprawa winna być załatwiona najpóźniej do 14 listopada 2020 r. W tej dacie skarżąca nie miała uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż jak wynika z akt sprawy decyzją z "[...]" 2019 r. skarżącej przyznano to świadczenie na okres do 31 października 2020 r., a kolejną decyzję w tym przedmiocie wydano dopiero "[...]"2020 r. Co więcej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego skarżąca nie miała także w dacie wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie przekazania akt sprawy do Kolegium, co nastąpiło w dniu 19 listopada 2020 r. Zatem okoliczność, że procedowanie organów trwało aż do "[...]"2021 r., kiedy to została wydana decyzja Kolegium z całą pewnością nie może pozbawiać skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2020r. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W związku z tym strona nie może ponosić ujemny konsekwencji związanych nie z brakiem podjęcia przez nią działań, lecz z przedłużającym się postępowaniem administracyjnym.

Ponadto należy zauważyć, że dopiero pismem z 12 stycznia 2021 r. Kolegium poinformowało pełnomocnika skarżącej, że skarżąca spełnia przesłanki niezbędne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą do jego przyznania jest fakt pozostawania w obrocie prawnym decyzji przyznających prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z "[...]"2019 r. oraz z "[...]"2020 r. W tej dacie jednak zakończyła się już realizacja świadczenia objętego decyzji z "[...]"2019 r. Użyty w art. 155 k.p.a. zwrot "decyzja na mocy której strona nabyła prawo" oznacza, że uprawnienie wykonywane na mocy tej decyzji ostatecznej musi być realizowane w dacie, w której zmiany te są dokonywane. Zatem w zasadzie przepis ten nie może mieć zastosowania do decyzji już zrealizowanych. Należy jednak zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (zob. np. wyrok NSA z 26 lutego 2021 r., I OSK 1530/20, dostępny w Internecie). Fakt uzyskania przez określoną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może zatem stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje zastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 lutego 2021 r. (sygn. akt I OSK 2508/20, dostępny w Internecie) dokonując wykładni cytowanych przepisów w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bez wpływu na przytoczoną wykładnię przepisów pozostaje fakt, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych, tj. kreujących określone uprawnienie, a nie tylko je potwierdzających. Zauważyć bowiem należy, że decyzje konstytutywne mają co do zasady moc na przyszłość, co nie wyklucza, że mogą one również mieć moc wsteczną, (...). Zauważyć bowiem należy, że każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z 28 października 2009 r., sygn. akt II GSK 153/09). Oznacza to, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W cyt. wyroku NSA zauważył również, że przyjęcie stanowiska, według którego, w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń – byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać.

Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia w piśmie, które wpłynęło do organu wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 14 września 2020 r. Z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. skarżąca nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z oświadczeniem, tj. od 1 września 2020 r. związku z tym brak było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z późniejszą datą początkową, tj. z datą zaprzestania realizacji decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym. Należy zauważyć, że w wyroku z 15 września 2020 r. (sygn. akt I OSK 2199/19) NSA wyraził pogląd, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi tylko o dokonaniu wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną (nie ma w nim mowy o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zachodzi więc konieczność uprzedniej rezygnacji przez uprawnionego z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r.. Jak stwierdził NSA wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Mając na uwadze, że skarżący deklarował rezygnację z prawa do zasiłku dla opiekuna "z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego", co jest równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie decyzji odnoszących się do pierwszego z wymienionych świadczeń, w grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18, dostępny w Internecie). Zdaniem NSA po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń.

Zatem Kolegium winno ponownie rozpoznać odwołanie skarżącej, uwzględniając powyższe rozważania Sądu odnośnie do daty początkowej, od której należy przyznać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2018r. poz. 265).