Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1145/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.7,77 § 1,80,107 § 3, 156 § 1pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.3 lit b ust.1 i 5
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: §1 pkt6 lit.a
journal: Dz.U. 1947 nr 2 poz 7
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) del.NSA Elżbieta Makowska Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 182/10 w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 182/10 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Z. S. F. Z. S.", z wyłączeniem przedsiębiorstwa T. S. sp. z o.o. z siedzibą w S.; w pkt 2 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia [...]w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego przedsiębiorstwa "Z. S. F. Z. S." z wyłączeniem składników majątkowych przedsiębiorstwa T. S. sp. z o.o. z siedzibą w S.; w pkt 3 zasądził od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego Z.Z. kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Gospodarki, po rozpatrzeniu wniosku Z.Z. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. o odmowie stwierdzenia nieważności: 1) orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Z. S., F. Z., S., pow. P." z wyłączeniem przedsiębiorstwa Tartak S. Spółka z o.o. z siedzibą w S. oraz 2) orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 10 grudnia 1976 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego tego przedsiębiorstwa.

W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm., dalej "ustawa nacjonalizacyjna"), tj. w dniu 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwo pod nazwą Z. S. – F. Z. stanowiło własność F. Z. Siedziba Spółki mieściła się w S., powiat p. Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia 4 grudnia 1946 r., na mocy § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa (Dz.U. Nr 17, poz. 114) wciągnięto fabrykę do wykazu nr 12 przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, który został ogłoszony w Poznańskim Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] z dnia 8 grudnia 1946 r. (poz. 290). W odniesieniu do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w terminie określonym w § 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. F. Z. zgłosił zarzuty. Wojewódzka Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. postanowieniem z dnia 29 września 1947 r., wydanym na podstawie § 47 rozporządzenia, po rozpatrzeniu zgłoszonych zarzutów postanowiła przedstawić wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej Ministrowi Przemysłu i Handlu.

Główna Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w W., po rozpoznaniu odwołania F. Z., postanowieniem z dnia [...] stycznia 1948 r. zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] września 1947 r. z tą zmianą, że objęto upaństwowieniem "dom biurowy", wyłączony spod upaństwowienia przez Wojewódzką Komisję, uznając go za związany gospodarczo ze stolarnią. Komisja uznała bowiem, że przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić ponad 150 pracowników na jedną zmianę, a zatem stosownie do § 1 pkt 6 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1946 r. spełnia warunki przejęcia na rzecz Państwa.

W konsekwencji w dniu [...] maja 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5, art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej wydał orzeczenie nr [...] o przejęciu na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwa o nazwie "Z. S. – F. Z." w S. Orzeczenie to zostało opublikowane w Monitorze Polskim nr 58 z dnia 26 czerwca 1948 r. Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 25 października 1948 r., uzupełnionym w dniu 20 grudnia 1948 r. Następnie Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego orzeczeniem z dnia 10 grudnia 1976 r., działając na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) zatwierdził powyższy protokół zdawczo-odbiorczy ustalając, że wszystkie składniki w nim ujęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa. Prowadząc postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. Minister Gospodarki wskazał, że materialnoprawną podstawą przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa był art. 3 lit. b/ ust. 1 i 5 lit. b/ ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 1 pkt 6 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U. Nr 2, poz. 7), pozwalający na przejęcie przez państwo przedsiębiorstw przemysłowych – stolarni budowlanych i meblarskich – jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. Organ podkreślił, że za "zdolność zatrudnienia" należy przyjąć rzeczywistą zdolność zatrudnienia w danym przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., tj. 5 lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego znajdującego się w tym dniu na wyposażeniu przedsiębiorstwa, niezależnie od przysługującego do niego tytułu własności.

W związku z powyższym w toku postępowania wyjaśniającego pozyskano dokumenty archiwalne wskazujące pośrednio lub bezpośrednio na zdolność zatrudnienia w Z. S. – F. Z., przekraczającą kryterium ustawowe, tj. kwestionariusz (bez daty), postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w Poznaniu z dnia 29 września 1947 r.

Odnosząc się do dokumentacji wskazującej na niższą zdolność zatrudnienia w fabryce, niż 100 pracowników na jedną zmianę przy produkcji, tj. 1) pisma F. Z., w którym stwierdził, iż "fabryka zatrudniała przed wojną przy produkcji 50 pracowników, obecnie zaś zatrudnia 91 pracowników, zdolność zatrudnienia wynosi 95 pracowników", 2) opinii (orzeczenia) E. W. – rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w Poznaniu dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia 19 sierpnia 1946 r., w której biegły określił zdolność zatrudnienia w dniu 5 lutego 1946 r. na 93 pracowników, w tym 88 zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji, 3) stanowiska właściciela Stolarni wyrażonego w odwołaniu z dnia 4 stycznia 1947 r. od zarządzenia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 4 grudnia 1946 r. Minister uznał je za niewiarygodne. Stwierdził, że dokumenty te wskazują na rzeczywiste zatrudnienie, a nie rzeczywistą zdolność zatrudnienia. Dlatego nie mogą służyć do ustalenia zdolności zatrudnienia jako przesłanki nacjonalizacji przedsiębiorstwa.

Organ prowadzący postępowanie nadzorcze uzyskał ponadto opinię rzeczoznawcy w zakresie technologii i organizacji produkcji przemysłowej dr inż. W. T. Rzeczoznawca stwierdził, że zdolność zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dniu 5 lutego 1946 r. wynosiła 124 pracowników. Opinię tę organ ocenił jako szczegółową, pełną i profesjonalną, opartą na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., nie zawierającą wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz znajdującą potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Do ustalenia zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa biegły przyjął pełen zestaw maszyn i urządzeń, jakie znajdowały się w przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (tj. maszyny sprzed 1939 r. i wprowadzone w okresie II wojny światowej – niezależnie od tego, czyją stanowiły własność) i odniósł je do powierzchni zabudowy. Uznając tę opinię za kluczowy dowód w sprawie Minister Gospodarki uznał, że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "F. M. A. T., S., ul. [...], pow. P." nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Organ nadzoru, orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko i zaprezentowaną argumentację prawną. Ustosunkowując się do zarzutów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących uznania opinii sporządzonej przez biegłego W. T. za podstawowy i wiarygodny dowód w sprawie organ stwierdził, że wbrew stanowisku skarżących, opinii tej nie można odmówić mocy dowodowej. W ocenie organu opinia w wiarygodny sposób określiła zdolność zatrudnienia pracowników na jedną zmianę w przedsiębiorstwie F. M. A. T. (winno być "Z. S. – F. Z. S.") w dniu 5 lutego 1946 r. Zatrudnienie to zostało obliczone w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń (w tym także tych, które stanowiły mienie poniemieckie), przy uwzględnieniu ciągu technologicznego oraz na podstawie danych o powierzchni przemysłowej i wyposażenia, nadto tzw. metodą wskaźnikową. Zdaniem organu wyjaśnienie w sposób niebudzący wątpliwości istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych spowodowało, że nie zachodziła konieczność dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego.

Co do terminu wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego organ nadzoru stwierdził, posiłkując się orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa. Przedsiębiorstwo o nazwie "Z. S.. – F. Z." zostało umieszczone w wykazie dwunastym przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa, opublikowanym w Poznańskim Dzienniku Wojewódzkim z dnia 8 grudnia 1946 r. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji niniejszego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., a więc zgodnie z wymogiem art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

W konkluzji Minister stwierdził, że skoro brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r., to ocena ta rozciąga się również i na orzeczenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 10 grudnia 1976 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pod nazwą "Z. S. – F. Z.".

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.Z. zarzucił organowi naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że Z. S. –F. Z. w S., pow. P., kwalifikowały się do przejęcia na rzecz Państwa ze względu na zdolność zatrudnienia;

2) art. 3 ust. 1 lit. b/ oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z § 1 lit. a/ pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i szkoleniowym (Dz.U. z 1947 r. Nr 3 poz. 7 ze zm.), polegające na błędnym przyjęciu, iż ustalając zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w przedsiębiorstwie należy brać pod uwagę także urządzenia i narzędzia poniemieckie;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., przez błędne przyjęcie, że przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r.

Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i zaprezentowaną argumentację prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w części opisanej w pkt 1 sentencji wyroku i w pkt 2 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r.

Odnosząc się do kwestii wydania zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] grudnia 1976 r., nr [...][...]w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "Z. S. – F. Z." przez niewłaściwy organ, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.), albowiem w obecnym stanie prawnym właściwym do prowadzenia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] grudnia 1976 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa jest Minister Środowiska.

Sąd wskazał, że art. 19 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, dotyczy to także właściwości instancyjnej, czyli właściwości do weryfikacji decyzji w toku instancji oraz weryfikacji w trybach nadzwyczajnych. Zasady ustalania właściwości instancyjnej reguluje art. 17 k.p.a. Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest – w myśl art. 157 § 1 k.p.a. – organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Stosownie do art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 powołanej ustawy o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister. Zatem organem właściwym do stwierdzenia nieważności wyżej opisanego orzeczenia – w myśl art. 157 § 1 k.p.a. właściwy minister, bowiem orzeczenie to wydane zostało przez Ministra (Leśnictwa). Na mocy dekretu z dnia 11 lipca 1956 r. o utworzeniu urzędu Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (Dz.U. Nr [...], poz. 139), doszło do połączenia urzędu Ministra Leśnictwa oraz Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego w urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego. Do zakresu działania utworzonego Ministra – zgodnie z art. 2 powołanego dekretu – należały sprawy zagospodarowania i ochrony lasów, sprawy zalesienia nieużytków i zadrzewienia kraju, sprawy państwowego gospodarstwa leśnego, sprawy przemysłu zapałczanego, papierniczego i innych przemysłów opartych na surowcu drzewnym, sprawy gospodarki drewnem, sprawy łowiectwa oraz sprawy ochrony przyrody. W dniu 12 listopada 1985 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 listopada 1985 r., o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej (Dz.U. Nr 50, poz. 262), mocą której utworzono urząd Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (art. 2 ust. 1 tej ustawy), a zniesiono urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (art. 9 ust. 1 pkt 4 tej ustawy). Według art. 2 ust. 2 ustawy z 12 listopada 1985 r. do zakresu działania Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej zaczęły należeć sprawy objęte dotychczas zakresem działania Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego [...], a w szczególności sprawy gospodarki leśnej i ochrony lasów oraz przemysłu tartacznego, płyt i sklejek oraz przerobu płodów leśnych. Następnie ustawami z dnia 20 grudnia 1989 r., które weszły w życie z dniem 1 stycznia 1990 r., utworzono urzędy: Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, zaś zniesiono urząd Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (Dz.U. Nr 73, poz. 434) oraz Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz.U. Nr 73, poz. 433). Artykułem 8 ustawy o utworzeniu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej skreślono art. 2 ustawy z dnia 12 listopada 1985 r. o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej. Z kolei zgodnie z art. 2 ustawy o utworzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wymieniony Minister realizował politykę państwa w zakresie ochrony środowiska i jego racjonalnego kształtowania, leśnictwa, zadrzewień i łowiectwa, a także gospodarki zasobami naturalnymi, w tym zasobami wodnymi i geologicznymi. Do zakresu działania Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa – stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o utworzeniu tego urzędu – należały w szczególności sprawy gospodarki zasobami naturalnymi, lasów, gospodarki leśnej, ochrony gruntów leśnych i zadrzewień. W dniu 1 kwietnia 1999 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 września 1997 r., o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.), która w art. 79 m.in. stanowiła, iż minister właściwy do spraw środowiska wykonuje zadania i kompetencje należące dotychczas do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa – z wyjątkiem spraw, które przechodzą do zakresu działania ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej. Dalej w art. 89 uchwalono, iż Ministrowie powołani w skład Rady Ministrów na zasadach obowiązujących przed dniem wejścia w życie ww. ustawy wykonują swoje zadania i kompetencje do czasu ustalenia szczegółowego zakresu działania ministrów kierujących określonym działem. Ministerstwa utworzone lub działające na podstawie dotychczasowych przepisów – w myśl art. 91 ust, 1 ww. ustawy – działają na podstawie tych przepisów do czasu wydania nowych przepisów na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 3 ust. 1. Do tego czasu miały zachować moc przepisy ustaw wymienionych w art. 96, w tym przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1989 r. o utworzeniu urzędu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz.U. Nr 73, poz. 433 ze zm.). Nadto ustawa o działach administracji rządowej w art. 28 ust. 1 stanowiła, iż dział środowisko obejmuje sprawy m.in. gospodarki zasobami naturalnymi i leśnictwa, którym kieruje minister właściwy do spraw środowiska. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 października 1999 r., które weszło w życie z dniem 10 listopada 1999 r. – wydanym na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów (Dz.U Nr 82, poz. 929) – utworzono Ministerstwo Środowiska (Dz.U. Nr 91, poz. 1017). Według rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz.U. Nr 216, poz. 1606), Minister Środowiska kieruje takimi działami administracji rządowej jak gospodarka wodna i środowisko.

Wskazując na poszczególne zakresy kompetencji wymienionych wyżej Ministrów, Sąd stwierdził, iż obecnie ministrem właściwym do rozpatrzenia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia dotyczącego zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego ze względu na rodzaj przejętego przedsiębiorstwa, jest Minister Środowiska.

Uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Z. S. – F. Z., S., pow. P." z wyłączeniem przedsiębiorstwa T. S. Spółka z o.o. w S., Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązany jest na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody ocenił z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a., tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 §3 k.p.a.

Sąd podkreślił, że postępowanie nadzorcze ma na celu zbadanie czy kontrolowane orzeczenie jest dotknięte wadą wskazaną w art. 156 § 1 k.p.a. i żadne inne okoliczności nie mogą być przedmiotem badania przez organ. W szczególności postępowanie to nie ma na celu ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem. Natomiast przesłanka rażącego naruszenia prawa jest spełniona wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźniej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa.

Zadaniem orzekającego w sprawie Ministra Gospodarki było zatem wyjaśnienie, czy w dacie 5 lutego 1946 r. spełnione zostały ustawowe przesłanki do przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa. Podstawą przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa był art. 3 lit. b/ ust. 1 i 5 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 1 pkt 6 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U. Nr 2, poz. 7), pozwalający na przejęcie przez państwo przedsiębiorstw przemysłowych – stolarni budowlanych i meblarskich – jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. Decydujące znaczenie w sprawie ma zatem jednoznaczne wyjaśnienie czy w dacie 5 lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników.

Sąd podał, że Minister Gospodarki opierając swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na sporządzonej w sprawie opinii rzeczoznawcy w zakresie technologii i organizacji produkcji przemysłowej: dr inż. W. T., stwierdził, że Z. s. – F. Z. na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. zatrudniały 124 pracowników. Jednocześnie Minister, odnosząc się do dokumentów powoływanych przez skarżącego, z których wynikało, iż zakład nie zatrudniał przy produkcji na jedną zmianę ponad 100 pracowników, uznał że nie są one wiarygodne, albowiem wskazują na rzeczywiste zatrudnienie, a nie rzeczywistą zdolność zatrudnienia. W ocenie Sądu powyższe działania Ministra Gospodarki naruszają podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Dokonując oceny wydanego w 1948 r. orzeczenia, organ zobowiązany był w pierwszej kolejności oprzeć się na materiałach źródłowych pochodzących z tamtego okresu, które w niniejszej sprawie zachowały się dość licznie. Sąd podkreślił, że skarżący powoływał się m.in. na opinię E. W. – rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia 19 sierpnia 1946 r. w której biegły określił zdolność zatrudnienia wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r. na 93 pracowników, w tym 88 zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji. Nie budzi wątpliwości, iż opinia ta odwołuje się do zdolności zatrudnienia wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r. W opinii zawarte również zostały istotne informacje dotyczące stanu technicznego przedsiębiorstwa w dacie jej sporządzania. Organ nie ocenił, czy zatem pozostałe dokumenty wskazujące na faktyczne zatrudnienie nie stanowią w istocie potwierdzenia stanowiska zawartego w opinii co do możliwości zatrudnienia.

Sąd wskazał, że do zdolności zatrudnienia, a nie faktycznego zatrudnienia nawiązuje również pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z dnia 17 sierpnia 1946 r. z którego wynika, że przedsiębiorstwo zatrudniało przed wojną przy produkcji 50 pracowników, w 1946 r. – 91 pracowników, przy zdolności zatrudnienia 95 pracowników na jedną zmianę.

Sąd zaznaczył, że organ dysponując dwiema sprzecznymi opiniami biegłych nie mógł uchylić się od dokonania ich oceny, a racjonalne wydawało się w tej sytuacji powołanie kolejnego biegłego, o co wnioskowała strona skarżąca przez cały okres postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu na uwzględnienie zasługuje również zarzut, iż wyjaśnienia wymaga kwestia uwzględnienia przy obliczaniu zdolności zatrudnienia znajdujących się w przedmiotowym przedsiębiorstwie maszyn niemieckich. Ustalenia wymaga okoliczność, czy maszyny stanowiły własność znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W przypadku odmiennych ustaleń, zdaniem Sądu, maszyny te nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa, albowiem nie stanowiły jego własności. Sąd uznał, że Minister Gospodarki z wyraźnym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił, więc czy w dacie 5 lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zdolne było zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników, a zatem czy spełnione zostały ustawowe przesłanki jego znacjonalizowania i dopiero uzupełnienie materiału dowodowego, a następnie jego ocena zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 k.p.a. pozwoli na ustalenie stanu faktycznego i podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Organ prowadzący postępowanie musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych. W orzecznictwie wskazuje się iż "organ administracji państwowej, dysponując sprzecznymi ze sobą zeznaniami stron i świadków, nie może uchylić się od oceny wiarygodności tych dowodów, a tym samym i od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Jeżeli spośród dwóch twierdzeń jedno jest prawdziwe, a drugie fałszywe, należy dokonać stosownego wyboru, wskazując kryteria, jakimi kierował się organ uznając daną okoliczność za udowodnioną" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 397 i cytowane tam orzecznictwo). Powyższa ocena musi znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia wydanej decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2010 r. wniósł Minister Gospodarki, zaskarżając ten wyrok w części uchylającej zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Z. S. F. Z. S." z wyłączeniem przedsiębiorstwa T. S. sp. z o.o. z siedzibą w S. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 77 k.p.a. polegające na stwierdzeniu, że organ naruszył ww. przepisy poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niewykazanie należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, podczas gdy stan faktyczny niniejszej sprawy nie budził wątpliwości, a materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób należyty,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. polegające na stwierdzeniu, że organ naruszył ww. przepis poprzez ocenę dowodów z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy organ przy dokonaniu oceny nie naruszył zasady wyrażonej w art. 80 k.p.a.,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na stwierdzeniu, że organ naruszył ww. przepis poprzez nienależyte wyjaśnienie przede wszystkim podstawy faktycznej swoich decyzji, podczas gdy uzasadnienie obu uchylonych decyzji spełniało wszystkie wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ naruszył przepisy postępowania poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, podczas gdy jeden z braków w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy Sąd ustalił dopiero na skutek dokonania błędnej, odmiennej niż organ, wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U z 1947 r. Nr 2, poz. 7) polegającej na przyjęciu, że przy obliczaniu zdolności produkcyjnej nacjonalizowanego przedsiębiorstwa nie powinny być brane pod uwagę maszyny niemieckie, albowiem nie stanowiły własności znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, podczas gdy przy obliczaniu zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa, które podlegało przejęciu przez Państwo na podstawie ww. przepisu należało uwzględniać przedsiębiorstwo, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania niezależnie od tego czyją stanowiły własność,

– art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na braku wyjaśnień co do zastosowanych przepisów prawa, tj. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym,

– art. 153 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na zawarciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oceny prawnej i wskazań, które są błędne (a błędna ocena prawna jest wynikiem błędnej wykładni przepisów prawa) i zobowiązują organ do podjęcia czynności naruszających przepisy prawa;

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

– art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U z 1947 r. Nr 2, poz. 7) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w skład przedsiębiorstwa, o którym mowa w tych przepisach wchodzą tylko te składniki, które stanowiły jego własność, podczas gdy przy obliczaniu zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa, które podlegało przejęciu przez Państwo na własność należało uwzględniać przedsiębiorstwo, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania niezależnie od tego czyją stanowiły własność.

Z uwagi na powyższe organ wniósł o uchylenie ww. wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Pełnomocnik Z.Z. w piśmie procesowym sporządzonym w dniu 10 maja 2011 r. wniósł o oddalenie w całości skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki i zasądzenie od skarżącego na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Wobec tego, że w sprawie nie stwierdzono występowania przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 powołanej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był rozpoznać sprawę w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Art. 184 p.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zatem oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu w dwóch przypadkach: a) gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, co oznacza, że sąd nie stwierdził naruszeń wskazanych w art. 174; oraz b) gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie, co dotyczy również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części – por. wyr. NSA z 20 stycznia 2006 r., I OSK 344 i 345/05, oba niepublikowane.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest częściowo błędne. Niemniej jednak zasadność rozstrzygnięcia Sądu I instancji zawarta w zaskarżonym wyroku skutkowała oddaleniem skargi kasacyjnej. Jednocześnie zauważyć należy, iż jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego (lub częściowo błędnego) uzasadnienia odpowiada prawu przestaje wiązać ocena prawna zawarta w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, oczywiście w określonym zakresie, tj. w całości lub części. Zostaje ona zastąpiona oceną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem w przypadku, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną na podstawie art. 184, ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż Sąd I instancji, to ocena ta jest wiążąca dla organów oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego i taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 182/10 w zaskarżonej przez Ministra Gospodarki części ujętej w pkt 1 sentencji tego orzeczenia odpowiada prawu, chociaż częściowo zawiera błędne uzasadnienie.

Uchylając zaskarżone decyzje we wskazanym zakresie Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego był zobowiązany na podstawie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie wykazując dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Stąd zasadnie również przyjęto, że naruszono normę art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Do takiego stanowiska prowadzi analiza zaskarżonych decyzji w konfrontacji z aktami administracyjnymi sprawy.

Postępowanie niniejsze prowadzone było w trybie nadzwyczajnym – stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. nr [...] we wskazanej części.

Stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc) od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą (jest to konsekwencja przyjęcia konstrukcji nieważności względnej). Dla oceny decyzji nie są istotne przepisy prawa materialnego z daty stwierdzenia nieważności, lecz przepisy obowiązujące w dacie wydania orzeczenia.

Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem.

Mając na uwadze charakter przedmiotowego postępowania podkreślić należy, że zasadnicze znaczenie ma zatem stan prawny obowiązujący w chwili jego wydania jak również zgromadzony w aktach sprawy, dość liczny materiał źródłowy (dowodowy) pochodzący z tamtego okresu, który co prawidłowo wskazano w zaskarżonym wyroku, organ winien w pierwszej kolejności ocenić.

Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności zadaniem orzekającego w sprawie Ministra Gospodarki było wyjaśnienie, czy w dacie 5 lutego 1946 r. spełnione zostały ustawowe przesłanki do przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa.

Podstawą przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa był art. 3 lit. b/ ust. 1 i 5 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z § 1 pkt 6 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U. Nr 2, poz. 7), pozwalający na przejęcie przez państwo przedsiębiorstw przemysłowych – stolarni budowlanych i meblarskich – jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. Tym samym w zaskarżonym wyroku zasadnie przyjęto, że decydujące znaczenie w sprawie miało jednoznaczne wyjaśnienie czy w dacie 5 lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników.

Jednakże tej zasadniczej okoliczności, wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej, nie wyjaśniono w tej sprawie w zgodzie z regułami procedury administracyjnej, co zasadnie zostało podniesione w zaskarżonym wyroku, a konstatacja ta stanowiła podstawę uchylenia zaskarżonych decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Dlatego też zarzuty dotyczące naruszenia przepisu art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 , 80 i 107 § 3 k.p.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w oznaczonym wyżej zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie.

Skoro przedmiotowe postępowanie dotyczyło stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r., to podstawowe znaczenie miał materiał dowodowy, w oparciu o który podjęto w tej dacie rozstrzygnięcie nacjonalizacyjne. Zatem rozstrzygając w nowym postępowaniu w oparciu o stan prawny z daty podjęcia ww. orzeczenia należy również poddać wnikliwej analizie materiał dowodowy zgromadzony w tamtym postępowaniu. Natomiast organ administracji rozstrzygający w sprawie pominął tenże dość licznie zgromadzony materiał dowodowy, marginalizując w zasadzie wszystkie dokumenty, na które powoływali się wnioskodawcy. Uznano bowiem, że dokumenty archiwalne takie jak:

1) pismo F. Z., w którym stwierdził, iż "fabryka zatrudniała przed wojną przy produkcji 50 pracowników, obecnie zaś zatrudnia 91 pracowników, zdolność zatrudnienia wynosi 95 pracowników",

2) opinia (orzeczenie) E. W. – rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia 19 sierpnia 1946 r., w której biegły określił zdolność zatrudnienia w dniu 5 lutego 1946 r. na 93 pracowników, w tym 88 zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji,

3) stanowisko właściciela stolarni wyrażone w odwołaniu z dnia 4 stycznia 1947 r. od zarządzenia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 4 grudnia 1946 r. dotyczącego umieszczenia jego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa

są niewiarygodne, albowiem wskazują na rzeczywiste zatrudnienie, a nie rzeczywistą zdolność zatrudnienia, stąd też nie mogły służyć do ustalenia zdolności zatrudnienia jako przesłanki nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Uznano, że jest to wyłącznie materiał poglądowy. Jednocześnie organ wskazał, że analiza wartości dowodowej wszystkich materiałów źródłowych nie pozwala na jednoznaczne określenie czy omawiane przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia przez ustawę nacjonalizacyjną zatem powołano biegłego, który miał przesądzić o zdolności zatrudnienia w Przedsiębiorstwie na jedną zmianę roboczą przy produkcji na dzień 5 lutego 1946 r. w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że Minister Gospodarki oparł swoje rozstrzygnięcie w istocie wyłącznie na sporządzonej w sprawie opinii rzeczoznawcy w zakresie technologii i organizacji produkcji przemysłowej: dr inż. W. T., który uznał, że "Z. S. – F. Z." w S. na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dacie 5 lutego 1946 r. zdolne były zatrudnić 124 pracowników. Zwrócić zatem w tym miejscu należy uwagę na to, że zasadą jest, iż organ nie jest związany opinią biegłego, gdyż to organ decyduje o załatwieniu sprawy. Nadając więc ww. opinii biegłego walor bezwzględnie wiążący nad innymi dowodami w sprawie, w sytuacji kiedy należało skonfrontować tę opinię ze zgromadzonym w sprawie materiałem źródłowym, organ orzekający naruszył wskazane w zaskarżonym wyroku przepisy art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.

Wbrew stanowisku organu, nie wszystkie dowody źródłowe w sprawie wskazywały na faktyczne zatrudnienie, to zaś nie pozwalało uznać tych dokumentów generalnie za nieposiadające waloru wiarygodności, co słusznie przyjął Sąd I instancji. Dowodem takim, który musi być należycie oceniony w kontekście rzeczywistej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę roboczą przy produkcji w "Z. S. – F. Z., S." na dzień 5 lutego 1946 r. jest niewątpliwie orzeczenie zaprzysiężonego rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. do spraw przemysłu stolarskiego i meblowego E. W. z dnia 19 sierpnia 1946 r., według którego zdolność zatrudnienia według stanu przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., wynosiła 93 pracowników, w tym 88 zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji. Orzeczenie to zostało uznane przez Sąd I instancji za opinię biegłego. Stanowisko to można ewentualnie podzielić mając na uwadze przepisy art. 57 do 64 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) uznając, że powołanie biegłego nastąpiło na wniosek ówczesnych stron postępowania. Nawet jeśli uznać, że orzeczenie to nie ma wskazanego charakteru, to jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to dokument istotny w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego. Poza tym jest to jeden z kluczowych dowodów twierdzeń wnioskodawców o braku podstaw do wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, a do tego jeszcze sporządzony przez osobę, która legitymowała się właściwymi kompetencjami do jego opracowania. W nowym postępowaniu więc, zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Tak więc nie można odmówić wiarygodności temu dokumentowi i zdyskredytować go przyjmując twierdzenie skarżącego Ministra Gospodarki, że jest to dokument prywatny.

Tym samym orzeczenie E. W. jest dowodem w sprawie, który, jak zasadnie wskazano w motywach zaskarżonego wyroku, musi być skonfrontowany z innymi dowodami źródłowymi. Jednakże przede wszystkim niezbędne jest wyjaśnienie występującej rozbieżności przy obliczaniu zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r., w orzeczeniu E. W. i w opinii biegłego dr inż. W. T. Kwestia ta niewątpliwie musi być ostatecznie wyjaśniona w prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Dlatego też w tym celu organ administracji winien rozważyć potrzebę sporządzenia opinii uzupełniającej, w której powołany już biegły wnioski końcowe w sprawie odniesie do wskazanego wyżej dowodu w postaci orzeczenia z dnia 19 sierpnia 1946 r. i innych materiałów źródłowych z nim powiązanych, bądź też ewentualnie powoła innego biegłego, który przy uwzględnieniu materiałów źródłowych wyżej wskazanych raz jeszcze kompleksowo oceni zdolność zatrudnienia na dzień 5 lutego 1946 r. Dokonanie tych ustaleń jest niezbędne, aby zgromadzić cały materiał dowodowy i należycie go ocenić, natomiast zaniedbanie tego obowiązku przez organ orzekający w sprawie nie pozwalało na pozostawienie zaskarżonych decyzji w obrocie prawnym, zasadnie więc zostały uchylone zaskarżonym wyrokiem. Takie właśnie przesłanki powinny spowodować uchylenie zaskarżonych decyzji, gdyż tylko tak należycie zebrany i oceniony materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne wyjaśnienie czy w dacie 5 lutego 1946 r. Z. S. –F. Z. S." były zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników, a więc kwestii podstawowej dla zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Natomiast zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji, uwzględniając zarzut strony skarżącej, wadliwie wskazał w motywach kwestionowanego wyroku, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przy obliczaniu zdolności zatrudnienia wyjaśnienia wymaga kwestia znajdujących się w przedmiotowym przedsiębiorstwie maszyn niemieckich w szczególności to czy były one zakupione przez właścicieli, a więc czy stanowiły część składową znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Również Sąd wadliwie wnioskował, w tym zakresie uznając, że w przypadku poczynienia negatywnych ustaleń maszyny niemieckie nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa, albowiem nie stanowiły własności przedsiębiorcy.

Takie błędne stwierdzenie wynika przede wszystkim z nieuwzględnienia przy określaniu wskazań co dalszego postępowania rozwiązań zawartych w art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przepis art. 6 tej ustawy nacjonalizacyjnej prawidłowo odczytany wraz z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) prowadził wyłącznie do takiego wniosku, że przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Taka wykładnia cytowanych wyżej przepisów ustawy nacjonalizacyjnej i przepisów wykonawczych do tej ustawy wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego – porównaj wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r. sygn. akt IV SA 628/98 publikowany w zbiorze Lex nr 45929 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2001 r. sygn. akt I CKN 1350/98 publikowane OSNC 2002, nr 3, poz. 41). Przedstawione rozważania prowadzą zatem do konkluzji, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy niezależnie od wskazanej już wyżej potrzeby rozważenia ewentualnego uzupełnienia opinii biegłego czy też sporządzenia jej przez innego biegłego w opisanym przedmiocie, organ administracji nie będzie zobowiązany do czynienia ustaleń w odniesieniu do maszyn niemieckich znajdujących w znacjonalizowanym zakładzie, bowiem maszyny te jako składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa muszą być uwzględnione w opracowywanej opinii niezależnie od tego czyją stanowiły własność.

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podzielając stanowisko Ministra Gospodarki o wadliwości uzasadnienia Sądu I instancji we wskazanym zakresie przy jednoczesnym uwzględnieniu rozważań zawartych we wstępnej części tego uzasadnienia co do potrzeby uzupełnienia postępowania dowodowego w przywołanym wyżej zakresie uznał, że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Dlatego też zarzut naruszenia prawa materialnego i częściowo prawa procesowego odnoszący się do tego błędnego stanowiska Sądu I instancji nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.