Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1271/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 par. 1, art. 23 par. 1,2 i4 oraz art. 34 par. 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Beata Kozicka (spr.), Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi A Sp. z o. o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...], o nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 171 poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt i oraz art. 34 § 5 ustawy dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm., dalej: "ustawa egzekucyjna") po rozpatrzeniu zażalenia spółki A sp. z o.o. z S. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...], o nr [...] o uznaniu za niezasadne zarzutów wniesionych przez zobowiązaną Spółkę pismem z dnia 21 lutego 2012 r., uzupełnionych pismem z dnia 8 marca 2012 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., o Nr [...] obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r. – zaskarżone postanowienie organu pierwszoinstancyjnego utrzymał w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności przedstawił, w porządku chronologicznym, przebieg zdarzeń, w tych ramach odnotował, że Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku spółki "A" Sp. z o. o. z/s w S., ul. [...] na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] o Nr [...], obejmującego zaległość podatkową w podatku od towarów i usług za m-c 12/2011 r. Doręczając odpis dokumentu w dniu 14 lutego 2012 r., organ egzekucyjny zastosował do tegoż tytułu wykonawczego środki egzekucyjne w postaci zajęcia:

1) wierzytelności z rachunku bankowego Spółki w B S.A.,

w K., dokonanego zawiadomieniem z dnia 13 lutego 2012 r. Nr [...] oraz

2) ruchomości Spółki, tj. szalunków oraz ładowarki teleskopowej, zgodnie

z protokołem zajęcia z dnia 14 lutego 2012 r.

W dniu 15 lutego 2012 r. zobowiązana Spółka zwróciła się do organu egzekucyjnego o zwolnienie spod zajęcia rachunku bankowego prowadzonego

w B S.A. i zajęcie jej rachunku bankowego prowadzonego w C S.A. Uzasadniając wniosek wskazała, że zajęcie uniemożliwia realizację uzyskanego kredytu, który realizowany jest na zajętym rachunku bankowym.

Przychylając się do wniosku Spółki, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] zwolnił spod zajęcia rachunek bankowy spółki, a zawiadomieniem z dnia 17 lutego 2012 r. uchylił zajęcie egzekucyjne dokonane w B S.A. Jednocześnie tego samego dnia, organ egzekucyjny zawiadomieniem o Nr [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego spółki w C S.A. Dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 23 lutego 2012 r. poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia w związku z brakiem środków na rachunku.

W dniu 24 lutego 2012 r. do [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. wpłynęło pismo zobowiązanej, w którym złożyła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Powołując się na art. 33 pkt 2) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniosła o:

a) umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz

b) wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia zarzutu.

Uzasadniając żądanie zarzuciła organowi egzekucyjnemu przedwczesne wszczęcie egzekucji wobec złożenia w dniu 25 stycznia 2012 r. wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym. Pismem z dnia 8 marca 2012 r. Spółka uzupełniła zarzuty, powołując się na art. 33 ustawy egzekucyjnej, zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 K.p.a. oraz art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej. Ponadto jej zdaniem naruszono również art. 126 w zw. z art. 35 § 1 K.p.a. oraz art. 33 pkt 2) ustawy egzekucyjnej. Mając powyższe na uwadze zażądała: umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych oraz zwrotu kwoty kosztów egzekucyjnych na rachunek bankowy Spółki w B S.A. ewentualnie zaliczenie wpłaty kwoty [...] zł. na poczet zaległości w podatku VAT za 12/2011 r.

W dalszej kolejności organ odwoławczy podał, że postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S., działając na podstawie art. 59, art. 17 § 1 ustawy egzekucyjnej odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...].

Postanowienie organu egzekucyjnego doręczono zobowiązanej w dniu 12 kwietnia 2012 r.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Spółka - działająca przez prokurenta - pismem z dnia 19 kwietnia 2012 r., złożyła zażalenie, w którym wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot kosztów egzekucji, zarzucając jednocześnie organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej, art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: "Ordynacja" lub "O.p.") oraz art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a.

Dyrektor Izby Skarbowej w K., postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) stwierdził niedopuszczalność wniesienia zażalenia i pozostawił je bez merytorycznego rozpoznania.

Na powyższe postanowienie pismem z dnia 5 czerwca 2012 r. Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stwierdzając, że postanowienie to wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, co uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie zażalenia Spółki. Wobec czego wniosła o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) w całości uznał skargę Spółki i orzekł o uchyleniu w całości swojego postanowienia z dnia [...] oraz orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W następstwie powyższego Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. rozpoznając ponownie zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] postanowieniem z dnia [...] uznał złożone zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za niezasadne i odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ egzekucyjny stwierdził, że:

po pierwsze: działał zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego przy prowadzeniu egzekucji administracyjnej do Spółki oraz

po drugie: nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 33 pkt 2) ustawy egzekucyjnej w administracji, tj. rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej.

Postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów doręczono zobowiązanej w dniu 13 sierpnia 2012 r. Pismem z dnia 20 sierpnia 2012 r. złożyła ona zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego, zarzucając mu naruszenie art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej, art. 67a O.p. oraz art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a. i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot kosztów egzekucji.

W wywiedzionym środku zaskarżenia stwierdziła, że w żadnym wypadku nie uchylała się od wykonania obowiązku. Podkreśliła, że miała świadomość obowiązku zapłaty podatku VAT za m-c 12/2011 r., stąd też w dniu 25 stycznia 2012 r. złożyła wniosek o rozłożenie na raty tejże płatności. W ocenie Spółki nie istniało ryzyko bezskuteczności egzekucji. Jednocześnie podniosła, że do czasu rozstrzygnięcia wniosku Spółki o rozłożenie na raty należności objętej tytułem wykonawczym uzasadnione było wstrzymanie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego zarzuciła organowi pierwszoinstancyjnemu przyjęcie rozbieżności interesu społecznego i interesu strony, w sytuacji gdy – w jej ocenie – nic nie stało na przeszkodzie pogodzeniu tych dóbr. Podkreśliła, że jednorazowa wpłata wymagalnego podatku VAT spowodowałaby konieczność ograniczenia wydatków pracowniczych i zwiększenie liczby bezrobotnych, stąd – jak skonstatowała – powstrzymanie się od przymusowej realizacji obowiązku do czasu rozstrzygnięcia wniosku ratalnego było w pełni uzasadnione. Spółka zakwestionowała również działania organu egzekucyjnego zmierzające do wyegzekwowania kwoty [...] zł., wpłaconych następnie przez Spółkę na konto organu, jednak bez pisemnego rozliczenia dokonanej wpłaty. Końcowo Spółka stanęła na stanowisku, iż wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do niej było niedopuszczalne. Ponadto podniosła, że otrzymała decyzję ratalną – co, w jej opinii – spowodowało powstanie co najmniej dwóch przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, określonych w art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej. W tym stanie Spółka wywiodła konieczność uchylenia dokonanych już czynności egzekucyjnych i przywrócenia stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, tj. zwrócenia kosztów egzekucyjnych.

Wobec powyższego organ drugoinstancyjny przytoczył treść art. 33 i 34 ustawy egzekucyjnej, stwierdzając przy tym, że zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne stanowią środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, który posiada możliwość obrony przed wszczętą egzekucją.

Podkreślił, że ogólne zasady postępowania administracyjnego mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, które regulowane ustawą egzekucyjną nakłada na wierzyciela i organ egzekucyjny obowiązki w celu zrealizowania obowiązków ciążących na zobowiązanych. Zgodnie z zasadą określoną w art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że nie mogą podejmować działań niezgodnych z prawem, lub dla których brak jest podstawy prawnej. Z kolei wierzyciel, zgodnie z art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wyrażona w tym przepisie powinność oznacza prawny obowiązek wierzyciela do podjęcia działań mających na celu przymusową realizację wymagalnego obowiązku, w sytuacji gdy zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania. Wierzyciel – co podkreślił organ nadzoru – odstępuje jednak od podjęcia tychże czynności, gdy stwierdzi istnienie okoliczności uzasadniających umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Przy czym zaznaczył, że muszą w tym przypadku zaistnieć ustawowe przesłanki. Ponadto – na co zwrócił uwagę – wierzyciel może odstąpić od ich podjęcia, gdy przemawiają za tym ważne względy dotyczące zobowiązanego, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny (np. obawa bezskuteczności egzekucji w wypadku zwłoki w jej wszczęciu). Taka sytuacja miała miejsce zdaniem Spółki w jej przypadku, gdy w dniu 25 stycznia 2012 r. złożyła wniosek o rozłożenie na raty zobowiązania w podatku VAT za m-c 12/2011 r., wynikającego ze złożonej deklaracji i oczekiwała na jego rozpatrzenie przez organ podatkowy, na podstawie art. 67a § 1 pkt 1) ustawy Ordynacja podatkowa. Zdaniem organu egzekucyjnego – co znalazło aprobatę w opinii organu odwoławczego – ustawowo był on zobligowany do działania, a tym samym podjął czynności zmierzające do realizacji tego obowiązku. W ocenie organu drugoinstancyjnego – nie można zarzucić organowi naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, ponieważ przepisy prawa w postępowaniu egzekucyjnym nakładają na organy takie powinności i odstępowanie od ich stosowania stanowiłoby w istocie naruszenie tejże zasady, pomimo represyjnego w stosunku do zobowiązanego charakteru tych działań. Ponadto – jak zaznaczył –należy mieć na uwadze, że naruszenie powyższych zasad postępowania, zarówno ogólnych, jak i wynikających z ustawy egzekucyjnej istniałoby wówczas, gdyby organ poprzez wszczęcie egzekucji zmierzał jedynie do naliczenia opłat, a nie egzekwowania obowiązku. Taka sytuacja – jak podkreślił –w stosunku do Spółki nie zaistniała. W dalszej kolejności podał, że okoliczności sprawy wskazują przeciwnie, organ egzekucyjny dążył do wykonania obowiązku, a w toku egzekucji na wniosek Spółki zwolnił spod zajęcia rachunek bankowy, poddając egzekucji rachunek wskazany przez zobowiązaną. Ponadto wydanie przez organ podatkowy decyzji ratalnej skutkowało czasowym wstrzymaniem prowadzonej egzekucji administracyjnej, poprzez zawieszenie postępowania i wstrzymanie realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego, a zapłata należności na warunkach udzielonych Spółce, uchyleniem dokonanego zajęcia. Zatem w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jak argumentował, nie sposób zarzucić organowi egzekucyjnemu naruszenia przepisów prawa, czy działania bez podstawy prawnej, a jedynie takie naruszają ustawowe zasady postępowania, zarówno ogólne wynikające z K.p.a, jak i szczególne określone ustawą egzekucyjną.

Na zakończenie stwierdził, że złożenie wniosku o rozłożenie na raty nie oznacza automatycznie dla organu powstrzymania się od podjęcia działań egzekucyjnych. Oznacza zaistnienie po stronie podmiotu gotowości do uregulowania te należności w terminie późniejszym, jednak dopiero decyzja o przyznaniu przez organ takiej ulgi tworzy prawną podstawę do odstąpienia od egzekucji tejże należności. Ustawodawca w przepisach ustawy egzekucyjnej określił jednoznacznie przesłanki zaprzestania działań egzekucyjnych tj. "rozłożenie na raty spłaty zaległości podatkowych", co oznacza że do wydania decyzji pozytywnej w tym przedmiocie istnieje podstawa do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wynika to z jego charakteru, które jako działanie przymusowe, skuteczne i szybkie ma gwarantować wykonanie ciążących na zobowiązanym obowiązków.

Na powyższe postanowienie spółka pismem z dnia 5 października 2012 r. złożyła skargę do Tut. Sądu, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej poprzez przyjęcie, iż Spółka uchylała się od wykonania zobowiązania podatkowego, podczas gdy dążyła ona do wypełnienia tego zobowiązania poprzez uzyskanie decyzji o rozłożeniu na raty;

2) art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie uczestników do władzy publicznej polegający na wszczęciu postępowania egzekucyjnego mimo, iż strona skarżąca pozostawała w przekonaniu, że nie jest w zwłoce w wykonaniu zobowiązań podatkowych, gdyż złożyła wniosek o rozłożenie zobowiązania podatkowego na raty;

3) art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej poprzez nie uwzględnienie wniosku skarżącej o zwrot kosztów postępowania przy równoczesnym braku uzasadnienia odmowy zwrotu tych kosztów.

W jej uzasadnieniu autor skargi, stwierdził, że organ egzekucyjny swoim postępowaniem naruszył zasadę celowości, gdyż czynności egzekucyjne wykonywane były jedynie do czasu zapłaty przez Spółkę w dniu 23 lutego 2012 r. kwoty [...] zł. Jednocześnie podał, że postępowanie egzekucyjne nie zostało zawieszone do czasu zapadnięcia decyzji w sprawie rozłożenia na raty zobowiązania Spółki w podatku VAT za m-c 12/2011 r., która zapadła w dniu [...]. Końcowo, pełnomocnik Spółki przywołał treść art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podkreślając, że wypełniona została dyspozycja tegoż przepisu, tj. wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem, co Spółka podnosiła na wszystkich etapach postępowania, włącznie z obecnym – skargowym i co rodzi po stronie organu egzekucyjnego zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ drugoinstancyjny podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze w pierwszej kolejności zanegował pogląd skarżącego, że naruszył zasady postępowania egzekucyjnego w sytuacji złożenia przez Spółkę wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej w VAT za 12/2011 r. Podkreślił, że zgodnie z zasadą określoną w art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że nie mogą podejmować działań niezgodnych z prawem, lub dla których brak jest podstawy prawnej. Podkreślił, że zaskarżone postanowienie dotyczyło postanowienia wydanego w przedmiocie zarzutu Spółki, który zgłosiła w oparciu o art. 33 pkt 2) ustawy egzekucyjnej. Zaakcentował, że złożenie wniosku o rozłożenie na raty nie oznacza automatycznie dla organu powstrzymania się od podjęcia działań egzekucyjnych. Oznacza zaistnienie po stronie podmiotu gotowości do uregulowania tej należności w terminie późniejszym, jednak dopiero decyzja o przyznaniu przez organ takiej ulgi tworzy prawną podstawę do odstąpienia od egzekucji tejże należności. Wskazał, że zwrot "rozłożenie na raty spłaty zaległości podatkowych" – oznacza, że do czasu wydania decyzji pozytywnej w tym przedmiocie istnieje podstawa do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wynika to z jego charakteru, które jako działanie przymusowe, skuteczne i szybkie ma gwarantować wykonanie ciążących na zobowiązanym wymagalnych obowiązków.

Jednocześnie wyraził pogląd, że nieuzasadnione odstąpienie od stosowania przepisów prawa przez wierzyciela i organ egzekucyjny stanowiłoby naruszenie prawa. Tym bardziej – jak podał – w okolicznościach niniejszej sprawy, organ egzekucyjny wszczynając postępowanie egzekucyjne nie naraził Spółki na nadmierne dolegliwości m.in. przychylając się do jej wniosku o zwolnienie spod zajęcia rachunku bankowego dla prawidłowego funkcjonowania zobowiązanej, a po udzieleniu wnioskowanej ulgi, wstrzymał przymusową realizację zajęcia a następnie wskutek zapłaty, odstąpił od tej formy realizacji wymagalnej należności pieniężnej.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 P.p.s.a wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mającym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Oceniając zaskarżone postanowienie w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest niezasadna.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...], uznające złożone zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za niezasadne, odmawiające wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W tym miejscu wskazać należy, że stan faktyczny sprawy, przedstawiony obszernie we wstępnej części uzasadnienia wyroku, jest co do zasady niesporny, tym samym za zbędne uznać wypada powtarzanie opisu ustaleń faktycznych i stanowisk strony oraz organów I i II instancji.

Z uwagi na zarysowany w sprawie spór w pierwszej kolejności zasadnym jest wskazanie, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera przede wszystkim zespół norm określających postępowanie egzekucyjne i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i literaturze przedmiotu – postępowanie egzekucyjne, to "cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów tego postępowania podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego pomiędzy ww. podmiotami tego postępowania powstaje stosunek procesowy, w którego ramach - na podstawie "prawa egzekucyjnego" – organ egzekucyjny orzeka o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego" – por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4503/97, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 442/11, a także Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wyd. Unimex, Wrocław 2008.

Zainicjowanie omawianej procedury następuje w okolicznościach wskazanych w art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej, którego zastosowanie w niniejszej sprawie neguje strona skarżąca. Wspomniany przepis stanowi, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Jak podkreśla się w ugruntowanym orzecznictwie sądowym i na co zwracały uwagę organy I i II instancji – przepis ten nie pozostawia organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Wskazać trzeba, że choć ustawa egzekucyjna nie zawiera definicji pojęcia "uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku", to jednakże na podstawie całokształtu przepisów regulujących instytucje administracyjnego postępowania egzekucyjnego można uznać, że organ przystępuje do podjęcia czynności mających na celu przymusowe wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania" – zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 880/10. Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. Nawiązując do argumentów podniesionych przez stronę skarżącą wskazać należy, że "zastosowany w art. 6 § 1 u.p.e.a. zwrot "powinien" oznacza "ma obowiązek", a "uchylanie się od wykonania obowiązku" to niepodjęcie przez zobowiązanego działań zmierzających do jego wykonania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym - nie wywiązanie się z niego w terminie płatności" – por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1957/10.

W tym miejscu nadmienić także warto, że obowiązki wierzycieli należności pieniężnych dotyczące czynności zmierzających do wszczęcia egzekucji administracyjnej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137 poz. 1541 ze zm.). Na mocy tego rozporządzenia wierzyciel jest obowiązany do systematycznej kontroli terminowości zapłaty zobowiązań pieniężnych (§2). Jeżeli zobowiązanie nie zostanie zapłacone w terminie określonym w decyzji lub wynikającym z przepisów prawa, wierzyciel – co do zasady – wysyła do zobowiązanego upomnienie, z zagrożeniem wszczęcia egzekucji po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia (§ 3 ust.1). Po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu wierzyciel wystawia tytuł wykonawczy (§5) i jeżeli jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny, z zastrzeżeniem ust. 3 (§ 6 ust. 2).

Oceniając skutki zawnioskowania zobowiązanego o rozłożenie zaległości podatkowej na raty w kontekście przesłanki wszczęcia postępowania egzekucyjnego jaką jest "uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku" należy mieć na uwadze, że wniosek taki nie niweczy stanu, w którym zobowiązanie pozostaje niewykonane. Konstatacji tej nie można podważyć w oparciu o pozytywną ocenę zachowania podatnika, który wyraził wolę spłaty ciążących na nim zaległości, ale ze względu na okoliczności przedstawione we wniosku o zastosowanie ulgi płatniczej, zamierza uregulować tę należność w ratach.

Złożenie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego nie jest przesłanką odstąpienia od podjęcia przez wierzyciela działań wskazanych w art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej. Wniosek taki "nie stanowi podstawy zgłoszenia zarzutu z art. 33 pkt 1 i 2 ustawy egzekucyjnej, gdyż jego złożenie nie wstrzymuje wykonania obowiązku. Dopiero wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia obowiązku bądź rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej powoduje zaistnienie tego rodzaju zarzutu" – por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 510/10. Żądanie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania nie jest także przyczyną zawieszenia postępowania egzekucyjnego, którego przesłanki wskazane są w art. 56 § 1 ustawy egzekucyjnej.

Jak więc wykazano powyżej nierozstrzygnięty stosowną decyzją wniosek o rozłożenie zaległości podatkowej na raty nie może skutecznie rzutować na dopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz jego kontynuowanie. Ratio legis takiej regulacji wiąże się z zapobieżeniem sytuacji, w której zobowiązany mógłby poprzez dowolne wnioskowanie o przyznanie ulgi płatniczej odraczać rozpoczęcie przymusowego ściągania należności (i w tym okresie wyzbywać się podlegającego egzekucji majątku) lub przerywać prowadzone już przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne.

Nie ulega wątpliwości, że legalność działania wierzyciela podatkowego w zakresie podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych oceniać należy w świetle przepisów ustawy egzekucyjnej. Prawidłowość tego działania nie może być zatem podważana w oparciu o przedstawioną przez stronę argumentację dotyczącą stosowania przepisów Ordynacji podatkowej, w ramach której skarżąca wskazuje na – można przyjąć – iluzoryczność stosowania ulg płatniczych w sytuacji, gdy zaległość podatkowa może być w całości wyegzekwowana przed rozpoznaniem wniosku o rozłożenie jej na raty czy też umorzenie.

Reasumując stwierdzić należy, że – jak wskazano w przywołanym już wyroku NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1957/10 – "w przypadku wszczęcia przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej, wierzyciel może odstąpić od podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny (na przykład obawa bezskuteczności egzekucji w wypadku zwłoki w jej wszczęciu), ale nie ma prawnego obowiązku odstąpienia od podjęcia takich czynności".

Konstatacja ta nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.