Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 454/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. S. – T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r., Nr [...]; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej K. S. – T. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją [...] czerwca 2012 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. S. – T., dalej skarżąca, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich przewidzianych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 400), dalej ustawa o kombatantach.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze m.), dalej k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści obowiązujących przepisów prawa. Rolą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jako organu administracji publicznej, jest zatem realizacja woli ustawodawcy polskiego. Wola ta została wyrażona w aktach prawnych o określonej treści (w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz aktów wykonawczych). Dalej wskazał, że przepisy te wprost wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich.

Organ wskazał, że przepisy ustawy o kombatantach stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) tej ustawy są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.

Podał, że skarżąca do swojego wniosku dołączyła następujące dokumenty: 1) kopie dokumentów zezwalających na wyjazd do PRL, wystawionych w 1957 r.: nr [...] A. W. (matki skarżącej), w którym wpisana jest córka K. W. (obecnie S.-T.), nr [...] S. W. (ojca skarżącej) oraz nr [...] S. W. (siostry skarżącej); 2) kopia książeczki pracy i kopia świadectwa szkolnego jej siostry S. W.; 3) kopia wyciągu z karty repatriacyjnej nr [...]; 4) kopia pamiątki Pierwszej Komunii Św. sporządzonej w Polsce w 1958 r.

Jednak, zdaniem organu, na podstawie tych dokumentów udowodniona została jedynie okoliczność przebywania na terenie ZSRR do roku 1957 oraz to, że rodzina skarżącej została repatriowana do Polski.

Ponadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że do akt dołączył kopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy siostry skarżącej S. S. (z domu W.), a to m.in. kopię Karty Ewidencyjnej Repatrianta wystawione na A. W. (matkę skarżącej). Wskazał, że w dokumencie tym podano, że miejscem zamieszkania matki skarżącej była miejscowość K. — i to zarówno przed wojną, w trakcie wojny, jak i przed powrotem do kraju.

Mając na uwadze powyższe Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że nie została udowodniona deportacja z K. (miejsca urodzenia skarżącej) do M.

Dodał, że nie zaprzecza, że skarżąca podlegała represjom stosowanym przez władze sowieckie, takim jak pozbawienie majątku, skierowanie do pracy w kołchozie, jednak represje te nie spełniają przesłanek zawartych w art. 1 - 4 ustawy o kombatantach i nie mogą zostać potraktowane, jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wywiedzionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wskazała na błędy zawarte w zaskarżonej decyzji oraz podniosła, że w Karcie Ewidencyjnej Repatrianta nie jest podana miejscowość zamieszkania (pobytu) jej rodziców, tylko miejsce urodzenia. Zarzuciła, że organ nie uwzględnił dowodów: odpisu skróconego aktu urodzenia jej brata – M. W., który urodził się w M., po wywiezieniu jej wraz z matką do wskazanej miejscowości oraz jej wyjaśnień dotyczących położenia tej miejscowości. Wskazała, że cała jej rodzina doznała represji ze strony byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i NKWD ze względów narodowościowych i religijnych, a przeważyła okoliczność, że jej siostra S. W. w dniu 13 czerwca 1948 r. przyjmowała Sakrament Pierwszej Komunii Świętej w kościele katolickim w miejscowości Z. i tego dnia do kościoła przyszło NKWD i zmusiło księdza do wydania listy dzieci Pierwszokomunijnych. Dodała, że ona przyjmowała ten sakrament dopiero w 1958 r., po przyjeździe do Polski.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, że skarżąca przebywała na przymusowym zesłaniu lub deportacji w ZSRR w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach. Dodał, że z ustaleń organu wynika jednoznacznie, że skarżąca od chwili urodzenia do 1957 r. przebywała na terenie byłego województwa lwowskiego i nie została deportowana do ZSRR. Przebywała zatem na terytorium wchodzącym w skład II RP, które po wojnie zostało wcielone do ZSRR.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a.

Ponadto w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzasadniając swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdził, że na podstawie dokumentów przedłożonych przez skarżącą została udowodniona okoliczność przebywania na terenie ZSRR do roku 1957 oraz to, że rodzina skarżącej została repatriowana do Polski. Organ wskazał również, powołując się na kopię Karty Ewidencyjnej Repatrianta matki skarżącej A. W., że miejscem zamieszkania matki skarżącej była miejscowość K. i to zarówno przed wojną, w trakcie wojny, jak i przed powrotem do kraju. Mając na uwadze powyższe, stwierdził, że nie została udowodniona deportacja z K. (miejsca urodzenia skarżącej) do M.

Nie ulega wątpliwości, że wydając decyzje w sprawie organ związany był przepisami postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 75 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasada wyrażona w art. 7 k.p.a. nakazuje organowi administracyjnemu podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Rozwinięcie i doprecyzowanie tego ogólnego obowiązku stanowi art. 77 k.p.a., który jasno określa, że to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia całości materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia. Nadto z art. 75 k.p.a. wynika, że co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

W świetle powołanych przepisów ustaleniom poczynionym przez organ trudno przyznać walor wszechstronności i obiektywizmu. Nie można uznać, by organ zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz by wnikliwie rozpatrzył materiał już zebrany (art. 80 k.p.a.).

Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, dalej ustawa o kombatantach.

Przepisy art. 1 i 2 ustawy działalność kombatancką odnoszą do udziału we wskazanych wojnach, działaniach zbrojnych, formacjach wojskowych, organizacjach walczących o niepodległość Polski, dawania schronienia określonym osobom. Zgodnie z art. 3 ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z kombatancką zalicza się m.in. czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 przepisy tej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.

Stosownie do przepisu art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika uprawnień określonych w ustawie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie.

Przywołany przez organ w decyzji pierwszej instancji z 25 kwietnia

2012 r. art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach rzeczywiście określa, że organ orzeka w oparciu o "udokumentowany wniosek zainteresowanej osoby". Zdaniem Sądu - znajdującym z resztą oparcie w orzecznictwie - przywołany przepis ustawy nie może jednak wyłączyć zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a., w szczególności nie zwalnia organu od przeprowadzenia stosownych dowodów. W świetle powyższych rozważań nie można przyjąć, że strona ma obowiązek udowodnić wszystkie okoliczności, na które się powołuje. Brzmienie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach wskazuje na obowiązek strony wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich, co sprowadza się do udokumentowania wniosku, a nie udowodnienia określonych zdarzeń - w praktyce poprzez dołączenie przez stronę dokumentów, czy też przedstawienie innych dowodów mających potwierdzić słuszność jej żądań zawartych we wniosku (zob. wyrok NSA w Warszawie z 25 marca 2003 r., sygn. akt V SA 145/02, LEX nr 149683 oraz wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II OSK 117/05, LEX nr 188689, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Po 289/10, LEX nr 674357, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 601/10, LEX nr 754000). Sąd zauważa również, że nie można nie uwzględnić, tego że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione. W takich sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie administracji (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 886/11, LEX nr 1145750).

Zauważyć należy, że na podstawie wniosku i dołączonych dokumentów organ może ukierunkować postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności rzeczywiście miały miejsce. Rygorystyczne rozumienie omawianego przepisu, w sposób sprzeczny z regulacjami zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, powodowałoby niedopuszczalne przerzucenie ciężaru dowodu na stronę postępowania administracyjnego, podczas gdy to powinnością organu jest podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem nie tylko interesu społecznego, ale i słusznego interesu obywateli.

Skarżąca ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazała we wniosku z dnia 20 kwietnia 2012 r., że w roku 1950 NKWD wywiozło ją wraz matką A. W. do wsi M. Podała, że pracowała w kołchozie do 1957 r. Natomiast ojca skarżącej wraz z jej siostrą S. S. wywieziono do pracy przymusowej do miejscowości U. Zatem obowiązkiem organu było ustalenie, czy rzeczywiście ów pobyt we wsi M. miał miejsce, a jeśli tak, to w jakim okresie tam przebywały.

Mając na względzie powyższe, stwierdzić należy, że organ rozstrzygając niniejszą sprawę nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego. Po pierwsze, nie odniósł się w żaden sposób do odpisu skróconego aktu urodzenia brata skarżącej M. W. urodzonego w dniu [...] sierpnia 1951 r., podającego, że brat skarżącej urodził się w miejscowości M. Powyższy dokument został wystawiony przez Urząd Stanu Cywilnego w G. i poświadczono w nim zgodność wskazanego odpisu z treścią aktu urodzenia nr [...]. W ocenie Sądu organ winien był zwrócić się do Urzędu Stanu Cywilnego w G. z wnioskiem o przesłanie dokumentów znajdujących się w posiadaniu tego organu, na podstawie których sporządzono wskazany akt urodzenia. Tymczasem, w niniejszej sprawie organ uchybił temu obowiązkowi, nie podejmując nawet próby wyjaśnienia, czy skarżąca mogła zostać przymusowo zesłana, czy też deportowana do wskazanej przez nią miejscowości. Nie odniósł się również do wskazanego aktu urodzenia w zaskarżonej decyzji i nie ocenił jego wiarygodności. Nie wyjaśnił również, czy miejsce zesłania (deportacji) skarżącej w ZSRR jest tożsame z miejscem urodzenia jej brata. Uchybienie to miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, gdyż tylko wszechstronne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy umożliwia prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Prowadząc postępowanie organ winien był mieć na uwadze również treść

art. 86 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w razie ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia, organ dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Stwierdzić należy, że organ prowadząc postępowanie pominął przeprowadzenie dowodu z zeznań skarżącej i świadków, w tym w szczególności siostry skarżącej S. S. i brata skarżącej M. W. Wobec powyższego przeprowadzenie tego dowodu jawi się jako niezbędne. Organ przeprowadzając dowód z przesłuchania skarżącej i innych osób na okoliczność przymusowego zesłania i deportacji powinien ustalić okres i miejsce zesłania (deportacji).

Sąd zauważa, że ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 k.p.a. jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Właściwa zaś ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności występujących w sprawie.

Nie ulega zatem wątpliwości, że brak należytego wyjaśnienia powyższych okoliczności stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił bowiem, w sposób nie budzący wątpliwości, przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, t.j. nie ustalił, czy skarżąca przebywała na przymusowym zesłaniu (deportacji) w miejscowości M. w ZSRR, a jeśli tak, to w jakim okresie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, organ orzekający wyjaśni sprawę w podanym wyżej zakresie, uzupełni zebrany w sprawie materiał dowodowy, poczyni prawidłowe ustalenia, które następnie oceni i na podstawie stosownych przepisów prawa wyda właściwą decyzję, uzasadniając ją zgodnie z wymogami wyżej powołanych przepisów prawa.

Wskazane uchybienia skutkowały koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co orzeczono w punkcie I sentencji. Orzeczenie sformułowane w punkcie II wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 wskazanej ustawy. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 (słownie: sto) złotych orzeczono na podstawie art. 200 tej samej ustawy.