Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 798/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 lutego 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako: "ustawa", Wójt Gminy odmówił B. Z. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. P.

W uzasadnieniu wskazano, że osoba wymagająca opieki – S. P. (urodzony w 1940 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 października 2012 r. Organ, w związku z powyższymi ustaleniami stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ponadto za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w ocenie organu pierwszej instancji, przemawia okoliczność, że wnioskodawczyni od dnia 1 lipca 2013 r. uprawniona jest do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad ojcem.

B. Z. w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła, że organ nie uwzględnił skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz naruszył art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia 25 czerwca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z ustaleń organu pierwszej instancji poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 31 maja 2021 r., a także z oświadczeń skarżącej wynika, że skarżąca w ramach opieki sprawowanej nad ojcem sporządza posiłki, wprowadzając dietę cukrzycową, dwa razy w tygodniu kąpie ojca, pielęgnuje ciało i stopy raz w miesiącu, uczestniczy w wizytach lekarskich ojca, dokonuje pomiaru cukru dwa razy dziennie, dokonuje pomiaru ciśnienia raz dziennie. Wnioskodawczyni w opiece nad ojcem pomaga siostra skarżącej – B. B. z mężem, pilnując spożywania posiłków i przyjmowania leków przez ojca skarżącej.

S. P. jest po zabiegu śrubowania biodra prawego, czego następstwem jest krótsza noga i sztywność stawu, ma zwyrodnienie kręgosłupa, choruje na cukrzycę typu 2 (z tego powodu niedowidzi) i nadciśnienie tętnicze, głuchotę, przerost gruczołu krokowego, niedoczynność tarczycy, anemię. Ojciec skarżącej porusza się o kuli, jest samodzielny w czynnościach fizjologicznych, jest w stanie pozostać w domu na cztery godziny. Opieka sprawowana przez skarżącą jest opieką długotrwałą od czasu otrzymania przez ojca grupy inwalidzkiej, tj. od dnia 1 października 2012 r. Wnioskodawczyni przebywa u ojca codziennie rano przez 3 godziny. Pozostałą część dnia ojciec spędza z drugą córką. Skarżąca w 1995 r. z uwagi na opiekę nad swoimi dziećmi zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej. W późniejszych latach ze względu na opiekę nad ojcem nie podjęła zatrudnienia. Organ wskazał na wnioski końcowe wywiadu środowiskowego z dnia 31 maja 2021 r., z których wynika, że opieka sprawowana przez stronę nad ojcem jest długotrwała, ale nie jest to opieka stała, pełniona całodobowo.

W ocenie Kolegium nie ma bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu stałej i osobistej opieki. Opieka, jaką skarżąca sprawuje nad ojcem nie jest opieką o charakterze długotrwałym i osobistym, wykluczającym możliwość podjęcia przez odwołującą pracy zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. Co istotne, w codziennej opiece nad niepełnosprawnym ojcem wnioskodawczyni może liczyć na wsparcie dwóch innych osób z rodziny, które w pozostałej części dnia zapewniają ojcu opiekę. Nie bez znaczenia jest też fakt, że stopień samodzielności ojca skarżącej pozwala mu na pozostanie przez kilka godzin w domu bez opiekuna, mimo iż porusza się o kuli. Jest on też samodzielny w załatwianiu swoich potrzeb fizjologicznych.

Zdaniem organu odwoławczego rzeczą normalną jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku w zakupach, w przygotowaniu posiłków, przygotowaniu leków, a także w uczestniczeniu w wizytach lekarskich, które w przypadku ojca skarżącej odbywają się w znacznych odstępach czasowych. Taka pomoc jest świadczona nawet wówczas, gdy rodzic (w tym przypadku ojciec) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dlatego organ uznał, że zakres świadczonej przez wnioskodawczynię opieki zalicza się do czynności dnia codziennego.

Organ odwoławczy wyjaśnił nadto, że z oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię nie wynika, by zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny był na tyle absorbujący czasowo, by w sposób zupełny wykluczyć możliwość podjęcia przez wnioskodawczynię pracy zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Stopień samodzielności osoby wymagającej opieki jest ograniczony, ale nie zupełnie wykluczony, ponieważ ojciec skarżącej porusza się o kulach. Okoliczność ta nie zmienia faktu, że czynności, jakie skarżąca wykonuje w ramach codziennej trzygodzinnej opieki sprawowanej nad ojcem, to czynności związane m.in. z codziennymi sprawami domowymi, a w pozostałym zakresie czasowym opiekę i wsparcie gwarantują osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym inni członkowie rodziny. Z akt sprawy nie wynika, by osoba wymagająca opieki nie była w stanie samodzielnie zażyć lekarstw wcześniej przygotowanych przez córkę, tym bardziej że spożywanie posiłków i lekarstw kontroluje inny członek rodziny. Pozostałe czynności, takie jak umawianie wizyt lekarskich, czy też zawożenie ojca do lekarzy specjalistów, nie stanowią czynności o charakterze długotrwałym, wykluczającym możliwość podjęcia pracy zawodowej przez osobę, która zapewnia ich realizację.

Mając na uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest warunkowane łącznym spełnieniem przesłanek ustawowych, przewidzianych przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ odwoławczy uznał za zasadne odstąpienie od oceny pozostałych przesłanek określonych przepisami ustawy. W związku z tym podnoszone przez stronę w odwołaniu zarzuty ocenił jako pozostające bez wpływu na stanowisko, jakie zapadło w sprawie. Organ odwoławczy dodał, że do czasu kiedy w drodze inicjatywy władzy ustawodawczej przepisy obowiązującego prawa nie zostaną zmienione bądź uchylone, organy administracji publicznej rozstrzygając daną sprawę administracyjną są związane tymi przepisami zgodnie z zasadą praworządności określoną przepisem art. 6 k.p.a.

B. Z., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie "k.p.a.", polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, w tym w zakresie opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem;

2. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w ustaleniu stanu faktycznego na podstawie niekompletnego i nierzetelnego wywiadu środowiskowego;

3. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zabraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami z art. 107 § 3 k.p.a.;

4. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

5. art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji;

6. art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie nieprzyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie;

7. art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika, dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych decyzjach;

8. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji;

9. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia 16 lutego 2021r. w sytuacji, gdy prawidłowe byłoby uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego,

Zarzuciła też naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad chorym ojcem.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że fakt, iż ktoś pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, nie wyklucza go z prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, musi tylko dokonać wyboru. Ponadto organ odwoławczy błędnie ustalił stan faktyczny. Wprawdzie skarżąca podpisała się pod wywiadem środowiskowym z dnia 31 maja 2021 r., ale nie był on skończony, gdyż pracownik socjalny się spieszył. Nie wszystkie informacje w nim zawarte są prawdziwe. Nie jest prawdą, że skarżąca opiekuje się ojcem tylko trzy godziny dziennie. Skarżąca w rzeczywistości opiekuje się ojcem trzy godziny rano, następnie wraca na jakiś czas do swojego domu, po czym znowu wraca do ojca. W opiece nad ojcem skarżącej pomaga jej siostra B. B. z mężem G. B., ale tylko uzupełniająco, gdy skarżąca ma swoje sprawy do załatwienia. B. B. pracuje poza swoim miejscem zamieszkania na 12-godzinnych dyżurach. Zwykle pracuje na zmianie w godzinach od 7 do 19. Nie ma jej w domu w godzinach od 6 do 20. Pracuje także na dyżurach nocnych. Z kolei jej mąż wyjeżdża do pracy około godziny 6 rano, wraca około 18. Mają więc ograniczone możliwości czasowe, żeby zająć się ojcem (teściem). Oboje pracują na pełen etat. G. B. nie ma umiejętności potrzebnych do sprawowania opieki, nie ma odpowiedniego, niezbędnego podejścia do teścia. Co prawda mieszkają razem ze S. P., ale to nie znaczy, że się nim opiekują. Skarżąca w 1995 r. zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na opiekę nad dziećmi. Następnie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, ale nie otrzymywała ofert pracy i dlatego nie podjęła zatrudnienia. Jak zachorował ojciec została wybrana przez rodzeństwo, aby podjęła się opieki nad nim. Aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne (na okres od 1 października 2012 r. do 30 czerwca 2013 r.) musiała wyrejestrować się z PUP i od tamtej pory nie podjęła zatrudnienia. Na mocy ostatniej decyzji od dnia 1 listopada 2018 r. skarżąca otrzymuje zasiłek dla opiekuna. Skarżąca robi ojcu pranie, a także sprząta. Ojciec samodzielnie korzysta z toalety, ale trzeba go ciągle pilnować, aby zmieniał bieliznę i ubrania, żeby był czysty, bo sam o to nie dba. Przez jakiś czas może zostać sam w domu, ale tylko jak jest w dobrej kondycji, nie stale.

Jak dalej wywodziła skarżąca, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jest to jedna z przesłanek uzyskania ww. świadczenia. Nie wiadomo więc, na jakiej podstawie organy administracji uznały, że skarżąca nie spełnia tej przesłanki, skoro od wielu lat pobiera świadczenia za opiekę nad ojcem i w związku z tym nie podjęła zatrudnienia. Opieka skarżącej nad ojcem jest opieką długotrwałą i osobistą, uniemożliwiającą podjęcie przez nią pracy. Skarżąca może liczyć tylko na doraźną pomoc rodziny w opiece nad ojcem. To ona jest osobą, która jest odpowiedzialna za opiekę nad ojcem. Skoro skarżąca jest u ojca trzy godziny rano, a potem jeszcze wraca trudno sobie wyobrazić, że miałaby jeszcze przy tym podjąć pracę. Pomoc przez nią świadczona nie jest czynnością dnia codziennego. Trudno przyjąć, że opieka ta jest tylko wypełnieniem obowiązku wobec ojca. Skarżąca podjęła się opieki, bowiem zrodziła się taka konieczność w związku z pogarszającym się stanem zdrowia ojca, a jednocześnie śmiercią matki. Skarżąca wyrejestrowała się z urzędu pracy i zajęła się opieką nad ojcem.

Zdaniem skarżącej ustalenia faktyczne poczyniono w zaskarżonej decyzji pobieżnie, wskazując kiedy skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, kiedy wyrejestrowała się z UP i wskazując okresy pobierania zasiłków. Kolegium nie ustaliło kwestii związanej z momentem rezygnacji z zatrudnienia, a także od kiedy skarżąca nie podejmuje pracy. Zdaniem skarżącej istniał bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją z poszukiwania pracy i wyrejestrowaniem się z PUP, a podjęciem się opieki nad ojcem. Wśród osób pozbawionych z mocy ustawy świadczenia pielęgnacyjnego nie wymieniono bezrobotnego, zatem ustawodawca nie wykluczył tej kategorii osób z możliwości uzyskania omawianego świadczenia.

Skarżąca wywiodła nadto, że obecnie nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

Skarżąca wskazała także, że zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, przymuszając niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a.") , sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o przedmiotowe świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W niniejszej sprawie sporna była kwestia istnienia związku przyczynowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z powodu nie spełnienia wymogów określonych w art. 17 ust. 1 ustawy - braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, z uwagi na dokonaną ocenę co do czasu i zakresu sprawowania tej opieki, której sprawowanie – jak stwierdzono - nie wyklucza podjęcia lub wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze. Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/1). Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia - stała lub długoterminowa - wskazują , że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Okoliczność, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym ojciec skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie przesądza, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki zostanie automatycznie oceniony jako wykluczający możliwość zatrudnienia skarżącej. Kwestia ta może podlegać ocenie organów oraz sądów administracyjnych, polegającej na analizie okoliczności faktycznych dotyczących zakresu rzeczywiście realizowanej w konkretnych sprawach opieki. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Rolą organów jest ustalenie, czy sprawowana opieka przez osobę, która ubiega się o przyznanie świadczenia, jest sprawowana w wymiarze, który faktycznie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. O uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego decydują przesłanki ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia.

Z ustalonego w toku postępowania administracyjnego i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad ojcem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających ojca skarżącej w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie, co wynika z opisu wykonywanych czynności zawartego w notatce służbowej z dnia 5 stycznia 2021 r., oświadczenia skarżącej z dnia 27 maja 2021 r., jak i z przeprowadzonego w trybie art. 136 § 1 k.p.a. wywiadu środowiskowego w tym samym dniu.

Ojciec skarżącej, mimo szeregu schorzeń, jest osobą w znacznym stopniu samodzielną, mimo bowiem poruszania się o kuli jest w stanie samodzielnie przemieszczać się po mieszkaniu, jest samodzielny w czynnościach fizjologicznych, może pozostać sam w domu przez parę godzin , mając przygotowane posiłki i leki. Czynności skarżącej, nakierowane na opiekę nad ojcem, mimo odmiennej argumentacji zawartej w skardze, zostały w trakcie wywiadu środowiskowego zadeklarowane przez nią samą, jako pochłaniające trzy godziny dziennie w godzinach rannych. Przy czym jako takie czynności skarżąca wymieniła pomiary cukru i ciśnienia (dwa razy dziennie), kąpiel (dwa razy w tygodniu), pielęgnację ciała i stóp (raz w miesiącu), wizyty lekarskie (co trzeci miesiąc), wizyty u lekarzy specjalistów (raz na rok). Skoro wskazane przez skarżącą czynności zajmują trzy godziny dziennie ( a w zasadzie mogłyby zająć o wiele mniej czasu, bowiem polegają one głównie na pomiarach ciśnienia i cukru oraz co jakiś czas na pomocy przy czynnościach higienicznych) , to skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niewielkim wymiarze czasu pracy. W tym czasie skarżąca może również wykonywać pozostałe czynności niezwiązane bezpośrednio z opieką nad ojcem, do których skarżąca zalicza przygotowywanie posiłków, realizację recept, towarzyszenie ojcu i rozmowy, przy czym są to czynności związane czy to z prowadzeniem gospodarstwa domowego ojca zamieszkującego oddzielnie oraz takie, które mogą być wykonane poza godzinami zatrudnienia, jak to odbywa się w szeregu innych gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Towarzyszenia rodzicowi i rozmów z nim, choć są to czynności bardzo ważne nie tylko dla osób niepełnosprawnych, nie sposób uznać za czynności związane ze sprawowaniem opieki w rozumieniu ustawy. Ponadto nie wszystkie czynności, wskazane przez skarżącą, muszą być wykonywane codziennie. Czynności wspierające ojca w chorobie według deklaracji skarżącej są wykonywane rano. Wizyt lekarskich, czy realizacji recept nie załatwia się codziennie lecz sporadycznie, a skarżąca nie wskazywała, by w przypadku jej ojca istniała konieczność załatwiania ponadprzeciętnej ilości takich spraw. Zakres niezbędnych czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec ojca nie jest zatem na tyle absorbujący, aby nie mogła pogodzić ich z podjęciem zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasowym.

Na dokonaną ocenę wpływ miała dodatkowo okoliczność, że skarżąca zamieszkuje na stałe w miejscowości oddalonej o 2 km od miejsca zamieszkania ojca, jak również fakt, że z ojcem wspólnie zamieszkuje siostra i szwagier skarżącej, którzy na cześć dnia i nocy przejmują opiekę nad ojcem skarżącej, co wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony z samą skarżącą.

W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi, w której skarżąca odmiennie, niż w trakcie wywiadu środowiskowego, przedstawiała sposób i zakres sprawowanej przez nią opieki nad ojcem. Twierdzenia skarżącej o nieprawidłowym sporządzeniu wywiadu przez pracownika socjalnego Sąd ocenił jako gołosłowne i nie znajdujące potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Wyjaśnić należy, że na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, ze zm.) w celu weryfikacji tych wątpliwości. Jak wynika z akt administracyjnych, w niniejszej sprawie wywiad taki został przeprowadzony i m.in. na jego podstawie organ odwoławczy poczynił niezbędne ustalenia. Z prawnego punktu widzenia wywiad środowiskowy stanowi specyficzny, szczególny środek dowodowy, przy pomocy którego ustala się sytuację faktyczną osoby (rodziny) ubiegającej się o przyznanie świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1802/06). Jako instrument postępowania dowodowego z formalnego punktu widzenia, wywiad przeprowadzony na odpowiednim druku jest dokumentem urzędowym w formie protokołu, bowiem przeprowadzony jest przez uprawniony organ, w formie przewidzianej przez u.p.s. (S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wrocław, 2013, s. 790).

Mając na uwadze wskazany charakter wywiadu środowiskowego Sąd uznał, że został on przez organ odwoławczy oceniony i przyjęty jako pełnowartościowy dowód w sprawie z zachowaniem reguł postępowania wyjaśniającego, zawartych w art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sąd miał w szczególności na względzie, że zakres czynności opiekuńczych deklarowany przez skarżącą w trakcie wywiadu środowiskowego znajduje potwierdzenie w jej własnym oświadczeniu z dnia 27 maja 2021 r., jak i w notatce służbowej z dnia 5 stycznia 2021 r., odczytanej przez skarżącą i podpisanej przez nią bez zastrzeżeń.

Ponadto w treści wywiadu środowiskowego z dnia 27 maja 2021 r. brak jest jakichkolwiek uwag skarżącej co do sposobu przeprowadzenia wywiadu przez pracownika socjalnego, chociażby poprzez poczynienie zastrzeżenia o niekompletności poczynionych w trakcie wywiadu spostrzeżeń, a mających wynikać z pośpiechu pracownika socjalnego. Przeciwnie, wywiad środowiskowy został podpisany przez skarżącą bez zastrzeżeń (strona 3 wywiadu środowiskowego), co oznacza, że skarżąca zgodziła się z ustaleniami pracownika socjalnego, skoro podpis skarżącej został złożony w miejscu, które poprzedza formuła o następującej treści: "Oświadczam, że podane wyżej informacje są zgodne z prawdą". Skarżąca, chcąc skutecznie podważyć treść podpisanego przez siebie protokołu wywiadu środowiskowego musiałaby zaoferować coś więcej, niż samo zaprzeczenie jego prawdziwości i kompletności.

Pracownik socjalny we wnioskach zawartych w treści wywiadu środowiskowego stwierdził, że opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem, choć wykonywana prawidłowo, nie jest opieką stałą i całodobową.

Z całokształtu przedstawionych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że zasadniczo ojciec skarżącej nie wymaga specjalnej pielęgnacji czy obsługi. Sprawowana przez skarżącą opieka nad ojcem nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy - z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających w codziennym funkcjonowaniu, z uwagi na to, że mimo niepełnosprawności ojciec skarżącej może pozostać sam w mieszkaniu, zjeść przygotowany posiłek, zażyć przygotowane uprzednio leki, poradzić sobie samodzielnie z podstawowymi czynnościami fizjologicznymi, a znaczną część doby funkcjonuje wspomagany przez drugą ze swych córek i jej męża.

Sąd podziela pogląd, że opieka nie musi być opieką całodobową. Świadczenie pielęgnacyjne nie może jednak zostać przyznane w sytuacji, gdy w konkretnych okolicznościach czas przeznaczony na czynności opiekuńcze nie powinien faktycznie zajmować większej części dnia. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie dokonano prawidłowej oceny, że nie zachodzi wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki stałej lub długotrwałej. Dokonana ocena braku zaistnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy jest właściwa i została oparta na prawidłowej wykładni treści tego przepisu.

Skoro z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że ojciec skarżącej nie wymaga pielęgnacji i obsługi w bardzo dużym wymiarze czasowym, a w opiece nad ojcem pomagają skarżącej siostra i szwagier, to ustalenia te mają bezpośredni wpływ na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przy sprawnej organizacji opieki nad ojcem skarżąca jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia ojcu opieki. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że opieka skarżącej nad ojcem wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy. Skarżąca nie spełnia zatem omawianej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że uchybienie przez organ administracji normom zawartym w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można byłoby mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie może sprowadzać się do samej tylko polemiki z ustaleniami poczynionymi w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu czy do odmiennej oceny materiału dowodowego, lecz winien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego organ się dopuścił. W realiach niniejszej sprawy stan faktyczny ustalono prawidłowo w oparciu o uzyskane dowody , a zawarte w skardze zarzuty i przedstawiona na ich poparcie argumentacja stanowią wyłącznie polemikę z dokonanym ustaleniem stanu faktycznego i oceną zgromadzonych dowodów.

Dodać należy, że fakt przysługiwania skarżącej zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem nie oznacza, że w przypadku złożenia przez nią wniosku o inne świadczenie – świadczenie pielęgnacyjne – organy mogą odstąpić od oceny spełniania przez skarżącą przesłanek uzyskania tego ostatniego świadczenia. W przypadku skarżącej przeprowadzone postępowanie dowodowe nie pozwoliło uznać, że skarżąca przesłanki te spełnia.

W tym stanie sprawy Sąd nie stwierdził również zasadności naruszenia przepisów postępowania, w tym objętych zarzutami skargi przepisów art. 8, art. 9, art. 11 k.p.a. Materiał dowodowy został zgromadzony w sposób dostatecznie uzasadniający kierunek rozstrzygnięcia, a zaskarżona decyzja i jej uzasadnienie spełniają niezbędne wymogi z art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Wyjaśnić również należy, że co do zasady ocena przebiegu pracy zawodowej skarżącej, a w zasadzie jej braku od 1995 r. nie może być uznana za przesłankę braku związku pomiędzy sprawowaną aktualnie przez skarżącą opieką i niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika przy tym, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Jednakże, mając na względzie wskazany powyżej stan faktyczny trudno uznać, że skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Nadmienić należy,, że skarżąca nie pracuje od 1995 r., a jej ojciec zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym orzeczeniem z dnia 3 listopada 2015 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2012 r. Także z wywiadu środowiskowego wynika jednoznacznie, a skarżąca tego nie kwestionuje, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w 1995 r. w celu sprawowania opieki nad swoimi dziećmi. Brak jest też podstaw do stwierdzenia, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne stan zdrowia ojca skarżącej uległ pogorszeniu w stopniu wymagającym poświęcenia przez skarżącą na opiekę nad ojcem większej ilości czasu w ciągu doby, która uniemożliwiałaby jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze.

Wobec argumentacji zawartej w skardze należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 6 ustawy zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na dokonanie prawidłowego ustalenia, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie uzyskała ona prawa do skorzystania z dobrodziejstwa wynikającego z art. 27 ust. 5 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Przepis cytowany wyżej przewiduje w swej hipotezie zbieg uprawnień do określonych świadczeń, co oznacza, że jednej osobie przysługuje uprawnienie do więcej niż jednego świadczenia. Skarżącej przyznano prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem S. P. Skarżąca nie spełnia jednak przesłanek do przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, zatem nie może skorzystać z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego.

Należy też końcowo stwierdzić , że organ pierwszej instancji błędnie wziął pod uwagę okoliczność, że nie da się ustalić wieku S. P., w którym powstała jego niepełnosprawność, bowiem, jak zasadnie podnosiła skarżąca, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104) uznał, że w sytuacji dokonywania oceny warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego nie należy brać pod uwagę art. 17 ust. 1b ustawy. Mając na względzie treść art. 190 ust. 1 Konstytucji RP należy konsekwentnie uznać, że nie można uwzględniać wieku powstania niepełnosprawności przy ocenie warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi jednak na wcześniej zaprezentowane stanowisko Sądu nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia prawidłowość bądź wadliwość w tej mierze stanowiska organu pierwszej instancji, jak i brak wiążącej wypowiedzi organu odwoławczego we wskazanym zakresie, skoro pogląd organu odwoławczego o braku związku przyczynowego między koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia został przez Sąd oceniony jako zasadny. Fakt błędnego powołania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy jako dodatkowej przeszkody do przyznania skarżącej żądanego świadczenia, jak i niedokonanie oceny tej kwestii przez organ odwoławczy , ma wobec tego charakter drugorzędny.

W konsekwencji Sąd uznał, że nie zaszły okoliczności, powodujące konieczność wzruszenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę - jako bezzasadną - oddalił.