Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1441/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant: referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] września 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2011r., nr [...], orzekającą o odmowie potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. O., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].

Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Wnioskiem z [...] października 2008 r. A. S. wystąpiła o potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w W. przy ul. [...] nieruchomości, stanowiącej własność R. O.

Jak wynika postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] kwietnia 2007r. (sygn. akt [...]), spadek po R. O. zmarłym dnia [...] grudnia 1946 r. w W. i tam też stale zamieszkałym z mocy prawa nabył w całości syn L. O., zaś spadek po L. O., zmarłym [...] października 1982 roku w E. w K., na podstawie ustawy nabyła I. O. z domu H. oraz córka A. S. z domu O. po ½ części każda z nich. Natomiast spadek po I. O., zmarłej [...] kwietnia 2004 r., w E. w K. na podstawie ustawy nabyła w całości córka A. S., która jest skarżącą w niniejszym postępowaniu.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2011r. odmówił potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcie organ stwierdził, że powodem odmowy jest niespełnienie przesłanek wynikających z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, ze zm.: dalej "ustawa zabużańska"). R. O. zmarł bowiem [...] grudnia 1946 r. w W. i tym samym nie opuścił byłego obszaru państwa polskiego z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939r. Jego syn i spadkobierca L. O. opuszczając terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej w 1939 r. nie był natomiast właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

A. S. wniosła od tego rozstrzygnięcia odwołanie, w wyniku rozpatrzenia którego, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2011 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Organ odwoławczy podniósł, że L. O. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed śmiercią R. O., natomiast status następcy prawnego po R. O. uzyskał dopiero w 1946 roku. W momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługiwał mu zatem status właściciela nieruchomości w W. przy ul. [...]. Również R. O., właściciel przedmiotowej nieruchomości nie nabył uprawnień do rekompensaty, ponieważ nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., a zatem jego następca prawny tj. L. O. nie mógł w sposób pochodny nabyć tego prawa. Mając na względzie konieczność łącznego spełnienia wszystkich przesłanek niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty, w tym i bycia właścicielem nieruchomości na czas ich pozostawienia, nie może być - zdaniem organu - wątpliwości, iż ta przesłanka nie została spełniona. L. O. nie był właścicielem nieruchomości w W. przy ul. [...] w 1939 roku., stąd też prawo do rekompensaty nie może być potwierdzone na rzecz jego następcy prawnego.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. S. wniosła na decyzją Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organom obu instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2, art. 2, art. 3 ust. 2, art. 6, art. 7 i art. 8 ustawy zabużańskiej, jak też naruszenie przepisów praw procesowego, tj. art. 6, 7, 8, 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu skargi wywodziła ona, że organy w wyniku błędnej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej przyjęły, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie w sytuacji, gdy osoba, która opuściła byłe tereny Polski w związku z wojną miała status właściciela nieruchomości w chwili opuszczania tych terenów, podczas gdy w rzeczywistości przepisy powołanej ustawy takiego wymogu nie przewidują i nakazują jedynie badanie kwestii posiadania tytułu własności nieruchomości, której dotyczyć ma rekompensata. Ponadto, organy bezpodstawnie przyjęły, że ojciec wnioskodawczyni – L. O. nie stał się właścicielem nieruchomości w W., mimo że odziedziczył w całości spadek po R. O. Tym samym, zdaniem skarżącej, oparły one swoje rozstrzygnięcia na ocenie prawnej będącej wynikiem niedopuszczalnej rozszerzającej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła ona o uchylenie zaskarżonej decyzji jak tez poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2264/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę, podzielając ocenę organu, że R. O. – właściciel nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] nie nabył prawa do rekompensaty, gdyż nie był repatriantem i do chwili swojej śmierci w dniu [...] grudnia 1946 r. mieszkał w W. Nie spełnił więc jednej z przesłanek, o których mowa w art. 2 ustawy zabużańskiej. Natomiast L. O. opuszczając kresy wschodnie we wrześniu 1939 r. nie był jeszcze spadkobiercą ww., a w związku z tym przedmiotowego mienia nie mógł pozostawić.

Od wyroku tego A. S. wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sadu Administracyjnego.

W następstwie jej rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1984/12 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny za błędne uznał stanowisko sądu pierwszej - oparte na argumentacji, iż "pozostawić daną nieruchomość (...) może tylko i wyłącznie jej właściciel (...), gdyż nie można pozostawić nieruchomości, której nie jest się właścicielem" - iż zasadnicze znaczenie dla uzyskania prawa do rekompensaty ma moment nabycia prawa własności i data wyjazdu z terenów dawnych ziem polskich. Odwołując się do poglądów wypracowanych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego jak też Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd kasacyjny wywodził, że celem ustawy zabużańskiej było udzielenie pomocy częściowo rekompensacyjnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przyjęcie, że osoby te powinny dodatkowo w chwili opuszczania terytorium RP być właścicielami nieruchomości w sensie cywilnoprawnym stanowi wprowadzenie w drodze wykładni dodatkowego, nieprzewidzianego ustawą kryterium, na którego spełnienie – na skutek okoliczności, często przypadkowych i niezawinionych, związanych z II wojną światową – mogli nie mieć jakiegokolwiek wpływu. Okoliczności te z natury rzeczy nie mogą być ograniczone czasowo do daty formalnego zakończenia wojny, gdyż jej skutki wywierały wpływ na zachowania poszczególnych osób również w okresie powojennym. Zdaniem Sądu, można powiedzieć, że z punktu widzenia celów ustawy podstawowe znaczenie ma utrata mienia związana ze zmianą granic Rzeczypospolitej Rolskiej, która była wynikiem traktatów międzynarodowych, a nie okoliczności związane z datą, przyczyną i sposobem opuszczenia byłych ziem Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast z punktu widzenia zasady równości, w zakresie ochrony prawa do rekompensaty w związku z utratą mienia pozostawionego poza granicami Polski, zapisy ustawy powinny być rozumiane szerzej, a mianowicie jako przyznające prawo do rekompensaty wszystkim tym osobom, które w związku z wojną zmuszone były opuścić terytorium dawnej RP i dla których utrata prawa własności pozostawała w adekwatnym związku przyczynowym ze zmianami granic polski po II wojnie światowej. W dalszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że prawno - publiczny charakter świadczenia przewidzianego w ustawie również nie pozwala w procesie odkodowywania właściwego znaczenia jej zapisów na przywiązywanie podstawowego znaczenia prawnego dla uwarunkowań cywilnoprawnych, związanych z posiadaniem przymiotu właściciela nieruchomości w dacie repatriacji lub w dacie opuszczenia granic przedwojennej RP, w sytuacji możliwości wykazania faktycznej utraty określonej nieruchomości (w tym także możliwości jej faktycznego objęcia) z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., a w szczególności z powodu konieczności opuszczenia tych ziem oraz brakiem możliwości powrotu.

Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny wskazał by przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd pierwszej instancji dokonał odpowiednich ustaleń faktycznych, dotyczących związku opuszczenia polskich ziem wschodnich przez L. O. z działaniami wojennymi, okoliczności związanych z utratą nieruchomości, która w dacie opuszczenia tych ziem stanowiło własność jego ojca R. O. oraz spełnienia przez L. O. i jego następców prawnych pozostałych przesłanek, od których ustawa uzależnia prawo ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zważyć przy tym należy, iż stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie może zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynika to z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, ani oceniać prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Jest on jednocześnie, na mocy art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a., związany wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów i uwarunkowań prawnych, uznać należy, że skarga - mimo trafności zarzutu błędnej wykładni przez organy przepisów prawa materialnego - nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż samo rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej (a więc odmowa przyznania prawa do rekompensaty) w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy jest zgodne z prawem.

Marterialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa zabużańska"). Zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, którą uregulowano kompleksowo prawa zabużan i ich następców prawnych, określony został w art. 1, 2 i 3. Tak więc określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1 pkt 1 -3), umowie z dnia 6 lipca 1945 r. (art. 1 ust. 1 pkt 4) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12) prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Artykuł 3 ust. 2 zd. 1 stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanych przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).

Rozpoznające sprawę organy oceniły, że inicjatorka postępowania – A.S., będąca następcą prawnym właściciela nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], nie mogła w sposób pochodny, na zasadzie określonej w art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, nabyć prawa do rekompensaty, gdyż jej poprzednik prawny L. O. (który własność tej nieruchomości nabył w drodze dziedziczenia po zmarłym [...] grudnia 1946 r. w W. R. O.), w dacie opuszczenia Kresów Wschodnich - co nastąpiło we wrześniu 1939 r.- nie był jeszcze właścicielem tej nieruchomości. Jego zaś poprzednik Kresów nigdy nie opuścił. Oznaczało to, zdaniem organów, że ani R. O., ani L. O. nie spełniali przesłanek, o których mowa w art. 2 w zw. z art. 1 ustawy zabużańskiej umożliwiających nabycie przewidzianego nią uprawnienia.

Tymczasem, jako wykazał to Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1984/12, przepisy ustawy zabużańskiej nie zawierają wymogu, aby w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osoba która w związku z wojną terytorium to opuszczała była właścicielem nieruchomości. Celem ustawy było bowiem udzielenie pomocy częściowo rekompensacyjnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przyjęcie, że osoby te powinny dodatkowo w chwili opuszczania terytorium RP być właścicielami nieruchomości w sensie cywilnoprawnym stanowi wprowadzenie w drodze wykładni dodatkowego, nieprzewidzianego ustawą kryterium, na którego spełnienie – na skutek okoliczności, często przypadkowych i niezawinionych, związanych z II wojną światową – mogli nie mieć jakiegokolwiek wpływu. Z punktu widzenia celów ustawy podstawowe znaczenie ma więc utrata mienia związana ze zmianą granic Rzeczypospolitej Polskiej, która była wynikiem traktatów międzynarodowych, a nie okoliczności związane z datą, przyczyną i sposobem opuszczenia byłych ziem Rzeczypospolitej Polskiej. Prawno - publiczny charakter świadczenia przewidzianego w ustawie również nie pozwala w procesie odkodowywania właściwego znaczenia jej zapisów na przywiązywanie podstawowego znaczenia prawnego dla uwarunkowań cywilnoprawnych, związanych z posiadaniem przymiotu właściciela nieruchomości w dacie repatriacji lub w dacie opuszczenia granic przedwojennej RP, w sytuacji możliwości wykazania faktycznej utraty określonej nieruchomości (w tym także możliwości jej faktycznego objęcia) z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., a w szczególności z powodu konieczności opuszczenia tych ziem oraz brakiem możliwości powrotu.

W świetle zatem wiążącej oceny prawnej zawartej w przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należy ze skarżącą, że odmowa przyznania A. S. prawa do rekompensaty, motywowana wyłącznie brakiem przynależnego L. O. prawa własności nieruchomości, w dacie faktycznego opuszczania przez niego Kresów Wschodnich, w efekcie błędnie dokonanej przez organy wykładni art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej, narusza te przepisy. Zważyć jednak należy, że nie każde naruszenie prawa materialnego prowadzić będzie automatycznie do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., sąd uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli naruszenie tych przepisów miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów ma natomiast wpływ na wynik sprawy wówczas, kiedy w ustalonym stanie faktycznym ich prawidłowe zastosowanie prowadzić musi do uzyskania odmiennych od osiągniętych przez organ rezultatów. Taka zaś sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca.

Okolicznością niesporną jest, że L. O. w związku z okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r. w warunkach przymusu opuścił tereny byłej Rzeczypospolitej Polskiej. Jako żołnierz Wojska Polskiego został bowiem po wkroczeniu wojsk sowieckich do Polski we września 1939 r. internowany i do roku 1941 przebywał w obozach utworzonych na terenie ZSRR ([...]), a następnie wstąpił do sformowanych na terenie państwa sowieckiego Polskich Sił Zbrojnych ([...]), z którą przeszedł cały szlak bojowy. Zdemobilizowany został w październiku 1948 r. i nigdy nie wrócił do Polski, lecz zmarł na emigracji w K. [...] października 1982 r. Bezsporne jest również, że z dniem [...] grudnia 1946 r. (tj. chwilą śmierci R. O.) stał się on w drodze dziedziczenie właścicielem nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Powyższe ustalenia stanu faktycznego znajdują potwierdzenie w dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych, w tym: zaświadczeniu o powołaniu mobilizacyjnym z 1939 r. (k.60), zaświadczeniu demobilizacyjnym (k.59), wydruku z rekordu dot. L. O. z zasobów Ośrodka Karta (k.9), kopii [...] świadectwa zgonu wyżej wymienionego (k.94), oświadczenie A. S. z [...].11.2009 r. (k.68), postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...].04.2007 r. sygn. akt [...] (k.96).

W sprawie jednak kluczowym problemem prawnym nie jest data nabycia własności pozostawionej nieruchomości (gdyż ta okoliczność jak już wyżej wskazano pozbawiona jest doniosłości prawnej), lecz ustalenie, czy regulacjom obowiązującej ustawy zabużańskiej podlegają osoby, które wprawdzie w okolicznościach związanych z drugą wojną światową opuściły w warunkach przymusu dawne Kresy Wschodnie pozostawiając tam swoje mienie, ale nie przemieściły się na tereny państwa polskiego w jego powojennych granicach. W tym kontekście zasadnicze znaczenie ma wykładnia art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, który stanowi, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Literalna wykładnia tego przepisu prowadzić może do wniosku, że uprawniona do uzyskania prawa do rekompensaty jest każda osoba, która na skutek innych niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie okoliczności związanych z drugą wojną światową zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od tego gdzie po ich opuszczeniu się przeniosła (o ile spełnia przesłanki z art. 2 ustawy). Takie jednak zdekodowanie normy prawnej w nim zawartej byłoby w ocenie składu orzekającego sprzeczne z ratio legis ustawy i charakterem przewidzianego nią świadczenia.

Celem ustawodawcy było wszak z jednej strony, jak już wyżej zasygnalizowano, udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z drugiej zaś wypełnieniem zobowiązań publicznoprawnych (zawartych w tzw. umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3 ustawy zabużańskiej), dotyczących przyznania w obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach.

Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie w prawie wewnętrznym kompensacji było, jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 (OTK-A 2004/11/117), "w szczególności: posiadanie we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody." Sama zaś kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma, zdaniem Trybunału, natury i cech stricte odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym), ale sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Wprawdzie powyższy wyrok wydany został na tle oceny konstytucyjności przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), gdzie uprawnienie zabużan realizowano w oparciu o prawo zaliczenia, to jednak ocena tego uprawnienia jako swoistego prawa majątkowego o charakterze publicznoprawnym z dominującym elementem socjalnym nadal pozostaje aktualna, choć niewątpliwie w świadczeniach tych występuje także element odszkodowawczy (aczkolwiek o innym charakterze niż w art. 21 ust. 2 Konstytucji), wyrażający się w powiązaniu wysokości rekompensaty z wartością pozostawionego mienia. Element ten na gruncie obecnie obowiązującej ustawy wzmocniony został możliwością realizacji rekompensaty w formie świadczenie pieniężnego.

Uwzględniając zatem historyczne uwarunkowania w jakich powstało zobowiązanie Państwa do uregulowania praw zabużan związanych utratą własności nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wspomniany socjalno-odszkodowawczy charakter prawa do rekompensaty przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., aktualny także pozostaje pogląd o nierozerwalnym związku tego prawa z koniecznością przybycia byłego właściciela nieruchomości na obecne terytorium państwa polskiego. Gdyby bowiem celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenie terenów II Rzeczypospolitej (czego konsekwencją była utrata przez nich znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego czy po ich opuszczeniu przybyli oni do kraju w granicach ukształtowanych po drugiej wojnie światowej czy nie, zbędne byłoby nawiązywanie w brzmieniu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze sformalizowane ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na Kresach do Polskich. Wystarczająca w tym względzie byłaby (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust. 2 tego artykułu. Zbędne również, z punktu widzenia założonego celu ustawodawczego, byłoby nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) "po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - o czym stanowi art. 6 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść.

W ocenie Sądu rozszerzenie, w stosunku do ustawy z 2003 r., zakresu podmiotowego obecnie obowiązującej ustawy o osoby, "które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 ust. 2 ustawy), nie miało prowadzić do objęcia rekompensatą osób, które do Polski w jej powojennych granicach nigdy nie powróciły, lecz miało na celu uwzględnienie praw osób, które z różnych względów nie repatriowały się z dawnych Kresów do Polski w procedurze ewakuacyjnej przewidzianej w układach republikańskich bądź umowie z dnia 6 lipca 1945 r. zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy. Przyczyną zaś uzasadniającą rozszerzenie zakresu działania ustawy na te osoby była konieczność respektowania konstytucyjnej zasady równości obywateli Rzeczypospolitej Polskiej wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i wypływającego z niej zakazu różnicowania w procesie stanowienia i stosowania prawa zakresu ochrony prawnej osób charakteryzujących się wspólnymi cechami relewantnymi. Na konieczność respektowanie tej zasady w odniesieniu do praw zabużan zwracał uwagę zarówno Trybunał Konstytucyjny w wyroku K 2/04, jak też Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. akt III CZP 84/90 (OSNC 1991/8-9/97), podkreślając, że niezrozumiałe jest różnicowanie dawnych właścicieli mienia zabużańskiego, którzy opuszczając Kresy na skutek wojny nie mieli wpływu na fakty i zdarzenia, które przyszło im przeżywać po 1 września 1939 r. Potwierdzenie takich motywów rozszerzenia podmiotowego zakresu oddziaływanie ustawy odszukać można w uzasadnienie do jej projektu, dostępnego na stronach internetowych sejmu (druk nr 3793, IV kadencja Sejmu), gdzie podano, że "proponowane przepisy w głównej mierze kontynuują rozwiązania obecnie obowiązujące, ponieważ warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione, zostały ukształtowane z zachowaniem postanowień uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. (III CZP 84/90), zgodnie z którą prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. (...) uwzględniają również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r.(...)."

W tej sytuacji art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej, winien być rozumiany jako przyznający prawo do uzyskania rekompensaty osobom, które w związku z okolicznościami związanymi z II wojna światową były zmuszone do opuszczenia terenów byłej Rzeczypospolitej Polskiej, a opuszczając je uczyniły to poza przewidzianą procedurą ewakuacyjną i w ten sposób przemieściły się w celu zamieszkania na terytorium państwa polskiego w granicach ostatecznie utrwalonych na podstawie umowy granicznej z dnia 15 lutego 1951 r. Oczywiście nie wyklucza to późniejszej zmiany miejsca zamieszkania takich osób.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela natomiast poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2009 r. sygn. akt I OSK 182/09 (ONSAiWSA 2011/1/16), wedle którego do uzyskania rekompensaty na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej nie jest konieczne przesiedlenie się osoby uprawnionej na terytorium Polski.

Skoro zatem L. O., po opuszczeniu Kresów nie repatriował się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach (co jest poza sporem), to niezależnie od spełnienia pozostałych przesłanek ustawy zabużańskiej warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty, a określonych w jej art. 2 (tj. posiadania w dniu 1 września 1939 r. jak też w dacie zgonu obywatelstwa polskie oraz opuszczenia Kresów w warunkach przymusowych z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy), nie mógł uzyskać przewidzianego ustawą uprawnienia. W konsekwencji zaś powyższego prawa nie mogła również nabyć jego spadkobierczyni – A. S. Jej uprawnienie jest wszak, w myśl art. 3 ust. 2 omawianej ustawy pochodnym prawa przynależnego repatriantowi.

Trafnie zatem Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2011 r., determinowaną dyspozycją normy prawnej z art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej, odmówił potwierdzenia ww. prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy, choć błędnie te rozstrzygnięcia uzasadnili. Mając jednak na względzie to, że sam rezultat postępowania jest zgodny z prawem, to uchylenie w takich okolicznościach faktycznych i prawnych zaskarżonej decyzji byłoby jedynie zbędnym przedłużenie postępowania (a przez to utrzymywania stanu niepewności prawnej), choć jego efektem, wobec wiążącej organ oceny prawnej co do niespełnienia przez poprzednika prawnego skarżącej przesłanki ujętej w hipotezie normy prawnej z art. 1 ust. 2 warunkującej uzyskanie rekompensaty, jak też wskazań co do zakresu dalszego postępowania jakie zawrzeć musiałby Sąd w takim wyroku (podporządkowując się do wiążących go z kolei wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego), implikowałoby wydanie decyzji o tożsamym z obecnym rozstrzygnięciem, tyle że inaczej uzasadnionej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.