Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 405/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 45
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skarg B.P. i J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku B.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2012 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] listopada 2012 r., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [....] marca 1979 r., nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez zabudowań, składającego się z nieruchomości oznaczonych, jako działki ewidencyjne o numerach [...], o łącznej powierzchni [...]ha, położonego na terenie dzielnicy [...] [...], obręb [...], stanowiącego byłą własność M. i S. małżonków B.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] listopada 2012 r. oraz prośbą o przywrócenie terminu do jego wniesienia wystąpił B.P. Skarżący podniósł, że:

1) decyzja Naczelnika nie weszła do obrotu, bowiem nie została prawidłowo doręczona małżonkom B.;

2) S.B., we wniosku o przejęcie gospodarstwa, prosił jedynie o przejęcie gospodarstwa w zarząd, nie zaś przejęcie własności przez Skarb Państwa;

3) małżonka S.B. nie określiła komu gospodarstwo to miałoby być przekazane;

4) na dokumentach zgromadzonych w toku postępowania prowadzonego przez Naczelnika sporządzane zostały adnotacje i dopiski, które nie zostały opatrzone, m.in. datą ich sporządzenia (wnioskodawca poddał także w wątpliwość czy rzeczywiście pochodzą one od osób, które te adnotacje i dopiski podpisały);

5) małżonka rolnika – M.B. nie spełniała kryterium wieku do przyznania emerytury, miała bowiem ukończone [...] lata;

6) J.K. stale pracował w gospodarstwie rolnym, wobec czego spełniał warunki do nabycia nieruchomości.

Postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z [...] listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wyrokiem z [...] października 2013 r., sygn. akt [...], oddalił skargę na postanowienie Ministra z [...] stycznia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z [...] listopada 2015 r., sygn. akt [...] uchylił wyrok Sądu I instancji oraz postanowienie Ministra z [...] stycznia 2013 r. Postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przywrócił termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister wskazał, że legitymacja B.P. do występowania w postępowaniu w charakterze strony została ustalona na podstawie postanowień Sądu Rejonowego dla [...]: z [...] października 1984 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S.B. i z [...] grudnia 2004 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M.B., a także umowy sprzedaży udziałów w spadku po S.B. na rzecz B.P. z [...] sierpnia 2001 r., rep. [...], sporządzonej przez notariusza Z.K.

Organ nadzoru wyjaśnił, że materialną podstawę decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1979 r. stanowił art. 45 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa, na podstawie art. 3 ustawy było możliwe w przypadku łącznego ziszczenia się dwóch przesłanek:

1) złożenia przez rolnika, będącego właścicielem, wniosku dotyczącego przejęcia

jego gospodarstwa i zgody małżonka na przejęcie;

2) alternatywnego zaistnienia jednej z trzech okoliczności, a mianowicie: brak było następców albo też następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego ewentualnie odmówił przejęcia gospodarstwa.

Z dokumentów, w tym m.in. z aktu własności ziemi z [...] lutego 1975 r., nr [...] oraz skróconego odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, że małżonkowie B. byli właścicielami opisanego gospodarstwa rolnego, położonego w obrębie [...].

Z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa (data wpływu [...] października 1978 r.) wystąpił S.B. Z oświadczenia z [...] lutego 1979 r. oraz innych zgromadzonych w sprawie dokumentów (np. pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 1978 r., nr [...]) wynika, że małżonka rolnika – M.B. miała wiedzę o wniosku S. B. i wyrażała zgodę na przekazanie gospodarstwa na własność Państwa. Nie ma więc wątpliwości, że S.B. złożył wniosek o przejęcie gospodarstwa, a jego małżonka – M.B. się na to zgodziła.

Odnosząc się do spełnienia drugiego warunku przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, dotyczącego następcy Minister wskazał, że art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy określał, że przez pojęcie "następca" należało rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika, a także jego pasierbów i wychowanków, którzy mieli kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia, nie byli inwalidami I lub II grupy. W przypadku braku takich osób, następcą mógł być spełniający te warunki współwłaściciel przekazywanego gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z rozporządzeniem Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 z póżn. zm.) dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez nabywcę nieruchomości rolnej było, na dzień [...] marca 1979 r., świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Minister podniósł, że S.B. we wniosku o przejęcie gospodarstwa wskazał, że nie ma dzieci, natomiast M.B. w swoim oświadczeniu podała również, że małżonkowie nie mają następców.

Organ wskazał, że pismami z [...] lutego 2012 r. i z [...] czerwca 2012 r. zwracał się do [...] S.B. – J.K. o nadesłanie dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na wezwanie J.K. nie nadesłał żądanych dokumentów. Podał, że legitymuje się kwalifikacjami praktycznymi, tj. m.in. pracą w przejmowanym gospodarstwie. W związku z tym, że J.K. nie przedłożył dokumentów potwierdzających formalne kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego Minister przyjął, że nie spełniał on warunków do uznania go za następcę w świetle art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy, a tym samym druga przesłanka przejęcia gospodarstwa przez Państwo została spełniona.

Odnosząc się do zarzutu, jakoby decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] nie weszła do obrotu, bowiem nie została prawidłowo doręczona małżonkom B. Minister stwierdził, że przy rozdzielniku decyzji, obok danych byłych właścicieli gospodarstwa widnieje podpis "B.", co świadczy o tym, że M.B. zapoznała się z jej treścią bądź osobiście ją odebrała. Ze zwrotnego poświadczenia odbioru decyzji wynika natomiast, że została ona doręczona S.B., którego podpis widnieje na tym dokumencie.

W ocenie Ministra zgromadzony materiał dowodowy, w tym przede wszystkim decyzja Naczelnika Dzielnicy [...], która nie została zakwestionowana przez byłych właścicieli, jak również dokumenty poprzedzające jej wydanie, w tym m.in. zawiadomienie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 1978 r., nr [...] o wysokości emerytury z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, świadczą o tym, że małżonkowie B. mieli świadomość i wolę przekazania własności gospodarstwa rolnego Państwu, w zamian za co otrzymali świadczenie emerytalne.

Rozpatrując zarzut, jakoby na dokumentach zgromadzonych w toku postępowania prowadzonego przez Naczelnika sporządzane zostały adnotacje i dopiski, które nie zostały opatrzone, m.in. datą ich sporządzenia, a ponadto nie wiadomo, czy rzeczywiście pochodzą one od osób, które te adnotacje i dopiski podpisały, Minister uznał, że jest on bezpodstawny. Treść notatek i dopisków czynionych na dokumentach znajduje bowiem potwierdzenie w pozostałej dokumentacji, a przede wszystkim w decyzji Naczelnika z [...] marca 1979 r., która była zgodna z wolą byłych właścicieli gospodarstwa. Organ nadzoru, oceniając całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie znalazł podstaw do zakwestionowania ich treści. Jednocześnie wskazał, że nie ma on kompetencji do weryfikacji autentyczności tych notatek, dopisków i podpisów.

Odnosząc się do zarzutu niespełnienia przez M.B., w dacie przejęcia gospodarstwa, kryterium wieku do przyznania emerytury Minister stwierdził, że zgodnie z art 9 ust. 1 ustawy, emerytura przysługuje łącznie obojgu małżonkom, choćby wiek emerytalny osiągnął tylko jeden z małżonków.

Skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r. złożyli B.P. - sprawa o sygn. akt [...] i J.K. - sprawa o sygn. akt [...]. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ppsa, zarządził połączenie tych spraw do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Skarżący zarzucili naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji,

2) art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, poprzez nieuznanie, że decyzja z [...] marca 1979 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa podczas, gdy S.B. nie złożył wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego lecz wniosek o przejęcie w zarząd gospodarstwa rolnego. Natomiast M.B., jako nie spełniająca kryterium wieku, nie mogła skutecznie wnioskować w sprawie przejęcia gospodarstwa. Z kolei decyzja o przejęciu nie była decyzją administracyjną, skoro ujawienie jej w księdze wieczystej pozostawało w gestii rolnika.

3) zasad kpa, a także zasad konstytucyjnych, m.in. zasady praworządności, zasady oficjalności i zasady pisemności oraz zasady pogłębiania zaufania, poprzez ich niezastosowanie, które skutkowało uznaniem, że "wniosek o przyjęcie w zarząd" jest wnioskiem o przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa; wypełnienie/podpisanie ankiety ZUS dotyczącej emerytury przez małżonkę S.B. traktowane jest jako jej zgoda na przekazanie gospodarstwa (podczas, gdy nie przysługiwało jej prawo do emerytury), napis długopisem "[...]" na rozdzielniku decyzji jest tożsamy z doręczeniem, mimo, że nie widnieje przy tym data, uznanie zwrotnego potwierdzenia odbioru, datowanego na długo po rzekomym uprawomocnieniu się decyzji, jako doręczenie tejże decyzji; adresowanie decyzji w rozdzielniku do obojga małżonków podczas, gdy każdy z nich powinien otrzymać taką decyzję osobno, brak upoważnienia dla osoby wystawiającej decyzję, budzący wątpliwości podpis przy pieczęci prawomocności,

4) art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, poprzez nieuznanie, że decyzja z [...] marca 1979 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa i nie weszła do obrotu prawnego, ponieważ nie została w sposób przewidziany prawem doręczona stronom postępowania, ani ogłoszona, a zatem w świetle art. 110 kpa (art. 102 kpa w 1979 r.) nie wiąże ona organu, który ją wydał, a w konsekwencji także innych organów administracji publicznej, stron oraz sądów. Decyzja nie została doręczona w sposób prawidłowy, w związku z czym nie mogła się uprawomocnić, sfałszowany został podpis B.F. przy pieczęci prawomocności, a podpis [...] pod decyzją nie wiadomo do kogo należy, w jakim czasie powstał i co miałby oznaczać, co w ocenie skarżącego dostrzegł Sąd Najwyższy w postanowieniu z [...] maja 2013 r., sygn. akt [...], a zwrotne potwierdzenie odbioru z nieczytelnym podpisem, datowane jest na długo po rzekomym uprawomocnieniu się decyzji.

5) art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, poprzez nieuznanie, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa podczas, gdy brak jest dla B.F. uprawnienia od Naczelnika Dzielnicy [...] do podpisywania decyzji oraz stwierdzania jej prawomocności. Do akt sprawy nigdy nie zostało załączone stosowne upoważnienia dla B.F. Ustawa z 27 października 1977 r. jest ustawą szczególną i nie przewidywała upoważnień.

6) art. 156 § 1 pkt. 5 kpa, poprzez brak uznania że decyzja z [...] marca 1979 r. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały z uwagi na to, że decyzja nie została doręczona w sposób prawidłowy stronom postępowania, a Skarb Państwa nie uzyskał wpisu w księdze wieczystej, jak również nieruchomość została podzielona, sprzedana i należy obecnie do różnych osób trzecich;

7) art. 44 ustawy z 27 października 1977 r., poprzez błędne uznanie, że zgoda M.B. mogła być dorozumiana podczas, gdy winno zostać wykazane, że przedłożony został dokument zawierający wyrażenie zgody przez współmałżonka lub potwierdzenie przez niego czynności prowadzącej do przekazania gospodarstwa. Zgoda małżonka na czynność przekraczającą zwykły zarząd, jaką jest przekazanie gospodarstwa na Skarb Państwa powinna mieć szczególną formę;

8) art. 7 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a w szczególności nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego na okoliczność czy ręczne podpisy pod tekstem uzasadnienia decyzji z [...] marca 1979r. na pieczęci "z upoważnienia Naczelnika Dzielnicy [...] Kierownik Wydziału [...], [...] i [...] [...]" nakreśliła ta sama osoba, co na pieczęci o w/w treści pod adnotacją widniejącą na decyzji o treści "decyzja niniejsza stała się ostateczna i podlega wykonaniu";

9) art. 7 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego na okoliczność autentyczności złożonego podpisu przez S.B. na: podaniu o przejęcie na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego, karcie informacyjnej w sprawie emerytury, podaniu o przesunięcie terminu, podczas gdy nawet laik może zauważyć, że większość podpisów S.B. i M.B. były nakreślone tym samym charakterem pisma, pisanym wprawną ręką, a nie schorowanego starszego rolnika.

10) art. 7 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z oświadczenia J.K. z [...] października 2016 r. wraz z dowodami o posiadaniu kwalifikacji, gdyż stale pracował w gospodarstwie rolnym, którego był współwłaścicielem, prowadził produkcję rolną, opłacał także podatki oraz składki na fundusz ubezpieczenia społecznego rolników - dlatego spełniał warunki wymagane. Ponadto zamieszkiwał i prowadził gospodarstwo rolne [...] S.B.

11) art. 77 § 1 kpa, poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności nieustalenie do kogo należał podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, które datowane jest na czas po rzekomym uprawomocnieniu się decyzji

12) art. 77 § 1 kpa, poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego zarówno do podpisu B.F. na decyzji z [...] marca 1979 r., jak i autentyczności złożonego podpisu przez S. B. na: podaniu o przejęcie na skarb Państwa gospodarstwa rolnego, karcie informacyjnej w sprawie emerytury, podaniu B.S. o przesunięcie terminu, brak rozpatrzenia sprawy w świetle oświadczenia J.K., mimo, że dokument ten jest znany organowi.

Skarżący wnieśli o: - dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego na okoliczność, czy ręczne podpisy pod tekstem uzasadnienia decyzji z [...] marca 1979 r., na pieczęci "z upoważnienia Naczelnika Dzielnicy [...] Kierownik Wydziału [...], [...] i [...] [...]" nakreśliła ta sama osoba, co na pieczęci o w/w treści pod adnotacją widniejącą na decyzji o treści "decyzja niniejsza stała się ostateczna i podlega wykonaniu";

- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii wyżej wskazanego biegłego na okoliczność autentyczności złożonego podpisu przez S.B. na: podaniu o przejęcie na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego, karcie informacyjnej w sprawie emerytury, podaniu o przesunięcie terminu.

Skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2017 r. i decyzji tego organu z [...] listopada 2012 r. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniach skarg.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] września 2018 r. pełnomocnik skarżącego J.K. cofnął wnioski dowodowe o dopuszczenie dowodów z opinii biegłego do spraw badania pisma. Skarżący B.P. wniosek ten pozostawił do uznania Sądu.

Sąd oddalił wniosek B.P. o dopuszczenie dowodów z opinii biegłego do spraw badania pisma, gdyż zgodnie z art. 106 § 3 ppsa Sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 kpa wynika, że przepisy, na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji nie mogą być w żadnym przypadku interpretowane rozszerzająco.

Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że w postępowaniu nadzorczym nie można rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym.

Z zarzutów skarg de facto wynika, że skarżący oczekują ponownego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją wydaną w postępowaniu zwykłym.

W postępowaniu dowodowym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, nie przeprowadza zaś nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a zatem koncentruje swoje zainteresowanie przede wszystkim na poszukiwaniu wad materialnoprawnych, gdyż w postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa jako organ kasacyjny.

Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 kpa, to może ono mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Natomiast w kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07, lex nr 468745). Rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki NSA: z 13 XII 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z 21 X 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa - decydują takie przesłanki jak: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a także skutki, które wywołuje decyzja.

Analiza postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją nie uzasadnia uznania, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1979 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieodpłatnie gospodarstwa rolnego dotknięta jest wadami, o których mowa w art. 156 § 1 kpa, w tym wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z [...] marca 1979 r. została wydana na podstawie art. 45 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zgodnie z treścią tego przepisu w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo.

Treść decyzji z [...] marca 1979 r. (zarówno w rozstrzygnięciu - " po rozpatrzeniu wniosku", jak i w uzasadnieniu - "Ob. B.S. lat [...] złożył wniosek o przejęcie") wskazuje, że została ona wydana na wniosek S.B. Także z pisma z [...] października 1978 r. wynika, że z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa na Skarb Państwa wystąpił S.B. Wprawdzie w piśmie tym zawarto sformułowanie, że przejęcie ma nastąpić w zarząd, jednakże sformułowanie to nie ma znaczenia, gdyż regulacje prawne nie przewidywały przejęcia prywatnych gospodarstw w zarząd w zamian za emeryturę czy też rentę. Poza tym w piśmie z [...] listopada 1978 r. S.B.zwrócił się do Naczelnika o przesunięcie terminu przejęcia gospodarstwa (a nie zarządu) na styczeń 1979 r. Oznacza to, że byłemu właścicielowi niewątpliwie chodziło o przejęcie gospodarstwa w zamian za świadczenie emerytalne, a nie o przekazanie go w zarząd. Ubocznie należy podkreślić, że przepisy ustawy nie wymagały złożenia wniosku w formie pisemnej. Wniosek mógł być złożony w dowolnej formie, gdyż przepisy nie wymagały do tego żadnej szczególnej formy.

Jednakże w niniejszej sprawie fakt złożenia wniosku przez S.B. jest niewątpliwy. Wobec tego zarzuty skarg w tej kwestii są chybione.

Należy zauważyć, że na piśmie z [...] października 1978 r. znajduje się także podpis M.B. opatrzony tą samą datą, chociaż złożony pod adnotacją "Wydano kartę informacyjną otrzymała Ob. B.". Złożenie przez współwłaścicielkę podpisu na wniosku męża o przekazanie gospodarstwa, niewątpliwie oznacza, że M. B. miała wiedzę i w pełni akceptowała żądanie męża odnośnie przekazania gospodarstwa na rzecz Państwa. Potwierdzeniem tego jest także pismo z [...] lutego 1979 r. zatytułowane "Oświadczenie", podpisane przez M.B. (po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej z art. 247 kk), a przyjęte przez pracownika Z.K., w którym M.B. informuje m.in., że nie ma następców, wskazuje, że na gospodarstwie pracuje od 1945 r., podaje powierzchnię i miejsce położenia gospodarstwa oraz oświadcza, że za emeryturę przekazuje ziemię, bez budynku. O ile złożenie przez małżonkę podpisu na wniosku męża może wskazywać na akceptację jego decyzji w kwestii przekazania gospodarstwa na rzecz Państwa, to niewątpliwie pismo z [...] lutego 1979 r. jest wyraźnym wnioskiem M.B. dotyczącym przejęcia gospodarstwa. Także na piśmie wnioskodawcy z [...] października 1978 r. znajduje się adnotacja: "Obecna w tut. Wydziale Ob. B. oświadcza, że przekazanie dotyczy tylko gruntu- bez zabudowań- odnośnie działki zawiadomi w terminie późniejszym po uzgodnieniu z mężem". Adnotacja ta koresponduje z wnioskiem - "Oświadczeniem" M.B. z [...] lutego 1978 r. Wobec tego zarzuty skarg odnośnie naruszenia w postępowaniu zwykłym przepisu art. 44 ustawy są chybione.

Odnosząc się do zarzutu następcy, wskazać należy, że jak wynika z treści decyzji Naczelnika organ w postępowaniu zwykłym badał czy istnieją następcy i ustalił, m.in. w oparciu o oświadczenia wnioskodawców, że następców takich nie ma. Organ nadzoru prawidłowo wskazał na ówcześnie obowiązujące przepisy prawa materialnego i właściwie je zinterpretował, tj. przepisy ustawy z 27 października 1977 r., w tym rozumienia pojęcia kwalifikacji rolnych. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności gospodarstw rolnych, znoszenia współwłasności takich gospodarstw oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych stanowił, że dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez następcę jest świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego.

Skarżący J.K. wezwany przez organ nadzoru do przedłożenia dokumentów odnośnie kwalifikacji, nie przedłożył ich. Natomiast złożenie aktu własności ziemi, z którego wynika, że był on współwłaścicielem gospodarstwa rolnego było niewystarczające, wobec treści wyżej powołanego przepisu.

Wobec tego prawidłowo zarówno Naczelnik jak i organ nadzoru uznały, że w dacie wydania decyzji Naczelnika, tj. [...] marca 1979 r. małżonkowie B. nie mieli następców. Po za tym nie sposób wymagać od organu, aby poszukiwał następcy, skoro sami właściciele zapewniali, że następców nie mają.

Niezasadne są zarzuty skarg dotyczące niedoręczenia decyzji. Otóż w akrach administracyjnych znajduje się zwrotne poświadczenie odbioru decyzji, pokwitowane przez S.B. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wskazany jest numer decyzji z [...] marca 1979 r. Natomiast na ostatniej stronie decyzji, w rozdzielniku decyzji jest podpis "[...]". Fizyczny brak zwrotnego poświadczenia odbioru decyzji M.B. nie musi oznaczać, że decyzja ta nie została jej doręczona. Organ powinien brać też pod uwagę inne dowody wskazujące, że strona zapoznała się z treścią decyzji lub, że decyzja ta została jej doręczona. Jednym z tych dowodów jest podpis na ostatniej stronie decyzji. Decyzja ta była podstawą do przyznania małżonkom B. świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które pobierali aż do śmierci. Wobec tego nie sposób przyjąć, aby M.B. a nie miała wiedzy o wydaniu decyzji, tym bardziej, że wnioskowała o przekazanie gospodarstwa Państwu. Poza tym zarzut niedoręczenia decyzji M.B. może stanowić przesłankę wznowieniową i nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu o stwierdzenie nieważności.

Odnosząc się do zarzutów niewykonalności decyzji wskazać należy, że przez niewykonalność można rozumieć zarówno niewykonalność faktyczną, jak i prawną. Niewykonalność decyzji ma charakter faktyczny, kiedy już w momencie wydania decyzji istnieje przeszkoda o charakterze faktycznym, obiektywnie wykluczająca określone działanie (m.in. ze względu na poziom wiedzy technicznej, rozwój technologii, zniszczenie rzeczy). Niewykonalność prawna oznacza niemożność zastosowania się do dyspozycji rozstrzygnięcia z uwagi na istniejący w obowiązującym prawie zakaz lub nakaz określonego zachowania pozostającego w sprzeczności z wydaną decyzją. Żadna z tak opisanych przesłanek nie zachodzi w odniesieniu do kontrolowanej w niniejszym postępowaniu nieważnościowym decyzji.

Natomiast powoływane przez skarżących postanowienie Sądu Najwyższego z 23 maja 2013 r., sygn. akt I CSK 492/12 nie przesądziło zarówno kwestii niewykonalności jak i ostateczności czy też nieostateczności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1979 r. Otóż Sąd Najwyższy uchylając postanowienie Sądu Okręgowego w przedmiocie wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej polecił zbadanie zarzutów uczestników (skarżących) dotyczących, w ich ocenie, wad i niejasności dokumentu w postaci decyzji z [...] marca 1979 r. Jednakże Sąd w żaden sposób nie przesądził zarówno kwestii ostateczności jak i wykonalności tej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skarg dotyczących podpisu pod decyzją i umocowania do działania B.F. do wydania decyzji z upoważnienia Naczelnika Dzielnicy [...], wskazać należy, że zgodnie z § 13 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 1975 r. w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowych (Dz. U. Nr 17 poz. 93) terenowe organy administracji państwowej ustalają statuty organizacyjne podległych im urzędów. Zgodnie z ust. 2 pkt 3) tego przepisu statut organizacyjny powinien w szczególności zawierać zakres spraw, które poza zastrzeżonymi przez terenowy organ administracji państwowej do własnej aprobaty będą załatwiane z upoważnienia tego organu przez dyrektorów (kierowników) wydziałów. Zgodnie z § 13 ust 3 rozporządzenia terenowy organ administracji państwowej może poza statutem upoważnić innych pracowników wydziałów do załatwiania określonych spraw w jego imieniu, w tym również do wydawania decyzji administracyjnych. Jednakże należy podkreślić, że jeżeli z lektury decyzji w odniesieniu do jej podpisu, treści pieczęci wynika, że podejmujący rozstrzygnięcie działa z umocowania do podejmowania decyzji, to brak jest podstaw do kwestionowania takiego umocowania, czy też żądania dołączenia do akt sprawy odrębnego pisemnego umocowania w tym zakresie (por. wyroki: NSA -sygn. akt OSK 1725/04, WSA w Rzeszowie sygn. akt IISA/Rz 575/08). Wobec powyższego zarzuty te nie są zasadne.

Odnośnie zarzutów dotyczących niepowołania biegłych do spraw badania pisma, na okoliczność autentyczności podpisów B.F. i S.B. wskazać należy, że badanie i rozstrzyganie kwestii autentyczności podpisów nie pozostaje w gestii organów administracji publicznej.

Zarzuty niespełnienia przez M.B. wieku do przyznania świadczenia emerytalnego są chybione, gdyż zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy emerytura przysługuje łącznie obojgu małżonkom, choćby wiek emerytalny osiągnął tylko jeden z nich.

Podsumowując stwierdzić należy, że prawidłowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] nie jest dotknięta żadną z wad wskazanych w art. 156 § 1 kpa.

Sąd nie podzielił także zarzutów naruszenia przez organy przepisów postępowania.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, stąd też za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, bowiem decyzja Ministra z [...] listopada 2012 r. była prawidłowa

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku - z mocy art. 151 ppsa.