Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2225/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2017 r.

nr [...] po rozpoznaniu odwołania A. [...]Oddział terenowy w [...] (obecnie K. [...] w [...]) oraz odwołania K. M., złożonych od decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

W dniu [...] października 2012 r. K. M. wniosła o stwierdzenie, że nieruchomości położone w [....], w powiecie [...], ujęte w dawnych księgach wieczystych [...] [...][...] tom [...] karta [...] (o powierzchni [...] ha) oraz [...] tom [...] karta [...] (o powierzchni [...] ha) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. I lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (j.t. Dz.U.R.P. 1945/3/13 - dekret rolny). Wykazała, że jest dalszym współspadkobiercą L. F. - poprzedniego właściciela majątku [...], przejętego na reformę rolną. Według K. M., organ powinien zbadać nie tylko normę obszarową, ale i przydatność rolną nieruchomości, która obejmowała też zespól - dworsko-parkowy. Wnioskodawczym podniosła, że przejęte grunty nie zostały nadane rolnikom, lecz pozostały w zasobie państwowym. Cel reformy rolnej nie został więc jej zdaniem na nieruchomości osiągnięty, co uzasadnia zwrot tego majątku. Podnosi też niekonstytucyjność dekretu rolnego.

Dnia [...] sierpnia 2013 r" decyzją nr: [...] Wojewoda [...] orzekł o części majątku [...] bez zespołu dworsko-parkowego. Jednak ta częściowa decyzja została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie [...] decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nr: [...], z [...] marca 2017 r.

Natomiast, wydaną w tej sprawie częściową decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Wojewoda [...]:

1) stwierdził, że nieruchomość, na której posadowiony jest zespół dworsko-parkowy w [...], projektowana jako działka nr [...] (o powierzchni [...] ha) nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) odmówił stwierdzenia, że w pozostałym zakresie wskazane grunty nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ ustalił, że zespół dworsko-parkowy [...] pochodził z majątku L. F., liczącego [...] ha. przejętego na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego. Zespól posadowiony był na parcelach nr [...]. [...], [...]., [...]. i [...]., ujętych w KW [...] [...] [...] tom [...] karta [...], stanowiących część aktualnej działki nr [...] (wydzielanej jako działka nr [...]). Dwór był położony w parku, miał odrębne wejście i był oddzielony murem od części folwarcznej. Z kolei w podwórzu folwarcznym istniała [...] i [...], a po drugiej stronie drogi [...], pełniąca rolę [...]. Organ ustalił też, że właściciel zatrudniał zarządcę, który wydawał polecenia pracownikom i mieszkał poza częścią parkową. Wg Wojewody [...], zespół dworsko-parkowy był oderwany od reszty majątku i stanowił rezydencję właściciela o funkcjach [....-....]. Natomiast część folwarczna majątku [...] podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Od całej decyzji Wojewody [...], odwołała się A. [...](obecnie K. [...]) Oddział Terenowy w [...]. Wg odwołującego się. oddzielenie murem zespołu dworsko-parkowego od folwarku nie zrywa związku funkcjonalnego. Cały obszar został bowiem objęty ochroną zabytków jako zespól dworsko-folwarczny z zabudowaniami, a nie zespól dworsko-parkowy i osobny folwark. Odwołujący się kwestionuje też ustalenia organu o zarządzaniu majątkiem spoza części dworsko-parkowej. Wskazuje bowiem na wydawanie dyspozycji, prowadzenie księgowości i przechowywanie dokumentacji pracowniczej we dworze. W ocenie [...]. zespól dworsko-parkowy nie pełnił jedynie funkcji mieszkalnej, lecz był związany z działalnością rolną właściciela, więc podlegał przejęciu na reformę rolną.

K. M. odpowiedziała na odwołanie [...] OT w [...], kwestionując zarzuty dotyczące zespołu dworsko-parkowego. Podkreśliła, że administrator pracował poza zespołem dworsko-parkowym. Wg wnioskodawczyni, teza.[...] o związku funkcjonalnym łączącym zespół dworsko-parkowy i część rolną majątku jest chybiona, jako oparta na przypadkowych kryteriach tożsamości właściciela i bliskości terytorialnej obu części majątku. [...] nie wykazał zaś, aby część rezydencjalna i rolna majątku nie mogły funkcjonować niezależnie.

K. M. odwołała się od decyzji Wojewody [...] w części oznaczonej jako punkt 2 tj. orzekającej, że część folwarczna majątku [...] urządzona na parcelach nr [...]. i [...]. podlegała przejęciu na reformę rolną. Zarzuciła Wojewodzie [...] naruszenie przepisów postępowania z art. 77 i art. 107 § 3 kpa, poprzez wybiórczą analizę dowodów, skutkującą brakiem wykazania przydatności rolnej wnioskowanych parcel i pominięciem ich obecnego oznaczenia geodezyjnego jako rekreacja-wypoczynek. Zarzuciła też naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 1 i art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu rolnego, skutkującą przejęciem parcel, które nie służyły celom reformy rolnej. K. M. przywołała treść odwołania, które złożyła od decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2013 r. Eksponowała tam pozarolny charakter mienia składającego się na majątek [...] i brak rozparcelowania gruntów rolnych (nadania ich rolnikom). Zatem jej zdaniem mienie to w ogóle nie mogło zostać objęte działaniem dekretu rolnego. Dodatkowo podniosła, że nie tylko działka nr [...] powinna być wyłączona spod reżimu reformy rolnej, ale również inne tereny które są aktualnie oznaczone ewidencyjnie jako rekreacyjno-wypoczynkowe.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że:

Zespół dworsko-parkowy w [...], posadowiony na części działki nr [...] liczącej [...] ha (projektowanej jako działka nr [...]) pełnił funkcje rezydencjalną, był nieprzydatny rolniczo, ponadto nie zachodził związek funkcjonalny zespołu dworsko-parkowego z częścią produkcyjną majątku. Natomiast w odniesieniu do innych parcel, to zdaniem organu miały one znaczenie rolne, znajdowały się tam zabudowania folwarczne które służyły do zarządu majątkiem rolnym [...], więc pozostawały z nim w związku funkcjonalnym i w konsekwencji podlegały przejęciu.

Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu rolnego na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zasadniczo reformie rolnej podlegały nieruchomości ziemskie tj. nieruchomości przydatne rolniczo. Jednak dekret rolny objął nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, lecz także i te, które nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, ale były niezbędne do funkcjonowania części rolnej i miały uzasadnienie w prowadzeniu gospodarstwa rolnego - pozostawały w związku funkcjonalnym z jego prowadzeniem.

Związek funkcjonalny jest to dwustronne powiązanie części rolnej i pozarolnej tak silne, że obie części były wzajemnie sprzężone i osobno nie miały gospodarczego sensu. Chodzi o drogi, przedsiębiorstwa i obiekty choćby ułatwiające bieżącą wytwórczość rolną. Ich funkcjonowanie było wzajemnie zdeterminowane ruchem gospodarstwa rolnego. Produkcja rolna nie mogła się bez nich odbywać, a ich urządzenie miało uzasadnienie właśnie w produkcji prowadzonej w rolnej części dóbr.

Związek funkcjonalny wynika więc z silnej zależności między częścią rolną i pozarolną majątku. Jest to zależność przedmiotowa tj. istotna gospodarczo dla każdego właściciela obu tych części (oderwana od subiektywnych upodobań podmiotowych i sytuacji życiowej właściciela). Związek funkcjonalny jest zatem metodą badawczą, pozwalającą ustalić, czy grunt pozarolny stanowi część składową nieruchomości ziemskiej, która cała podlega przejęciu. Gdy bowiem części pozarolna

i rolna są wzajemnie uwarunkowane tak, że nie mogą funkcjonować osobno bez istotnej zmiany ich substancji, to wówczas także część pozarolna podlega przejęciu w ramach nieruchomości ziemskiej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie stwierdził związku funkcjonalnego między majątkiem rolnym [...], a zespołem pałacowo-parkowym na części działki nr [...], liczącej [....] ha (projektowanej do wydzielenia jako działka nr [...]). Park i dwór były bowiem nieprzydatne rolniczo i nie wspomagały produkcji rolnej, realizowanej w gospodarczej części majątku [...]. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie było też niezbędne, aby urządzić park i dwór. Nie istniały więc istotne prawnie wzajemne powiązania między działalnością rolną folwarku i funkcją reprezentacyjną parku (nie było związku funkcjonalnego).

Organ nie podzielił zarzutów odwołującego się [...] OT w [...], jakoby dwór i teren parku stanowiły centrum administracji i zarządzania majątkiem w [...]. Właściciel zatrudniał zawodowego zarządcę części rolnej majątku i kierownika [...], którzy mieszkali i urzędowali poza parkiem. Posadowienie [....] poza parkiem wynika z pisma Wojewódzkiego Urzędu [...][...] w [...] Delegatury w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. Natomiast urządzenie biura i mieszkania kierownika w budynku [...] zostało odnotowane w metryczce zabytkowej [...]. O zatrudnieniu zarządcy wspomina też świadek A. T. Jego zeznania są ogólne, lecz adekwatne do informacji, które pozyskał ze słyszenia - od nieżyjących już mieszkańców [...]. Dokumenty zebrane w sprawie wykluczają, aby centrum zarządu majątkiem w postaci biura, kantoru lub siedziby rządcy istniało we dworze. Metryczka zabytkowego dworu, spisana przez W. M. P. odnotowuje, że dwór miał przeznaczenie mieszkalne. Co więcej, metryczka zabytkowego dworu wykonana przez T. S. dowodzi, że dwór miał dwie kondygnacje, [...]izb mieszkalnych i piwnic, natomiast żadnych innych pomieszczeń.

Dowolna jest więc zdaniem organu teza odwołującego się, jakoby to z dworu pochodziły dyspozycje zarządcze i tu przechowywano dokumentację. We dworze brak było bowiem odpowiednich do tego pomieszczeń. [...] i biuro kierownika [...] były w innym miejscu, a samo ewentualne przechowywanie dokumentów nie kreuje zdaniem organu związku funkcjonalnego. Skoro zaś pomieszczenia dostosowane do zarządzania dobrami, mieszkania pracowników i obiekty folwarczne znajdowały się poza zespołem dworsko-parkowym, to nie podlegał on przejęciu.

Dominującą funkcją zespołu dworsko-parkowego w [...] był wypoczynek, rekreacja, reprezentacja i splendor ziemiaństwa, a nie jakakolwiek aktywność komercyjna lub administracyjna.

Bezspornie zaś dwór w [...] był pozbawiony jakichkolwiek funkcji rolnych lub choćby ułatwiających prowadzenie wielkotowarowego gospodarstwa rolnego. Chodziło bowiem o [...], [...], [...] dwór, wzniesiony w [...] w. Wynika to

z decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 1984 r. w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków. Dwór posadowiony został w [...] parku krajobrazowym. Stanowił dworek [...] z drzewa [...], z tarasem, alkierzami, pilastrami, ryzalitami, dekoracyjnymi szczytami i wzorzystym parkietem.

Mieszkaniowy i reprezentacyjny charakter dworku wynika także z kart ewidencji zabytku i z decyzji o wpisaniu dobra kultury do rejestru zabytków. Już zabytkowy charakter dworu wyklucza jego związek z reformą rolną. Zdaniem organu chybiony jest argument odwołującego się Krajowego Ośrodka [...][...][...] OT w [...], że park i dwór też powinny podlegać reformie rolnej, skoro ochrona zabytków objęła cały zespół dworsko-folwarczny, a nie tylko zespól dworski i osobny folwark, który przecież podpadał pod art. 2 ust. 1 lit e/ dekretu rolnego. Ochrona zabytków stosuje bowiem inne kategorie oderwane od przydatności rolnej. Objęcie dworu i folwarku ochroną konserwatorską jest oparte na odmiennych kryteriach. Zabudowania folwarczne były unikatowe albo reprezentatywne dla dawnych urządzeń rolnych, zaś zespół dworsko-parkowy przejawiał walory estetyczne typowe dla obiektów rezydencjalnych. a więc właśnie pozarolnych [wyrok NSA z dnia 14 lipca 2015 r.-I OSK 1813/14].

Również zagospodarowanie parku wykluczało jego przydatność rolną i związki z produkcją. Przekonuje o tym brak drzewek owocowych, odzwierciedlony w metryczce zabytkowego dworu. Ogród owocowo-warzywny był urządzony po drugiej stronie drogi. Natomiast metryczka zabytkowego założenia folwarcznego obrazuje zieleń wokół dworu, poprzecinaną alejkami. Parki pokryte [...] nie podlegały nacjonalizacji w ramach reformy rolnej.

Mieszkaniowy i reprezentacyjny charakter parku uwidaczniał się jego odgrodzeniem od części rolnej i folwarcznej majątku. Granice parku wyznaczał ceglany mur. Część folwarczna i parkowa miały też osobne bramy i furtki. Wyodrębnienie parku zostało utrwalone w zeznaniach świadka A. T. i prawidłowo wskazane przez niego na mapie.

Z oględzin z [...] września 2013 r. i zdjęć przedłożonych przez wnioskodawczynię wynika, że mur oddzielał zespół dworsko-parkowy od podwórza folwarcznego, i że były osobne wejścia do obu części majątku [...], które istnieją do dzisiaj. Ponadto, zespół dworsko-parkowy zajmował osobne parcele nr [...]., nr [...] i nr [...], co obrazują mapy ewidencyjne, opracowane przez geodetę K. K.. Fizyczne lub geodezyjne wyodrębnienie zespołu pałacowo-parkowego zrywa związek funkcjonalny z częścią gospodarczą majątku.

Także budynek [...] i oficyny-magazynu, wyznaczające cześć granicy parku

i wyłączone spod reżimu reformy rolnej, nie były przydatne rolniczo i nie pozostawały

w związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku [...]. Zgodnie bowiem

z zeznaniami świadka A. T. "dwór był zamieszkiwany przez właściciela i jego rodzinę, a także część służby dworskiej. Pracownicy rolni tacy jak ogrodnik, [...] i [...] mieszkali w oficynie, przy drodze do [...][...], oddalonej około [...] m. od dworu. Część pozostałych pracowników mieszkała w innych budynkach na terenie [...] i [...]. Pozostali dojeżdżali z innych miejscowości [...] Jak mi wiadomo, w obrębie dworsko-parkowym nie było mieszkań dla pracowników rolnych" Robotnicy i urzędnicy majątku mieszkali więc w innej oficynie, niż ta posadowiona w parku. Jest to zgodne z doświadczeniem życiowym, bo odgrodzenie parku i wyposażenie w osobne furtki byłoby nielogiczne, gdyby osoby spoza najbliższego otoczenia właściciela miały swoim zamieszkiwaniem tuż przy dworze zakłócać prywatność rodziny właściciela. Co więcej, po drugiej (północnej) stronie drogi, a także w podwórzu folwarcznym urządzone były oficyny i budynki dostosowane do zakwaterowania pracowników rolnych i obsługi administracyjnej majątku. Niezależnie więc, czy w obiektach w parku (opisanych w ewidencji zabytków jako [...] wyjazdowa i magazyn-oficyna) istotnie funkcjonowała [...] i [...], jak twierdzi wnioskodawczyni, to bezspornie nie mieszkali tam pracownicy związani z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i oba budynki nie miały związku z produkcją rolną, która odbywała się poza parkiem.

Dlatego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że oddzielone ceglanym murem park, dwór, [...] wyjazdowa-[...] i magazyn-oficyna, znajdujące się na części obecnej działki nr [...] liczącej [...] ha (wydzielanej jako działka nr [...]) były nieprzydatne rolniczo, a ponadto pozbawione związku funkcjonalnego z częścią rolną majątku, zatem nie podlegały nacjonalizacji na podstawie dekretu rolnego.

Jednocześnie Minister wyjaśnił, że nie mógł uwzględnić wniosku K. M. i zatwierdzić podziału działki nr [...] (wydzielić reprywatyzowanej działki nr [...]) zgodnie z art. 96 ust. 1b ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U.R.P.2016 r. poz. 2147 – ugn).

W przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wójt, burmistrz albo prezydent miasta nie wydaje decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział." Jedynie ostateczna decyzja o nabyciu własności albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział nieruchomości. Decyzja z § 5 rozporządzenia rolnego, stwierdzająca niepodpadanie części nieruchomości na reformę rolną jest tylko deklaratoryjna (nie powoduje zmiany właściciela). Nie nastąpiło też nabycie własności z mocy prawa, ani wydzielenie części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stwierdzenie niepodpadania nieruchomości na reformę rolną stanowi formę ustalenia, że wnioskodawca nie przestał być właścicielem dnia [...] września 1944 r. Nie prowadzi do nabycia własności nieruchomości z mocy prawa. Oczywiście nie jest też decyzją o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Przejęcie majątku na reformę rolną miało nastąpić z mocy samego prawa z dniem [...] września 1944 r., zatem stanowiło nacjonalizację, a nie skutek administracyjnego aktu indywidualno-konkretnego przejęcia takiej nieruchomości na cel publiczny za odszkodowaniem (decyzji wywłaszczeniowej w rozumieniu art. 112 ugn). Zresztą, ustawodawca w art. 216a pkt 1 ugn identyfikuje tryb przejęcia nieruchomości na reformę rolną i nie uznaje za wywłaszczenie nawet w szerokim ujęciu z art. 216 ust. 1 ugn. Skoro więc odjęcie własności nieruchomości na reformę rolną (przejecie, nacjonalizacja) nie stanowi wywłaszczenia, a decyzja o niepodpadaniu nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. c/ dekretu rolnego nie jest decyzją o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, dlatego podział działki nr [...] (wydzielenie reprywatyzowanej działki nr [...]) nie podlega zatwierdzeniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie § 5 rozporządzenia rolnego i art. 96 ust. 1b ugn [wyroki WSA w Warszawie z 20 lipca 2017 r.- l SA/Wa 557/16. z 29 czerwca 2015 r.-I SA/Wa 402/15].

Natomiast według Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu rolnego podpadały pozostałe wnioskowane parcele, o których rozstrzygnął Wojewoda [...] w punkcie 2 zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r.

Parcela nr [...]. była zajęta pod urządzenia funkcjonalnie związane z gospodarstwem rolnym. Ponadto, parcele nr [...] i [...] h miały oznaczenie rolne później zaś podwórze, a nie park- ogród jak to dotyczyło parceli nr [....] o rezydencjalnym charakterze. Co więcej, parcele nr [...] i [...] h nie mogły już stanowić części zespołu dworsko-parkowego, skoro park liczył [...] ha, więc wyczerpał się w parcelach nr [...]., [...] i [...]. Nieprzekraczalny obszar parku wynika natomiast z ewidencji nieruchomości ziemskich powiatu [...].

Dlatego organ uznał, że już poza zespołem dworsko-parkowym, w kierunku wschodnim za ceglanym murem znajdowało się podwórze folwarczne, a na południe od parku był teren rolny, który podlegał nacjonalizacji. Także wiodące do nich drogi

i ścieżki, przebiegające wewnątrz majątku były w związku funkcjonalnym

z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, zatem podlegały przejęciu w ramach reformy rolnej.

Natomiast magazyny [...] i [...] są w związku funkcjonalnym

z prowadzeniem gospodarstwa rolnego na dużą skalę. Ich urządzenie było uzasadnione właśnie produkcją rolną w majątku [...], liczącym [...] ha, którego sprawne funkcjonowanie wymagało specjalistycznego składowania i przetwarzania uzyskiwanych płodów rolnych. Magazyny i fachowo zarządzana [...] nie miały gospodarczego sensu w oderwaniu od wielkotowarowego gospodarstwa rolnego, którego prowadzenie ułatwiały i podnosiły rentowność, gdyż właściciel nie musiał korzystać z pośredników przy przetwarzaniu pożytków naturalnych z własnego gospodarstwa. Dlatego [...] i [...] podlegały nacjonalizacji w ramach reformy rolnej [wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2016 r. I SA/Wa 953/16].

Posadowienie zabudowań gospodarczych na północ i zachód od dworu wynika

z metryczek zabytkowego dworu, magazynu [...], [...], [...]

i z opracowania założenia parkowo- dworskiego w [...]. Takie umiejscowienie budynków folwarcznych oznaczył też świadek A. T. Posiadanie tego rodzaju budynków przez L. F. wynika też z protokołu przejęcia majątku, opisu majętności [...] i wykazu [...] przejętych w okręgu [...]. Obiekty te wciąż istnieją, co potwierdza protokół oględzin z [...] września2013 r.

Dlatego należało uznać, że specjalistyczne zabudowania folwarczne i tereny rolne na wnioskowanych parcelach nr [...]. i nr [...]. podlegały przejęciu w ramach reformy rolnej.

Przejęcia tych parcel nie wyklucza ich oznaczenie geodezyjne, jako "wypoczynek-rekreacja", jak wywodzi K. M. Aktualny sposób używania tych działek opisany w ewidencji gruntów nie przesądza ich rolnej nieprzydatności albo braku związku funkcjonalnego, które występowały w czasie wejścia w życie dekretu rolnego (tj. wg stanu na dzień 13 września 1944 r.)

Nieadekwatny do przedmiotu postępowania z § 5 rozporządzenia rolnego jest również, zdaniem organu, zarzut K. M., że wnioskowane grunty nie zostały rozparcelowane pomiędzy rolników, zatem nie mogły zostać objęte reformą rolną. Po pierwsze, nadanie działek rolnikom miało następować już po nacjonalizacji nieruchomości. Dlatego z przyczyn logicznych nie mogło wstecznie warunkować tego, czy majątek [...] został skutecznie przejęty dnia [...] września 1944 r. Po drugie, tryb z § 5 rozporządzenia rolnego weryfikuje wyłącznie to, czy nieruchomość podlegała przejęciu z uwagi na kryteria z art.2 ust. 1 lit. e/ dekretu rolnego, tj. czy spełniała normę obszarową i miała charakter ziemski (tj. rolny albo była w związku funkcjonalnym z częścią rolną). Cele z art. 1 dekretu rolnego służą tylko do wnioskowania o potencjalnej przydatności nieruchomości, czy nadawała się do przejęcia, czy możliwe było na niej zrealizowanie założeń związanych z reformą rolną. Natomiast postępowanie o niepodpadanie majątku na reformę rolną nie może być utożsamiane z trybem zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, w którym bada się realizację celu (por. art. 136-142 i art. 216 ugn). Dlatego to, czy cele reformy rolnej zostały osiągnięte na nieruchomości nie determinuje skuteczności jej przejęcia. Tryb z § 5 rozporządzenia rolnego nie bada bowiem wykonania celu reformy rolnej na nieruchomości tylko jej przydatność potencjalną wyrok WSA w Warszawie z 20kwietnia 2009 r. - IVSA/Wa 2308/07],

Zważywszy, że na parcelach nr[...]., nr [...] i nr [...] urządzony był zespól dworsko-parkowy o wiodących funkcjach mieszkalnej i wypoczynkowej,

a wnioskowane części parcel nr [...] i [...] h stanowiły podwórze folwarczne

i zapewniały dojazd do terenów opisanych jako rolne, należy wyłączyć obszar parcel nr [...]., [...] i [...] spod reżimu reformy rolnej, a w pozostałym zakresie stwierdzić przejęcie parcel nr [...]. i [...]. na reformę rolną, jak trafnie orzekł Wojewoda [...].

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r.

w części dotyczącej pkt 2 skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie złożyła K. M. zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 77 oraz 107

§ 3 k.p.a. polegające na nie zebraniu i nie rozważeniu całego materiału dowodowego w sprawie, w tym w szczególności niedokonanie żadnych ustaleń odnośnie tego, czy pozostała część majątku [...] miała charakter rolniczy i jakiego rodzaju posiadała użytki;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 1 oraz art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn., Dz. U. z 1945 r. nr 3 poz. 13 ze zm.) poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż nieruchomości, które nie zostały rozparcelowane

i nadane rolnikom podlegały pod działanie dekretu, pomimo tego, że okoliczność ta może świadczyć, iż cele reformy rolnej nie zostały nigdy spełnione,

wnosząc o jej uchylenie w zaskarżonej części. W uzasadnieniu skarżąca podniosła między innymi, że:

cele dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały jasno sformułowane

w art. 1 ust. 2 dekretu, a to:

Przeprowadzenie reformy rolnej obejmuje:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych

i średniorolnych.

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Tylko takie nieruchomości ziemskie, które realizowały powyższe cele mogły zostać przejęte w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a to determinowało zakres i postępowanie dowodowe w niniejszym postępowaniu. Tymczasem zdaniem skarżącej organ w tym zakresie nie przeprowadził żadnego postępowania, albowiem nie zostało ustalone, jakie cele dekretu miały realizować nieruchomości przejęte od poprzedników prawnych skarżącej, i w tym znaczeniu okoliczność, że nieruchomość nie została rozparcelowana "stanowi zdaniem skarżącej istotną wskazówkę interpretacyjną, której nie można pominąć, może bowiem oznaczać, że cel reformy rolnej nie został zrealizowany (właśnie z uwagi na brak rolniczego charakteru nieruchomości), a to oznacza, że w ogóle nie mógł być przejęty przez Państwo.

Jak wynika z przepisów rozporządzenia rolnego, strona ubiegająca się

o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpada pod przepisy dekretu winna przedstawić m.in. dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Skoro zatem same przepisy wskazują, iż należy badać użytki każdego rodzaju, to oczywistym jest zdaniem skarżącej, że sam prawodawca przewidział, iż na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko takie nieruchomości, które nadają się do rolniczego wykorzystania, a w niniejszym przypadku ww. okoliczności w ogóle nie ustalono. Nie można zatem lekceważyć, jak zdaje się to czynić Minister, okoliczności, iż znacjonalizowanej ziemi nie nadano rolnikom, albowiem ta okoliczność może świadczyć właśnie o tym, iż nieruchomość w ogóle nie przeszła na własność Państwa, skoro nie mogła realizować żadnych celów dekretu.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca została wydana na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia

1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51; dalej jako "rozporządzenie"), przewidującego orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zgodnie z powołanym przepisem dekretu na cele reformy rolnej przechodziły nieruchomości ziemskie

o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego

i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zdaniem Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga dotyczy decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r.

w części dotyczącej pkt 2. W pkt 2 decyzji Wojewoda orzekł, że pod działanie art. 2

ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

(Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) podpada pozostała część wnioskowanej nieruchomości (dawne parcele nr [...]. i [...].) Spadkobierca poprzedniego właściciela nieruchomości – K. M. złożyła skargę na tę część decyzji Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi, w której utrzymał w mocy pkt. 2 powyższej decyzji Wojewody [...] kwestionując rozstrzygnięcie organu o podpadaniu pod reformę rolną części danych parcel nr [...] i [...] h.

Zdaniem Skarżącej, organy powinny były zbadać, dlaczego części parcel nr [...]

i [...] h nie zostały rozparcelowane między rolników, a tym samym nie wyjaśniły, czy ta część nieruchomości nadawała się do rolniczego wykorzystania i czy cel reformy rolnej został zrealizowany.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę nie podziela przedstawionego wyżej zarzutu skargi. Prawidłowe jest zdaniem Sądu stanowisko organu, że po przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości, która mogła być wykorzystana dla celów rolnych

(a tak było w rozpoznawanej sprawie) nie bada się , czy cel przejęcia był zrealizowany, lecz bada się wyłącznie jej potencjalną przydatność rolną ( vide wyrok NSA z 3 marca 2017 r. I OSK 1215/15). Rację ma organ, że postępowania prowadzonego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. ws. wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie można utożsamiać z trybem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdzie kontroluje się terminowość wykonania celu wywłaszczenia.

Zresztą, nie wszystkie przejęte nieruchomości musiały zostać podzielone, co wprost wynika z art. 16 dekretu rolnego. Także dlatego nie można uznać za słuszną tezy skarżącej, że brak rozparcelowania części nieruchomości wskazuje na pozarolny charakter tych gruntów i ich niepodpadanie pod reformę rolną.

Skarżąca zarzuciła organom także naruszenie przepisów postępowania,

tj. art. 7, 77 i 107 § 3 kpa poprzez "niedokonanie żadnych ustaleń odnośnie do tego, czy pozostała część majątku [...] miała charakter rolniczy i jakiego rodzaju posiadała użytki" .

Sąd zwraca uwagę, że przedmiotowa sprawa dotyczy wyłącznie zespołu dworsko-parkowego w [...]. Natomiast organy prowadzą równocześnie sprawę

o niepodpadanie pod reformę rolną pozostałej części majątku [...], która to sprawa wskutek decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] została przekazana do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie [...]. Dlatego zaskarżona część decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r., rozstrzyga jedynie o częściach dawnych parcel nr [...] i [...] h wskazanych przez Skarżącą jako część zespołu dworsko-parkowego. Zarzucane braki postępowania wyjaśniającego nie mogły więc dotyczyć pozostałej części [...]-hektarowego majątku [...], który należał do L. F.

W tak zakreślonym przedmiocie postępowania nie można podzielić zarzutu Skarżącej, jakoby organy zaniechały wyjaśnienia charakteru i rodzaju użytków wnioskowanych części parcel nr [...] i [...] h. Organ odwoławczy ustalił, że parcele nr [...] i [...] h były oznaczone jako rola, a później podwórze (odmiennie niż zreprywatyzowana parcela nr [...] oznaczona jako ogród). Takie katastralne przeznaczenie spornych parcel znajduje potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Bezspornie też na wnioskowanym obszarze było urządzone podwórze folwarczne i droga zapewniająca komunikację wewnątrz majątku. Liczne i powtarzalne posadowione tam budynki były przydatne rolniczo ([...], [...], [...] i [...]) albo pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną ([....][....], [...], droga). Ich urządzenie na spornym obszarze wynika z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy tj. map. dokumentów, zeznań świadka, oględzin oraz zeznań samej Skarżącej.

Zgodnie natomiast z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym tego typu urządzenia miały funkcję rolną lub były niezbędne do prowadzenia gospodarstwa rolnego, dlatego podlegają przejęciu w ramach reformy rolnej [wyroki NSA z dnia 10 listopada 2016 r.-I OSK 3432/15; WSA Warszawie z dnia 7 marca 2017 r.- I SA/Wa 1167/16, z dnia 29 lipca 2016 r.- I SA/Wa 557/16, z dnia 23 marca 2016 r.- I SA/Wa 2273/15, dnia 28 marca 2008 r.-IV SA/Wa 2570/07],

Podwórze folwarczne kontrastuje z rezydencjalnym, wypoczynkowym

i mieszkaniowym charakterem zespołu dworsko-parkowego, co do którego organ orzekł, iż nie podpadał pod działanie przepisów o reformie rolnej.

Wobec powyższego zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy obu instancji art. 7 oraz art. 107 § 3 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Organy oceniły w sposób właściwy zebrany w sprawie materiał dowodowy, prawidłowo zastosowały

i zinterpretowały przepisy prawa mające zastosowanie do rozpoznania przedmiotowej sprawy, oraz w sposób prawidłowy i wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ innych przepisów prawa procesowego i materialnego, aby z urzędu wyeliminować zaskarżone decyzje z obiegu prawnego.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) orzekł jak w sentencji.