Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1464/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 , art. 18 § 3
journal: Dz.U. 2002 nr 101 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.
article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 302
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia del. WSA Marzenna Linska - Wawrzon Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 14 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 304/09 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia (...) stycznia 2009 r. nr (...) w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 275/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. O na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia (...) grudnia 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podniósł, iż do biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęła skarga A. O. zam. w Republice Federalnej Niemiec (zwanego dalej skarżącym) w sprawie nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Prokuraturę Okręgową w Katowicach z siedzibą w Katowicach. W przedmiotowej skardze wskazano, iż Prokurator Okręgowy Prokuratury Okręgowej w Katowicach w piśmie z dnia 10 stycznia 2008 r. skierowanym do Prokuratury we Frankfurcie nad Menem, Republika Federalna Niemiec wskazał jako miejsce zamieszkania skarżącego adres – Katowice, ul. (...). Skarżący pismem z dnia 1 lutego 2008 r. wniósł do Prokuratury Okręgowej w Katowicach o sprostowanie informacji o jego miejscu zamieszkania. Uzasadniając ten wniosek skarżący podniósł, iż adres jego zamieszkania to – Frankfurt nad Menem, Republika Federalna Niemiec, natomiast adres – Katowice, (...) jest to adres do korespondencji. Prokuratura Okręgowa w Katowicach pismem z dnia 12 lutego 2008 r. odmówiła uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem w jej opinii adres – Katowice, ul. (...) wymieniony został w odezwie nie jako miejsce zameldowania A. O., ale jako miejsce zamieszkania, a więc pobytu czy przebywania, w sensie fizycznym w Polsce.

Skarżący pismem z dnia 18 lutego 2008 r. wniósł do Prokuratury Apelacyjnej w Katowicach z siedzibą w Katowicach skargę na powyższe stanowisko Prokuratury Okręgowej w Katowicach. W odpowiedzi skarżący otrzymał od Prokuratury Okręgowej w Katowicach pismo z dnia 21 marca 2008 r. w którym zostało podtrzymane dotychczasowe stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 12 lutego 2008 r. W związku z tym, skarżący wniósł do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o nakazanie Prokuratorowi Okręgowemu Prokuratury Okręgowej w Katowicach usunięcie uchybień w procesie przetwarzania jego danych osobowych oraz o nakazanie temu podmiotowi sprostowania jego danych osobowych.

W toku postępowania administracyjnego przed Generalnym Inspektorem odebrano wyjaśnienia od Prokuratora Okręgowego Prokuratury Okręgowej w Katowicach, w których ww. wskazał, iż dane osobowe skarżącego zostały zamieszczone w piśmie z dnia 10 stycznia 2008 r., na podstawie art. 14 Europejskiej Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych z dnia 20 kwietnia 1959 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 76, poz. 854 ze zm.) oraz § 222 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1189 ze zm.). Ponadto zostało stwierdzone, iż adres zamieszkania skarżącego zawarty w ww. piśmie "(...) wynikał z całego materiału zgromadzonego w ramach śledztwa katowickiej Prokuratury Rejonowej, sygn. 1 Ds. 366/06, jak i z dokumentów sprawy Prokuratury Okręgowej w Katowicach sygn. I Oz 326/06".

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w dniu 25 września 2008 r. wydał decyzję administracyjną odmawiającą uwzględnienia wniosku skarżącego.

W ustawowym terminie skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po ponownym zapoznaniu się z całością zgromadzonego materiału dowodowego Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wskazał, iż zgodnie z treścią art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), w przypadku gdy przepisy innych ustaw regulują odrębnie wykonywanie czynności, o których mowa w ustępie 1 (w tym sprostowanie danych) stosuje się przepisy tych ustaw. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest organem uprawnionym do dokonywania oceny czy Prokurator Okręgowy Prokuratury Okręgowej w Katowicach w toku prowadzonego przez niego postępowania w sprawie o sygnaturze akt I Oz 326/06 prawidłowo określił adres zamieszkania skarżącego.

Zdaniem organu skarżący może na podstawie art. 302 § 2 K.p.k. żądać od Prokuratora bezpośrednio przełożonego nad Prokuratorem Okręgowym Prokuratury Okręgowej w Katowicach dokonania wiążącej oceny czynności, w wyniku których prokuraturze we Frankfurcie nad Menem został udostępniony kwestionowany przez skarżącego adres jego zamieszkania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 18 § 3 u.o.d.o. w związku z art. 302 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. –Kodeks postępowania karnego, poprzez przyjęcie, że art. 302 § 2 K.p.k. reguluje wykonywanie czynności takich jak m.in. prostowanie danych osobowych,

2) art. 32 § 1 ust. 6 u.o.d.o., poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo żądania od Prokuratury Okręgowej w Katowicach sprostowania dotyczących go danych osobowych,

3) art. 18 § 1 pkt 2 w związku z art. 35 u.o.d.o., poprzez nienakazanie Prokuraturze Okręgowej w Katowicach sprostowania danych osobowych dotyczących skarżącego oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi A. O. podniósł, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), zwanej dalej ustawą, ponieważ kwestii posługiwania się danymi osobowymi strony postępowania karnego nie reguluje żadna szczególna ustawa w stosunku do u.o.d.o., a w szczególności K.p.k. nie zawiera postanowień dotyczących tego zagadnienia. Jednocześnie skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem organu ochrony danych osobowych, iż w niniejszej sprawie żądanie sprostowania jego adresu zamieszkania może być przedmiotem zażalenia na czynności inne niż postanowienia i zarządzenia naruszające jego prawa, o którym stanowi art. 302 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), zwanej dalej K.p.k. Powyższy przepis bowiem dotyczy w ocenie skarżącego czynności faktycznych podejmowanych w postępowaniu przygotowawczym – np. zatrzymania, czy też czynności wykonawczych – np. czynności związanych z przeszukaniem. Natomiast nie można na jego podstawie żądać sprostowania przedmiotowych danych osobowych.

Nadto wskazał, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych błędnie przyjął, iż skarżący jest podejrzanym lub oskarżonym w prowadzonych przez Prokuraturę Okręgową w Katowicach postępowaniu, tymczasem jego status jest inny, jest on bowiem pokrzywdzonym. Nie biorąc tej okoliczności pod uwagę, organ naruszył art. 7 i 77 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji zgodził się z Generalnym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych, iż podstawą zarzutów skarżącego jest błędna ocena stanu faktycznego sprawy, polegająca na uznaniu, iż skoro nie jest on oskarżonym ani podejrzanym, to Prokurator Okręgowy Prokuratury Okręgowej w Katowicach nie mógł dokonać ustaleń odnośnie jego adresu zamieszkania, a w konsekwencji przekonanie o możliwości zastosowania, w celu sprostowania tego adresu, przepisów o ochronie danych osobowych.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż jak wynika z pisma Prokuratora Okręgowego Prokuratury Okręgowej w Katowicach z dnia 16 czerwca 2008 r. "(...) adres Katowice, wskazano we wniosku rekwizycyjnym jako miejsce zamieszkania czyli faktycznego przebywania (w sensie fizycznym z wolą pobytu) A. O. Nie posłużono się w odezwie do władz RFN pojęciem stałego zamieszkania, czy zameldowania, przy wskazaniu danych osobowych tego świadka (...)". Natomiast taki adres zamieszkania wynikał z całego materiału zgromadzonego w ramach śledztwa katowickiej Prokuratury Rejonowej jak i z dokumentów sprawy Prokuratury Okręgowej w Katowicach. Zatem w celu ustalenia zasadności żądania sprostowania kwestionowanego adresu zamieszkania organ ochrony danych osobowych musiałby dokonać oceny, czy Prokurator Okręgowy Prokuratury Okręgowej w Katowicach w toku prowadzonego przez niego postępowania prawidłowo określił ten adres. Natomiast Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stosownie do art. 12 ustawy, który stanowi o kompetencjach organu, nie jest właściwy do dokonywania takiej oceny. Ponadto takiej kompetencji nie przyznają Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych przepisy Kodeksu postępowania karnego regulujące wszelkie czynności podejmowane w toku prowadzonego przez organy ścigania postępowania, jak również tryby zaskarżenia (oceny instancyjnej) tychże czynności.

W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji podniósł, że przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, określające kompetencje Generalnego Inspektora Danych Osobowych, nie upoważniają wskazanego organu od ingerowania w toku postępowania, prowadzonego przez organy wymiaru sprawiedliwości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. O.zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co dotyczy art. 18 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 302 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U z dnia 4 sierpnia 1997 r., dalej jako: K.p.k.), poprzez przyjęcie, że przepis art. 302 § 2 K.p.k. reguluje czynności takie jak sprostowanie danych osobowych.

Powołując się na powyższe kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 29 grudnia 2008 r. oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej kasator podniósł, iż w przypadku, gdy przepisy innych ustaw regulują odrębnie wykonywanie czynności takich jak: uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, przepis art. 18 § 3 u.o.d.o. nakazuje stosowanie przepisów tychże ustaw. Z taką sytuacją mamy do czynienia na przykład, gdy chodzi o dokonywanie sprostowań oczywistych omyłek pisarskich dotyczących danych osobowych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. W orzeczeniu, zarządzeniu lub ich uzasadnieniu wydanym w postępowaniu karnym, sprostowania – w oparciu o przepis art. 105 K.p.k. – dokonuje organ, który popełnił omyłkę. W tym zakresie przepis art. 18 u.o.d.o. nie znajduje zastosowania, a Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest organem kompetentnym do nakazania dokonania sprostowania. Jednakże kwestii posługiwania się danymi osobowymi strony postępowania karnego nie reguluje żadna szczególna ustawa w stosunku do u.o.d.o., a w szczególności K.p.k. nie zawiera postanowień dotyczących tego zagadnienia, albowiem przepis art. 302 § 2 K.p.k. dotyczy czynności innych niż postanowienia i zarządzenia, jeżeli naruszają one prawa strony oraz osób niebędących stronami. Przy czym chodzi o czynności faktycznie podejmowane w postępowaniu przygotowawczym np. zatrzymanie, jak też o czynności wykonawcze, podejmowane w celu wykonania powziętej decyzji procesowej np. czynności związane z przeszukaniem. Tymczasem kwestia przekazania innemu organowi adresu strony postępowania – bez względu na to, czy chodzi o adres zamieszkania, czy zameldowania – nie jest zagadnieniem z płaszczyzny K.p.k., ale dotyczy przetwarzania danych osobowych. Prokurator bowiem jest w tym zakresie takim samym podmiotem jak każdy inny podmiot, będący administratorem danych osobowych, gromadzącym dane i je wykorzystującym, obowiązują go przepisy dotyczące ochrony danych osobowych, gdyż kwestia przekazania danych określonej osoby podlega ochronie, także wtedy gdy dane te przekazuje prokurator.

W ocenie kasatora należy również odróżnić czynienie ustaleń faktycznych w toku postępowania karnego od zarządzania danymi osobowymi. Ustalenia faktyczne dokonywane są w oparciu o zabrany materiał dowodowy, wnioskowania itp. Natomiast dane osobowe podaje określona osoba administratorowi, będąc uprawnioną do żądania każdorazowo sprostowania informacji jej dotyczących, jeśli są one nieprawdziwe.

Błędnie wskazany adres zamieszkania skarżącego został przekazany organowi innego państwa i w takiej formie – nieprawidłowej – może służyć do czynienia – nieprawidłowych – ustaleń co do statusu prawnego skarżącego na terytorium Niemiec. Dlatego też w ocenie kasatora niezasadne jest powoływanie się w tej materii na uregulowania innych ustaw, w szczególności na art. 302 § 2 K.p.k.

Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za uzasadnione.

Art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych stanowi, że każdy ma prawo do ochrony dotyczących go danych osobowych. Ochrona ta nie może być słabsza niż przewidują przepisy tej ustawy bowiem zgodnie z art. 5 przepisy odrębnych ustaw, które odnoszą się do przetwarzania danych, stosuje się, jeżeli przewidują one dalej idącą ochronę tych danych. Tak więc przy przetwarzaniu danych osobowych podstawowym aktem prawnym, wymagającym stosowania jest ustawa o ochronie danych osobowych, a przepisy ustaw odrębnych stosowane są wówczas gdy ochrona danych osobowych jest bardziej zaawansowana czego przykładem może być ustawa z 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 196 z 2005 r., poz. 1631). Przepis art. 302 Kodeksu postępowania karnego, na który powołuje się zarówno organ administracji jak i Sąd pierwszej instancji, zamieszczony jest w Dziale VII rozdziale 33 Kodeksu postępowania karnego dotyczącym przepisów ogólnych postępowania przygotowawczego. Z samej systematyki tej ustawy wynika zatem, że przepis ten nie dotyczy przetwarzania danych osobowych, a tym bardziej nie zawiera uregulowań dających większą ochronę tym danym niż ustawa podstawowa. Zawarte w tym przepisie możliwości złożenia zażalenia dotyczą postanowień, zarządzeń i czynności podejmowanych w toku postępowania przygotowawczego i przewidzianych w przepisach dotyczących tego postępowania. Nieuprawnionym jest wniosek, że przepis art. 302 K.p.k. dotyczy również sposobu przetwarzania danych osobowych w niniejszej sprawie, ponieważ przeczy temu treść art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych. Do kontroli przetwarzania danych jest zatem uprawniony i zobowiązany Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, który nie kontroluje prokuratora w zakresie kompetencji przypisanych mu ustawą, kontroluje jedynie sposób przetwarzania danych osobowych przy wykonywaniu określonych czynności. Dlatego też GIODO nie jest uprawniony do badania czy prokurator słusznie skierował wniosek rekwizycyjny do Prokuratury we Frankfurcie nad Menem jest natomiast zobowiązany do rozpoznania skargi dotyczącej nieprawidłowego przetwarzania danych osobowych zawartych w tym wniosku. Bez znaczenia przy tym jest fakt, że w procedurze karnej nie występuje "pojęcie adresu dla doręczeń w kraju", bo co do "miejsca zamieszkania" powinno się stosować ogólne reguły zamieszczone w art. 25 K.c.

Z tych wszystkich względów zarzut naruszenia art. 18 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w związku z art. 302 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego uznać należy za zasadny.

Mając wszystko to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. podstawa orzeczenia o kosztach był przepis art. 203 P.p.s.a.