Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 642/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-01-14 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: umorzono postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów, oddalono wniosek o ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: Art. 245  par. 1 i par. 2, art. 246  par. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Kraków, dnia 14 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

W dniu 8 października 2015r. (data prezentaty Sądu) skarżący Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trzema córkami. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wskazał też, że dochody rodziny wynoszą 0 zł.

Postanowieniem z dnia 23 października 2015r. referendarz sądowy umorzył postanowienie w części obejmującej żądanie zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy wyjaśnił, że skarżący jest zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast odmowę ustanowienia adwokata referendarz sądowy uzasadnił tym, że skarżący nie udokumentował swojej sytuacji materialnej.

Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw w terminie.

Zarządzeniem z dnia 8 grudnia 2015 r. Sąd wezwał skarżącego o uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego, w tym o wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu lub innych opłat, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny, podanie czy skarżący wraz z żoną uzyskują dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to, w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 19 grudnia 2015 r. podał, że nie posiada żadnych dochodów, nie ponosi żadnych wydatków jak również nie otrzymuje kopii decyzji z MOPS-u. Skarżący wyjaśnił również, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, ale też nie pracuje nigdzie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) - dalej jako ppsa od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 ppsa wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie przepisu art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 pppsa).

Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.

Z treści art. 246 § 1 ppsa wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 ppsa określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697).

W przedmiotowej sprawie skarżący w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skoro zatem skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, a postępowanie w tym zakresie należy umorzyć na podstawie art. 249a ppsa - jak w pkt 1 postanowienia.

Jeżeli natomiast chodzi o wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata to Sąd nie mógł go rozpatrzyć pozytywnie. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, że na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m2, a dochód jego rodziny wynosi 0 zł. Uznając powyższe informacje za niewystarczające Sąd wezwał skarżącego pismem z dnia 10 grudnia 2015r. o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 19 grudnia 2015 r. podał, że nie posiada żadnych dochodów, nie ponosi żadnych wydatków jak również nie otrzymuje kopii decyzji z MOPS-u. Ponadto skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, ale też nie pracuje nigdzie.

Nadto skarżący nie przedstawił żadnych dodatkowych dokumentów, które miałyby urzeczywistnić fakt jego bardzo trudnej sytuacji materialnej. W związku z powyższym brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem z dnia 8 grudnia 2015 r. uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek, czy choćby pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie Sądu twierdzenia skarżącego, że nie uzyskuje żadnego dochodu nie są wiarygodne. Pojawia się bowiem pytanie z czego utrzymuje się rodzina skarżącego. Nie mając dochodu rodzina skarżącego nie jest w stanie kupić żywności, ubrań, lekarstw, czy środków czystości. Względy doświadczenia życiowego nie pozwalają więc przyjąć, że rodzina skarżącego jest w stanie egzystować bez jakichkolwiek środków finansowych.

Ponadto osoba, chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Zgodnie z art. 255 ppsa strona ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 ppsa oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy."

W takiej sytuacji wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Orzekanie zaś na podstawie niekompletnych danych nie jest możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.