Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 228/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 , 1b, 5 pkt 1 i ust. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 6 pkt 8
journal: Dz.U. 2017 poz 1428
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin
article: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j, art. 33 ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1100
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
article: art. 107 § 3, art. 140
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędziowie WSA Tomasz Grossmann (spr.) WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. P. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2022 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 2022 r. ([...]) o odmowie przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, S. P..

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy.

W dniu [...] października 2021 r. M. P. (dalej jako "wnioskodawca" lub "skarżący") wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, urodzoną [...] r.

Decyzją z [...] listopada 2021 r. ([...]) Prezydent Miasta L. (dalej jako "Prezydent Miasta" lub "organ I instancji") odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując jako podstawę prawną odmowy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej w skrócie "u.ś.r.") oraz fakt, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności S. P. wynika, że jej niepełnosprawność istnieje od [...]. roku życia, a niepełnosprawność w stopniu znacznym – od [...] czerwca 2021 r.

Na skutek odwołania złożonego przez wnioskodawcę, SKO – decyzją z [...] grudnia 2021 r. ([...]) – uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Przywołaną na wstępie decyzją z [...] stycznia 2022 r. Prezydent Miasta ponownie odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu wyjaśnił, że na podstawie kolejnego wywiadu środowiskowego z [...] stycznia 2022 r. ustalono, iż matka wnioskodawcy ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (trudności z poruszaniem się i wykonywaniem codziennych czynności oraz pogorszenie stanu umysłowego). Wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką od stycznia 2020 r. Próbował zorganizować opiekę wspólnie z rodziną, co jednak było uciążliwe ze względu na nieregularny czas pracy pozostałych domowników. W związku z tym [...] września 2020 r. zrezygnował z pracy w związku z koniecznością opieki nad matką. Po rezygnacji z pracy pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od [...] grudnia 2020 r. do [...] listopada 2021 r. Wnioskodawca wykonuje czynności opiekuńcze całodobowo, co nie pozwala na podjęcie aktywności zawodowej. Organ I instancji na podstawie zebranych dokumentów oraz oświadczenia wnioskodawcy z [...] stycznia 2022 r. ustalił również, że nie zachodzą inne negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Natomiast przesłanką do odmowy wnioskowanego świadczenia jest – jak stwierdził organ I instancji – "art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności". W ocenie organu, chociaż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., to nie zmienił sytuacji prawnej strony, gdyż poprawienie stanu prawnego w odnośnym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. "Organy mogą przyznać świadczenie tylko w warunkach spełnienia przesłanek ustawowych, natomiast nie mogą brać pod uwagę szczególnych okoliczności, czy odmówić zastosowania przepisu wyłącznie o zarzut jego niekonstytucyjności, a tym samym wejść w kompetencje sądów administracyjnych."

Utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] stycznia 2022 r. – przywołaną na wstępie decyzją z [...] marca 2022 r. – SKO w uzasadnieniu wyjaśniło, że wskazanej przez organ I instancji przesłanki odmowy, opartej na art. 17 ust. 1b u.ś.r., w świetle wyroku TK o sygn. 38/13 oraz aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać za mającą znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zarazem jednak SKO stwierdziło, na kanwie art. 17 ust. 1 u.ś.r., że ostatnie "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" skarżącego – czyli jego zatrudnienie w E. sp. z o.o. w L. w okresie [...].03.2004 r.-[...].09.2020 r. – miały miejsce przed ustaleniem wobec jego matki znacznego stopnia niepełnosprawności, co nastąpiło z dniem [...] czerwca 2021 r. w orzeczeniu wydanym w dniu [...] sierpnia 2021 r. Pomiędzy tymi zdarzeniami istnieje znaczny odstęp czasowy i brak jest bezpośredniej czasowej łączności. Jednocześnie pośród okoliczności sprawy nie ma okoliczności świadczącej o tym, że skarżący nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Jednakowoż z zebranego materiału dowodowego należy wnosić, że skarżący nie przejawiał woli podjęcia zatrudnienia – nie ma żadnego zdarzenia odzwierciedlającego wolę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ II instancji zaznaczył, że stosownie do art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Sformułowanie "nie ma wpływu", którym posłużył się ustawodawca, oznacza, że nie ma wpływu negatywnego, jak i pozytywnego ("na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego"), czyli zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego jest obojętnym przy ocenie przesłanek prawnych warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych okoliczności sprawy wynika więc – jak skonkludowało SKO – że skarżący nie spełnia warunku "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki". Poza tym sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., to sprawowanie opieki bezpośredniej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO z [...] marca 2022 r. M. P., reprezentowany przez r.pr. M. J. – zarzuciwszy naruszenie:

1. prawa materialnego przez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że:

- zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego "opieki nad mężem", podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

2. przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony

– wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań wyrażonych w orzeczeniu Sądu oraz o zasądzenie "kosztów postępowania administracyjnego", w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi jej autor umotywował podniesione zarzuty. W szczególności podkreślił, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem organu, iż pomiędzy ostatnim zatrudnieniem skarżącego, zakończonym [...] września 2020 r., a uzyskaniem przez jego matkę znacznego stopnia niepełnosprawności, z dniem [...] czerwca 2021 r., istnieje znaczny odstęp czasowy. Starania o uzyskanie orzeczenia skarżący podjął znacznie wcześniej przed jego uzyskaniem, a zrezygnował z aktywności zawodowej z uwagi na znaczne pogorszenie stanu zdrowia matki. Tym samym istnieje ścisły i bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad matką. Odnosząc się zaś do wyrażonej przez organ oceny zakresu opieki świadczonej przez skarżącego, autor skargi wskazał, że jest ona całodobowa i permanentna – obejmuje wszystkie sfery funkcjonowania osoby wymagającej opieki. Nadto skarżący jest w pełnej i ciągłej gotowości do świadczenia ww. opieki matce.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonawszy tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] marca 2022 r. ([...]) – utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 2022 r. ([...]) w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji odmownych stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (ówcześnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r."). W każdej z tych decyzji wskazane zostały jednak różne szczegółowe podstawy prawne (i faktyczne) orzeczonej odmowy. Organ I instancji dopatrzył się mianowicie przesłanek odmowy przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., zaś SKO – w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W myśl wskazanego przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia."

Przywoływanym przez organy obu instancji wyrokiem o sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w tym przepisie godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie tego przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią ww. przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. np. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Odnosząc się w tym miejscu do stanowiska Prezydenta Miasta – który, powołując się na nieaktualne już orzecznictwo sądowe pochodzące z lat 2015-2016, uznał konieczność dalszego stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na zasadę legalizmu oraz fakt, że ustawodawca tego przepisu dotąd nie zmienił – należy stwierdzić, że takie rozumienie skutków ww. wyroku TK, abstrahujące od odmiennej i obecnie praktycznie jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, jawi się w kontekście przywołanej zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.) jako nadmierne i nieuprawnione uproszczenie. Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Należy przy tym podkreślić, że organ I instancji niezasadnie zignorował nie tylko ww. orzeczenie TK oraz aktualny dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych, ale także wiążące go w tej sprawie (na podstawie art. 138 § 2a k.p.a.; por. wyrok WSA z 02.06.2021 r., IV SA/Po 57/21, CBOSA) wytyczne organu II instancji co do wykładni, wyrażone w poprzedniej decyzji SKO z 22 grudnia 2021 r. (SKO.442.1571.535.2021), a odnoszące się do właściwego, zbieżnego z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych sposobu rozumienia skutków niekonstytucyjności części normy zakodowanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z tych względów stanowisko organu I instancji upatrujące podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w treści ww. przepisu w związku z faktem, że niepełnosprawność matki skarżącego istnieje od 66. roku życia, nie zasługiwało na uwzględnienie.

Podobnie krytycznie należy ocenić również stanowisko SKO. Przywołane przez ten organ, na uzasadnienie orzeczonej odmowy, przepisy art. 17 ust. 1 i 6 u.ś.r. stanowią, że:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. – "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji";

- art. 17 ust. 6 u.ś.r. – "Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego".

W ocenie SKO w rozpoznawanej sprawie nie ziściła się przesłanka mówiąca o "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), przy czym nie doszło do:

- rezygnacji z zatrudnienia – gdyż ostatnie zatrudnienie skarżącego (trwające do [...] września 2020 r.) miało miejsce przed ustaleniem wobec jego matki znacznego stopnia niepełnosprawności (co nastąpiło od [...] czerwca 2021 r.). "Pomiędzy tymi zdarzeniami istnieje znaczny odstęp czasowy, brak jest bezpośredniej, czasowej łączności pomiędzy zakończeniem zatrudnienia/zaprzestaniem pracy, a ustaleniem wobec S. P. znacznego stopnia niepełnosprawności";

- niepodejmowania zatrudnienia – gdyż "w zachowaniu M. P. w okresie od zakończenia zatrudnienia/zaprzestania pracy, nie ma żadnego zdarzenia, które odzwierciedlałoby wolę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

W ocenie Sądu oba powyższe twierdzenia nie znajdują dostatecznego uzasadnienia w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Rozpoczynając od drugiego z nich, należy zauważyć, że – po pierwsze – z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby osoba niepodejmująca zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w celu sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną musiała zarazem w jakiś szczególny sposób (za)manifestować wolę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomijając nawet fakt, że SKO nie wyjaśniło, kiedy konkretnie taka wola musiałaby zostać "odzwierciedlona" (przed podjęciem opieki, czy może w jej trakcie?), to wymaganie wystąpienia "zdarzenia, które odzwierciedlałoby wolę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jawi się wręcz jako sprzeczne z istotą analizowanej przesłanki. Dość powiedzieć, że – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym (tu: matką), istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. W ocenie Sądu w przypadku analizowanej przesłanki wystarcza zatem sama potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), a już nie wola jego podjęcia – i to jeszcze w jakiś szczególny, wyraźny sposób zamanifestowana – tym bardziej, że rzeczywista konieczność sprawowania opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z konieczności pojęciowej wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej).

Po drugie, nawet gdyby jednak uznać za zasadne formułowane przez SKO oczekiwanie zaistnienia "w okresie od zakończenia zatrudnienia/zaprzestania pracy [...] zdarzenia, które odzwierciedlałoby wolę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", to, zdaniem Sądu, takim zdarzeniem jest już w istocie fakt zarejestrowania się przez opiekuna jako osoby bezrobotnej.

W tym kontekście przepis art. 17 ust. 6 u.ś.r. został przez organ II instancji mylnie zinterpretowany. Wypada zaznaczyć, że ust. 6 został oddany do art. 17 u.ś.r. z dniem 1 sierpnia 2017 r. przez art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. poz. 1428). W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wyjaśniono, że: "Wprowadzenie powyższej zmiany ma przede wszystkim na celu zapewnienie ciągłości otrzymywania ww. świadczeń opiekuńczych w przypadku oczekiwania na wydanie kolejnego orzeczenia potwierdzającego odpowiednią niepełnosprawność osoby niesamodzielnej wymagającej opieki. Proponowane zapisy są zgodne z ugruntowanym już od wielu lat orzecznictwem sądowo-administracyjnym, zgodnie z którym opiekun niesamodzielnej osoby niepełnosprawnej, który nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad tą osobą, ma prawo otrzymywać ww. świadczenia opiekuńcze nawet, jeśli jest zarejestrowany w urzędzie pracy" [druk nr 1625 Sejmu RP VIII kadencji]. Jak z powyższego wynika, omawiana regulacja art. 17 ust. 6 u.ś.r. została wprowadzona po to, aby opiekunowi zarejestrowanemu w charakterze osoby bezrobotnej (a nawet pobierającemu zasiłek dla bezrobotnych) – która to rejestracja, zauważmy, formalnie mogłaby być interpretowana jako wyraz woli podjęcia zatrudnienia przez opiekuna i jednocześnie jako dowód jego niepodejmowania z uwagi na brak ofert pracy, a nie w związku opieką nad osobą niepełnosprawną – umożliwić ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie po to, aby z powołaniem się na ww. przepis i przez pominięcie związanych z nim okoliczności uzasadniać odmowę przyznania takiego świadczenia.

Dlatego jedynie ubocznie wypada zauważyć, że pobieranie zasiłku dla bezrobotnego – co początkowo po rezygnacji z zatrudnienia czynił skarżący – nie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. W przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych nie dojdzie do kumulacji pobieranych świadczeń. Osoba ubiegająca się o przyznanie statusu bezrobotnego nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania – co wyraźnie wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690, z późn. zm.; w skrócie "u.p.z.i.r.p."). Jednocześnie w myśl art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.z.i.r.p. starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p., a więc m.in. pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Oznacza to, że uzyskanie przez wnioskodawcę będącego osobą bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej na skutek niespełnienia przesłanek zawartych w definicji osoby bezrobotnej, a zatem także utratę prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wynika z powyższego, że nie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych (czy też bez) ma wpływ na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a uzyskanie prawa do tego świadczenia ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (por. wyroki NSA: z 01.03.2022 r., I OSK 1185/21; z 23.02.2022 r., I OSK 1144/21; z 12.10.2021 r., I OSK 491/21; dostępne w CBOSA).

Powyższą konstatację potwierdza przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., który wymieniając osoby sprawujące opiekę, którym mimo to, z uwagi na uzyskany status (ustalone prawo do określonych świadczeń), nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, nie wyszczególnia osób bezrobotnych (nawet pobierających zasiłek dla bezrobotnych). Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to zapewne zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie. A już na pewno nie wprowadzono by regulacji art. 17 ust. 6 u.ś.r. "Wobec tego za osobę nie podejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej lub rezygnującą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia. Osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie «gotową do zatrudnienia», spełnia obie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., składając zatem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. Trudno natomiast oczekiwać aby już w dacie składania przedmiotowego wniosku zainteresowany rezygnował ze statusu osoby bezrobotnej, pozbawiając się tym samym m.in. ubezpieczenia zdrowotnego (tak wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., I OSK 2407/16, LEX nr 2282068)" [zob. wyrok WSA z 05.03.2021 r., II SA/Łd 913/20, CBOSA].

Wobec powyższego należy stwierdzić, że stanowisko SKO, jakoby w odniesieniu do skarżącego nie mogła ziścić się przesłanka wyrażona słowami "nie podejmują ... zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jawi się jako nietrafne.

Z kolei jako nie dość przekonujące, a na pewno nazbyt formalistyczne, jawi się stanowisko SKO o braku związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a podjęciem przezeń opieki nad niepełnosprawną matką – oparte na prostym zestawieniu dat: ustania ostatniego zatrudnienia skarżącego (z dniem [...] września 2020 r.) oraz ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności jego matki (od dnia [...] czerwca 2021 r.). Organ II instancji niezasadnie pominął okoliczność (a przynajmniej jej należycie "nie docenił") – słusznie wyeksponowaną w decyzji organu I instancji – że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż skarżący sprawował opiekę nad matką już od stycznia 2020 r., próbując początkowo współdzielić związane z tym obowiązki z pozostałymi domownikami. Ostatecznie jednak, z uwagi na praktyczne trudności w zapewnieniu w takim trybie niezbędnej opieki nad niepełnosprawną (nieregularny czas pracy pozostałych domowników), skarżący z dniem [...] września 2020 r. zrezygnował z pracy, by już samodzielnie sprawować tę opiekę. Przy tym wyjaśnienia skarżącego w omawianym zakresie – zaakceptowane bez zastrzeżeń przez organ I instancji – nie wzbudziły również istotnych wątpliwości Sądu co do ich wiarygodności.

W tym kontekście sama okoliczność, że znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego zostały ustalony dopiero od [...] czerwca 2021 r. (który to dzień najpewniej odpowiada dacie złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności), nie stanowi – zdaniem Sądu – dostatecznej podstawy do wnioskowania o braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Natomiast w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie jest jasne stanowisko organu II instancji w kwestii sprawowania przez skarżącego opieki nad matką – czy rzeczywiście, jak uznał skarżący formułując zarzuty skargi, SKO podważa sprawowanie przez skarżącego opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. takiej, której zakres (czasowy i rzeczowy) uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. W tej mierze motywy zaskarżonej decyzji ograniczają się bowiem do niekonkluzywnego wywodu, że "ocena okoliczności sprawy w płaszczyźnie przesłanki «sprawowanie opieki» (...), to ocena dokonywanych czynności, czy rzeczywiście czynności te wymagają obecności innej osoby, w jakich porach dnia i nocy. «Sprawowanie opieki» w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych, to sprawowanie opieki bezpośredniej. Notabene ocena w tym zakresie może być przydatna do oceny przesłanek «nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia...», tzn. czy rzeczywiście zakres koniecznych, wykonywanych czynności stoi na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia lub wymaga rezygnacji z zatrudnienia. «Nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo ...». Tak więc wyłącznie brak podjęcia zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki oznacza, że w konkretnej sprawie wyczerpane zostały przesłanki «nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej»."

Cytowany passus uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie poddaje się kontroli, z uwagi na brak jego powiązania z konkretnymi okolicznościami rozpoznawanej sprawy – co z pewnością stanowi o naruszeniu przez organ II instancji art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec stwierdzonej wyżej, nieprawidłowej wykładni przez organy obu instancji prawa materialnego (acz w różnych zakresach), a w konsekwencji również wytkniętego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję SKO i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie należne zawodowemu pełnomocnikowi skarżącego ustalone według stawek minimalnych ([...] zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania, o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a., organ I instancji uwzględni wyrażone przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wyroku wskazania i oceny prawne, i ponownie rozpatrując ziszczenie się przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w szczególności pominie niekonstytucyjną regulację art. 17 ust. 1b u.ś.r.