Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 3739/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędziowie NSA Alicja Plucińska-Filipowicz (spr.) WSA Wojciech Mazur Protokolant Iwona Kędzior po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

K. M. wniósł skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2001 r. utrzymującą w mocy decyzje b. Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. Nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia b. Prezydium Powiatowe.) Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1951 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości ziemskie.; położonej" na terenie wsi H. o pow. 11,4566 ha objętej w [...] stanowiącej poprzednio współwłasność J. i T. małż K.

W uzasadnieniu ww decyzji podno, iż w ocenie organu odwoławczego decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa i zawiera oparcie w zebranym materiale dowodowym.

Kwestionowanym orzeczeniem została przejęta na własność Państwa nieruchomość ziemska stanowiąca poprzednio współwłasność wysiedlonej w 1947 roku na Ziemie Zachodnie - T. K. oraz jej męża - J. K. zamieszkałego od kwietnia 1939 roku w Kanadzie.

Przejecie omawianej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 1-4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego /Dz. U. Nr 46, poz. 339/.

Materiałno-prawną podstawę do rozpatrzenia sprawy stanowią "przepisy art. 1 ust 1 w/w dekretu/. Wynika z nich, że nieruchomości ziemskie położone na obszarze określonym w ust. 1 tego artykułu obejmującym miasta jak i wsie mogły być przejęte na własność Państwa, jeżeli w dacie wydania decyzji o ich przejęciu nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli.

Organ orzekający uznał, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą obie wymienione przesłanki.

W skardze na powyższą decyzję M. K. twierdząc, że przyjęto w niej wadliwie, iż kwestionowane orzeczenie nie narusza prawa, podniósł następujące zarzuty:

* jednym orzeczeniem przejęto mienie w gromadzie H. w oparciu o dwa różne dekrety, to jest dekret z dnia 5 września 1947 roku oraz dekret z dnia 27 lipca 1949 roku dotyczące odmiennych grup ludności,

* nie wskazano podstawy prawnej orzeczenia, bowiem przywołano jedynie określony dekret bez artykułów dekretu, w oparciu o które orzekano,

* orzeczeniu nadano rygor - natychmiastowej wykonalności, czego nie przewidywał dekret,

przedmiot przejęcia mienia dla miejscowości H. określono ogólnie, to .jest .jako obszar- 1559 ha, nie można więc stwierdzić, że rozstrzygano o przejęciu mienia J. K. zamieszkałego w H., podczas gdy akt administracyjny powinien określać konkretna sprawę konkretnie wskazanej* osoby,

integralna częścią orzeczenia powinien być protokół przejęcia Mienia określający podmiot i przedmiot przejęcia,

- w orzeczeniu pouczono o możliwości złożenia roszczeń z art. 15 dekretu z 27 sierpnia 1949 roku, podczas, gdy zawierał on tylko 10 artykułów,

wadliwie przyjęto, iż wydana decyzja ma charakter deklaratoryjny, zaś przejecie mienia następowało z mocy prawa,

- pozbawiono strony możliwości odwołania się od niekorzystnego orzeczenia, w gromadzie H. ogłoszono "nie istniejące orzeczenie z dnia 18. X. 1951 roku o przejęciu mienia wsi H.." Zebranie gromadzkie w dniu 30 października 1951 roku nie mogło się odbyć z udziałem strony postępowania - J. K., gdyż jako wysiedlony na ziemie zachodnie był .jak i inni przesiedleni objęty zakazem przyjazdów do rodzinnych miejscowości pod groźbą osadzenia w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W zaskarżonej decyzji podano, iż decyzja kwestionowana znajduje swoje oparcie w przepisach art. 1-4 dekret z dnia 28 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w obrębie pasa przygranicznego w niektórych powiatach województw: białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego oraz krakowskiego /Dz. U. Nr 45, poz. 339/ - na podstawie których zostały przejęte z mocy prawa bez odszkodowania na rzecz Państwa nieruchomości ziemskie w H., wśród których znajdowała się również nieruchomość T. i J. K.

Jak to już jednak podnoszono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego /wyrok z dnia 29 listopada 1999 r. sygn. akt IV SA 1632/9T oraz sygn akt IV SA 1T92/03/, przepis art. 3 ust. 2 cyt. dekretu nie ukierunkowywał przepisów wykonawczych i pozostawiał swobodę ewentualnych rozwiązań prawnych w zakresie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości, których granice zostały zatarte. Musiało nastąpić określenie przejmowanych gruntów, czy to przez opis granic zespołów gruntów składających się na przejmowaną nieruchomość, czy to przez wymienienie sąsiadujących nieruchomości o ustalonych granicach, które otaczają ten zespół gruntów. W wykonaniu delegacji przewidzianej' w art. 3 ust. 2 dekretu nie zostały wydane przepisy, które dozwalałyby na globalne przejmowanie gruntów położonych na terenie określonej wsi przez wymienienie tylko łącznej powierzchni bez przypisania określonych nieruchomości poszczególnym właścicielom, jak to uczyniono w kwestionowanym przez stronę skarżąca w postępowaniu nieważności owym orzeczeniu.

Przepisy cyt. dekretu nie przewidywały ponadto przejmowania z mocy prawa gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską należącą do danego właściciela.

W kwestionowanym orzeczeniu na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 roku o przejęciu na własność Państwa mienia po osobach przesiedlonych do Związku Socjalistycznych republik Rad /Dz. U. RP Nr 59, poz. 318/ oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejściu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego /Dz. U. rP Nr 46, poz. 339/ i dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa /Dz. U. RP Nr 57, poz. 321/ przejęto nieruchomości ziemskie położone w gminie H. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na brak możliwości ustalenia indywidualnego stanu posiadania konkretnych osób i dlatego określono nieruchomości jedynie według ogólnej powierzchni.

Uzasadnienie zawiera pouczenie o treści "W wypadku zgłoszenia przez właścicieli roszczeń z art. 15 dekretu" "osoby te muszą roszczenie swe dokładnie określić i udowodnić, oraz przedmiot prawa własności w terenie wskazać. Orzeczeniu nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na interes publiczny i potrzebę przeprowadzenia przebudowy ustroju rolnego na tym terenie i sporządzenia planu zabudowy osiedli."

Taka treść osnowy decyzji /orzeczenia/ jak i jej uzasadnienie nie może być uznana jako zawierająca zindywidualizowany przedmiot i podmiot sprawy administracyjnej. Dotyczy ona bowiem w istocie mieszkańców H. zarówno tych, którzy zostali repatriowani", albo "przesiedlili się" do ZSSR. jak też tych. którzy "opuścili swe gospodarstwa rolne" albo "przebywali w niewiadomym miejscu pobytu", a w istocie zostali "przesiedleni" w ramach akcji Wisła.

Brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym /Dz. U. Nr 36, poz. 341/. Sąd oceniał jako rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 ww dekretu. Dla nieruchomości posiadających urządzoną księgę wieczystą decyzja wydawana na podstawie dekretu stanowiła podstawę do dokonania odpowiedniego wpisu w zakresie tytułu własności Państwa, stąd niezbędne było dokładne określenie przedmiotu przejęcia. W myśl art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym każda decyzja winna zawierać osnowę rozstrzygnięcia. W przypadku decyzji wydawanych na mocy wymienionego dekretu osnowa decyzji spełniająca wymagania cyt. przepisu winna określając nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, wskazywać dane tej nieruchomości obejmujące obszar granic położenia, gdy granice te były zatarte i numery ewidencyjne działek. Nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji Sąd traktował jako rażące naruszenie art. 75 ut. 1 cyt. rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym.

Podkreślenia jednocześnie wymaga okoliczność, iż w kwestionowanej decyzji z jednej strony nie wskazując precyzyjne podmiotu i przedmiotu rozstrzygnięcia, poucza się, że ten kto wystąpi z roszczeniami związanymi z tym orzeczeniem musi sam szczegółowo wykazać swoje prawa. Takie stanowisko organu nie może być traktowane jako spełniające warunek praworządnego Państwa.

Ze względu na uznanie przez Sąd za zasadny zarzutu skargi, iż nieokreślenie dokładne w kwestionowanej decyzji przedmiotu i podmiotu sprawy administracyjnej stanowi wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że zachodzi przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, uznaje się za zbędne odniesienie się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt lc oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr. 153, poz. 1270/, w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wyrok niniejszy ma ten skutek, iż wniosek wszczynający sprawę administracyjną powinien być ponownie rozpatrzony z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku /art. 153 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi