Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1274/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Oddalono skargę w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr) as.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent stażysta Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2005 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie renty socjalnej 1. uchyla decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w części, w której organ I instancji nie orzekł o zasiłku stałym wyrównawczym za okres od [...] listopada 2002 r. do [...] lutego 2003 r., 2. w pozostałej części skargę oddala, 3. zasądza od Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. na rzecz E.R. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, 4. określa, ze zaskarżona decyzja może być wykonana w części przyznającej zasiłek stały wyrównawczy. I-I D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski


UZASADNIENIE

Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. na podstawie art. 3, 4 i 6 ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 123/97/776 ze zm. – dalej urzs) orzeczeniem z dnia [...] października 2000 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2000 r. zaliczył E. R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; orzeczony stopień niepełnosprawności miał charakter okresowy i orzeczenie wydano na okres do dnia [...] października 2002 r. (k. 2-26 akt administracyjnych).

E. R. dnia [...] października 2000 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego (k 1 akt administracyjnych).

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] października 2000 r. nr [...] (k. 13 akt administracyjnych) na podstawie art. 27 ust. 4 i 6, art. 38 ust. 1 w zw z art. 4 ust. 1, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 64/98/414 ze zm. – dalej ups), art. 8 pkt 17, art. 15 pkt 7, art. 21 ust. 3 pkt 7 i art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. 28/97/153 ze zm.), Obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji i kwot po waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2000 r. (M.P. 11/00/234 - dalej Obwieszczenie) przyznał Wnioskodawczyni na okres od [...] października 2000 r. do [...] października 2002 r. zasiłek stały wyrównawczy w kwocie 47,33 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (k. 22 akt administracyjnych) zmienił z urzędu decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] października 2000 r. nr [...], w części dotyczącej wysokości udzielonego zasiłku, ustalając jego kwotę od [...] lutego 2001 r. do [...] października 2002 r. na 44,29 zł miesięcznie.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] (k. 32 akt administracyjnych) zmienił swą decyzję z dnia [...] października 2000 r. nr [...], w części dotyczącej wysokości udzielonego zasiłku, ustalając jego kwotę od [...] czerwca 2001 r. do [...] czerwca 2001 r. na 71,12 zł miesięcznie i od [...] lipca 2001 r. do [...] października 2001 r. na 55,75 zł miesięcznie.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...] (k. 41 akt administracyjnych) zmienił swą decyzję z dnia [...] października 2000 r. nr [...], w części dotyczącej wysokości udzielonego zasiłku, ustalając jego kwotę od [...] listopada 2001 r. do [...] października 2002 r. na 71,37 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (k. 56 akt administracyjnych) zmienił swą decyzję z dnia [...] października 2000 r. nr [...], w części dotyczącej wysokości udzielonego zasiłku, ustalając jego kwotę od [...] kwietnia 2002 r. do [...] października 2002 r. na 68,65 zł miesięcznie.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] (k. 65 akt administracyjnych) zmienił swą decyzję z dnia [...] października 2000 r. nr [...], w części dotyczącej wysokości udzielonego zasiłku, ustalając jego kwotę od [...] czerwca 2002 r. do [...] czerwca 2002 r. na 77,66 zł miesięcznie i od [...] lipca 2002 r. do [...] października 2002 r. na 76,09 zł miesięcznie.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] (k. 76 akt administracyjnych) zmienił swą decyzję z dnia [...] października 2000 r. nr [...], w części dotyczącej wysokości udzielonego zasiłku, ustalając jego kwotę od [...] sierpnia 2002 r. do [...] października 2002 r. na 79,45 zł miesięcznie.

Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzeczeniem z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2002 r., na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1, 2, 3, art. 6b ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 123/97/776 ze zm.) zaliczył E. R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2000 r.; niepełnosprawność istnieje od [...] sierpnia 2000 r.; orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydano na stałe (k.80 akt administracyjnych).

Zainteresowana dnia [...] marca 2003 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z wnioskiem (k 79 akt administracyjnych) o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] (k. 90 akt administracyjnych) na podstawie art. 27 ust. 4 i 6, art. 38 ust. 1 w zw z art. 4 ust. 1, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 64/98/414 ze zm.) i na podstawie Obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 maja 2002 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalania wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2002 r. (M.P. 19/02/338), przyznał Wnioskodawczyni od [...] marca 2003 r. zasiłek stały wyrównawczy w kwocie 84,01 zł za okres od [...] do [...] marca 2003 r. i 78,91 zł miesięcznie, począwszy od [...] kwietnia 2003 r.

Uzasadniając wskazano, że rodzina Wnioskodawczyni składa się z 6 osób. Na dochód rodziny w miesiącu lutym 2003 r. składało się świadczenie rentowe męża – 871,02 zł, zasiłek rodzinny – 127,50 zł i dodatek mieszkaniowy – 301,41 zł, łącznie dając 1.299,93 zł. Kryterium dochodowe w przypadku sześcioosobowej rodziny wynosi 1.804 zł (art. 4 ust.1 ups), zaś kryterium dochodowe na osobę w rodzinie 300, 67 zł.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. R. podniosła, że wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. złożyła [...] sierpnia 2002 r. Rozpatrzenie wniosku nastąpiło [...] lutego 2003 r. Przez 5 miesięcy (od listopada 2002 r. do marca 2003 r.) Zainteresowana nie otrzymywała żadnego zasiłku. Odwołująca się jest chora, po dwu operacjach i nie nadaje się do pracy fizycznej. Wraz z mężem ma na utrzymaniu 4 uczących się dzieci w wieku 14- 22 lat. W związku z tym, że niepełnosprawność ma charakter trwały i na stałe, i datuje się od [...] sierpnia 2000 r., za okres oczekiwania na wydanie orzeczenia powinien zostać także wypłacony zasiłek.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Uzasadniając wskazano, że złożenie przez E. R. wniosku po badaniu kontrolnym o wypłatę świadczenia nie wszczęło postępowania w odrębnej sprawie, a tylko w takim przypadku miałby zastosowanie art. 43 ust. 6 ups. Przepis nie określa od jakiego momentu wypłacane jest tego rodzaju świadczenie. Świadczenie w postaci zasiłku stałego wyrównawczego ma charakter obligatoryjny, gdy osoba zainteresowana spełnia przesłanki do jego przyznania. Skoro Zainteresowana złożyła wniosek dnia [...] października 2000 r. i od tego miesiąca przyznano Jej zasiłek stały wyrównawczy, to data ta stanowi rozpoczęcie wypłaty. Fakt, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. (dalej- Powiatowy Zespół), którego zadaniem było ustalenie stopnia niepełnosprawności, wydane było – mimo złożenia przez Stronę wniosku [...] sierpnia 2002 r. – ze znacznym opóźnieniem, nie może mieć znaczenia dla kwestii okresu wypłaty od listopada 2002 r. do lutego 2003 r. zasiłku stałego wyrównawczego, bowiem potwierdziło istnienie ciągłości w inwalidztwie. Stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: I SA 2494/00, I SA 2324/00 i I SA 1235/00.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu Skarżąca wskazała na trudną sytuację swej rodziny i wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy; zakwestionowała także wysokość zasiłku za okres od [...] listopada 2002 r. (k. 2, 19).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i wskazał, że organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę również nie uwzględnił okresu od listopada 2002 r. do lutego 2003 r., i od tej decyzji Skarżąca nie złożyła odwołania.

Sąd zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o podanie czy orzekano w sprawie odwołania E.R. od decyzji Dyrektora MOPS w K. z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] o zasiłek stały wyrównawczy.

W odpowiedzi organ odwoławczy poinformował, że Skarżąca nie wniosła odwołania od decyzji Dyrektora MOPS w K. z dnia [...] maja 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się częściowo zasadną, choć z innych przyczyn, niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153/02/1271 ze zm. – dalej uwupsa)- sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1270 ze zm.– dalej upsa).

W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 upsa. Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.

Skarżąca [...] października 2000 r. złożyła wniosek i od tego miesiąca przyznano Jej zasiłek stały wyrównawczy – ta data stanowi rozpoczęcie wypłaty świadczenia. Słusznie zauważył organ odwoławczy, że we wniosku złożonym dnia [...] marca 2003 r. – po badaniu kontrolnym – E. R. nie ubiegała się o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego po raz pierwszy, lecz otrzymywała go poprzednio nieprzerwanie od [...] października 2000 r. do [...] października 2002 r. Trafnie Samorządowe Kolegium wskazało, że fakt znacznego opóźnienia w orzekaniu przez Powiatowy Zespół nie może mieć wpływu dla wypłaty świadczenia od listopada 2002 r. do lutego 2003 r. Strony bowiem nie może obciążać rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ (art. 97 § 1 pkt 4 kpa) – in casu, rozstrzygnięcie na podstawie wniosku z dnia 12 sierpnia 2002 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. o zaliczeniu E.R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W takiej sytuacji organ pierwszej instancji winien zawiesić postępowanie (art. 97 § 1 pkt 4 kpa) wszczęte z dniem doręczenia żądania organowi (art. 61 § 3 kpa), a następnie podjąć je z chwilą ostatecznego orzeczenia o zagadnieniu prejudycjalnym. W sprawie dotyczącej podobnego zagadnienia prawnego Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 kwietnia 2002 r. – sygn. I SA 3443/01 wskazał, że stronie przysługuje świadczenie za okres między złożeniem wniosku a wydaniem decyzji.

Bezspornym w sprawie jest, że niepełnosprawność Skarżącej ma charakter stały i ciągły, a inwalidztwo istnieje od [...] sierpnia 2000 r. i że Zainteresowana otrzymywała zasiłek stały wyrównawczy od [...] października 2000 r. W takiej sytuacji wniosek E.R. z [...] sierpnia 2002 r. traktować należy nie jako nowy wniosek w odrębnej sprawie, lecz kontynuację sprawy, w wyniku której wydano uprzednio decyzję przyznającą zasiłek stały wyrównawczy Zainteresowanej z dniem [...] października 2000 r. W tamtej właśnie sprawie (o przyznanie E. R. zasiłku w ogóle) – jak słusznie wskazał organ odwoławczy – art. 43 ust. 6 ups miał jednorazowe zastosowanie (uzasadnienie wyroku NSA z 20 lipca 2001 r. – I SA 2550/00 i przywołane w uzasadnieniu orzeczenia NSA w sprawach: - I SA 2494/00 i I SA 2324/00).

Zgodnie z art. 43 ust. 6 ups, świadczenia pieniężne z pomocy społecznej wypłaca się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z dokumentacją. Nie rozważając zagadnienia ciągłości prawa do zasiłku stałego wyrównawczego należy wskazać, że organ pierwszej instancji- zarówno w decyzji z dnia [...] 3.2003, jak i w decyzji z dnia [...] 5.2003 r.- naruszył art. 43 ust. 6 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy.

Z tego, że: ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu, zgodnie z art. 30 ustawy z 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, wiąże ten sąd i organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia; wyrok NSA z dnia 28.11.2002 r. sygn. I SA 1235/02 nie jest powszechnie aprobowany w doktrynie ( przytaczając glosę Krzysztofa Adamskiego- Casus Wiosna 2003 s. 25- 27; k. 99 akt administracyjnych) Dyrektor MOPS wyprowadził błędny wniosek, że wyrok ów nie może być "samoistną podstawą do zmiany decyzji". W istocie wyrok sądu, decyzja administracyjna czy pogląd glosatora stanowi przejaw aktu subsumcji, podlegający ocenie z punktu widzenia trafności danego aktu subsumcji. Jest rzeczą naturalną, że w toku stosowania prawa dojść może do różnych rezultatów wykładni prawa- w zależności m.in. od umiejętności podmiotu dokonującego wykładni prawa. Wraz z rozwojem nauk prawnych wypracowano zasadę, że do wykładni operatywnej ( która nabiera mocy wiążącej w stosunku do rezultatów zachowań innych uczestników danych zdarzeń prawnych) upoważnione są właściwe organy stosujące prawo; od wykładni formalnej jednego podmiotu silniejsza jest wykładnia podmiotu wyżej usytuowanego w hierarchii tej mocy ( M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W.Pr. 2002 s. 60).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie nie podziela poglądu prawnego, zaprezentowanego przez K. Adamskiego w powołanej glosie. Uwadze Glosatora ( i przywołującego Jego pogląd organu I instancji) uszło, że prawo Wnioskodawczyni do zasiłku stałego wyrównawczego chroni także art. 9 kpa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że wykroczenie organu prowadzącego postępowanie jedynie przeciwko ogólnej zasadzie kpa stanowi dostateczną podstawę wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego (J. Borkowski – glosa do wyroku NSA z 22 lutego 1984 r. sygn. – SA/Po 9/84 – OSP 12/85/239; W. Taras: "Informowanie obywateli przez administrację" – Ossolineum 1992 s. 178 p. 3a i aprobująca glosa do wyroku SN z 23 lipca 1992 – III ARN 40/92 – PiP 3/93/112; wyrok SN z 5 sierpnia 1992 – I PA 5/92; wyrok SN z 23 lipca 1992 – III ARN 40/92 z częściowo krytyczną glosą J. Zimmermanna – PiP 8/93/116).

W niniejszej sprawie pracownicy MOPS przed dniem [...] października 2002 r. nie udzielili Wnioskodawczyni dostatecznej pomocy w postaci pracy socjalnej, w szczególności poradnictwa prawnego; nie udzielili Jej też wystarczającej pomocy w załatwieniu spraw urzędowych i innych ważnych spraw bytowych (art. 23 ust. 1 i 2 ups; S. Nitecki- glosa do wyroku NSA z 19.11.1998- II SA/Gd 2070/97- Sam. Teryt. 5/01/63-64) dla skutecznego uzyskania nieprzerwanie renty socjalnej, mimo, że wydanie każdej decyzji poprzedzało przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Dla realizacji tych zadań było nieodzownym udzielenie Zainteresowanej pouczeń o konieczności złożenia wniosku w Powiatowym Zespole z należytym wyprzedzeniem, by w odpowiednim czasie uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności (a co Skarżąca uczyniła, składając wniosek ponad dwa i pół miesiąca przed upływem terminu, na jaki rentę socjalną przyznano Jej decyzją z dnia [..] października 2000 r.), a nade wszystko o konieczności pilnego- przed upływem okresu, na który udzielono Zainteresowanej renty socjalnej decyzją z dnia [...] października 2000 r.- wszczęcia postępowania o rentę socjalną za okres po październiku 2002 r., co umożliwiłoby zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego o stopniu niepełnosprawności ( art. 97 § 1 pkt 4 kpa i art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 6b ust. 3 urzs ).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i w doktrynie trafnie zwraca się uwagę, że stopień szczegółowości pouczenia oraz jego zakres uzależnione być winno od okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnia doświadczenia życiowego adresata, jego przygotowania do obrony swych praw, sprawności intelektualnej etc. ( wyrok NSA z 28.11.2002- II SA/Po 577/01; wyrok SN z: 9.6.1999- III RN 12/99- OSNAP 10/00/375, 25.3.1999- III RN 157/98- OSNAP 2/00/43, akceptowane przez zespół pod red. A. Wróbla- "KPA- orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 142 uw. 1, 2; S. Nitecki- op. cit. s. 64). W polskiej kulturze prawnej z podobnym rozwiązaniem mamy do czynienia przy ocenie należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania przez profana czy profesjonalistę na tle art. 355 § 1 i 2 kc. In casu brak dostatecznych pouczeń ( art. 9 kpa i art. 23 ust. 1 i 2 ustawy) ze strony organu I instancji nakazuje przyjęcie fikcji prawnej złożenia wniosku o rentę socjalną w październiku 2002 r.

Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Gdy urzędnik stwierdza lub powinien stwierdzić, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko, wiążące się z planowanymi działaniami. Jest to jedyny, odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji RP z 2.4.1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319), sposób rozumienia art. 9 kpa. Z zasady ochrony zaufania obywateli do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania ( w tym informacje) organów państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu ( aktualny w tej materii wyrok SN z 23.7.1992- PiP 8/93/116, akceptowany przez B. Adamiak w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2004 s. 78, 79).

Z zasady ochrony zaufania obywateli do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, ze nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania organów państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu (wyrok SN z 23 lipca 1992 r. – PiP 8/93/116, akceptowany przez B. Adamiak w: Kpa – komentarz" CH BECK 2004 s. 78,79).

Analiza glosy wskazuje, że istotne przesłanki rozumowania Glosator umieścił w końcowej części glosy. K. Adamski wskazał, że organ pomocy społecznej "będzie zmuszony wypłacać za miesiąc wstecz świadczenie.Z praktyki orzekania w podobnych sprawach wynika, że może to być dwa, a nawet trzy miesiące wstecz, co nie służy planowaniu przez ośrodki pomocy społecznej wydatków na świadczenia dla osób z nich korzystających...". Glosator dostrzega konflikt między kilkoma dobrami chronionymi prawem, błędnie go jednak definiując, jako danie "pierwszeństwa prawom podmiotowym strony, [gdy] jednak nie da się go pogodzić z obiektywnie obowiązującym w rozpatrywanej kwestii porządkiem prawnym".

W istocie w rozpatrywanej sprawie dochodzi do konfliktu między dwiema wartościami: zasadą państwa prawa ( art. 2 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319), w której mieści się wymóg rzetelności proceduralnej, a ochroną interesu majątkowego organu pomocy społecznej, w myśl której nie powinien on być zaskakiwany koniecznością spłaty świadczeń za okres poprzedzający miesiąc, w którym złożono wniosek. Nie może ulegać wątpliwości, że zasada rzetelności proceduralnej zakłada, że z przyczyn proceduralnych osoba, która w myśl prawa materialnego ma roszczenie o przyznanie danego świadczenia, nie może być pozbawiona tego świadczenia z przyczyn leżących po stronie organów administracji publicznej. Bez znaczenia jest przy tym, który z organów administracji publicznej swym działaniem bądź zaniechaniem utrudnił stronie realizację jej prawa podmiotowego. Zasada ta znajduje konkretyzację w zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa)- nie sposób budować zaufania do jednego tylko organu administracji publicznej, abstrahując od sposobu działania innego organu, rozstrzygającego o kwestii prejudycjalnej w niniejszej sprawie.

Ochrona interesu majątkowego organu pomocy społecznej winna być zabezpieczona na etapie planowania budżetu w części, w której uwzględnia się rzeczywiste potrzeby pomocy społecznej, tak by uwzględniać potrzeby osób, które- w szczególności- dotknęła niepełnosprawność ( art. 27 ust. 4 ups), bądź których dzieci dotknęła niepełnosprawność ( art. 27 ust. 1 ups; doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że niepełnosprawność z rzadka ma charakter przemijający). Wśród zasad racjonalnego działania jawi się potrzeba tworzenia pewnej rezerwy, z której mogą być zaspokajane konieczne wydatki, których na etapie planowania budżetu nie sposób było przewidzieć. Organ pomocy społecznej obowiązany jest nadto- w razie uzasadnionej potrzeby- do występowania do właściwych podmiotów o zwiększenie środków na pomoc społeczną ( przykładowo- wyroki NSA w sprawach: I SA 2447/01, I SA 2845/01, I SA 1554/02, II SA/Po 13/01, II SA/Kr 1693/02, II SA/Lu 737/99). Zgodnie z doświadczeniem życiowym często dochodzi do sytuacji, w których organ odwoławczy bądź sąd administracyjny uchyla decyzje o odmowie udzielenia świadczenia w całości bądź w części, co wiąże się koniecznością zgromadzenia rezerw na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionych, mimo odsunięcia w czasie dat złożenia wniosków od dat przyznania świadczeń.

Sądowi z urzędu znane są sytuacje, że strona występuje do Powiatowego Zespołu na wiele miesięcy przed upływem terminu, określonego w poprzednim orzeczeniu Powiatowego Zespołu o ustaleniu niepełnosprawności bądź stopnia niepełnosprawności, a mimo to powiatowy zespół orzeka na podstawie owych wniosków po upływie wielu miesięcy od upływu końcowej daty okresu, na jaki wydano początkowe orzeczenie; w sprawie IV SA/Po 706/05 Powiatowy Zespół na podstawie art. 36 § 1 kpa zawiadomił matkę niepełnosprawnego dziecka, że sprawę rozpozna w miesiącu następującym po miesiącu, na który poprzednie orzeczenie wydano, z uwagi na błędne przyjęcie, że "ważne orzeczenie córki" stanowi przeszkodę dla wcześniejszego rozpatrzenia wniosku (k. 7 akt administracyjnych, dołączonych do akt IV SA/Po 706/05). Takie stanowisko Powiatowego Zespołu było błędne, bowiem ustawodawca nie wprowadził zakazu orzekania o dalszej niepełnosprawności przed upływem okresu, na który uprzednio ustalono niepełnosprawność.

Jedynie na marginesie należy wskazać, że Dyrektor MOPS w decyzji z dnia [...].5.2003 r. dowolnie przyjął, że "samoistną podstawą do zmiany decyzji" był jedynie wyrok NSA z 28. 11.2002- sygn. I SA 1235/02. W istocie pogląd prawny, zaprezentowany w owym wyroku, legł u źródeł ugruntowanej linii orzecznictwa- jedynie przykładowo można wymienić wyroki NSA: I SA 2494/00, I SA 2324/00 ( trafnie powołane przez Samorządowe Kolegium w zaskarżonej decyzji); 30.X.2003- II SA/Po 2529/0; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z: 23.9.2004- 4/II SA/Po 1544/03; 28.X.2004-4/II SA/Po 637/02; 14.7.2005- 4/II SA/Po 1338/03, 16.11.2004. 4/ II SA/Po 980/02 ).

Rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji zobligowany jest ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, uwzględniwszy ocenę prawną i wskazania, wyrażone w niniejszym wyroku ( art. 153 upsa).

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 upsa w zw. z art. 97 § 1 uwupsa, należało uwzględnić skargę w części dotyczącej decyzji organu pierwszej instancji, w części w której organ nie orzekł o zasiłku stałym wyrównawczym za okres od [...] listopada 2002 r. do [...] lutego 2003 r. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 upsa.

Ponieważ zaskarżona decyzja- w całości, a decyzja ją poprzedzająca i nadto decyzja z dnia [...] 5.2003 r.- w części przyznającej świadczenie- były prawidłowe ( w szczególności w zakresie wysokości zasiłku stałego wyrównawczego), przeto na podstawie art. 151 upsa w pozostałej części skargę należało oddalić.

W trybie art. 152 upsa Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja może być wykonana w części przyznającej zasiłek stały wyrównawczy.

/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski

jf