Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 774/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-09-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2017r. umarzającego postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie przyznania profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do grudnia 2010r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

W dniu 01 czerwca 2017r. wpłynął do Sądu wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata sporządzony na urzędowym formularzu PPF. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Mąż skarżącej z tytułu umowy o pracę uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 1.900 zł. W rubryce zobowiązania skarżąca wskazała koszty ponoszone na mieszkanie (prąd, gaz, wod-kan) 900 zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych powyżej 5.000 zł.

Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2017r. Referendarz umorzył postępowanie

w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie przyznania profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu podał, że Skarżąca została zwolniona od wpisu od zażalenia wskazując, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata, którą strona musi ponieść. Odnosząc się do wniosku strony w zakresie ustanowienia pełnomocnika Referendarz wyjaśnił, że na obecnym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powoływania zawodowego pełnomocnika.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2017r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 258 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, a do czynności tych należy

w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od tych postanowień referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia

i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie,

w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 zd. drugie, w sprawach,

o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a stosownie do § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane

w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się

w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków,

w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego

z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623).

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego

w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt

I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że jak wynika z przyjętego do rozpoznania przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca zażądała zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżąca wniosła zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zauważyć jednak należy, że wniosek ten, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, bowiem w myśl art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona której zostało przyznane prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. W kontekście powyższego wskazać należy, że prawomocnym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od wpisu od zażalenia. Na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata, którą skarżąca musi ponieść w związku

z zażaleniem. Pozostałe koszty sądowe mogą, lecz nie muszą pojawić się na dalszym jego etapie. Zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznanie prawa pomocy umarza się. Mając to na uwadze w ocenie Sadu zasadnie Referendarz zważywszy na fakt, iż skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczania wpisu od zażalenia na mocy art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a., umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Wobec wystąpienia powyżej opisanej okoliczności, Sąd ocenił zasadność wniosku Skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że na obecnym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powoływania zawodowego pełnomocnika.

Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Strona może zatem, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika - jego ustanowienie oraz moment, w którym to uczyni, zależy od jej woli, lecz na tym etapie postępowania sądowego nie znajdują uzasadnienia jej obawy, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony jej praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi gdyż sąd z urzędu (a zatem bez wniosku i zarzutów strony) uwzględnia ewentualne nieprawidłowości w postępowaniu. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika nie może być wyłącznie skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu sytuacji (zob. np. postanowienia NSA z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II FZ 670/05, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, i dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13). Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski.

Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie.

To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Analizując ponownie sytuację skarżącej Sąd przychyla się do oceny Referendarza, że udzielenie prawa pomocy w zakresie ustanowienie pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie postępowania nie jest konieczne i nie ogranicza stronie możliwości obrony jej praw.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak

w sentencji.