Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 977/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania,w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 81 ust. 1, art. 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia WSA del do NSA Maria Werpachowska (spr.), Protokolant Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 kwietnia 2009r. sygn. akt IV SA/Po 154/09 w sprawie ze skargi G. R. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] w przedmiocie uposażenia 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej odsetek i w tym zakresie przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie; 3. zasądza od G. R. na rzecz Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu kwotę 110 (sto dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 154/09 w sprawie ze skargi G. R. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2008 r.

[...] w przedmiocie uposażenia, uchylił zaskarżoną oraz utrzymaną

nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Wojskowy Komendant Uzupełnień w Poznaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. [...], działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: K.p.a.), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r.

o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.; dalej: u.s.w.ż.z.) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r.

o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U.

z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.; dalej jako: u.p.o.o.) i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz. U. z 2004 r. Nr 66, poz. 613, ze zm.; dalej jako: "rozporządzenie"), odmówił G. R. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu wskazano, że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował stanowisko służbowe skarżącego. Żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, którego nie przyjął. W konsekwencji Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu G. R. zawodowej służby wojskowej a następnie rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej

i przenoszący do rezerwy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Skarżący stawił się do miejsca pełnienia służby wojskowej i został przyjęty na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko (nie istniało ono od dnia 1 listopada 2003 r.). Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano G. R. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń G. R. wystąpił z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń.

Wojskowy Komendant Uzupełnień w Poznaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. [...] odmówił przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ pierwszej instancji przywołał art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z., który stanowi,

że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki, o której mowa w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej: K.c), w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 K.c.) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Zdaniem organu nie budziło wątpliwości, że w spornym okresie G. R. nie pełnił służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywał od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wyjaśnił, że po przywróceniu do służby skarżący odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Można było je naliczać dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji

o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna.

W odwołaniu G. R. podniósł, że nie zgadza się z tą decyzją, gdyż organ dokonał potrącenia z przysługujących mu świadczeń, mimo braku takiego uprawnienia na mocy u.s.w.ż.z. Powołał się na art. 95 u.s.w.ż.z., na podstawie którego otrzymał on prawo do należności pieniężnych przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Ponadto wskazał na art. 103 u.s.w.ż.z., zgodnie

z którym potrąceń dokonuje się na zasadach określonych w przepisach

o wynagrodzeniu za pracę, oraz na art. 87 Kodeksu pracy, który stanowi w jakich przypadkach i w jakiej wysokości można dokonywać potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Potrącenie dokonane przez Wojskowe Biuro Emerytalne nie mieści się w zakresie dopuszczalnych potrąceń, a ponadto jego wysokość przekracza granice wyznaczone tym przepisem. Wnioskodawca podniósł również zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot wypłaconej w 2003 r. kwoty [...] zł. Jego zdaniem okres przedawnienia w odniesieniu do tego typu świadczeń wynosi 3 lata, natomiast potrącenie zostało dokonane po upływie 4 lat.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 104 ust. 1 u.s.w.ż.z. oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 u.p.o.o. i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz. U. z 2004 r. Nr 66, poz. 613,

ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzył argumenty organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo.

W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu. Podkreślił przy tym,

że organ pierwszej instancji nie podał podstawy prawnej uzasadniającej dokonanie potrącenia oraz, że on nie wyraził nigdy zgody na potrącenie.

W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego

w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo podniósł, że skarżący wadliwie określił przedmiot zaskarżonej decyzji jako potrącenie dwunastomiesięcznej odprawy dokonanej przez Wojskowe Biuro Emerytalne, mimo iż skarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca rozstrzygały

o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego (ekwiwalenty za urlop, odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i z tego powodu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, bowiem zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego.

W uzasadnieniu prawnym stwierdzono, że unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy

o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1999 r. Nr 50, poz. 500) w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od dnia 1 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać ustawa z dnia 11 września 2003 r.

o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. W art. 8 ust. 1 wskazano sposób załatwiania wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 u.s.w.ż.z., który

to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt 1 - 4, Sąd pierwszej instancji uznał, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z., należą do drogi administracyjnej.

Na poparcie tego poglądu Sąd powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 3/06 (publ. ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz. 69) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (publ. Lex nr 319935). Z uwagi na powyższe uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie powinno toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z.

W dalszej części uzasadnienia Sąd nie zgodził się z poglądem wyrażonym przez organ, iż odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. Wadliwie przypisuje on decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 12 lipca 2006 r. cechę kształtującą.

Wprawdzie spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, jednakże z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 u.s.w.ż.z.). W związku z tym na organach rozstrzygających sprawę ciąży obowiązek rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym.

Art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z. stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia

i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej – G. R. wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej.

W ocenie Sądu I instancji, w związku ze stwierdzeniem przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji, należy uznać, że wadliwość obarczała ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania a w konsekwencji, że skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby.

Dokonując analizy art. 81 ust. 1, 2 i 3 u.s.w.ż.z. w związku z art. 75 ust. 3 ustawy Sąd stwierdził, że organy zobowiązane do wypłaty skarżącemu świadczeń pozostawały w zwłoce. Odmowa przez nie przyznania odsetek od wypłaconego uposażenia świadczy o tym, że ich uwadze uszły konsekwencje wiążące się ze stwierdzeniem nieważności decyzji, wskazane wyżej.

Oprócz tego, że skarżący otrzymał zaległe należności bez ustawowych odsetek za zwłokę, przy ich wypłacie dokonano potrącenia. Odnośnie jego zgodności z prawem Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 ust. 1 u.s.w.ż.z., z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepis ten odsyła więc do zasad określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U.

z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Z art. 87 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne.

W braku takiego tytułu wykonawczego potrącenie jest możliwe tylko wtedy, gdy pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy).

W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wyraził takiej zgody, co oznacza,

że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy.

W tym stanie rzeczy uznano, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca

ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Poznaniu zostały wydane

z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1-3, art. 75 ust. 3 u.s.w.ż.z. w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 Kodeksu pracy, które miało wpływ na wynik sprawy.

Od powyższego wyroku, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego

w Poznaniu, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną, zarzucając wyrokowi Sądu I instancji:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892), poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługują odsetki ustawowe, bowiem organy zobowiązane do wypłaty świadczeń pozostawały w zwłoce;

- art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługuje uposażenie, dodatki i inne należności oznaczone w art. 73 od momentu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej wraz z odsetkami ustawowymi;

- art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie niesłusznie potrącono należności, do których utracił prawo w związku z stwierdzeniem decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego;

2. naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i przyjęcie tych przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia w wyroku.

Organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu

w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na błędne przyjęcie przez Sąd, że pojęcie cywilnoprawne winy przy zwłoce jest zbędne wobec regulacji lex specialis art. 75 ust. 3, choć Sąd jednocześnie wyraźnie oznaczył, że spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, co determinuje rozważenie jej również w kontekście pojęć cywilnoprawnych.

Powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżący kasacyjnie stwierdził, że instytucja zwłoki (art. 476 k.c.),

w odróżnieniu od instytucji opóźnienia (art. 481 k.c.) warunkowana jest winą. Winy tej nie można przypisać organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia, bowiem

w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej. Otrzymywała zaś od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w szczególności: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie do chwili przywrócenia do służby wojskowej od resortu Obrony Narodowej żołnierz otrzymywał też emeryturę. Stąd roszczenia

o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Zdaniem organu wojskowego dopiero

w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz.

W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej powołując się na naruszenie art. 81 ww. ustawy organ podniósł, iż stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności. W niniejszej sprawie nie miała bowiem miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdyż żołnierz służby nie pełnił. Zaprzestał on pełnienia służby wojskowej i korzystał z praw socjalnych oraz ubezpieczeniowych dla zwolnionych ze służby żołnierzy. W opinii skarżącego kasacyjnie sutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ani też kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego za okres pozostawania w stosunku służbowym. Stąd skarżącego należy traktować jako pozostającego w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową. Na poparcie tej tezy powołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 94/01, Lex nr 53775, w którym wyrażone zostało stanowisko, że samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia. Prawo do uposażenia powiązane bowiem zostało z faktycznym podejmowaniem służby.

Odnosząc się do roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń skarżący kasacyjnie zauważył, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne bowiem odpadła podstawa tego świadczenia. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc. Stąd niezasadnym jest świadczenie przez Skarb Państwa tych należności podwójnie, skoro ustawodawca przyznaje do nich prawo tylko raz. Jeśli w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji, strona poniosła szkodę, może dochodzić swych roszczeń w oparciu o art. 417 K.c., od organu, który taką decyzję wydał.

Konkludując skarżący kasacyjnie podniósł, że wskazane naruszenia przepisów postępowania jakich dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Poznaniu, w tym również naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 "a", art. 152, art. 119 pkt 2, art. 120 P.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie za podstawę do uchylenia decyzji organu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy i na treść orzeczenia Sądu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270

ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę

w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności nie występuje. Dlatego NSA związany był granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznając ten środek zaskarżenia, uznał zaś,

że częściowo zawiera on usprawiedliwione podstawy i w tym zakresie zasługuje na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej organ zarzucił Sądowi I instancji przede wszystkim, naruszenie prawa materialnego tj. art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r.

o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez przyjęcie, że stronie przysługują ustawowe odsetki, bowiem organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce, a także art. 81 tej ustawy pragmatycznej, poprzez przyjęcie, że stronie przysługuje uposażenie i inne należności oznaczone w art. 73, od momentu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej wraz z odsetkami ustawowymi. Autor skargi kasacyjnej podkreślił,

iż prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia

się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby.

W związku z tym zarzutem zauważyć należy, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. Jednakże okoliczność, że dana decyzja administracyjna działa ex tunc nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W teorii prawa o postępowaniu administracyjnym wskazuje

się, że podział aktów na konstytutywne i deklaratoryjne jest niedoskonały, gdyż nie zapewnia on rozłącznego wyróżnienia obu kategorii aktów. Zwraca się też uwagę,

że stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu jej ciężkiej wadliwości, a okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności ustaje w dacie ostateczności aktu nadzorczego. Stąd przy ocenie skutków prawnych decyzji nieważnościowej nie można ograniczać się tylko do cech deklaratywności, a pomijać jej elementów konstytutywnych. Moc obowiązująca

w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski: "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 762).

Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, przyjąć trzeba, że dopiero z chwilą stwierdzenia przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzją z dnia

[...] lipca 2006 r. nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego

z dnia [...] listopada 2002 r., nr[...], obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec G. R. wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, tj. od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia.

W doktrynie prawa administracyjnego nie budzi wątpliwości, że nawet wadliwe akty konstytutywne (a taki charakter noszą akty w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej), do czasu ich wyeliminowania z obrotu prawnego wywołują określone skutki w sferze prawa materialnego (zob. np. T. Woś: "Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie". Warszawa 1978, s. 143). Decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z [...] listopada 2002 r., [...], chociaż – jak to przyjął organ nadzoru – dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając

z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Doprowadziła ona też w związku z posiadaniem wymaganych lat służby do nabycia przez niego prawa do emerytury wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy i emeryta wojskowego. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służbie wojskowej. Skoro G. R. przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę.

W konsekwencji – z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności takiej decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej to nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa

w art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej.

Reasumując tę część rozważań, należy stwierdzić, że skoro roszczenie

o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc może co do zasady powstać dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to nie ma podstaw do przyjęcia, iż zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., za każdy miesiąc okresu, w którym żołnierz miał status przeniesionego do rezerwy. Zatem Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepis art. 75 ust. 3 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej i w konsekwencji normy te niewłaściwe zastosował, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odsetek od uposażenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 581/09 i z dnia 4 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 768/09 niepublikowane).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględniając powyższe rozważania, koniecznym będzie ustalenie dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia. Sąd I instancji powinien mieć jednak przede wszystkim na uwadze zasadę, że o opóźnieniu dłużnika może być mowa, jeżeli nie spełnia on świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne. Oczywistym zatem jest, że w pierwszej kolejności należy ocenić czy roszczenie o określone należności jest zasadne, a zatem czy

w ogóle można mówić o jego wymagalności. Wbrew stanowisku wyrażonemu

w zaskarżonym wyroku, stwierdzenie nieważności wypowiedzenia stosunku służbowego nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, a tym samym nie zawsze łączy się z obowiązkiem wypłacenia świadczeń za cały okres pozostawania poza służbą. Reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania

w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08 i z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05). Dodać również trzeba, że ewentualne nieuzyskanie prawa do uposażenia za czas pozostawania przez żołnierza poza służbą nie wyłącza jednak możliwości dochodzenia przez niego stosownego odszkodowania czy to w drodze ugody z właściwym organem wojskowy, czy też na drodze postępowania przed sądem powszechnym (art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieuzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej z dnia 11 września 2003 r. Zastrzeżenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wzbudziło niezachowanie wymaganego, obligatoryjnego trybu dokonywania potrącenia. Przepis art. 103 ust. 1 ustawy o zawodowej służbie wojskowej stanowi bowiem, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl zaś

art. 87 § 1 i art. 91 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W aktach rozpoznawanej sprawy takiego oświadczenia strony nie ma.

W tej sytuacji uprawnione jest twierdzenie Sądu I instancji, że potrącenie omawianych należności zostało dokonane z naruszeniem prawa. Podstawy materialnoprawnej do dokonywania omawianego potrącenia nie mógł też stanowić art. 104 ust. 1 i ust. 2 ustawy pragmatycznej, gdyż normy te mają wyłącznie charakter kompetencyjny, nie regulują zaś w ogóle dopuszczalności zastosowania omawianej instytucji. W tym zakresie zatem skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.

Skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi pierwszej instancji ponadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez błędne ich zastosowanie i przyjęcie tych przepisów, jako podstawy prawnej wyroku. Zarzut ten jest całkowicie bezzasadny. Nie znajduje on żadnego odniesienia do zaskarżonego wyroku, jeśli zważy się na treść rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Mógłby on dotyczyć wyłącznie podstawy wyroku stwierdzającego nieważność zaskarżonej decyzji, gdy tymczasem w rozpoznawanej sprawie uchylono zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" P.p.s.a. Powyższe zatem oznacza, że nie mogło dojść w niniejszej sprawie do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 , art. 184 i art. 203 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.