Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1325/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 353[1], art. 58 par. 1, art. 354 par. 1 i 2, art. 734 par. 1 i 2, art. 627, art. 750
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4,
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Dorota Pawłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 października 2021 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. P. Sp. k. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ("Prezes NFZ") ustalił, że Pani M. K. ("Uczestnik", "Ubezpieczona") podlegała w dniu 16 listopada 2014 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług.

Jako podstawę prawną zaskarżonej wskazano decyzji art. 109 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, ze zm.), dalej w skrócie "ustawa o świadczeniach".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ zauwazył, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] ("ZUS") wnioskiem z dnia 7 października 2020 r. zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Uczestnika z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek – B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością P. Sp. k. w dniu 16 listopada 2014 r. ("spółka", "skarżąca", "płatnik").

ZUS wskazał, że w toku kontroli przeprowadzonej u płatnika ustalono, iż Uczestnik zrealizował umowę cywilnoprawną nazwaną "umową o dzieło". Przedmiotem zawartej umowy był wykład podczas 30 Kongresu LNE Masterclass "ABC Technologii Laserowych w dermatologii i kosmetologii" z terminem wykonania 16 listopada 2014 r., wynagrodzenie za wykonanie dzieła i przeniesienie praw majątkowych ustalono na 1400 zł netto.

W § 3 umowy wskazano: "Strony ustalają, iż Wykonawca użyje do wykonania dzieła informacji własnych, jak również własnego sprzętu komputerowego i oprogramowania. Wykonawca oświadcza niniejszym, iż utwór, stanowiący przedmiot niniejszej umowy stanowić będzie jego oryginalny utwór w rozumieniu art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz iż utwór ten nie będzie w żaden sposób naruszał praw osób trzecich, w tym w szczególności uprawnień wynikających z przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy Prawo własności przemysłowej ".

Z kolei w § 4 umowy zapisano, iż: "Strony ustalają, iż wyłączne autorskie prawa majątkowe do dzieła będącego przedmiotem niniejszej umowy należeć będą do LNE. Wszelkie wytworzone oraz uzyskane w trakcie wykonywania dzieła materiały, w tym dokumentacja uzyskana ze źródeł zewnętrznych oraz wszelkie materiały robocze zostaną przekazane LNE". Strony ustaliły ponadto, że płatnik nabywa wyłączne autorskie prawa majątkowe do dzieła stanowiącego przedmiot umowy na wymienionych w umowie polach eksploatacji (m.in. utrwalania, zwielokrotniania, rozpowszechniania, wprowadzania do obrotu).

Do wniosku ZUS załączył m.in: kserokopię umowy o dzieło nr [...] zawartej w dniu 3 listopada 2014 r. z Uczestnikiem wraz rachunkiem z dnia 5 grudnia 2014 r., oraz oświadczeniem podatkowym, protokołem kontroli z dnia 23 lutego 2016 r. wraz z wykazem zbadanego materiału oraz informacją o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z dnia 24 czerwca 2016 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ przytoczył treść art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423, dalej "u.s.u.s.") zaznaczając, że zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, składkę na ubezpieczenie zdrowotne jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający (zleceniodawca).

Analizując przedmiotową umowę pod kątem przepisów kodeksu cywilnego (art. 627 i art. 750 k.c.) organ stwierdził, że należy ją kwalifikować do klasy umów o świadczenie usług nie uregulowanych odrębnymi przepisami, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, względnie do klasy umów mieszanych, o wysokim natężeniu cech charakterystycznych dla umowy o świadczenie usług, do których przepisy o zleceniu również w takim wypadku znajdują zastosowanie.

Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

I. Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie i błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, dowolną w miejsce swobodnej, ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bezzasadne uznanie, że złożone w postępowaniu wyjaśnienia płatnika pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak tytuł oraz treść zawartej przez płatnika z Ubezpieczoną umowy - a w konsekwencji błędne wyinterpretowanie ze stanu faktycznego sprawy, iż zawarta przez strony umowa miała charakter umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło (wbrew nazwie i treści umowy, a także wbrew intencji stron i wbrew rzeczywistej treści łączącego strony stosunku prawnego), co w konsekwencji spowodowało wydanie rozstrzygnięcia, zgodnie z którym Ubezpieczona miała podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie objętym sporną umową;

2. art. 69 ust. 1 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1) lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 6 ust 1 pkt 4 u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że zawarta przez płatnika z Ubezpieczoną umowa miała charakter umowy o świadczenie usług, nie zaś umowy o dzieło, i że w związku z wykonywaniem na rzecz płatnika zobowiązania wynikającego ze spornej umowy Ubezpieczona objęta była ubezpieczeniem zdrowotnym w dniu 16 listopada 2014 r.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 65 § 2 w zw. z art. 3531 w zw. z art. 627 k.c. - poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji błędne uznanie, że zawarta przez płatnika z Ubezpieczoną umowa miała charakter umowy o świadczenie usług, podczas gdy zawarta umowa zgodnie z jej treścią oraz wolą stron była umową o dzieło - strony umówiły się bowiem na konkretny rezultat w postaci autorskiego, przygotowanego na konkretny, zadany temat wykładu, zaś wybór autora podyktowany był posiadaniem przez niego szczególnych kompetencji oraz wiedzy;

2. art. 750 w zw. z art. 734 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że zawarta przez płatnika z Ubezpieczoną umowa miała charakter umowy o świadczenie usług, do której winno stosować się przepisy o umowie zlecenia, a w konsekwencji uznanie, że Ubezpieczona z tytułu zrealizowanej umowy podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca zaznaczyła, że była zainteresowana osiągnięciem rezultatu w postaci odbycia się prelekcji, a nie starannym działaniem wykładowcy o charakterze dydaktycznym. Innymi słowy, zamiarem skarżącej było osiągnięcie identycznego celu, jak w przypadku zamówienia artykułu prasowego na konkretny, określony z góry temat - jedyną różnicę stanowiła płaszczyzna eksploatacji dzieła - artykuł nie ukazał się w druku, a został wygłoszony przez autora w formie prelekcji.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik - po wniesieniu skargi nie zajął stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu w sprawie jest ocena czy sporna umowa, zawarta między Uczestnikiem a skarżącą, jako płatnikiem składek, jest umową o dzieło, czy też – mając na uwadze jej rzeczywistą treść, stanowi ona de facto umowę, co do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.

Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy podkreślić należy, że obowiązkiem organów NFZ, rozstrzygających sprawę z zakresu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, jest ustalenie charakteru prawnego umów łączących strony, a zatem organy te zobowiązane są zbadać, czy właściwym zamiarem stron i celem zawartych umów nie było aby uniknięcie dopełnienia ustawowych obowiązków ubezpieczonego oraz płatnika, tj. uniknięcia w drodze czynności cywilnoprawnych (zawarcia umowy) obowiązków publicznoprawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rolą Sądu jest zatem zweryfikowanie stanowisk stron i udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym Uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawarcia ze skarżącą spornej umowy.

Jak wynika z akt sprawy przedmiotem zawartej umowy było przygotowanie/wygłoszenie wykładu podczas 30 Kongresu LNE Masterclass "ABC Technologii Laserowych w dermatologii i kosmetologii" w dniu 16 listopada 2014 r., zaś wynagrodzenie za wykonanie dzieła i przeniesienie praw majątkowych ustalono na 1400 zł netto.

Podstawę prawną skarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z treścią 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Podkreślić należy, że do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Nadto sam fakt nazwania umowy "Umowa o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. Decydująca jest bowiem treść zawartej umowy. Nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o faktycznym charakterze współpracy między stronami zawierającymi umowę.

Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego, uznaje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia, czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło - "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Istotą umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Zaakcentować należy, że zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy.

Umowa zlecenia jest z kolei umową starannego działania, dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie jest objęty treścią świadczenia. Innymi słowy w umowie zlecenia żaden rezultat nie występuje, zaś w myśl art. 354 § 1 k.c. dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom, zaś według § 2 art. 354 k.c. w taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel.

W tym aspekcie sprawy nie ma racji skarżąca twierdząc, że skoro była zainteresowana osiągnięciem rezultatu w postaci odbycia się prelekcji, a nie starannym działaniem wykładowcy o charakterze dydaktycznym, zatem mamy do czynienia z umową o dzieło. Te argumenty skargi w żaden sposób nie podważają stanowiska, że każda zawarta umowa cywilna musi być wykonana zgodnie z jej treścią ale nie w każdej umowie cywilnej występuje dodatkowy element, a mianowicie "rezultat", który jest charakterystyczny wyłącznie dla umowy o dzieło.

Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób, nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych, zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił, że Uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania spornej umowy, która była umową o świadczenie usług.

Sąd podziela stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że czynności wykonywane w ramach przedmiotowej umowy były w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, mającej charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Wbrew zarzutom skargi przygotowanie i wygłoszenie wykładu na kongresie, sporządzone co prawda przez eksperta z danej dziedziny, nie może być uznane za dzieło bowiem przeważają tu elementy o charakterze edukacyjnym.

Nauczanie w szkole/na uczelni/na kursie/na szkoleniu ma zawsze charakter pracy wychowawczo-pedagogicznej, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła. Nie można określić rezultatu w postaci nauczenia, jako konkretnego, ściśle określonego dzieła, tym samym przedmiotowa umowa była umową starannego działania.

Zauważyć należy, że w sprawie nie wykazano też, że wykład objęty umową nosił znamiona wypowiedzi autorskiej, miał charakter niestandardowy, wymagał od autora profesjonalnej wiedzy i niepowtarzalnych doświadczeń, wykorzystanych w sposób swoisty i indywidualny, a zatem, że wypełniał kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, który mógłby zostać potraktowany jako przedmiot umowy o dzieło, nieobjętej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2015 r. sygn. akt I UK 389/14, z dnia 10 maja 2016 r. sygn. akt II UK 217/15).

Należy wskazać, że co do zasady każda zawarta umowa nie nabywa atrybutów umowy o dzieło wyłącznie przez to, że "taki był zgodny zamiar stron i cel umowy", na co błędnie wskazuje skarżąca. Wola stron umowy nie może zmieniać ustawy, co wprost wynika z art. 58 § 1 k.c. (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2016 r., [...], Lex nr 20711315). A zatem niezależnie od deklaracji stron co do nazwy zawieranej przez nie umowy, postanowienia umowy, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem pozwalają na ocenę, czy strony, zawierając danego rodzaju umowę, nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 3531 k.c.

Jak też słusznie zauważył Prezes NFZ przedmiotowy wykład nie stanowi również utworu w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim, gdyż nie wynika to z treści badanej umowy, ani zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z uwagi na art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 2019 r. poz. 1231, ze zm.) nie podlegają bowiem prawom autorskim działania o charakterze odtwórczym, polegające na ich wykonaniu w oparciu o posiadaną wiedzę oraz umiejętność jej przekazania (wyrok SN z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 543/13).

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ prawidłowo zinterpretował charakter spornej umowy, a następnie właściwie zastosował w sprawie art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, że Uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu jej wykonania. Praca Uczestnika wykonana została nie na podstawie umowy o dzieło, ale na podstawie innej umowy, tj. o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Reasumując, Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, na które wskazano w skardze lub których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Z tych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Wyrok w niniejszej sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090)