Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 523/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3 i 5, art. 89 ust. 1 i ust. 2.
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 141 par. 4.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Gl 874/18 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 maja 2018 r. nr 330000-IAGR.8720.1530.2016.BF w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA) wyrokiem z 5 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Gl 874/18, oddalił skargę E.D.j (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS) z 24 maja 2018 r. nr 330000-IAGR.8720.1530.2016.BF w przedmiocie kary pieniężnej.

WSA orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Funkcjonariusze celni 11 kwietnia 2014 r. przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych w lokalu "D (...)" w J. (...), będącego w dyspozycji skarżącej. Funkcjonariusze stwierdzili w nim 3 podłączone do prądu i gotowe do gry urządzenia o nazwach: (...). Kontrolującym nie okazano dokumentów wymaganych dla prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na organizowaniu gier na automatach, a urządzenia nie miały poświadczenia rejestracji. Na automatach (...) znajdowała się naklejka z informacją, że ich właścicielem jest D . (...) s.r.c. Trzeci automat znajdujący się w lokalu posiadał innego właściciela. Kontrolujący przeprowadzili eksperyment procesowy polegający na rozegraniu gier kontrolnych opisany w protokole z kontroli z 15 kwietnia 2014 r., który wykazał, że gry zainstalowane na urządzeniach miały charakter losowy, a wynik gry nie zależał od umiejętności grającego. Przeprowadzona kontrola dała podstawę do stwierdzenia, że w lokalu urządzane były gry na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.; dalej: ugh).

Przesłuchana w charakterze świadka skarżąca zeznała, że automaty do gier nie są jej. Dwa lata wcześniej w lokalu pojawił się mężczyzna, który zaproponował wstawienie do lokalu automatów, co miało zwiększyć liczbę klientów odwiedzających lokal. Zeznała, że za automaty nie płaci, jak i nie otrzymuje zapłaty. Nie zna danych osób które są właścicielami automatów. Mężczyźni ci przyjeżdżają raz w miesiącu i obsługują automaty. Skarżąca nie wie co przy nich robią. Nie wie, czy automaty wypłacają pieniądze. Sama nigdy nie wypłacała pieniędzy grającym.

Mając na uwadze powyższe, Naczelnik Urzędu Celnego w Katowicach (dalej: Naczelnik UC) postanowieniem z 27 lutego 2015 r., wszczął z urzędu wobec J. S. oraz skarżącej, postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, w związku z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry.

Postanowieniami z 19 kwietnia i 16 maja 2016 r.. Naczelnik UC włączył do postępowania dokumenty stanowiące dowody w prowadzonym dochodzeniu karnym skarbowym sygn. akt RKS (...). Z dokumentów tych wynika, że: 1 czerwca 2014 r. zawarta została pomiędzy skarżącą (wynajmujący) a J.S. D(...) (najemca) umowa najmu części lokalu 2m2 w J. (...) w celu zainstalowania i użytkowania urządzeń do gier zręcznościowych. Z tytułu czynszu najemca miał zapłacić wynajmującemu 200 zł brutto miesięcznie. Z treści ekspertyzy pisma ręcznego i podpisów sporządzonej 16 września 2015 r. przez biegłego Sądu Okręgowego w (...)z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów, wynika, że konstrukcja graficzna w formie podpisu "S." nie została sporządzona przez J. S..

Naczelnik UC uznał, że zarówno umowa jak i ekspertyza nie dotyczą kontrolowanego okresu. Jednak z uwagi na fakt, iż skarżąca nie przedstawiła umowy podnajmu lokalu, obowiązującej w dniu kontroli, nie wskazała także dysponenta automatów do gier jako dysponent lokalu o nazwie "D (...)" była też urządzającym gry na automatach.

Powyższe spowodowało, że Naczelnik UC decyzją z 17 sierpnia 2016 r. wymierzył skarżącej karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry (36.000 zł) i umorzył postępowanie w stosunku do J. S..

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, Dyrektor IAS decyzją z 24 maja 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika UC z 17 sierpnia 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh, karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 wynosi 12.000 zł od każdego automatu.

Dyrektor IAS za nietrafny uznał zarzut naruszenia prawa Unii Europejskiej w kontekście wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 19 lipca 2012 r. (C-213/11, C-214/11, C-217/11 Fortuna i inni). Wyjaśnił, że z treści tego wyroku nie wynika, aby TSUE kwestionował ustawę o grach hazardowych, nie stwierdził też, aby mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy były przepisami technicznymi i wymagały notyfikacji (w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34), co oznacza, że przepisy te obowiązują w polskim systemie prawnym.

Dyrektor IAS podzielił stanowisko Naczelnika UC, że skarżąca prowadząca kontrolowany lokal urządzała nielegalne gry na automatach. Skarżąca nie posiadała koncesji na prowadzenie kasyna gry, salonu gier na automatach, ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, stąd organizowanie tej działalności w kontrolowanym lokalu odbywało się bez zezwolenia lub koncesji. Eksploatowane w lokalu automaty nie zostały zarejestrowane, przez co niemożliwe było ich legalne użytkowanie. Skarżąca była świadoma zasad funkcjonowania i urządzania gier na automatach - wiedziała jakiego rodzaju działalność będzie prowadzona w jej lokalu oraz jakie urządzenie ma być tam zainstalowane. Z danych zawartych w systemie KRAG (Komputerowy Rejestr Automatów do Gier) wynika, że w lokalu "D. (...)", był prowadzony przez E. sp. z o.o. punkt gier na automatach o niskich wygranych na podstawie decyzji IS-24-PPII/2/460/559/07/A ważnej od 20 czerwca 2008 r. do 19 marca 2014 r. Skarżąca w prowadzonym przez siebie barze zapewniła i stworzyła odpowiednie warunki aby nielegalna gra na automatach w ogóle mogła się odbywać. Doprowadziła do zainstalowania w skontrolowanym lokalu, niebędącym kasynem gry, automatów do gier, tworząc w ten sposób nielegalne miejsce urządzania gier hazardowych. Ponadto skarżąca nie ujawniła, kto zainstalował automat w lokalu, ani nie wskazała kto inny, a nie ona, urządzał gry na urządzeniach. Zatem skarżąca - posiadająca tytuł prawny do lokalu, w którym urządzane były gry, stała się podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. Zachowanie skarżącej nie sprowadzało się jedynie do "biernego" oddania w dzierżawę części powierzchni użytkowanego przez nią lokalu, lecz też na czynnym udziale w procesie urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W prowadzonym lokalu skarżąca zapewniła i stworzyła odpowiednie warunki do urządzania gier hazardowych. W tym celu wydzieliła w lokalu miejsce na zainstalowanie urządzeń do gier, zaangażowała się w udostępnianie automatów klientom baru utrzymując je w stanie stałej aktywności. Organ podkreślił, że urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, jest nie tylko osoba, która jest właścicielem automatów do gier i organizuje gry w celach komercyjnych, ale również osoba, stwarzająca komuś odpowiednie warunki do urządzania gier na automatach, uzyskująca z tego tytułu korzyści materialne.

Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS.

W motywach wyroku WSA powołał się na przepisy art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 6 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh oraz przywołał stan faktyczny sprawy opisany w decyzji Dyrektora IAS.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi, WSA wyjaśnił, że urządzającym gry jest każdy, kto bierze udział w procesie organizowania gier hazardowych, a bez czyjego udziału rozgrywanie gier na automacie byłoby w danych okolicznościach niemożliwe. Będzie to zatem zarówno właściciel automatu, który umożliwia rozgrywanie gier hazardowych, jak i osoba, która udostępnia lokal i stwarza odpowiednie warunki, aby urządzenie mogło prawidłowo funkcjonować.

WSA podzielił stanowisko organów, że zebrany materiał dowodowy daje podstawę do stwierdzenia, że skarżąca w sposób aktywny brała udział w urządzaniu gier na automatach. Skarżąca w prowadzonym przez siebie barze zapewniła i stworzyła odpowiednie warunki do urządzania gier hazardowych. W tym celu wydzieliła w lokalu miejsce na zainstalowanie urządzeń do gier, umożliwiła gościom baru nieskrępowany dostęp do automatów, utrzymując je w stanie aktywności. Przy czym bez znaczenia dla ustalenia udziału skarżącej w procederze urządzania nielegalnych gier w lokalu, WSA uznał brak dowodów na potwierdzenie, że skarżąca wypłacała wygrane, posiadała klucze do automatu czy serwisowała automat. WSA wyjaśnił, że proces urządzania gier nie ogranicza się bowiem tylko do zachowań związanych z bezpośrednią obsługą automatów, lecz polega przede wszystkim na podjęciu takich działań organizacyjnych, aby nielegalna gra na automatach w ogóle mogła się odbywać i skarżąca takie działania podjęła.

WSA stwierdził, że nieuzasadnione jest powoływanie się skarżącej na umowę łączącą ją z J. S. i na naklejkę znajdującą się na urządzeniach, z których wynika, że jego właścicielem jest D(...)s.r.c. Przede wszystkim dlatego, że w trakcie kontroli skarżąca przedłożyła umowę, która okazała się fałszywa. Podpis rzekomego kontrahenta – J. S. został podrobiony, co zostało potwierdzone opinią biegłego grafologa. Skarżąca nie ujawniła kto faktycznie podpisał umowę dzierżawy, kto zainstalował automaty, ani nie wykazała, że to nie ona, lecz inna osoba urządzała gry na tych urządzeniach.

WSA dodał, że z odpowiedzi na skargę wynika, że w lokalu skarżącej przeprowadzona były kolejna kontrola 20 października 2014 r., w wyniku której organ zatrzymał automaty do gier hazardowych.

Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku skarżącą go w całości. Wniosła o jego uchylenie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA ewentualnie uchylenia wyroku i rozpoznania skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: ppsa) prawa materialnego, a mianowicie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh przez błędną wykładnię wskazanej normy, a polegającą na uznaniu skarżącej za urządzającą gry na automatach, a to wobec przyjęcia stanowiska, że wystarczającym warunkiem umożliwiającym przypisanie skarżącemu odpowiedzialności administracyjnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry i wymierzenie kary pieniężnej jest rzekomy fakt podjęcia przez skarżącą niesprecyzowanych działań wobec automatów, podczas gdy działania skarżącej ograniczały się tylko do udostępnienia części powierzchni lokalu, nie ustalono nadto innych przejawów aktywności skarżącej udostępnienie części lokalu nie przesądza o urządzaniu tych gier przez skarżącą - tym bardziej w sytuacji, gdy ustalono, iż automaty znajdujące się w lokalu "D(...)" były własnością firmy D(...)s.r.c.;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z 121 § 1 art. 122, art. 124, art. 187 § 1 i art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.; dalej: op) poprzez przyjęcie, że na podstawie samego tylko faktu udostępnienie przez skarżącą powierzchni w lokalu "D(...)" możliwym jest ustalanie roli skarżącej w przedsięwzięciu urządzania gier na automatach, podczas gdy rola skarżącej ograniczała się tylko i wyłącznie do udostępnienie części powierzchni lokalu, dalszych zaś działań skarżąca podejmowała wobec tychże automatów, brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że skarżąca przyjęła na siebie szereg innych obowiązków związanych z procesem urządzania gier; a także przez bezpodstawne przyjęcie, że wydzielenie miejsca w lokalu, umożliwienie gościom dostępu do automatu było przejawem urządzania gier na automacie, podczas gdy samo tylko wynajęcie czy wydzierżawienie lokalu lub jego części nie przesądza ani o urządzaniu tych gier przez wynajmującego czy wydzierżawiającego; ponadto nie zgromadzonego żadnego dowodu potwierdzającego jakoby skarżąca utrzymywała automaty w stanie stałej aktywności - ten zaś przejaw aktywności skarżącej świadczyć ma o jej rzekomym zaangażowaniu w proces urządzania gier na automatach; przedmiotem zainteresowania skarżącej było jedynie udostępnienie powierzchni swojego lokalu pod działalność innego podmiotu;

3. art. 141 § 4 ppsa poprzez nieumieszczenie przez WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogłębionej oceny stanowiska w zakresie wykazania zaistnienia przesłanek do ukarania skarżącej karą pieniężną, a wymienionych w art. 89 ugh i ograniczenie się jedynie do omówienia okoliczności wynikających z samego tylko faktu udostępnienia części lokalu przez skarżącą bez wykazania, jakie faktycznie działania podejmowane były przez skarżącą wobec automatów do gier;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 121, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 op, poprzez przyjęcie, że organy orzekające w sprawie podjęły wszystkie niezbędne działania mających na celu dokładane wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz iż poczynione przez organy ustalenia są wystarczające do uznania, że skarżąca jest urządzającym gry na automatach, podczas gdy zgromadzony w trakcie postępowania materiał dowodowy nie uzasadnia przypisania stronie roli "urządzającego" gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, gdyż nie wykonywała jakichkolwiek czynności, które związane są z procesem urządzania gier, więc tym samym organy z zachowaniem wszelkich reguł postępowania nie zebrały i w sposób wyczerpujący oraz nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, poprzez nieuwzględnienie skargi i uznanie, iż organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, podczas gdy zaprezentowana definicja urządzającego grę na automatach nie jest prawidłowa nie oddaje istoty takiego zachowania, albowiem urządzenie gier na automatach to aktywne działanie danego podmiotu zmierzające do zorganizowania tego rodzaju gier lub zapewnienia ich sprawnego prowadzenia, a nie jedynie akceptowanie bądź nieprzeszkadzanie w podejmowaniu takich działań przez inny podmiot, co przypisane zostało skarżącej;

6. art. 151 ppsa, poprzez jego niezastosowanie w sprawie, w sytuacji, gdy organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, a wykazany w skardze do WSA.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz od skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA - w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa: COVID-19) sprawę skierowano na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Wobec zgłoszonego wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i wobec wydanego w sprawie zarządzenia o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, trzeba wskazać, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. W przypadku skierowania sprawy podlegającej rozpoznaniu na rozprawie na posiedzenie niejawne Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów.

Zauważyć należy też, że stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19 przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Skład orzekający NSA podziela pogląd, że wykładnia funkcjonalna przepisów ustawy COVID-19 nakazuje opowiedzieć się za dopuszczalnością rozpoznania skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym. Przytoczone regulacje należy traktować jako "szczególne" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ppsa. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. W niniejszej sprawie należało mieć też na uwadze ograniczone możliwości przeprowadzenia rozpraw we wszystkich sprawach przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (por. wyrok NSA z 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3743/21 i uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże).

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 ppsa. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Z zarzutów skargi kasacyjnej, które oparte zostały na obydwu podstawach określonych w art. 174 ppsa wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska WSA, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora IAS w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie wniesionej na nią skargi na podstawie art. 151 ppsa. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że przeprowadzone przez organ ustalenia faktyczne, wobec ich prawidłowości, uzasadniały po pierwsze, przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, po drugie, zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie przez organy administracji oceny, że stanowiące przedmioty kontroli automaty do gier służyły do urządzaniu na nich gier, o których mowa w art. 2 ust. 3-4 ugh, a w konsekwencji oceny odnośnie do zaktualizowania się znamion – przypisanego skarżącej – deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry i po trzecie, nałożenie na nią na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh kary pieniężnej w wysokości 36.000 zł za urządzanie gier hazardowych na automatach poza kasynem gry, który to przepis prawa w związku z tym, że nie jest przepisem technicznym w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, mógł stanowić materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadniają twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku WSA, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. Innymi słowy, zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają trafności stanowiska WSA, że kontrolowana przez ten sąd decyzja nie jest niezgodna z prawem.

Odpowiadając w punkcie wyjścia na zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (pkt 3. petitum skargi kasacyjnej) trzeba stwierdzić, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia wymienionego przepisu prawa zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia.

Zupełnie inną kwestią jest natomiast – co w kontekście odnoszącym się do zarzucanego sposobu, czy też formy naruszenia art. 141 § 4 ppsa trzeba podkreślić – siła przekonywania zawartych w nim argumentów, co prowadzi z kolei do tego wniosku, że brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez WSA jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem WSA nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu odnośnie do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np.: wyroki NSA z: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe przywołane wyroki tamże).

Nie są również usprawiedliwione zarzuty, na gruncie których – podnosząc naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 187 § 1, art. 210 § 4 op oraz art. 145 § 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 op (odpowiednio zarzuty z punktu 1, 5, 2 i 4 petitum skargi kasacyjnej) – skarżąca kasacyjnie podważa zgodność z prawem zaskarżonego wyroku z pozycji argumentacji zmierzającej do wykazania braku prawidłowości przyjętych za podstawę wyrokowania w sprawie ustaleń faktycznych, które – jej zdaniem – nie były (najogólniej rzecz ujmując) wystarczające dla przypisania jej cech podmiotu urządzającego gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 ugh. Zwłaszcza, że – według skarżącej kasacyjnie – ma się temu również sprzeciwiać przywołany przepis prawa, który nie uzasadnia, aby o zaistnieniu deliktu, o którym w nim mowa można było wnioskować tylko i wyłącznie na tej podstawie, że strona udostępniła innemu podmiotowi część należącego do niej lokalu sama nie angażując się aktywnie w urządzanie gier hazardowych na automacie do gier zainstalowanym w należącym do niej lokalu.

Odpowiadając na te zarzuty – których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie – trzeba przede wszystkim podnieść, że z art. 89 ust. 1 ugh jasno wynika, że na jego gruncie ustawodawca penalizuje zasadniczo (dwa) różne rodzaje nagannych i niepożądanych zachowań, stanowiących dwa odrębne delikty prawa administracyjnego. Stąd też nie bez powodu – gdy odwołać się do argumentu z racjonalności działań prawodawcy oraz zasady określoności przepisów prawa represyjnego – ich znamiona podmiotowe oraz przedmiotowe, w celu zindywidualizowania tych deliktów w zakresie odnoszącym się do penalizowania naruszeń odrębnych od siebie sankcjonowanych przepisów ustawy o grach hazardowych, ustawodawca opisał w wyraźnie różny i odbiegający od siebie sposób. Jednoznaczne odróżnienie od siebie tych deliktów, znajdujące potwierdzenie w konstrukcji art. 89 ust. 1 ugh, skutkowało zróżnicowaniem sposobu określenia, a tym samym i wysokości kar pieniężnych nakładanych na podmiot dopuszczający się ich popełnienia. Wyraźnie wynika to z art. 89 ust. 2 ugh. Zgodnie z tym przepisem, wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 – wynosi 100% przychodu, w rozumieniu odpowiednio przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych albo przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, uzyskanego z urządzanej gry, zaś w przypadkach, o których stanowi ust. 1 pkt 2, kara ta wynosi 12.000 zł od każdego automatu.

Z powyższego wynika, że celem działania prawodawcy materializującym się w treści art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh było penalizowanie zachowań polegających na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry (w tym w szczególności restytucja niepobranych należności i podatku od gier oraz kompensowanie strat budżetu Państwa poniesionych w związku z nielegalnym urządzaniem gier hazardowych na automatach) oraz przeciwdziałanie tym zachowaniom, jako niepożądanym.

Jeżeli tak, to za nie mniej uzasadniony trzeba uznać ten wniosek, że wobec jednoznacznej treści przywołanego przepisu prawa, za prawnie relewantne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą, należy uznać po pierwsze, fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub ust. 5 ugh, a po drugie, ten zasadniczy dla bytu omawianego deliktu administracyjnego fakt, że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry. Przy tym, co trzeba podkreślić w opozycji do stanowiska skarżącej, że nie jest to bez znaczenia dla oceny odnośnie do braku jego zasadności, w tym zwłaszcza w zakresie w jaki skarżąca podnosi brak wystarczających postaw do przypisania jej deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry. Z treści art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh nie wynika, aby do znamion deliktu, o którym w nim mowa – a co za tym idzie do zbioru faktów podlegających ustaleniu w postępowaniu w sprawie nałożenia kary pieniężnej – należało czerpanie zysków z urządzania gier hazardowych, w sposób o którym mowa w przywołanym przepisie prawa. Na jego gruncie – jak powyżej już wyjaśniono – penalizowane jest zachowanie polegające na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, a z punktu widzenia oceny odnośnie do zaktualizowania się znamion tego deliktu administracyjnego nie jest istotne, czy podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry czerpał z nich zysk. Nie ma również żadnego prawnego znaczenia to, czy podmiot ten gry legitymował się koncesją lub zezwoleniem, czy też nie.

W korespondencji do powyższego trzeba podnieść, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16 wyjaśniono, że "Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem – od 14 lipca 2011 r. także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry – podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.", a podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której – jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. – nie może uzyskać, ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać.

Jeżeli na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, a przepis ten jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach, to w odpowiedzi na stanowisko podważające zasadność przypisania stronie deliktu, o którym mowa w przywołanym przepisie prawa oraz zasadność uznania jej za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry trzeba podnieść, że w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Znajduje to uzasadnienie w potrzebie uwzględniania szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", która jest motywowana zarówno przedmiotem i istotą regulowanych ustawą o grach hazardowych postępowań w sprawach nałożenia kary pieniężnej, jak i koniecznością zapewnienia realnego systemu kontroli oraz skuteczności przewidzianych przez ustawodawcę sankcji.

Jakkolwiek więc ustawa o grach hazardowych – w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie – nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w jej art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", o czym mowa była powyżej, w pełni zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie sprawności oraz stałej aktywności, umożliwiającym ich funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Przedstawione rozumienie "urządzania" potwierdza również – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html.) "Urządzanie", to wedle powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również – a trzeba to podkreślić – "stwarzanie komuś odpowiednich warunków".

W świetle powyższego za uzasadnione należy więc uznać stwierdzenie, że dokonana przez organy i zaakceptowana przez WSA ocena zachowania skarżącej kasacyjnie odpowiada sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej rekonstruowanej z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, w przedstawionym powyżej jego rozumieniu. Oznacza to, że dokonana przez organy subsumpcja ustalonego w sprawie stanu faktycznego – w odniesieniu do tych jego aspektów, które dotyczyły roli skarżącej w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego – pozwala na przyjęcie, że była ona urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W efekcie przeprowadzona przez WSA kontrola prawidłowości tego procesu subsumpcji była prawidłowa.

Odwołując się do przedstawionego powyżej rozumienia art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, w tym zwłaszcza do desygnatów zwrotu "urządzania gier na automatach", czy też "urządzania gier hazardowych", którym na gruncie tego przepisu operuje ustawodawca, trzeba przyjąć, że istota jego rdzenia znaczeniowego wyraża się w tworzeniu (współtworzeniu, uczestniczeniu w tworzeniu) warunków do urządzania gier hazardowych na automatach.

Tym samym, jeżeli "urządzanie", to "stwarzanie odpowiednich warunków", to w rozpatrywanej sprawie wprost i bezpośrednio należy to odnieść właśnie do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępnianie samych gier na automatach poza kasynem gry. W okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy – który nie został skutecznie zakwestionowany, o czym mowa dalej – polegało to na tym, że skarżąca udostępniła część lokalu, w którym prowadziła własną działalność gospodarczą w celu ulokowania i zainstalowania w nim automatu do gier hazardowych. Tym samym oraz w tenże właśnie sposób udostępniała automaty do gier hazardowych grającym, i taki też był – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – cel podejmowanego przez nią działania, a to zważywszy również na to, że z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, należący do skarżącej lokal był lokalem ogólnodostępnym. Zasadności tego wniosku w żadnym stopniu nie podważa okoliczności przedstawienia przez stronę umowy dzierżawy powierzchni lokalu zawartej z D(...) s.r.c J. S. , która okazała się fałszywa, ponieważ podpis kontrahenta strony został – co ustalono ponad wszelką wątpliwość – podrobiony. Przeciwnie, okoliczność ta dowodzi zasadności prezentowanych wniosków, bo w jej świetle za uprawnione należałoby uznać twierdzenie, że decyzja o zainstalowaniu automatów do gier w lokalu "D (...)" została podjęta przez skarżącą świadomie. Nie sposób jest bowiem założyć, aby wbrew jej woli doszło do zainstalowania automatów do gier hazardowych w wymienionym lokalu – która tym samym oraz niezależnie od dotychczas prowadzonej w tymże lokalu działalności gospodarczej – wraz z zainstalowaniem w nim automatów do gier hazardowych – rozpoczęła również działalność polegająca na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry.

Tym samym, połącznie wymienionych składników majątkowych, a mianowicie lokalu użytkowego skarżącej oraz zainstalowanego w nim automatów do gier – na co skarżąca wyraziła zgodę – umożliwiało uruchomienie na nim gier w sposób i w miejscu dostępnym dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w przedstawionym powyżej rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Powyższe, nie pozostaje bez wpływu na ocenę odnośnie do braku zasadności zarzutów adresowanych wobec faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia (pkt 2 i 4 petitum skargi kasacyjnej). Zwłaszcza, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby skarżąca wyjaśniła w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle art. 174 pkt 2 w zw. z art. 176 ppsa (zob. w tej mierze np. wyroki NSA z: 9 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3619/21; 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2084/13; 27 listopada 2014, sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13; 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2575/13), na czym dokładnie miałoby polegać naruszenie przez WSA wymienionych przepisów prawa, jako wzorców kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz na czym miałby polegać istotny wpływ ich naruszenia na wynik sprawy.

Co więcej, w świetle powyżej przedstawionych argumentów, prezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w jej art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz oceny odnośnie do prawidłowości ustalenia i oceny istotnych w sprawie faktów, w żadnym stopniu, ani też zakresie nie podważa eksponowanie w skardze kasacyjnej tego, że działanie skarżącej ograniczało się "tylko i wyłącznie do udostępnienia części lokalu innemu podmiotowi".

Skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą nie może odnieść również zarzut naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa (pkt 6 petitum skargi kasacyjnej). W związku z tym bowiem, że przywołane przepisy prawa mają charakter tzw. przepisów wynikowych, nie mogą stanowić samoistnej podstawy kasacyjnej (por. np. wyroki NSA z: 11 września 2020 r., sygn. akt II GSK 2989/17; 20 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 425/18; 15 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 297/16; 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2547/17; 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2077/10).

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 oraz art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, ze zm.), zasądzając od skarżącej na rzecz organu 2.700 zł, kwota ta stanowi wynagrodzenie radcy prawnego organu, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu pierwszej instancji.