Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1452/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ Sędzia del. WSA Rafał Wolnik po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1774/15 w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania nieważnościowego. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1774/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania nieważnościowego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – zwanej dalej "ugn", decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w Ch. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Ch., składającego się z szeregu działek wymienionych w decyzji, w tym działki nr [...] , wraz z prawem własności znajdujących się na nim budynków i urządzeń.

Pismem z dnia 18 września 2006 r. I. W. wystąpiła do Wojewody Śląskiego z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia 24 marca 2006 r., w części dotyczącej działki nr [...], wskazując, że pismem z dnia 23 sierpnia 2006 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta Ch. z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości.

Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r., wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia 24 marca 2006 r.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r., Wojewoda Śląski umorzył wznowione postępowanie administracyjne. Organ stwierdził, że I. W. nie legitymuje się interesem prawnym, bowiem wniosek o zwrot nieruchomości został złożony już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 23 września 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1707/09 uchylił decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2008 r. oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 966/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję z dnia [...] lipca 2009 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 43/12, oddalił skargę kasacyjną I. W. od wyroku z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 966/11.

Pismem z dnia 27 grudnia 2013 r. I. W. wystąpiła ż wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 24 marca 2006 r., w części dotyczącej działki nr [...], wskazując, że w dniu uwłaszczenia przysługiwało jej roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Minister Infrastruktury i Rozwoju, decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r., na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2006 r. Organ wskazał, że I. W. nie miała interesu prawnego w postępowaniu uwłaszczeniowym, bowiem z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpiła już po zakończeniu tego postępowania. Zatem po stronie wnioskodawczyni brak jest interesu prawnego, legitymującego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. W tym zakresie powołał się także na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10.

Pismem z dnia 10 lipca 2015 r. I. W. wystąpiła do Ministra Infrastruktury i Rozwoju z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że przysługuje jej przymiot strony na gruncie postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2006 r. związany z nierozpatrzonym wnioskiem o zwrot tej nieruchomości.

Minister Infrastruktury i Rozwoju, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. Organ wskazał, że z art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika jednoznacznie, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa, jako właściciela gruntu oraz przedsiębiorstwo państwowe, które jest uwłaszczane lub jego następca prawny. Osoba trzecia może uczestniczyć w tym postępowaniu tylko wówczas, gdy wykaże, iż przysługują jej prawa rzeczowe do gruntu, lub też inne prawa oparte na przepisach powszechnie obowiązujących, które uwłaszczenie mogło naruszyć. Wnioskodawczyni nie przysługuje obecnie żadne prawo rzeczowe do uwłaszczonej nieruchomości, a swój interes prawny wywodzi z uprawnienia do zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa od jej poprzedników prawnych na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] marca 1968 r., Rep. A. nr [...], która została zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, kluczową kwestią dla ustalenia, czy skarżącej przysługuje interes prawny na gruncie postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2006 r. jest data złożenia wniosku o zwrot działki nr [...], tj. dzień 23 sierpnia 2006 r. Klauzula "nie narusza praw osób trzecich" zawarta w art. 200 ustawy oznacza, że uwłaszczenie nie może nastąpić z pominięciem roszczenia o zwrot nieruchomości. Wywłaszczona nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała w zarządzie państwowej osoby prawnej, nie może z mocy samego prawa stać się przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą został złożony wniosek o zwrot nieruchomości. Złożenie przez byłego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinno skutkować przeprowadzeniem postępowania o zwrot przed postępowaniem uwłaszczeniowym bowiem w przypadku istnienia przesłanek zwrotu nie może ona zostać uwłaszczona. Minister wskazał, że skoro powstanie nowego stanu prawnego w dniu 5 grudnia 1990 r. wymagało potwierdzenia deklaratoryjną decyzją wojewody, to prawa osób trzecich do danej nieruchomości musiały być zgłoszone najpóźniej do dnia wydania tej decyzji. W niniejszej sprawie wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w dniu 18 września 2006 r., a więc znacznie później, niż została wydana decyzja uwłaszczeniowa Wojewody Śląskiego z dnia 24 marca 2006 r. Tym samym, skarżąca nie posiada w chwili obecnej interesu prawnego do zainicjowania postępowania nadzorczego, którego przedmiotem byłoby powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W skardze na powyższą decyzję I. W. zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami (poprzednio art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) w zw. z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 28 K.p.a. poprzez uznanie, iż brak jest po stronie I. W. interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie uwłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...];

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. poprzez błędne nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela I. W. oraz zaprzeczenie zasadzie stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich niezbędnych czynności z urzędu lub na wniosek poprzez umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, która wedle dużego prawdopodobieństwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

b) art. 107 § 3 w zw. z art. 8 Kpa poprzez brak odniesienia się przez organ do zarzutów skarżącej w zakresie przytaczanych przez nią twierdzeń doktryny i orzecznictwa.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji; zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji załatwiającej sprawę merytorycznie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest uzasadniona. Sąd wskazał, że w sprawach dotyczących oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej, na podstawie której państwowa osoba prawna nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa, w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawo użytkowania wieczystego gruntu stronami są właściciel mienia, z reguły Skarb Państwa lub właściwa gmina, uwłaszczona tym prawem państwowa osoba prawna oraz osoby trzecie, którym przysługiwały do nieruchomości określone prawa, a które zostały pominięte w postępowaniu uwłaszczeniowym. Tych bowiem podmiotów mogą dotyczyć skutki wadliwej decyzji uwłaszczeniowej. Jeżeli chodzi o prawa osób trzecich, o których mowa w przepisie art. 200 ust. 4 ustawy, w praktyce chodzi tu o istniejące konkretne prawa rzeczowe przysługujące określonym podmiotom (np. własność, użytkowanie wieczyste) do gruntu objętego postępowaniem uwłaszczeniowym albo o ujawnione roszczenia dotyczące określonych praw do tegoż gruntu (np. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego).

Sąd przyznał rację Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju, że skarżąca nie należy do żadnej z kategorii podmiotów wyżej wymienionych. I. W. w dacie wydania przez Wojewodę Śląskiego decyzji nr [...] ([...] marca 2006 r.) nie była właścicielem działki nr [...] lub jej użytkownikiem wieczystym. Skarżąca nie jest także osobą, której praw mogło naruszyć uwłaszczenie [...] w Ch. prawem użytkowania wieczystego do działki nr [...] . skarżąca wniosek o zwrot tej nieruchomości ujawniła na zewnątrz dopiero kilka miesięcy po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, tj. w dniu 24 sierpnia 2006 r. (data wpływu pisma do Urzędu Miasta Ch.).

W takiej sytuacji Minister Infrastruktury i Rozwoju prawidłowo umorzył postępowanie nieważnościowe na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Skoro bowiem organ wszczął postępowanie nadzorcze, lecz w jego toku ustalił, że wnioskodawczyni nie legitymuje się interesem prawnym, w rozumieniu art. 157 § 2 w zw. z art. 28 K.p.a., umożliwiającym skuteczne wszczęcie postępowania nadzorczego, to był zobligowany do umorzenia postępowania nieważnościowego jako bezprzedmiotowego.

Sąd stwierdził, że Minister Infrastruktury i Rozwoju trafnie zwrócił uwagę, że zagadnienie statusu skarżącej jako strony postępowania nadzwyczajnego prowadzonego celem obalenia decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] było już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 795/10 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro I. W. złożyła wniosek o zwrot działki nr [...] po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, to brak przymiotu strony nie budzi wątpliwości. NSA podkreślił, że dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem nieruchomości praw osób trzecich. Zdaniem NSA, organ orzekający o uwłaszczeniu nie ma prawnego obowiązku badania, czy pozostający w zarządzie państwowej osoby prawnej wywłaszczony grunt spełnia przesłanki do zwrotu. Jedynie w sytuacji gdy organ poweźmie wiadomość, że wniosek o zwrot został złożony zobowiązany jest uwzględnić tę okoliczność w prowadzonym postępowaniu i zawiesić postępowanie uwłaszczeniowe, do czasu zakończenia postępowania zwrotowego, jednak traka sytuacja nie miała miejsca w sprawie dotyczącej działki nr [...] .

Sąd zwrócił uwagę, że w sprawie dotyczącej działki nr [...], w której wniosek zwrotowy także był złożony po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1731/09, zaprezentował takie samo stanowisko w kwestii braku po stronie I. W. statusu strony w kwestionowaniu decyzji uwłaszczeniowej. NSA podkreślił, że naruszenie praw osób trzecich w rozumieniu art. 200 ust. 4 ustawy miałoby miejsce, gdyby wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zgłoszony do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej.

Sąd miał na uwadze to, że wyroki NSA o sygn. akt I OSK 795/10 oraz I OSK 1731/09 nie wiązały w niniejszej sprawie organu i WSA w Warszawie, ponieważ nie były wydane w niniejszej sprawie. Sąd zwrócił jednak uwagę, że zarówno organ, jak i WSA w Warszawie nie mogły ignorować tego, że w orzecznictwie NSA status I. W. jako strony postępowania nadzwyczajnego prowadzonego w stosunku do decyzji uwłaszczeniowej został zakwestionowany. Sąd stwierdził, że status strony postępowania oparty na interesie prawnym (art. 28 K.p.a.) ma charakter materialny i obiektywny. Osoba będąca stroną postępowania ma możliwość skutecznego zainicjowania każdego z trybów weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, przewidzianego w K.p.a. Interes prawny, o którym mowa w przepisie art. 28 K.p.a. jest jeden i ten sam. To jaki tryb weryfikacji decyzji ostatecznej wybierze strona zależy od niej samej. Nie może być tak, że ten sam podmiot wywodzący interes prawny z tej samej sytuacji prawnej nie ma statusu strony postępowania w postępowaniu wznowieniowym (art. 147 K.p.a.), ale ma status strony postępowania nieważnościowego (art. 157 § 2 K.p.a.).

Odnosząc się natomiast do zarzutu niewzięcia przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju pod uwagę treści wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 996/13 wydanego w sprawie nieważnościowej, dotyczącej działki nr [...], w którym Sąd ten ocenił, że Iwonie W. przysługuje status strony postępowania nadzorczego w sprawie o stwierdzenie decyzji uwłaszczeniowej Sąd wskazał, że wyrok ten jest nieprawomocny i został wydany w innej sprawie. Trudno zatem uznać, że w takiej sytuacji Minister Infrastruktury i Rozwoju winien kierować się motywami, które legły u podstaw stanowiska zaprezentowanego przez Sąd orzekający w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 996/13.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku I. W. zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to:

a) art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [poprzednio: art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., nr 79, poz. 464 z poźn. zm.)] w zw. z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. - poprzez uznanie, iż brak jest po stronie I. W. interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie uwłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] ;

2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. oraz w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. poprzez oddalenie skargi i uznanie za prawidłową decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak sprawy: [...] pomimo nieuwzględnienia w niej interesu prawnego skarżącej I. W. w żądaniu wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, który to interes wywodzony jest z przepisów art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [poprzednio: art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., nr 79, poz. 464 z poźn. zm.)] w zw. z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami;

b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję nieuwzględniającą słusznego interesu obywateli, a to I. W. oraz zaprzeczenie zasadzie stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich niezbędnych czynności z urzędu lub na wniosek poprzez umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, która wedle dużego prawdopodobieństwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

c) art. 170 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany w sprawie dotyczącej postępowania o wznowienie decyzji uwłaszczeniowej wiąże inne sądy i organy państwowe (tu: Ministra Infrastruktury i Rozwoju oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny) w sprawie dotyczącej postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji uwłaszczeniowej.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W piśmie z dnia 30 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., nie zachodzą.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty procesowe. Od razu jednak zauważyć trzeba, że trafność zarzutu naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. oraz w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. poprzez oddalenie skargi i uznanie za prawidłową decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak sprawy: [...], pomimo nieuwzględnienia w niej interesu prawnego skarżącej I. W. w żądaniu wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, uzależniona jest od zasadności materialnej podstawy kasacji.

Podobnie niesamodzielny charakter ma zarzut naruszenia art. 151 §.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 7 K.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 157 § 2 K.p.a. i powoływanie się na bezpodstawne oddalenie skargi na decyzję nieuwzględniającą słusznego interesu obywateli. Przede wszystkim bowiem możliwość uwzględnienia takiego indywidualnego interesu, przeciwstawnego dla interesu społecznego, powinna wynikać z przepisów prawa. Przykładem mogą być decyzje z zakresu prawa podatkowego, czy pomocy społecznej. Chodzi o interes godny ochrony, niestojący w sprzeczności z prawem (por. Barbara Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski [w:] "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2012, s. 62-64). Warunkiem koniecznym uwzględnienia przez organ interesu obywatela jest posiadanie przez tego obywatela interesu prawnego do występowania w sprawie w charakterze strony. Zasada z art. 7 K.p.a. nie służy ani dopuszczeniu do udziału w postępowaniu w charakterze strony podmiotu, który nie ma interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 K.p.a., w występowaniu w tej sprawie, ani też nie stanowi wyłącznej podstawy do uwzględnienia żądania osoby, która zwalcza akt stwierdzający, że osoba ta nie ma interesu prawnego w sprawie. Na przepis art. 7 K.p.a. nie może powoływać się ten, kto nie ma interesu prawnego w sprawie.

Bezpodstawny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 170 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany w sprawie dotyczącej postępowania o wznowienie decyzji uwłaszczeniowej wiąże inne sądy i organy państwowe (tu: Ministra Infrastruktury i Rozwoju oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny) w sprawie dotyczącej postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji uwłaszczeniowej. Abstrahując od tego, czy takie związanie obiektywnie wystąpiło, zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji nie powołał się na związanie wynikające z art. 170 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że wyroki wydane w sprawach o sygn. akt I OSK 795/10 oraz I OSK 1731/09 nie wiązały ani organu, ani WSA w Warszawie, gdyż nie były wydane w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji uznał natomiast, że nie może ignorować faktu, że status I. W. jako strony postępowania nadzwyczajnego w stosunku do decyzji uwłaszczeniowej został zakwestionowany. Sąd uzasadnił swoje stanowisko argumentacją dotyczącą obiektywnego charakteru interesu prawnego oraz sformułował pogląd o braku możliwości istnienia interesu prawnego tego samego podmiotu w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, w sytuacji gdy podmiotowi temu odmówiono przymiotu strony w postępowaniu o wznowienie postępowania zakończonego tą sama decyzją. Niezależnie od trafności tego poglądu, skonstatować należy, że chodzi o własne stanowisko Sądu pierwszej instancji, a nie o związanie wynikające z art. 170 P.p.s.a.

Odnotować natomiast można, że już po wydaniu zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, w dniu 14 stycznia 2016 r., wydał wyrok w sprawie I OSK 1024/14, w przedmiocie odmowy wszczęcia, na żądanie I. W., postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. W sprawie niniejszej chodzi o taki sam stan faktyczny i prawny, z wyjątkiem tego, że przedmiotem niniejszej sprawy jest działka nr [...] , zaś w sprawie I OSK 1024/14 była to działka nr [...]. Znaczenie wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1024/14, dla niniejszej sprawy zostanie omówione w uwagach odnoszących się do podstawy materialnej kasacji.

Zarzut materialnoprawny nie zasługuje na uwzględnienie. Nie doszło do naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. oraz w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. Interesu prawnego skarżącej I. W. w żądaniu wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie można wywieść z przepisów art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.) oraz z poprzednio obowiązującego art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm.) w zw. z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie może naruszać praw osób trzecich. Jest to regulacja odpowiadająca zastrzeżeniu zawartemu w art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Z przepisu art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tak jak poprzednio z art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wynika, że uwłaszczenie nie może nastąpić wbrew prawom podmiotowym bezpośrednim, takim jak własność, czy użytkowanie wieczyste osoby trzeciej. Uwłaszczenie w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, państwowej osoby prawnej, w warunkach istnienia prawa własności osoby trzeciej, stanowiłoby oczywistą sprzeczność z treścią przepisu prawa materialnego i skutkowałoby oceną o rażącym naruszeniu prawa. Podobnie, uwłaszczenie nie może naruszać praw rzeczowych ograniczonych należących do osób trzecich, takich jak: użytkowanie, służebności. Ewentualne pozbawienie, decyzją uwłaszczeniową, osoby trzeciej prawa rzeczowego ograniczonego do nieruchomości stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Przystępując do omówienia wpływu istnienia roszczeń na uwłaszczenie zauważyć trzeba, że istotna różnica między prawami podmiotowymi bezpośrednimi, a roszczeniami polega na tym, że te pierwsze istnieją niejako z mocy prawa i obowiązują erga omnes niezależnie od aktywności właściciela, roszczenia zaś rodzą u adresatów obowiązek odpowiedniego zachowania się po ich skutecznym zgłoszeniu przez uprawnionego. Uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i jest roszczeniem ściśle związanym z osobą (por. postanowienie SN z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV CZ 141/00, niepublikowane, treść (w:) System Informacji Prawnej LEX nr 52496; Tadeusz Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", LexisNexis 2007, s. 227-228). W myśl art. 142 ust. 1 oraz art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie to jest rozpatrywane w postępowaniu administracyjnym, wszczynanym na wniosek poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie można zatem mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu nie zostało zgłoszone. Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej został złożony wniosek o zwrot nieruchomości (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294; wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1733/06, z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07, z dnia 22 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 630/08, z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 721/11, z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1042/14, niepublikowane, CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ).

Skarżąca nie złożyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej odnoszącej się także do tej nieruchomości. Nie należy zatem do podmiotów, których prawa mogły być naruszone ta decyzją. Nie ma zatem interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Niezależnie od tego stwierdzić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest w tym zakresie związany, zgodnie z art. 170 P.p.s.a., stanowiskiem wyrażonym w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1042/14. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. Bogusław Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", WK 2016, teza 6 i 7 do art. 170; J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt I CKN 169/98, OSP 2001/4/63; wyrok SN z dnia 12 lipca 2002 r., sygn. akt V CKN 1110/00, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 74492). Ta kwestia prawna może być przedmiotem związania, gdy ponadto stan faktyczny sprawy wykazuje istotne podobieństwo ze stanem zaistniałym wcześniej, poddanym sądowoadministracyjnej kontroli (por. W. Piątek, glosa do wyroku NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2322/1, OSP 2015/9/88). Z taką sytuacją mamy niewątpliwie do czynienia w niniejszej sprawie. Stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1042/14, dotyczy interesu prawnego we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności tej samej decyzji uwłaszczeniowej, z tym, że chodzi o inną działkę, co do której, po uwłaszczeniu skarżąca wniosła o zwrot. Zarówno zatem stan prawny, jak i stan faktyczny w obu sprawach są zbieżne. Na zakończenie wskazać można, że właśnie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1042/14, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 996/13, na który powoływała się skarżąca w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji w niniejszej sprawie i oddalił skargę I. W..

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.