Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1071/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 c, art. 152, art. 200;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 17 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi T. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2012 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 28 maja 2012r., II. przyznaje adwokatowi M. Z. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 maja 2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, pkt 5, pkt 6, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu odmówił T. T. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 07/2011 r. do 09/2011 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł, odsetek liczonych na dzień 13.02.2012 r. w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/2011 r. do 09/2011 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł, odsetek liczonych na dzień 13.02.2012 r. w kwocie [...] zł i kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 13.02.2012 r. wpłynął do Zakładu wniosek T. T. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek powstałych w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 15.07.2011 r. do 30.09.2011 r., umotywowany bardzo ciężką sytuacją życiową i zdrowotną. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału organ ustalił, że Wnioskodawczyni wykonywała działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej odzieży. Obecnie działalność została zawieszona (z dniem 30.09.2011 r.). Decyzją Starosty z dnia 21.10.2011 r. Wnioskodawczyni została uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. We wniosku i załączonych oświadczeniach podała, że jest osobą przewlekle chorą po operacji i amputacji prawego płata płuca, z chorobami: astmą oskrzelową rozedmą płuc, niewydolnością krążenia oraz chorobą kręgosłupa. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18.06.2009 r. wynika, że została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do 30.06.2012 r. i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia 10.11.2011 r. wynika, że korzystała z pomocy w formie zasiłków celowych, a decyzją z dnia 03.01.2012 r. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w O. w miesiącu 01/2012 r. uzyskała specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu lekarstw w kwocie [...] zł jednorazowo.

Według oświadczenia Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z matką – J. T., która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Z tytułu wydatków miesięcznych zobowiązana ponosi koszty związane z podatkiem od nieruchomości w kwocie [...] zł, energią elektryczną i wywozem nieczystości łącznie ok. [...] zł oraz opłatę za telefon komórkowy [...] zł miesięcznie. Strona wskazała na wydatki związane z kosztami leczenia w kwocie ok. [...] zł oraz zakupem leków matki w kwocie ok. [...] zł. Nie posiada zaległości z tytułu podatków oraz zobowiązań cywilnoprawnych. Jest współwłaścicielem nieruchomości w O. o pow. 85 m2 oraz gruntu rolnego o pow. 5.000 m2. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców nie figuruje jako właściciel pojazdów.

Następnie organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3. Po przeanalizowaniu okoliczności sprawy organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy. Wyjaśnił przy tym, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż Wnioskodawczyni dokonała zawieszenia działalności gospodarczej. Obecnie została uznana za osobę bezrobotną, bez prawa do zasiłku czasowego, ale deklaruje chęć podjęcia zatrudnienia lub wznowienie działalności. Wobec powyższego obecna sytuacja finansowa w ocenie Zakładu nie może być przesłanką do umorzenia należności. Ponadto Wnioskodawczyni jest współwłaścicielem nieruchomości w O. (domu o pow. 85 m2 oraz gruntów rolnych o pow. 5000 m2), które to składniki majątkowe mogą być przedmiotem zabezpieczenia należności Zakładu. W dniu 06.03.2012 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze i żaden uprawniony organ egzekucyjny do chwili wydania niniejszej decyzji nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego w związku z brakiem składników majątkowych należących do zobowiązanej, dlatego Zakład uznał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Nie można wykazać również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Ponadto Zakład wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w art. 28 ust. 3a określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w tym przepisie.

Organ stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak również podstaw do umorzenia należności na podstawie powyższej regulacji. W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych) Zakład, badając obecną sytuację materialną Wnioskodawczyni stwierdził, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką – J. T., która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Aktualnie została uznana za osobę bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z tytułu wydatków miesięcznych (związanych z podatkiem od nieruchomości, energią elektryczną oraz wywozem nieczystości) wskazała na koszty w wysokości [...] zł oraz opłatę za telefon komórkowy w kwocie [...] zł. Ponadto poinformowała, że koszty związane z leczeniem wynoszą [...] zł, jednak w toku prowadzonego postępowania wydatki te nie zostały udokumentowane. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Zakład stwierdził, że nie neguje faktu, iż sytuacja materialna strony jest trudna i nie pozwala na jednorazowe uregulowanie całej kwoty należności. Wnioskodawczyni wskazywała na konieczność korzystania z pomocy społecznej, przedkładając decyzję przyznającą zasiłek celowy na zakup leków, jednakże decyzja nie dotyczy okresu bieżącego. Zakład podkreślił, że Wnioskodawczyni deklaruje chęć podjęcia zatrudnienia po okresie leczenia lub wznowienia działalności gospodarczej, co oznacza możliwość zmiany sytuacji finansowej. W konsekwencji Zakład uznał, że nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki określonej w powołanym przepisie prawa.

W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia organ stwierdził, że obecna sytuacja materialna Zobowiązanej jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, czy też inne zdarzenia nadzwyczajne powodujące, że opłacenie należności mogłoby pozbawić wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Zobowiązana nie wykazała również zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia. Wprawdzie decyzją z dnia 18.06.2009 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności Wnioskodawczyni została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do 30.06.2012r. i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ale może podejmować pracę na stanowisku przystosowanym. Ponadto wykazuje aktywną postawę, obecnie poszukuje zatrudnienia i ma zamiar kontynuować działalność gospodarczą, a więc istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej i możliwość spłaty należności w dłuższym okresie czasu.

W wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca podniosła, że jest osobą przewlekle chorą, z II grupą inwalidzką i złożyła dokumenty w celu uzyskania orzeczenia na dalszy okres, ponadto opiekuje się 82-letnią matką, która również jest osobą schorowaną. Wskazała, że od dwóch miesięcy cierpi na chorobę jelit i czeka ją z tego powodu operacja, na którą przedstawia skierowanie. Dodatkowo zaznaczyła, że niedawno leczyła schorzenia kręgosłupa oraz że jej ogólny stan zdrowia się pogarsza. Zdaniem Skarżącej w sytuacji, w której nie jest w stanie polepszyć swojego stanu zdrowia, również nie ma możliwości uzyskania dodatkowego dochodu i poprawy sytuacji finansowej. Zdaniem Skarżącej spełnia ona warunek umorzenia należności określony w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., z powodu przewlekłej choroby pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu, jak również konieczności opieki nad przewlekle chorą matką. Podniosła również, że w decyzji wskazano na jej zamiar wznowienia działalności gospodarczej, podczas gdy będąc osobą schorowaną nie może ona planować tak jak osoba zdrowa. Ponadto wskazała, że obecnie leki dla matki to wydatek ok. [...] zł miesięcznie przy dochodach [...] zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, 5 i 6, ust. 3a, ust. 3 b, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 28 maja 2012 r. nr [...].

W uzasadnieniu Zakład podtrzymał ustalenia faktyczne przyjęte w decyzji z dnia 28 maja 2012 r., z tym że uwzględnił określone przez Skarżącą w toku postępowania na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydatki na zakup leków dla matki Skarżącej w kwocie [...] zł. W związku z powyższym wskazał, że aktualnie zadeklarowane łączne obciążenia finansowe wynoszą ok. [...] zł i są wyższe od osiąganego w gospodarstwie domowym dochodu.

Oceniając przesłanki umorzenia należności, organ ponownie stwierdził brak całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s., wskazując że w sprawie nie nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności, zatem istnieje możliwość jej kontynuowania i uzyskiwania dochodów w przyszłości. Ponadto Skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości, który może być przedmiotem zabezpieczenia należności Zakładu. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu prowadzi postępowanie egzekucyjne i żaden uprawniony organ egzekucyjny do chwili wydania niniejszej decyzji nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego w związku z brakiem składników majątkowych należących do zobowiązanej. Z tego powodu nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Zakład wskazał, że w toku ponownie prowadzonego postępowania nie wykazano trudności w regulowaniu opłat bieżących, ani konieczności korzystania z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub instytucji o podobnym charakterze w formie zasiłków celowych, mogących formalnie potwierdzić trudną sytuację materialną. Przedłożona do sprawy dokumentacja wskazuje, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a dochód na osobę kształtuje się poniżej kwoty minimum socjalnego, jednakże stwierdzony wobec Skarżącej umiarkowany stopień niepełnosprawności, został orzeczony do 30.06.2012 r. i Zakład nie posiada informacji, czy zostało wydane orzeczenie o niepełnosprawności na dalszy okres oraz czy została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ponadto organ powołał się na oświadczenie Skarżącej, że po wyleczeniu zamierza podjąć zatrudnienie. Brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz posiadanie statusu osoby bezrobotnej, a także gotowość do podjęcia zatrudnienia pozwala więc, zdaniem organu, domniemywać, że z chwilą podjęcia pracy sytuacja materialna w gospodarstwie domowym ulegnie poprawie i możliwa będzie sukcesywna spłata zadłużenia wobec ZUS. W konsekwencji, biorąc pod uwagę kwotę zadłużenia oraz ewentualną możliwość uregulowania zaległości w dłuższym okresie czasu, organ uznał, że nie została spełniona przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, ponieważ nie został wykazany w sposób nie budzący wątpliwości ważny interes osoby zobowiązanej.

W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia organ stwierdził, że Skarżąca nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub też innego zdarzenia nadzwyczajnego, a działalność gospodarcza Skarżącej od 30.09.2011 r. pozostaje zawieszona.

Ponadto organ stwierdził, że nadal nie zostały wykazane przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. ciężka choroba własna lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Organ wskazał, że wziął pod uwagę stan zdrowia i istniejące schorzenia Skarżącej, na udowodnienie których przedłożono liczną dokumentację medyczną, oraz fakt, że decyzją Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18.06.2009 r. Skarżąca została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.06.2012 r. Jednocześnie jednak podkreślił, że aktualnie brak jest informacji, czy została wydana decyzja o stopniu niepełnosprawności na dalszy okres, a tym samym brak potwierdzenia, że Strona jest trwale niezdolna do pracy. Organ zaznaczył nadto, że Skarżąca nie przedłożyła również żadnej dokumentacji medycznej, powołując się na wiek matki, stan jej zdrowia i konieczność opieki nad nią.

W skardze na powyższą decyzję T. T. podtrzymała swoje stanowisko, że zapłata należności pozbawiłaby ją i jej matkę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w szczególności związanych z zakupem żywności. Ponadto wyjaśniła, że dokonując zawieszenia działalności gospodarczej i planując jej wznowienie, nie mogła przewidzieć pogorszenia się jej stanu zdrowia, który aktualnie uniemożliwia jej wykonywanie i osiąganie jakiegokolwiek dochodu. Wskazała, że cierpi na chorobę nowotworową. Jednocześnie zarzuciła, że organ nie wstrzymał się z rozstrzygnięciem, pomimo że skarżąca przedłożyła dokumentację lekarską, z której wynikał ciężki stan zdrowia Skarżącej oraz jej matki i informowała o oczekiwaniu na wydanie orzeczenia co do niepełnosprawności i zdolności do pracy. Odnośnie stwierdzenia organu, że wydatki w gospodarstwie domowym Skarżącej przekraczają dochody, Skarżąca wyjaśniła, że nie wykupuje wszystkich leków. Ponadto wskazała, że poza przyznaniem zasiłku celowego nie korzysta z opieki społecznej, ponieważ przy dochodzie [...] zł na 2 osoby, przekracza kryterium dochodowe [...] zł na osobę.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przyjęte w zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowego Skarżąca przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 września 2012 r., decyzję z dnia 19 października 2012 r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego oraz decyzję z dnia 11 grudnia 2012 r. o przyznaniu zasiłku stałego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy przy tym podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Wynikająca z art. 7 Kpa zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 Kpa – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 Kpa.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, że w przypadku Skarżącej nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przesłanki z pkt 1, 2 i 4 tego przepisu nie odnoszą się w ogóle do Skarżącej, ponieważ zobowiązana żyje, nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości i nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. Zakład nie stwierdził również pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w powyższym przepisie, wskazując że wobec Zobowiązanej jest prowadzona egzekucja administracyjna i dotąd nie stwierdzono jej bezskuteczności z uwagi na brak majątku. Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości, z której można prowadzić egzekucję należności wobec ZUS. Z tego względu nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe nie było przy tym kwestionowane przez Skarżącą w postępowaniu administracyjnym ani sądowym.

Nie było również przedmiotem zastrzeżeń Skarżącej i nie budzi wątpliwości Sądu stwierdzenie przez organ, że w niniejszej sprawie nie zaistniała także przesłanka umorzenia należności wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, ponieważ Skarżąca nie powoływała się na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Nie do zaakceptowania w ocenie Sądu są natomiast ustalenia organu i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia, tj. dotyczących wykazania przez zobowiązaną, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić dochodzonych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny (opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – pkt 1 bądź też istnieje przewlekła choroba zobowiązanej pozbawiająca ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności – pkt 3).

Należy zwrócić uwagę, że w decyzji z dnia 28 maja 2012 r. Zakład, nie stwierdzając przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby skarżącej pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu, wskazał, że wprawdzie decyzją z dnia 18.06.2009 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności Wnioskodawczyni została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do 30.06.2012 r. i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ale może podejmować pracę na stanowisku przystosowanym. Organ nie rozważył przy tym zupełnie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy, a w szczególności w świetle podnoszonej przez Skarżącą okoliczności pogarszającego się stanu zdrowia, potwierdzonej dokumentacją medyczną, istnieje realna szansa podjęcia przez Skarżąca zatrudnienia na wskazanym stanowisku przystosowanym. Już powyższe, zdaniem Sądu oznacza, ze organ nie zbadał w sposób rzetelny i prawidłowy przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Natomiast w odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Zakład ustalił, że Skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą z dniem 30.09.2011 r. aktualnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką J. T., która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Według oświadczenia Skarżącej wydatki w gospodarstwie domowym stanowią: ok. [...] zł - podatek od nieruchomości, wywóz nieczystości, energia elektryczna, [...] zł – opłata za telefon, [...] zł – koszty związane z leczeniem. Zakład stwierdził, że powyższa przesłanka nie została jednak wykazana, ponieważ w bieżącym okresie Skarżąca nie wykazała konieczności korzystania z pomocy społecznej. Ponadto Zakład podkreślił, że Skarżąca deklaruje chęć podjęcia zatrudnienia bądź wznowienia działalności gospodarczej, co zdaniem organu daje realne szanse wyegzekwowania należności choćby w dłuższym okresie czasu. Organ pominął przy tym zupełnie fakt, że aktualnie Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów. Jedynym źródłem jej utrzymania są dochody z tytułu emerytury jej matki, z którą pozostaje w we wspólnym gospodarstwie domowym i które to dochody są w pełni przeznaczane na bieżące ich utrzymanie. Organ nie rozważył również, czy deklarowana przez Skarżącą chęć wznowienia działalności gospodarczej wynikająca jedynie z jej dobrej woli, jest rzeczywiście realna w świetle okoliczności dotyczących stanu jej zdrowia. Powyższe w ocenie Sądu oznacza, że organ nie zbadał w sposób rzetelny i prawidłowy również przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Powyższe wadliwe ustalenia i ich ocenę z punktu widzenia powołanych przesłanek umorzenia organ podtrzymał w zaskarżonej decyzji z dnia 9 sierpnia 2012 r. i to pomimo, że w toku postępowania na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca powoływała się na pogarszający się stan zdrowia (przedkładając dokumentację lekarską), uniemożliwiający jej w sposób obiektywny możliwość podjęcia zatrudnienia czy wznowienia działalności gospodarczej i w konsekwencji uzyskiwania dochodu. W żaden sposób organ nie zweryfikował tych okoliczności, stwierdzając jedynie, że powyższe nie zostało udokumentowane właściwym orzeczeniem lekarskim, co zdaniem organu oznacza że nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Natomiast w odniesieniu do wskazanej przez Skarżącą okoliczności zwiększonych wydatków związanych z kosztami leczenia ([...] zł), organ stwierdził, że wydatki w gospodarstwie domowym przekraczają kwotę uzyskiwanych dochodów, a Skarżąca nie wykazała trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań i konieczności korzystania z pomocy społecznej, a tym samym nie wykazała przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Takie stanowisko organu jest nie do zaakceptowania, zważywszy że okolicznością znaną organowi z urzędu powinno być, że dla przyznania stałej pomocy z opieki społecznej uwzględniane jest jedynie kryterium dochodowe, nie zaś indywidualne – i jak wykazała Skarżąca zwiększone (z powodu wysokich kosztów leczenia Skarżącej i jej matki) potrzeby gospodarstwa domowego. Z kolei konieczność korzystania z pomocy społecznej – celowej właśnie z uwagi na koszty leczenia Skarżąca wykazała dostatecznie decyzją przyznającą zasiłek celowy na zakup leków. Nie ulega natomiast wątpliwości, że powyższa okoliczność zwiększonych wydatków z tytułu kosztów leczenia powinna być wzięta pod uwagę przy ocenie, czy w konsekwencji zapłata należności może spowodować pozbawienie Skarżącej możliwości ponoszenia tych kosztów jako niewątpliwie koniecznych dla zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu, organ w sposób niezasadny zbagatelizował podnoszone przez Skarżącą okoliczności, że zarówno ona sama jak i jej matka, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami schorowanymi, ponadto matka Skarżącej jest w zaawansowanym wieku (ma 82 lata), co niewątpliwie wiąże się ze zwiększonymi potrzebami co do właściwego odżywiania, leczenia i opieki.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, organ rentowy nie zbadał w sposób rzetelny i prawidłowy zarówno przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3, jak i § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Szczególnego podkreślenia wymaga, że w toku postępowania na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Skarżąca informowała o oczekiwaniu na kolejne orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Mając przy tym na uwadze, że na podstawie dotychczasowego orzeczenia tego organu Skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 30.06.2012 r., a w toku postępowania na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Skarżąca akcentowała, że stan jej zdrowia ulega znacznemu pogorszeniu, na dowód czego przedkładała dokumentację lekarską, należało przyjąć że istniało realne prawdopodobieństwo dalszego orzeczenia o niepełnosprawności Skarżącej i to nawet w wyższym stopniu niż dotychczas. W tej sytuacji organ powinien był, zdaniem Sądu, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa zawiesić niniejsze postępowanie w przedmiocie umorzenia należności do czasu wydania przez właściwy organ orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności. Nie ulega bowiem wątpliwości, że tego rodzaju orzeczenie miałoby istotne znaczenie dla oceny omawianych przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia. Tymczasem organ kontynuował niniejsze postępowanie, a brak orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności na dalszy okres (niezawiniony przez Skarżącą, która złożyła stosowny wniosek i oczekiwała na jego załatwienie przez właściwy organ), organ rentowy w sposób niedopuszczalny z punktu widzenia art. 7 Kpa zinterpretował na niekorzyść Skarżącej, uznając, że nie udokumentowała ona pogorszenia stanu zdrowia i niezdolności do pracy. Jednocześnie w sposób co najmniej przedwczesny organ stwierdził w tej sytuacji, że istnieje realna szansa na poprawę w przyszłości sytuacji osobistej i materialnej Skarżącej, która umożliwi jej uzyskanie dochodu i spłatę - choćby częściową - należności wobec ZUS.

Powyższe naruszenia organu mogły mieć i – jak wykazała Skarżąca w toku postępowania sądowego – niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy. Z załączonych przez Skarżącą dokumentów wynika bowiem, że orzeczeniem z dnia 18 września 2012 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył Skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności, co oznacza, ze z powodu naruszonej sprawności organizmu jest ona osobą niezdolną do pracy i wymagającą w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, i to na okres do 30.09.2014 r. W związku z powyższym decyzją Burmistrza z dnia 19 grudnia 2012 r. przyznano Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny, a decyzją z dnia 11 grudnia 2012 r. Dyrektora OPS w O., działającego z up. Burmistrza, zmieniono decyzję z dnia 10.10.2012 r. w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku stałego.

Nie może budzić wątpliwości, że okoliczności wynikające z powyższych dokumentów mają istotne znaczenie z punktu widzenia omawianych przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rentowy dokona zatem – stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 Kpa – wyczerpujących ustaleń w zakresie sytuacji osobistej i materialnej Skarżącej ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności podniesionych i wykazanych za pomocą ww. dokumentów przez Skarżącą i na tej podstawie dokona oceny przesłanek umorzenia z punktu widzenia powołanych przepisów prawa, stosując się do wskazań Sądu wynikających z powyższych rozważań.

Należy przy tym podkreślić, że – jak wykazano powyżej – decyzja w przedmiocie umorzenia jest decyzją uznaniową, co oznacza, że także w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. W takiej jednak sytuacji – jak już zasygnalizowano w powyższej części rozważań, odmowa umorzenia należności musi być należycie uzasadniona. Nie wystarczy zatem powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych. W tej sytuacji konieczne jest zestawienie indywidualnego interesu ubezpieczonego domagającego się umorzenia należności oraz interesu publicznego i wykazania w konkretnej sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie prymatu tego drugiego interesu w stopniu uzasadniającym odstąpienie od zastosowania ulgi wobec osoby spełniającej przesłanki umorzenia, a więc znajdującej się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Zarówno poczynione przez organ ustalenia faktyczne, jak i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak również motywy rozstrzygnięcia co do zastosowania bądź odmowy zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znaleźć pełny wyraz z uzasadnieniu decyzji.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie I i III sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej przez adwokata ustanowionego z urzędu orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).