Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 448/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 pkt 20, art. 66 us. 1 pkt 16
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2012 r. 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej H. D. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (w skrócie: Prezes NFZ) decyzją z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: dyrektor Oddziału) z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], ustalającą, że H.D. (dalej: skarżąca) podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania "świadczenia wdowiego" wypłacanego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych Baltimore w USA od dnia [...] lutego 2010 r.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

H.D. w dniu [...] marca 2011 r. złożyła do dyrektora Oddziału wniosek o wydanie decyzji w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobieranych świadczeń.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2011r. nr [...] ustalił, że H.D. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania emerytury przyznanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych od [...] maja 2005 r. oraz z tytułu pobierania "świadczenia wdowiego" przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych Baltimore w USA od dnia [...] lutego 2010 r.

Decyzja ta po rozpatrzeniu odwołania H.D. została utrzymana w mocy decyzją Prezesa NFZ z dnia [...] czerwca 2011r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Po rozpoznaniu skargi H.D. na w/w orzeczenie Prezesa NFZ, wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11, uchylił decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję dyrektora Oddziału z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], w zakresie ustalenia, że skarżąca podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia wdowiego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych Baltimore w USA od dnia [...] lutego 2010 r.

Dyrektor Oddziału w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], powtórnie ustalił, że H.D. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia wdowiego wypłacanego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych Baltimore w USA od dnia [...] lutego 2010 r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od ww. decyzji Prezes NFZ decyzją z dnia [...] października 2012 r. utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w przepisach art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.), dalej: ustawa o świadczeniach, w zw. z art. 5 pkt 20 ww. ustawy, ustawodawca nie wymienił szczegółowo wszystkich aktów prawnych regulujących kwestię objęcia zaopatrzeniem emerytalnym i rentownym. Wskazał jednak w sposób wyraźny, że za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę "objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym". Organ odwoławczy podniósł, że dyrektor Oddziału zwrócił się do Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki z prośbą o udzielenie informacji, jaki jest charakter prawny uposażenia pod nazwą "świadczenie wdowie" w świetle norm USA. Ambasada Stanów Zjednoczonych Ameryki pismem z dnia [...] lipca 2012 r. poinformowała, że o świadczenie wdowie mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku minimum lat 60 lub 50 (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy); oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Jednocześnie Ambasada poinformowała, że informacje na temat uprawnień do wszelkich świadczeń znajdują się na stronie internetowej Social Security Administration.

Prezes NFZ stwierdził, że skarżąca otrzymuje świadczenie z Social Security Administration, czyli z amerykańskiego ubezpieczenia społecznego. Świadczenie wdowie wypłacane przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych w Baltimore jest świadczeniem rentowym wypłacanym z zagranicy, a zatem rodzi obowiązek objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Według Prezesa NFZ okoliczność, że w polskim systemie objęcia zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym nieznane jest pojęcie "świadczenia wdowiego", nie stanowi okoliczności wyłączającej tego typu świadczenie spod kręgu osób, o których mowa art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach.

Organ podkreślił, że rodzaj świadczenia, jaki jest wypłacany H.D. przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych Baltimore w USA, w oryginalnej wersji językowej brzmi "survivors benefits" – strona internetowa Social Security Administration (www.ssa.gov). Powyższe określenie przez Ambasadę Stanów Zjednoczonych w piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r. zostało przetłumaczone jako "świadczenie wdowie". Według organu krąg osób uprawnionych do otrzymania powyższego świadczenia oraz okoliczności jego wypłacania są zbliżone do kręgu osób uprawnionych i okoliczności uprawniających do otrzymywania renty rodzinnej, o której mowa w przepisach art. 65-74 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z poźn. zm.- dalej o emeryturach i rentach).

Organ zwrócił uwagę, że osoba otrzymująca rentę rodzinną nie jest wprost wymieniona w definicji osób pobierających emeryturę lub rentę (art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach), co jednak w żaden sposób nie świadczy, że taka osoba nie spełnia warunku do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania takiej renty (art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach). Z tego kręgu nie można więc również wyłączyć osób pobierających "świadczenie wdowie". Biorąc zatem pod uwagę różnice wynikające z tłumaczenia wypłacanego H.D. świadczenia oraz charakter tego świadczenia organ uznał, że jest to świadczenie rentowe, a zatem H.D. winna na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu od dnia [...] lutego 2010 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa NFZ H.D. wniosła o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego w zakresie:

a) art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach poprzez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że świadczenie wdowie otrzymywane przez skarżącą podlega obowiązkowi opłacania od niego składki zdrowotnej,

b) art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach poprzez dokonanie nieprawidłowej interpretacji i uznanie, że skarżąca z tytułu pobierania świadczenia wdowiego z USA winna być traktowana jako osoba pobierającą emeryturę lub rentę, gdyż objęta jest zaopatrzeniem rentowym przez ubezpieczenie społeczne w USA,

c) art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach przez zastosowanie tej normy prawa, mimo że nie wystąpiły wszystkie okoliczności wskazane w tym przepisie, tj. nie ma podstaw do uznania, że "świadczenie wdowie", które otrzymuje skarżąca, mieści się w zakresie świadczeń wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach,

2) przepisów postępowania:

a) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady wszechstronnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (w tym strony postępowania), co ujawniło się między innymi przez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie,

b) art. 6 k.p.a. w związku z art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady praworządności i wydanie decyzji, której ustalenia i interpretacja zostały dokonane wbrew treści ustawy będącej podstawą wydania decyzji,

c) art. 8 k.p.a. poprzez postępowanie organu w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa,

d) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewywiązanie się z obowiązku wypełnienia wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2011 roku sygn. akt VI SA/Wa 1757/11 i niezbadania w sposób rzetelny charakteru świadczenia otrzymywanego przez skarżącą i czy świadczenie to może zostać uznane za rentę z zagranicy w rozumieniu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach,

e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób sprzeczny z zasadami wyrażonymi w powołanym przepisie prawa i nieodniesienie się przez organ do twierdzeń skarżącej, iż zwrot dotyczący objęcia zaopatrzeniem emerytalnym i rentowym nie może być traktowany w sposób tożsamy z pojęciem emerytury i renty z zagranicy.

f) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 i § 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, mimo istnienia przesłanek do uchylenia tej decyzji ewentualnie do jej zmiany i orzeczenia przez organ II instancji do co istoty sprawy.

Zdaniem skarżącej, otrzymywane "świadczenie wdowie", nie może zostać zakwalifikowana do żadnej z grup opisanych w art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Pobierane przez nią świadczenie nie powoduje, że mogłaby być poczytywana za osobę pobierającą emeryturę lub rentę, gdyż nie jest ona, zgodnie z zapisami ustawy o świadczeniach, osobą objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, nie pobiera renty socjalnej lub strukturalnej oraz nie otrzymuje emerytury lub renty z zagranicy. Zdaniem skarżącej nie jest do zaakceptowania działanie organu polegające na tym, iż początkowo uznawano, iż świadczenie otrzymywane przez skarżącą jest rentą z zagranicy w rozumieniu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, a obecnie po ponownym przeprowadzeniu postępowania organ uznaje, że skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest objęta zagranicznym zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym. Przy stwierdzeniu o "zaopatrzeniu emerytalnym i rentowym" nie ma wyrazu wskazującego na to, by mogło to być również zaopatrzenie emerytalne i rentowe innego państwa. Tak więc słowo "zagranicznym" dopowiedziane przez organ I instancji, zaakcentował również organ II instancji, gdyż jak stwierdzono w uzasadnieniu, konstrukcja przepisu nie pozwala na jego wąską interpretację językową. Faktem natomiast jest, że ustawodawca w tym samym przepisie wskazał, które z osób pobierających świadczenia z zagranicy należy traktować jako osoby pobierające emeryturę lub rentę i są to tylko i wyłącznie osoby pobierające emeryturę lub rentę. Brak jest natomiast takiego samego określenia przy osobach objętych zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym. Gdyby ustawodawca chciał by tak właśnie ten przepis prawa był rozumiany, w jego treści dopisałby, że chodzi o zaopatrzenie emerytalne i rentowe z zagranicy.

Zdaniem skarżącej przepis art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach nie może podlegać wykładni rozszerzającej, gdyż dla zasadności zastosowania normy prawa stan faktyczny musi odpowiadać stanowi prawnemu wyrażonemu w danej normie. To samo można odnieść do wykładni art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Dokonanie przez organ wykładni rozszerzającej tej normy prawnej stanowi naruszenie przepisów prawa.

Skarżąca wskazała również, że w Polsce płaci już dwie składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu pobierania emerytury oraz z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy zdaniem skarżącej jest również fakt, że od świadczenia otrzymywanego z USA potrącana jest za granicą składka na ubezpieczenie zdrowotne (Medicare) oraz podatek.

Według skarżącej świadczenie wdowie, które otrzymuje, nie jest ani emeryturą, ani rentą wedle ustawodawstwa USA, ani rentą zagraniczną wedle ustawodawstwa polskiego. Jest to inne świadczenie, któremu jednak nie można przypisać nazwy ani właściwości świadczenia pod nazwą "emerytura" lub "renta". Próżno, zdaniem skarżącej, szukać odpowiednika tej instytucji na gruncie prawa polskiego. Podobnie wskazanie przez organ, że świadczenie wdowie jest nader zbliżone w zakresie osób uprawnionych oraz okoliczności wypłacania do polskiej renty rodzinnej jest pozorne i nieuzasadnione. Organ nie wskazał, na czym te podobieństwa miałyby polegać i nie dokonał zdaniem skarżącej, żadnej analizy tych dwóch instytucji, by stwierdzić z całą pewnością, że istnieje między nimi jakiegokolwiek podobieństwo. Nie wskazał również jak rzekome ewentualne podobieństwo tych instytucji, miałoby wpływać na uprawnienia skarżącej i czy istniejące zdaniem organu podobieństwo powoduje, że świadczenie to można zakwalifikować jako rentę z zagranicy, do czego zobowiązywał organ Sąd administracyjny w wydanym przez siebie wyroku. Zdaniem skarżącej instytucje te nie są ze sobą zbieżne, gdyż na przykład powstanie uprawnienia do nich jest całkowicie inne. Zatem ustalenia poczynione przez organ, oparte jedynie na treści pisma z dnia 31 lipca 2012 r. z Ambasady USA Biuro Świadczeń Federalnych, jest niewystarczające i nie daje odpowiedzi na żadne wątpliwości, jakie mogłyby się pojawić przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Takich wątpliwości nie rozwiewają również inne dołączone do akt niniejszej sprawy pisma zgromadzone przez organy NFZ przy okazji innych spraw przez nie prowadzonych.

Skarżąca stwierdziła, zatem, że nie ma podstaw do uznania, iż świadczenie otrzymywane przez skarżącą jest rentą z zagranicy zaś samo stwierdzenie, że jest to świadczenie rentowe, nie daje podstaw do objęcia z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Ponadto jak już skarżąca wskazywała w toku postępowania, Ambasada USA w Polsce informowała ją, że Polska jako jedyny kraj Unii Europejskiej pobiera od świadczenia wdowiego obowiązkową składkę zdrowotną. Do tej kwestii organ również się w wydanej decyzji nie odniósł.

Według skarżącej, organ nie dokonał ustaleń, do których był zobowiązany wyrokiem wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1757/11 oraz nie wyczerpał dyspozycji art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a, bowiem samo poinformowanie strony lub jej pełnomocnika o możliwości wypowiedzenia się co do materiału zebranego w sprawie nie stanowi o wyczerpaniu dyspozycji tych przepisów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2013 r., sygn akt VI SA/Wa 2689/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przy rozpoznaniu sprawy był związany, na mocy art. 153 p.p.s.a., oceną prawną i wskazaniami Sądu wyrażonymi w wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11, a zagadnieniem spornym w sprawie jest kwestia, czy "świadczenie wdowie" otrzymywane z USA jest rentą, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Sąd wskazał, że rozpoznając skargę nie dopatrzył się naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a.

W ocenie Sądu skarżąca nie zakwestionowała w żaden sposób, że świadczenie, które otrzymuje z Social Security Administration, mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku minimum lat 60 lub 50 (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy) oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Z pism skarżącej kierowanych do ZUS oraz dyrektora Oddziału Sąd wywiódł, że skarżąca ubiegała się o rentę jako wdowa po J.D. zmarłym [...] marca 1986 r. w Nowym Jorku. Wskazywała, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, które są dziećmi zmarłego męża. Wobec tego Sąd uznał za słuszne przyjęcie przez organ, że krąg osób uprawnionych do otrzymania "świadczenia wdowiego" jest zbliżony do kręgu osób uprawnionych do otrzymania renty rodzinnej z systemu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (akt. 65-74 ustawy o emeryturach i rentach).

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające emeryturę lub rentę. Przy czym w myśl art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, pobierającą rentę socjalną albo rentę strukturalną na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 z późn. zm.), oraz osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy.

Uwzględniając charakter świadczenia pobieranego przez skarżącą, Sąd doszedł do wniosku, że jest to w istocie renta (rodzinna) przyznana na gruncie przepisów obowiązujących w USA. Otrzymywanie tego świadczenia przez skarżącą z zagranicy uprawniało zaś organ do stwierdzenia, że H.D. powinna na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu od dnia 1 lutego 2010 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H.D., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz rozpoznanie i uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego przez nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach i uznanie, że świadczenie wdowie, które otrzymuje skarżąca, jest rentą i tym samym podlega obowiązkowi opłacania składki zdrowotnej,

2) przepisów prawa materialnego przez nieprawidłową interpretację w sprawie przepisu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach i uznanie, że skarżąca z tytułu pobierania świadczenia wdowiego z USA winna być traktowana jako osoba pobierająca emeryturę lub rentę, gdyż objęta jest zaopatrzeniem rentowym przez ubezpieczenie społeczne w USA,

3) przepisów prawa materialnego przez nieprawidłowe zastosowanie w sprawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, mimo że nie wystąpiły wszystkie okoliczności wskazane w tym przepisie, tj. nie ma podstaw do uznania, że świadczenie wdowie, które otrzymuje skarżąca, mieści się w zakresie świadczeń wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach,

4) przepisów postępowania w zakresie, który miał wpływ na wynik sprawy, tj. w zakresie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 107 § 3, art. 9 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP przez oddalenie zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji organów, mimo naruszenia przez organy przepisów postępowania, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziły do niezebrania i nierozważania całego materiału dowodowego w sprawie i ustalenia nieprawidłowego stanu faktycznego i uznania, że skarżąca z tytułu otrzymywania świadczenia wdowiego z USA podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce, a uchybienia te polegały na:

a) oparciu się przez organ I i II instancji na tłumaczeniu zwrotu "survivors benefits" wynikającym z tłumacza internetowego, zamiast przeprowadzenia w tym kierunku postępowania dowodowego na podstawie dokumentów urzędowych,

b) uznaniu, że świadczenie pobierane przez skarżącą jest podobne do renty rodzinnej, przy niewskazaniu, na czym te podobieństwa polegają i czy rzeczywiście charakter "świadczenia wdowiego" odpowiada charakterowi renty rodzinnej,

c) naruszeniu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w zakresie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie wykonał zaleceń wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11 i nie dokonał zbadania i uzasadnienia w sposób rzetelny charakteru świadczenia otrzymywanego przez skarżącą w świetle norm USA i czy świadczenie to może zostać uznane za rentę z zagranicy w rozumieniu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach,

d) naruszeniu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w zakresie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, przez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że zaakceptowanie przez Sąd I instancji twierdzeń organu, iż stan faktyczny zaistniały w sprawie dotyczący skarżącej podlega pod dyspozycję przepisu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, po dokonaniu jego rozszerzającej wykładni i zastosowaniu analogii do innej instytucji prawa polskiego (renty rodzinnej), stoi w sprzeczności z zasadą praworządności.

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1607/13, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd I instancji nie miał podstaw, by organowi zarzucić uchybienie zasadzie wynikającej z art. 153 p.p.s.a., co do przedstawionej wiążącej wykładni przepisu art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach. Wykładni tej nie uchybił także Sąd I instancji. Tak więc w kwestii dokonanej wykładni powołanych przepisów prawa materialnego uchybień zasadzie związania oceną prawna w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. nie można w obecnie rozpatrywanej sprawie stwierdzić. Odnośnie do wiążących "wskazań, co do dalszego postępowania" Sąd kasacyjny zauważył, że stanowią one oczywistą konsekwencję sformułowanej w wyroku "oceny prawnej".

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji kontrolując legalność kwestionowanej decyzji pod kątem zastosowania się przez organ do oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wziął pod uwagę stanowisko wyrażone w uprzednim orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że: zagadnieniem spornym w sprawie jest kwestia, czy "świadczenie wdowie" otrzymywane z USA jest rentą, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. A w okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu, organ ten kwestii nie wyjaśnił, a ponadto, że w sprawie, o ile Prezes NFZ mógł domniemywać, że świadczenie wdowie wypłacane przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych w Baltimore stanowi świadczenie o charakterze rentowym, to już zupełnie nie wskazał podstaw prawnych i faktycznych umożliwiających przyjęcie, że "świadczenie o charakterze rentowym" równoważne jest rencie, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zalecenia zawarte w wyroku wydanym w sprawie VI SA/Wa 1757/11 jednoznacznie wskazują na konieczność oceny, jaki charakter ma "świadczenie wdowie" w świetle norm w USA, czy jest tym samym uposażeniem co renta z zagranicy, o której mowa w art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Sąd wskazał, że zgodnie z tymi zaleceniami konieczne było dokonanie ustaleń faktycznych i analizy prawnej przepisów, które wykazałyby ponad wszelką wątpliwość podstawę materialną wydania rozstrzygnięcia.

Sąd kasacyjny odnotował, że Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem podzielił stanowisko organu uznające ze względu na charakter pobieranego przez skarżącą świadczenia, że jest ono w istocie rentą rodzinna przyznaną na gruncie przepisów obowiązujących w USA, przy czym zdaniem Sądu z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika wbrew zaleceniom zawartym w uprzednim orzeczeniu, w jakich świetle norm USA oceniono charakter "świadczenia wdowiego". Sąd I instancji ograniczył się do stwierdzenia, iż skarżąca nie zakwestionowała, że o świadczenie, które otrzymuje z Social Security Administration, mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku minimum 60 lub 50 lat (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy) oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Dodatkowo zaś podniósł jedynie, że krąg uprawnionych do otrzymania "świadczenia wdowiego" jest zbliżony do kręgu osób uprawnionych do otrzymania renty rodzinnej z systemu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując art. 65-74 ustawy o czynnościach i rentach z FUS.

Sąd kasacyjny uznał w związku z powyższym, że Sąd I instancji kontrolując legalność kwestionowanej decyzji, nie ocenił, czy organ zastosował się do zalecenia tegoż Sądu zawartego w wyroku z dnia 9 grudnia 2011r. sygn.. VI SA/Wa 1757/11, co do wyjaśnienia, jaki charakter prawny ma uposażenie pod nazwą "świadczenie wdowie" w świetle norm USA i w konsekwencji za trafny uznał postawiony Sądowi I instancji zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd stwierdził również, że w rozpoznawanej sprawie istota problemu sprowadza się do tego, czy świadczenie otrzymywane przez skarżącą z zagranicy jest w świetle norm USA równoważne rencie, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie poddano też ocenie czy organ nie naruszył art. 153 p.p.s.a.

Sąd kasacyjny za nieuzasadniony uznał wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku z uwagi na naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 i art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP. Sąd uznał, że art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych ma charakter przepisu ustrojowego, który Sąd mógłby naruszyć, odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem. Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie miała natomiast miejsca. Zdaniem Sądu wadliwej wykładni czy też wadliwego zastosowania przez sąd przepisów prawa materialnego lub procesowego nie można utożsamiać z zarzutem zastosowania przy kontroli kryterium innego niż kryterium zgodności z prawem. Podobnie sąd kasacyjny uznał, że ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z art. 3 § 1 p.p.s.a. zakresowi kontroli działalności administracji publicznej, jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie.

Naczelny Sąd Administracyjny odnotował ponadto, że ze skargi kasacyjnej nie wynika, jakich dowodów z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. nie przeprowadzono i nie rozpatrzono oraz nie uzasadniono, czym przejawia się uchybienie powołanych w skardze przepisów Konstytucji RP.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że kwestia ta może być przedmiotem oceny dopiero wówczas, gdy zostanie przeprowadzona analiza podstaw prawnych do stwierdzenia, że wypłacane skarżącej świadczenie z zagranicy jest równoważne rencie, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i że stanowi rentę zagraniczną w rozumieniu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie podnieść należy, że zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej, związany jest wykładnią prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią prawa oznacza obowiązek podporządkowania się Sądu w trakcie ponownej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego sposobem rozumienia interpretowanego przepisu i nie jest możliwe nadanie odmiennego znaczenia prawnego treści tego przepisu. Stosownie zaś do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że zarówno organy administracyjne rozpoznające ponownie sprawę w wyniku uprzedniego uchylenia ich decyzji prawomocnym wyrokiem sądowym, ale także sądy administracyjne przeprowadzające kolejne kontrole w sprawie pozostają związane oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania zawartymi w uprzednio zapadłych wyrokach. Związanie to utrzymuje się tak długo, aż nie dojdzie do zmiany stanu prawnego, który zdezaktualizuje wyrażony uprzednio pogląd, wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie lub gdy zajdzie zmiana istotnych okoliczności faktycznych (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyd. 3, Warszawa 2009, str. 403). Związanie, o którym mowa powyżej miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, gdyż w postępowaniu poprzedzającym wydanie skarżonego wyroku zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1607/13.

Przystępując zatem do merytorycznego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, będąc związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznał, że skarga H.D. jest uzasadniona.

Istotą problemu rozpoznawanej sprawy jest ustalenie, czy "świadczenie wdowie" otrzymywane przez skarżącą z zagranicy jest w świetle norm USA równoważne rencie, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach.

W myśl art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze. Oznacza to, że ustawodawca nałożył obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wyłącznie na kategorie osób wskazane powyżej, przy czym wyrażenie "świadczenie pieniężne o takim samym charakterze" odnieść należy tylko do ostatniej z wymienionych kategorii, tj. osób pobierających uposażenie po zwolnieniu ze służby. Przepis ten, jako element prawa daninowego, nakładającego na obywatela określone obowiązki finansowe, nie może podlegać wykładni rozszerzającej, a w konsekwencji dla wykazania zasadności jego zastosowania niezbędne jest wykazanie, że stan faktyczny, z którego zaistnieniem wiąże się powstanie wspomnianego obowiązku, odpowiada stanowi prawnemu wynikającemu z przytoczonej normy.

Jednocześnie zgodnie z art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się także osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy, co oznacza zrównanie krajowych i zagranicznych rent i emerytur. W konsekwencji zatem zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach w związku z art. 5 pkt 20 tej ustawy wymaga przeprowadzenia analizy, a następnie ustalenia, czy pobierane świadczenie zagraniczne jest równoważne rencie zagranicznej. W realiach niniejszej sprawy oznacza to konieczność przeprowadzenia wspomnianej analizy w odniesieniu do otrzymywanego przez skarżącą "świadczenia wdowiego".

Wskazana powyżej interpretacja obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach została zaprezentowana również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11, którego mocą uchylono wydaną uprzednio decyzję, a następnie wydano zaskarżone przez skarżącą rozstrzygnięcie. Wskazać jednakże należy, że przeprowadzone przez organy postępowanie i wydane rozstrzygnięcia nie wskazują, na podstawie jakich norm prawnych obowiązujących w USA przeprowadzona została analiza "świadczenia wdowiego" pod kątem uznania, że jego charakter odpowiada charakterowi renty zagranicznej. Przypomnieć w tym miejscu należy, że zalecenia zawarte we wskazanym powyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jednoznacznie wskazywały na konieczność dokonania oceny, jaki charakter ma świadczenie otrzymywane przez skarżącą i czy jest ono uposażeniem tożsamym z rentą otrzymywaną z zagranicy, o której mowa w art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, przez dokonanie ustaleń faktycznych oraz analizy prawnej przepisów, które stanowiłyby niezaprzeczalną podstawę prawną decyzji.

W konsekwencji powyższego zdaniem Sądu uzasadniony jest zarzut dot. naruszenia art. 153 p.p.s.a. Należy bowiem zauważyć, że organ rozpoznając ponownie sprawę, mimo iż podjął czynności celem ustalenia charakteru świadczenia wypłacanego skarżącej, to wbrew zaleceniom zawartym w wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r. nie poczynił jednoznacznych ustaleń, w świetle jakich norm obowiązujących w USA oceniono charakter "świadczenia wdowiego", a z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika, co stanowiło podstawę przyjęcia, że otrzymywane przez skarżącą świadczenie odpowiada zdaniem organu rencie rodzinnej.

Powyższe wskazuje, że organ naruszył nie tylko zapis art. 153 p.p.s.a., ale również przepisy art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien zatem przede wszystkim ustalić, w oparciu o normy obowiązujące w USA, jaki charakter ma "świadczenie wdowie". W tym celu winien pozyskać stosowne regulacje prawne obowiązujące w tym zakresie w USA i po ich analizie ustalić, czy wskazane świadczenie odpowiada któremukolwiek świadczeniu przyznawanemu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z przepisami krajowymi.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.