Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1509/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2171
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 22 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "M." sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1100/17 w sprawie ze skargi "M" sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 15 marca 2017 r. nr DLI.6.6615.306.2016.JG (DO.9) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2018 r. oddalił skargę "M." sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 15 marca 2017 r. nr DLI.6.6615.306.2016.JG (DO.9) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją Wojewody Świętokrzyskiego (dalej "Wojewody") z 2 czerwca 2011 r., (dalej "decyzją lokalizacyjną"), orzekającą o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, objęto m.in. nieruchomość położoną w gminie P., obręb S., oznaczoną jako działki nr [...] o pow. 0,0534 ha i nr [...] o pow. 0,0598 ha (dalej "(wywłaszczona/przedmiotowa) nieruchomość". Przywołana decyzja Wojewody została utrzymana w mocy decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 20 lutego 2012 r.

Decyzją odszkodowawczą z 10 czerwca 2013 r. Wojewoda ustalił odszkodowanie z tytułu objęcia przedmiotowej nieruchomości decyzją lokalizacyjną - na rzecz następujących podmiotów: 1) Skarbu Państwa – z tytułu utraty przez ten podmiot prawa własności nieruchomości na rzecz Województwa Świętokrzyskiego, 2) spółki P. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G. (dalej "Spółka P. (w upadłości likwidacyjnej") – z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego wywłaszczoną nieruchomość.

Pismem z 11 czerwca 2013 r. M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej "Skarżąca" albo "Skarżąca spółka") wniosła o ustalenie na jej rzecz odszkodowania z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Postanowieniami Wojewody z 27 grudnia 2013 r. oraz Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 29 sierpnia 2014 r. orzeczono o odmowie wszczęcia na wniosek Skarżącej postępowania odszkodowawczego z racji nieposiadania przez Skarżącą interesu prawnego w sprawie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 103/15, WSA w Warszawie oddalił skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 29 sierpnia 2014 r.

Wnioskiem z 3 sierpnia 2015 r. Skarżąca wniosła do Ministra o stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej Wojewody z 10 czerwca 2013 r., wywodząc obciążenie tej decyzji kwalifikowanymi wadami prawnymi, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 i 4 K.p.a. W uzasadnieniu wskazała, że ww. decyzja została skierowana do Spółki P., która to spółka nie była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości w dacie uostatecznienia się decyzji lokalizacyjnej Wojewody z 2 czerwca 2011 r. (uostatecznienie to nastąpiło z dniem 20 lutego 2012 r., tj. wraz z rozpatrzeniem przez organ wyższego stopnia odwołania od decyzji lokalizacyjnej I Instancji). W dacie 20 lutego 2012 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości była natomiast Skarżąca i to jej, a nie Spółce P., winno było zostać przyznane odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia przedmiotowego prawa użytkowania wieczystego. Decyzja odszkodowawcza została zatem skierowana do osoby nie mającej interesu prawnego w sprawie, tj. do Spółki P. Zdaniem skarżącej, na ocenę powyższej kwestii nie ma wpływu okoliczność, iż wyrokiem z dnia 25 lutego 2010, sygn. akt IX GC 238/08, Sąd Okręgowy w K. (dalej "wyrok SO" albo "wyrok z 2010 r.") uznał rozporządzenie przez Spółkę P. przedmiotowym prawem użytkowania wieczystego na rzecz Skarżącej (umową z dnia 10 lutego 2005 r. Rep.A. [...]), za bezskuteczne wobec masy upadłości Spółki P.

Postanowieniem z 7 października 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa odmówił wszczęcia na wniosek Skarżącej żądanego postępowania nadzorczego, stwierdzając brak po stronie Skarżącej koniecznego interesu prawnego.

Minister Infrastruktury i Budownictwa postanowieniem z 15 marca 2017 r., utrzymał to postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że na mocy umowy zawartej w dniu 10 lutego 2005 r. (dalej "umowy z 2005 r." albo "umowy zbycia"), Skarżąca nabyła od Spółki P. prawo użytkowania wieczystego m.in. przedmiotowej nieruchomości wraz z własnością budynków, budowli i urządzeń położonych na tej działce. W dniu 30 czerwca 2008 r. syndyk masy upadłości Spółki P. w upadłości likwidacyjnej wniósł powództwo o uznanie ww. umowy zbycia za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości. Prawomocnym wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w K. uznał przedmiotową umowę za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości. Zdaniem Ministra, w świetle wyroku SO z 2010 r. umowę zbycia prawa użytkowania wieczystego z 2005 r. należy traktować tak, jak gdyby w ogóle nie została zawarta. W literaturze przyjmuje się, że wyrok uwzględniający powództwo o uznanie czynności za bezskuteczną na podstawie art. 527 k.c., ma charakter konstytutywny. Uznanie czynności za bezskuteczną wywiera jednak skutek wsteczny (ex tunc). Minister zauważył, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wygasło z dniem uostatecznienia się decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej, tj. w dniu 20 lutego 2012 r. Natomiast wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt IX GC 238/08, uznający rozporządzenie prawem użytkowania wieczystego za bezskuteczne, stał się prawomocny 11 września 2012 r. Zatem w dniu uostatecznienia się decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości zostało zastąpione roszczeniem o odszkodowanie za odjęcie tego prawa. Przedmiotowe prawo, na podstawie art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm., dalej jako" p.u.n.) zostało przekazane w dniu 16 października 2012 r. do masy upadłości Spółki P. w upadłości likwidacyjnej i wydane syndykowi, stając się składnikiem majątku masy upadłości. Wskutek ziszczenia się warunków bezskuteczności czynności prawnej z mocy prawa to, co z majątku upadłego w jej wykonaniu ubyło powinno być zwrócone do masy upadłości (art. 134 p.u.n.). W sytuacji, w której Skarżąca zwróciła do majątku Spółki P. nabyte wcześniej prawo, to podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania była Spółka P. w upadłości likwidacyjnej. Decyzja w przedmiocie ustalenia odszkodowania została wydana już po zwrocie prawa do masy upadłości.

W świetle ww. okoliczności Wojewoda uznał, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej pochodzi od podmiotu, który nie nabył skutecznie prawa użytkowania wieczystego od Spółki P..

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2017 poz.1369 z późn. zm. – zwanej dalej "P.p.s.a."). W uzasadnieniu wskazał, że istotą rozpoznawanej sprawy było ustalenie, czy Skarżąca spółka posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a., upoważniający ten podmiot do żądania stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej Wojewody z 2013 r., ustalającej odszkodowanie na rzecz innej osoby, tj. Spółki P., z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji, trafnie przyjął organ, iż niezbędnego interesu w tym zakresie Skarżąca nie wykazała, co obligowało organ do odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

WSA wskazał, że podmiotem legitymowanym do żądania wszczęcia postępowania jest, zgodnie z art. 61a § 1 i art. 157 § 2 K.p.a., strona postępowania. Stroną postępowania jest zaś w świetle art. 28 K.p.a. osoba lub jednostka, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przywołany art. 28 K.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej, a to z tego względu, że ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego.

Skarżąca wywodzi swój interes w sprawie z następujących okoliczności:

(i) Z art.12 ust.4d specustawy drogowej wynika, że podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego, ustanowionego na nieruchomości objętej decyzją lokalizacyjną (do wygaśnięcia tego prawa dochodzi z dniem ustatecznienia się decyzji lokalizacyjnej), jest podmiot, który w dacie ustatecznienia się decyzji lokalizacyjnej (w niniejszej sprawie datą tą jest 20 lutego 2012 r.) był użytkownikiem wieczystym w/w nieruchomości;

(ii) W ocenie Skarżącej we w/w dacie ustatecznienia się decyzji lokalizacyjnej była ona użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, które to prawo nabyła od Spółki P. na podstawie umowy z 2005 r. Na ocenę tej kwestii nie wpływa zdaniem Skarżącej fakt, iż wyrokiem SO z 2010 r. umowa z 2005 r. została uznana za bezskuteczną wobec masy upadłości Spółki P., albowiem co do zasady wyrok ten nie pociągnął za sobą nieważności umowy z 2005 r. (a tym samym nie pozbawił Skarżącej statusu użytkownika wieczystego) a wyłącznie wywołał jej nieskuteczność w stosunku do jednego podmiotu, tj. w stosunku do Spółki P..

Oceniając powyższe Sąd I instancji wskazał, że jak podkreśla się w doktrynie prawa cywilnego, konstrukcja ochrony pauliańskiej oparta jest na instytucji względnej bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela. Ochrona ta polega na możliwości zaskarżenia przez wierzyciela krzywdzącej go czynności prawnej celem uznania tej czynności za bezskuteczną względem niego. W razie uwzględnienia tego żądania przez sąd wierzyciel uzyskuje możliwość dochodzenia zaspokojenia od osoby trzeciej, będącej stroną czynności prawnej uznanej za bezskuteczną wobec skarżącego, z ograniczeniem do przedmiotów majątkowych, które wskutek zaskarżonej czynności wyszły z majątku dłużnika lub do niego nie weszły. Celem skargi pauliańskiej jest umożliwienie wierzycielowi zaspokojenia się ze składnika majątkowego, który na skutek dokonanej z jego pokrzywdzeniem czynności prawnej wyszedł z majątku dłużnika. Powództwo o uznanie tej czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela tak długo znajduje uzasadnienie, jak długo ów składnik majątkowy istnieje. W wypadku roszczenia pauliańskiego orzeczenie o stwierdzeniu bezskuteczności czynności prawnej ze względu na określoną wierzytelność ma charakter kształtujący i dopiero w jego wyniku powstaje stan umożliwiający wierzycielowi wykorzystywanie przysługujących mu uprawnień. W rezultacie takiego orzeczenia, które ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex tunc, zaskarżona umowa w stosunku do osoby trzeciej, która wystąpiła o uznanie jej za bezskuteczną, traktowana jest tak, jakby w ogóle nie była zawarta. Uznanie umowy za bezskuteczną jedynie wobec określonej osoby trzeciej oznacza, że umowa ta pozostaje ważna i nadal wywołuje zamierzone przez strony skutki prawne w takim zakresie, w jakim można to pogodzić z realizacją roszczeń tej osoby trzeciej. Wyrok uznający na podstawie art. 527 k.c. bezskuteczność określonej czynności prawnej przenoszącej przedmiot lub prawo z majątku dłużnika do majątku osoby trzeciej nie powoduje ich powrotu do majątku dłużnika, lecz jedynie daje wierzycielowi prawo zaspokojenia się z tego przedmiotu lub prawa, pozostających w majątku osoby trzeciej, przed jej wierzycielami. Wierzyciel może prowadzić egzekucję z tego przedmiotu lub prawa na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi, bez konieczności uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej. W doktrynie dominuje pogląd, że nie zachodzi możliwość zbiegu norm art. 59 oraz 527 k.c. i że konstrukcja ius ad rem z art. 59 k.c. oraz skargi pauliańskiej z art. 527 i n. k.c. stanowią odrębne instytucje prawne.

W świetle powyższych uwarunkowań Sąd I instancji stwierdził, że w następstwie uprawomocnienia się wyroku SO z 2010 r. (co nastąpiło w dniu 11 września 2012 r., a zatem w dacie przypadającej już po zakończeniu postępowania lokalizacyjnego a jeszcze przed zakończeniem postępowania odszkodowawczego), stwierdzającego bezskuteczność wobec masy upadłości Spółki P. umowy z 2005 r., na mocy której to umowy Spółka P. zbyła prawo użytkowania wieczystego Skarżącej, w stosunkach pomiędzy tym podmiotami powstał stan równoważny z takim, w którym umowa z 2005 r. nie zostałaby w ogóle zawarta. Zdaniem Sądu I instancji, nawet jeżeli przyjąć, tak jak wywodzi Skarżąca, iż:

(-) powyższego stanu nie można utożsamiać ze stwierdzeniem ex tunc nieważności umowy z 2005 r., a tym samym nie można przyjmować (tak jak miałoby to miejsce właśnie w przypadku stwierdzenia nieważności umowy), iż ze skutkiem ex tunc Skarżąca utraciła prawo użytkowania wieczystego, nabyte na podstawie przedmiotowej umowy (a ściślej, że prawa tego skutecznie nie nabyła na podstawie w/w umowy od Spółki P.),

(-) w tej sytuacji przedmiotowe prawo użytkowania wieczystego nieprzerwanie przysługiwało Skarżącej od dnia zwarcia umowy z 2005 r. do dnia jego wygaśnięcia na zasadzie art.12 ust.4d specustawy z dniem ustatecznienia się decyzji lokalizacyjnej,

- to bez wątpienia (tak jak słusznie wywiódł to organ) na Spółkę P. w upadłości likwidacyjnej przeszło ze Skarżącej roszczenie o odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego (podstawą do wywodzenia takiego następstwa jest czynność prawna pomiędzy stronami z dnia 16 października 2012 r., oparta na art.134 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego). Ww. roszczenie Spółki P. zostało następnie zaspokojone w decyzji odszkodowawczej Wojewody z 2013 r. Skutkiem wstąpienia przez Spółkę P. w roszczenia odszkodowawcze z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości jest trwała utrata przez Skarżącą interesu prawnego w sprawie odszkodowawczej.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że złożony przez Skarżącą wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej pochodzi od podmiotu, który nie posiada interesu prawnego w sprawie. W tej sytuacji zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. było konieczne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy, a w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu na okoliczności wskazane w treści uzasadnienia i powoływane na niniejszym etapie jedynie z ostrożności procesowej na wypadek gdyby nie znajdowały się w aktach sprawy: protokół - zdawczo-odbiorczy z dnia 16 października 2012 r., pismo Starosty K. z dnia 16 października 2012 r. znak: GN-I.6843.82.2012.DK.

Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 50 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 134 P.p.s.a. w zw. 61a § 1 K.p.a. i art. 157 § 2 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem nie pochodzi od strony postępowania, zaś Skarżąca nie ma interesu prawnego w postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji i o odszkodowanie,

2) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez niezawarcie w treści uzasadnienia wyroku podstaw prawnych i ich wyjaśnienia, na których Sąd oparł swoje rozstrzygniecie twierdząc, że na skutek uprawomocnienia się wyroku stwierdzającego bezskuteczność wobec masy P. sp. z o.o. umowy z 10 lutego 2005 r. Skarżąca utraciła podstawę materialnoprawną do wywodzenia interesu prawnego w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej nie wyjaśniając przy tym dlaczego i na jakiej podstawie prawnej umowę taką należy traktować jakby w ogóle nie została zawarta również wobec osób trzecich

3) art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a. przez niezbadanie w granicach danej sprawy jaki podmiot był uprawniony do odszkodowania, tj. czy w danym postępowaniu pierwszeństwo mają przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze w brzmieniu sprzed zmiany tej ustawy z dniem 1 stycznia 2016 r. (tekst jedn.: Dz.U z 2015 r., poz. 233 - dalej: pun) a dokładnie art. 134 ust 1 pun, czy też ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (dalej: specustawy drogowej) wobec faktu, że na podstawie art. 12 ust. 4 i 4f tejże ustawy prawo do odszkodowania przysługiwało jedynie podmiotom będącym użytkownikami wieczystymi w dacie uostatecznienia się decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych, tj. w dniu 20 lutego 2012 r.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 527 kc w zw. z 134 ust. 1 p.u.n. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w razie prawomocnego uznania czynności prawnej za bezskuteczną czynność taka odnosi także skutek wobec osób trzecich, a w konsekwencji w oparciu o art. 134 ust. 1 p.u.n. dochodzi na rzecz masy upadłości do zwrotnego przeniesienia prawa użytkowania wieczystego i roszczeń z tym związanych,

2) art. 134 ust 1 p.u.n. przez jego zastosowanie w niniejszej sprawie zamiast art. 12 ust. 4 i 4f specustawy drogowej, stanowiącej lex specialis w stosunku do innych regulacji prawnych odnoszących się do rozstrzyganego stosunku prawnego i w efekcie bezzasadne uznanie, że wobec wydania przez Skarżącą działek [...] i [...] doszło do przejścia na rzecz P. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej roszczenia o odszkodowanie z tyłu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego, co do działek [...] i [...] podczas gdy odszkodowanie za nieruchomości przejęte z mocy prawa w celu realizacji inwestycji drogowych na podstawie art. 12 ust. 4 i 4f specustawy drogowej, jednoznacznie wynika, że odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe w dacie uostatecznienia się decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych, wobec braku zrzeczenia się tego roszczenia czy też jego przeniesienia na inny podmiot oraz braku obciążenia hipotekami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie istota sporu dotyczyła skutków bezskuteczności czynności prawnych z udziałem upadłego spowodowanej uwzględnieniem przez sąd powszechny wniesionej przez syndyka, na podstawie art. 527 k.c., skargi pauliańskiej, a w konsekwencji oceny prawidłowości rozliczenia stron czynności prawnej uznanej za bezskuteczną wobec masy upadłości Spółki P.

Zgodnie z art. 134 p.u.n. jeżeli czynność upadłego jest bezskuteczna z mocy prawa lub została uznana za bezskuteczną, to co wskutek tej czynności ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło podlega przekazaniu do masy upadłości, a jeżeli przekazanie w naturze jest niemożliwe do masy upadłości wpłaca się równowartość w pieniądzu. Przepis ten w ujęciu podmiotowym znajduje zastosowanie nie tylko w odniesieniu do osoby trzeciej, która uzyskała korzyść w wyniku bezskutecznej czynności dłużnika (upadłego), ale także do osoby czwartej, która nabyła korzyść od osoby trzeciej w złej wierze lub nieodpłatnie (zob. wyrok SN z 8.07.2010 r., II CSK 645/09, LEX nr 852546). Osoba trzecia, która w wykonaniu przez upadłego takiej czynności otrzymała świadczenie, powinna je zwrócić in natura. Podobnie przyjmuje się w orzecznictwie, gdzie sądy wielokrotnie stwierdzały, że w analizowanym przepisie chodzi o zwrot dokładnie tych samych przedmiotów, które zostały wydane z majątku upadłego, a przez to nie weszły w skład masy upadłości (zob. także wyroki SN z 4.09.2014 r., II CSK 609/13, LEX nr 1540129 i z 21.10.2016 r., IV CSK 17/16, LEX nr 2147285, wyrok z dnia 7 grudnia 2012r. Sądu Apelacyjnego w Katowicach, V ACa 560/12, LEX nr 1289446). Zaznaczyć jednak należy, że uznanie czynności prawnej za bezskuteczną nie wpływa na ważność takiej czynności, niemniej jednak określony składnik majątkowy, który na skutek tej czynności wyszedł z majątku upadłego, jest traktowany w postępowaniu upadłościowym jak składnik masy upadłości (zob. wyrok SN z 11.02.2016 r., V CSK 321/15, OSNC 2016/12, poz. 147). Z tego też powodu ustawodawca nakazuje w pierwszej kolejności zwrot w naturze tego składnika. Brak upadku skutku rzeczowego między stronami umowy uznanej za bezskuteczną powoduje, że przewidziany w art. 134 powrót do masy upadłości nie oznacza i oznaczać nie może powstania po stronie syndyka roszczenia o zobowiązanie nabywcy do złożenia oświadczenia woli o zwrotnym przeniesieniu własności. Przekazanie do masy upadłości oznacza tu więc powinność nabywcy zwrotu w naturze, a w razie sporu – powstanie po stronie syndyka roszczenia procesowego o wydanie tych rzeczy i praw, które z masy ubyły – celem umożliwienia zaspokojenia z tak powiększonej masy upadłości wszystkich wierzycieli (tak SN w wyroku z 6.09.2013 r., V CSK 454/12, LEX nr 1402682). Ustawodawca ustalił prymat zwrotu świadczenia w naturze. Jeżeli jednak spełnienie świadczenia w naturze jest niemożliwe, osoba, która otrzymała korzyść majątkową, powinna zwrócić jej równowartość w pieniądzu. Niemożność spełnienia świadczenia w naturze będzie miała miejsce wówczas, gdy korzyść majątkowa została zużyta, zniszczona lub utracona. Wysokość świadczenia pieniężnego należy określić wówczas według ceny rynkowej danego składnika majątkowego w dacie zawarcia umowy.

W sytuacji zatem gdy "M." sp. z o.o. z siedzibą w K. utraciło bezpowrotnie w wyniku wydania decyzji lokalizacyjnej prawo użytkowania wieczystego do części działek, pozyskanych uprzednio od Spółki P. (w upadłości likwidacyjnej), to brak możliwości, by wyrok Sądu Okręgowego z 2010r. mógł doprowadzić do ich zwrotu w naturze. Zgodzić należało się z Sądem I instancji, że skutkiem wyroku Sądu Okręgowego była również utrata przez "M." sp. z o.o. z siedzibą w K. przysługującego tej Spółce uprawnienia do żądania odszkodowania.

W konsekwencji podmiot ten, będący wieczystym użytkownikiem w chwili uostatecznienia się decyzji lokalizacyjnej utracił prawo do domagania się odszkodowania od Województwa Świętokrzyskiego.

W tych okolicznościach, to syndykowi masy upadłości Spółki P. przysługiwało prawo do żądania powrotu do masy upadłości kwoty, będącej równowartością utraconego prawa do działek przejętych pod drogę w wyniku decyzji lokalizacyjnej. Syndyk masy upadłości Spółki P. miał interes prawny do wystąpienia z żądaniem ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości pod drogę, co uczynił i w konsekwencji odszkodowanie uzyskał. Autor kasacji wadliwie wskazywał zatem, że utrata prawa do odszkodowania wymagała przeniesienia roszczenia pomiędzy podmiotami , będącymi stronami bezskutecznej wobec masy upadłości umowy.

Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie wniosek dowodowy zawarty w kasacji.

W świetle powyższych rozważań "M." sp. z o.o. z siedzibą w K. odmówić należało przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej odszkodowanie Spółce P. (w upadłości likwidacyjnej).

Słusznie zatem w kontrolowanym uzasadnieniu przyjęto, że postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 15 marca 2017 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej Wojewody Świętokrzyskiego z 10 czerwca 2013 r. nie narusza przepisów art. 61a § 1 K.p.a. i art. 157 § 2 K.p.a. w związku z art. 28 K.p.a.

Nie można zatem zgodzić się z zarzutem, że w sprawie prowadzonej w postępowaniu administracyjnym zostały niewyjaśnione jakiekolwiek fakty istotne dla sprawy, by zaniechano przeprowadzenia koniecznym dowodów. Nie mógł zatem za zasadny być uznany zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 K.p.a.

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Kontrolowany Sąd w sposób prawidłowy odczytał skutki wyroku jaki zapadł przed Sądem Okręgowym w K. w dniu 25 lutego 2010 r. w sprawie o sygnaturze IX GC 238/08 w kontekście przepisu art. 527 K.c. oraz art. 134 ust. 1 p.u.n. W konsekwencji skarżąca kasacyjnie nie miała podstaw, by na podstawie art. 12 ust. 4 i 4f specustawy, ubiegać się o odszkodowanie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrolowane uzasadnienie wyjaśnia istotne dla sprawy zagadnienia w stopniu umożliwiającym poznanie motywów rozstrzygnięcia, co w konsekwencji nie pozwoliło na stwierdzenie, by Sąd I instancji naruszył przepis art. 141 § 4 P.p.s.a.

W tym stanie rzeczy skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. należało oddalić i dlatego orzeczono jak w sentencji.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).