Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 438/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1 lit b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 128, art. 144
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2020 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] r., nr. [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej J. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] wydaną

z upoważnienia Burmistrza Ł., w oparciu o art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 - dalej "k.p.a.") oraz art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2, art. 20 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 1, ust. 2a, ust. 4, art. 26 ust. 3 i ust. 4, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej jako "u.ś.r."), odmówiono J. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy

w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, ojczymem J. K..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności ojczyma wnioskodawczyni datuje się od [...] lipca 2019 r., czyli od 88 roku życia (wymieniony urodził się w 1931 r.). Nie ma zatem podstaw ani stosownych dokumentów potwierdzających, że niepełnosprawność istniała wcześniej, chociażby przed 25 rokiem życia. Nie została zatem spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole do ukończenia 25. roku życia.

Organ podkreślił, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia

21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jednak zmiana stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Skutkiem wspomnianego wyroku w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy, nie mogą być – co do zasady – traktowani w sposób odmienny. Zdaniem organu, wyrok – choć korzystny dla opiekunów osób dorosłych – niewiele zmienił w ich sytuacji, bowiem do tej pory nie została znowelizowana ustawa

o świadczeniach rodzinnych, na podstawie której ustalane jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten nie oznacza jednak usunięcia tego kryterium z ustawy, wobec czego organ nie może pominąć przepisów, które do chwili obecnej są w obrocie prawnym.

W tej sytuacji, chociaż wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad J. K., to jednak nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania przedmiotowego świadczenia.

J. M. odwołała się od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na jej wydanie – poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem skarżącej, skoro w wyroku Trybunału Konstytucyjnego została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to organ nie może pomijać tej okoliczności przy rozstrzyganiu sprawy. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie weszło w życie. Omawiany przepis ustawy – art. 17 ust. 1b ustawy – jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – później niż do 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy – powołując się na treść art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – wskazał, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rozróżnia się tu linię wstępnych (rodzice, dziadkowie) i linię zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki). Zdaniem Kolegium, stronę łączy z J. K. (który jest mężem jej matki, tj. jej ojczymem) powinowactwo, a nie pokrewieństwo. Wobec tego, nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołującej się nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym J. K.. W takiej sytuacji, inne przyczyny odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

J. M. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na jej wydanie, tj. art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że skarżącej jako pasierbicy nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojczymem, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie z uwzględnieniem normy wyrażonej w art. 144 § 2 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy powinno doprowadzić do wniosku, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojczyma.

Skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Ł., a nadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, strona ponownie powołała się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego 21 października 2014 r., a także wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07), w którym zakwestionowano jako niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla której stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną, i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny.

Skarżąca podniosła, że według prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawno-rodzinne wynikające z mocy prawa i z różnych powiązań. Polega na obowiązku dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i co do zasady obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Kodeks rodzinny i opiekuńczy zalicza do obowiązku alimentacyjnego także zobowiązania wynikające z powiązań podobnych do rodzinnych, normując obowiązki między małżonkami (art. 27 k.r.o.), obowiązek ojca pozamałżeńskiego dziecka zapewnienia matce tego dziecka przez pewien czas środków utrzymania (art. 141 – 142 k.r.o.) oraz obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania w stosunkach między pasierbem a ojczymem lub macochą (art. 144 k.r.o.).

W ocenie skarżącej, art. 144 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego daje podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, a więc osób niezwiązanych węzłem pokrewieństwa. Jest to uregulowanie poszerzające krąg osób uprawnionych i zobowiązanych, ponieważ art. 128 tej ustawy obciąża obowiązkiem dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeb także wychowania krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast z treści przepisu art. 144 ww. ustawy wynika,

że uprawnieni i zobowiązanie do alimentacji są powinowaci pierwszego stopnia w linii prostej, tj. macocha, ojczym, pasierb.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej "p.p.s.a.").

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Ł.

o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojczymem.

Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z akt sprawy i co nie jest kwestionowane, ojczym skarżącej

(ur. w 1931 r.), nad którym sprawuje ona opiekę, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia

[...] sierpnia 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym w sprawie jest również i to, że skarżąca jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad J. K. (jego żona zmarła w [...] zaś siostra – ur. w [...] jest osobą niepełnosprawną).

Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca

z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność ojczyma skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole, lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei Kolegium, nie odnosząc się w żaden sposób do powyższego stanowiska, uznało, że świadczenie skarżącej nie przysługuje, bowiem nie należy ona do kręgu osób wymienionych

w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.

z 2020 r., poz. 1359). Zgodnie bowiem z tym przepisem, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zdaniem Kolegium, skarżąca – jako pasierbica J. K. – nie należy do tej grupy osób,

a zatem nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny wobec wymienionego. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1 – 3), na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.

Powyższe stanowiska, tak organu I instancji, jak i organu odwoławczego, należy uznać za nietrafne.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13, skarżącej może przysługiwać (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (ojczyma skarżącej) powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18. roku życia, względnie w trakcie jego nauki (do ukończenia 25. roku życia).

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z art. 32 ust. 1 Konstytucji.W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie

w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ww. ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób – z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych – w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 r. życia, ewentualnie ukończenie 25 r. życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Z powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r.

sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt

I OSK 755/16).

Niewątpliwie skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., a zatem od tego momentu art. 17 ust. 1b u.ś.r.- jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć zastosowania. Taki też pogląd ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 366/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14).

Z tych względów, okoliczność, że niepełnosprawność ojczyma skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18. roku życia, względnie w trakcie jego nauki (do ukończenia 25. roku życia) – nie może być podstawą odmowy przyznania stronie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Wbrew stanowisku Kolegium, nie może taką podstawą być również okoliczność, że skarżąca nie jest krewną J. K., lecz jego pasierbicą.

Jak już wspomniano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Obowiązek alimentacyjny, który uregulowany został przepisami k.r.o.,

to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania, które obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo (art. 128 k.r.o.).

Podzielając w pełni stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 2947/19), należy wskazać, że obowiązek ten nie wyczerpuje się jednak w relacjach między krewnymi

i może dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taką sytuację przewiduje art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, czyli od osób niezwiązanych węzłem pokrewieństwa. Jest to uregulowanie, które poszerza przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest zapatrywanie,

że obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi

z obowiązkiem rodziców dziecka, nie może jednak wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców dziecka. Jakkolwiek warunki, które winny być spełnione, aby powstał obowiązek świadczenia alimentacyjnego po myśli art. 144 § 1 i art. 144 § 2 k.r.o. nie są tożsame, to generalnie roszczenie alimentacyjne z tego tytułu winno odpowiadać ogólnemu poczuciu słuszności, znajdującemu uzasadnienie w istniejących regułach moralności i dobrych obyczajach społeczeństwa, a do obowiązku tego stosuje się przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (vide: uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r. sygn. akt III CZP 27/68, ONSC 1969, Nr 1, s. 6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r. sygn. akt II CR 78/71).

We wskazanej wyżej sprawie (sygn. akt I OSK 2947/19), Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z zapatrywaniem Sądu I instancji, że obowiązek wynikający z art. 144 k.r.o. ma cechy niepozwalające uznać go za obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przyczynianie się do wychowania i utrzymania dziecka lub zgodność z zasadami współżycia społecznego, jako przesłanki powyższego obowiązku (art. 144 § 1 i 2 k.r.o.) nie oznaczają,

że obowiązek ten nie wynika z ustawy. Niemożliwe do akceptacji jest zapatrywanie,

że obowiązek ten, także w zakresie wskazania podmiotu zobowiązanego do alimentacji kreowany jest wyłącznie z mocy orzeczenia sądu albo, że obowiązek ten ma charakter ułomny bądź subsydiarny. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 144 § 1 k.r.o., ma charakter obowiązku ustawowego i nie jest to obowiązek o charakterze posiłkowym. Świadczy o tym brzmienie art. 144 § 3 k.r.o., zgodnie z którym do obowiązku alimentacyjnego w relacjach między pasierbem a ojczymem (macochą) stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (vide: uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r. sygn. akt III CZP 27/68, ONSC 1969, Nr 1, s. 6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r. sygn. akt II CR 78/71; J.Gudowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo, Wolters Kluwer 1998 r., s. 487; G.Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, uwagi do art. 144; wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1982/11, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Nie można także skutecznie twierdzić, że art. 144 k.r.o. nie statuuje obowiązku alimentacyjnego skoro posługuje się pojęciem "świadczenia alimentacyjnego". W tym zakresie należy zauważyć, że pojęcie "świadczenia alimentacyjnego" używane jest chociażby w art. 133 § 1, 2 i 3, art. 134, art. 135 § 1 i 3, oraz art. 137 k.r.o., a brak jest wątpliwości co do tego, że regulacje te odnoszą się do obowiązku alimentacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz błędnego zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych, które niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższej oceny Sądu w zakresie zarówno pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał za niezgodną z Konstytucją RP, jak i prawidłowego zastosowania art. 144 k.r.o.

Z tych też względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.