Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 442/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 43 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 101 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2012 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata z urzędu L. C. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 22 i art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 ze zm.), Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych umorzył postępowanie w sprawie.

W motywach uzasadnienia organ wskazał, że M. Z. pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. wystąpiła z Kościoła katolickiego, co zostało odnotowane w świadectwie chrztu. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r., skierowanym do Proboszcza Parafii, M. Z. zwróciła się o usunięcie jej danych osobowych z komputerowej bazy danych parafian.

GIODO ustalił, na podstawie wyjaśnień Proboszcza Parafii, że Parafia w [...] nie posiada komputerowej bazy danych wiernych i dane osobowe M. Z. znajdują się w Księdze Bierzmowanych z 2003 r. pod pozycją [...], gdzie umieszczono adnotację o formalnym wystąpieniu z Kościoła katolickiego.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3-5 oraz art. 15-18 ustawy. Artykuł 43 ust. 1 pkt 3 stanowi zaś, iż z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych, dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego.

Organ podkreślił, iż Kościół rzymskokatolicki niewątpliwie należy do instytucji o uregulowanej sytuacji prawnej, bowiem jest instytucją, której funkcjonowanie zostało unormowane w Konstytucji RP, w umowie międzynarodowej jaką jest Konkordat oraz w ustawach, przed którymi umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo.

Generalny Inspektor podniósł, że analiza obowiązujących przepisów prawa wskazuje, że Kościół katolicki oraz inne związki wyznaniowe o uregulowanej sytuacji prawnej w zakresie swojej działalności są niezależne i przy wykonywaniu władzy duchowej posługują się swoim wewnętrznym prawem.

Podniósł, że w związku z treścią przepisu art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, w niniejszej sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie może zatem prowadzić postępowania wyjaśniającego ukierunkowanego na wydanie merytorycznej decyzji administracyjnej ani przeprowadzać czynności kontrolnych, z wyłączeniem prawa żądania złożenia pisemnych lub ustnych wyjaśnień oraz wzywania i przesłuchiwania osób w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu faktycznego.

Organ stwierdził również, że z przepisu art. 105 § 1 k.p.a. wynika, iż postępowanie administracyjne nie może toczyć się w sytuacji, gdy w toku tego postępowania przestał istnieć jego przedmiot, bądź też przedmiot ten nie istniał już przed wszczęciem postępowania.

Na podstawie dokonanych ustaleń Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stwierdził, w oparciu o przepis art. 43 ust. 2 ustawy, brak swojej kognicji do wydania merytorycznej decyzji w przedmiotowej sprawie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zarzuciła organowi brak wydania merytorycznej decyzji w jej sprawie.

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia 5 stycznia 2012 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 22 w związku z art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 24 sierpnia 2011 r. o umorzeniu postępowania.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację, ponownie wskazując, iż na podstawie dokonanych ustaleń, w oparciu o przepis art. 43 ust. 2 ustawy, stwierdził brak swojej kognicji do wydania merytorycznej decyzji administracyjnej w sprawie.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do tutejszego Sądu, M. Z. podniosła, że w dniu [...] grudnia 2010 r. formalnie wystąpiła z Kościoła katolickiego, co zostało odnotowane w świadectwie chrztu w dniu [...] grudnia 2010 r. w parafii w [...]. Podkreśliła, że nie należy do Kościoła, a zatem przywołany przez GIODO przepis art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych jej nie dotyczy. Twierdziła, że nie można jej zaklasyfikować do zbioru osób należących do Kościoła skoro z niego wystąpiła, a sam fakt figurowania jej danych osobowych w zbiorach Kościoła nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania przez GIODO, iż nie posiada on kognicji do merytorycznego rozpoznania jej sprawy.

Skarżąca wniosła też o skierowanie wniosku do Marszałka Sejmu o odwołanie z funkcji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych [...] W. W. z powodu sprzeniewierzenia się przez niego ślubowaniu, tj. naruszenia art. 8 ust. 8 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 12 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 ze zm.) do zadań Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w szczególności należy :

1) kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych,

2) wydawanie decyzji administracyjnych i rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych,

3) zapewnienie wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze niepieniężnym wynikających z decyzji, o których mowa w pkt. 2, przez stosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

4) prowadzenie rejestru zbioru danych oraz udzielanie informacji o zarejestrowanych zbiorach,

5) opiniowanie projektów ustaw i rozporządzeń dotyczących ochrony danych osobowych,

6) inicjowanie i podejmowanie przedsięwzięć w zakresie doskonalenia ochrony danych osobowych,

7) uczestniczenie w pracach międzynarodowych organizacji i instytucji zajmujących się problematyką ochrony danych osobowych.

Powyższy przepis statuuje główne zadania i kompetencje Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, który pełni funkcję zarówno organu kontrolującego poprawność przetwarzania danych osobowych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, oraz rzecznika interesu poszczególnych osób i interesów publicznych, jak i organu wyposażonego we władcze kompetencje wydawania decyzji administracyjnych i rozpatrywania skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych.

W celu wykonania zadań, o których mowa w art. 12 pkt 1 i 2, Generalny Inspektor, zastępca Generalnego Inspektora lub upoważnieni przez niego pracownicy Biura, zwani dalej "inspektorami", mają prawo zgodnie z art. 14 ustawy:

1) wstępu, w godzinach od 6.00 do 22.00, za okazaniem imiennego upoważnienia i legitymacji służbowej, do pomieszczenia, w którym zlokalizowany jest zbiór danych, oraz pomieszczenia, w którym przetwarzane są dane poza zbiorem danych, i przeprowadzenia niezbędnych badań lub innych czynności kontrolnych w celu oceny zgodności przetwarzania danych z ustawą,

2) żądać złożenia pisemnych lub ustnych wyjaśnień oraz wzywać i przesłuchiwać osoby w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu faktycznego,

3) wglądu do wszelkich dokumentów i wszelkich danych mających bezpośredni związek z przedmiotem kontroli oraz sporządzania ich kopii,

4) przeprowadzania oględzin urządzeń, nośników oraz systemów informatycznych służących do przetwarzania danych,

5) zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.

Powyższe uprawnienia organu podlegają jednak ograniczeniu lub nawet wyłączeniu w stosunku do pewnych kategorii zbiorów. Wyłączenie takie przewiduje m. in. art. 43 ust. 2 ww. ustawy, zgodnie z którym w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3,oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3-5 oraz art. 15-18.

Zbiory o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy to zbiory dotyczące osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego, które zwolnione są z obowiązku ich rejestracji.

Wobec regulacji przepisu art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy, nie zgłasza się więc do rejestracji zbiorów np. osób ochrzczonych w danej parafii, czy też duchownych przynależnych do danej diecezji, czy zakonu.

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżąca domagała się od organu przeprowadzenia kontroli legalności przetwarzania jej danych osobowych przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej w [...], powołując się na fakt, że w przeszłości należała do Kościoła katolickiego, jednak z niego skutecznie wystąpiła, dopełniając niezbędnych w tym zakresie formalności. Skarżąca domagała się zatem przeprowadzenia kontroli prawidłowości przetwarzania jej danych osobowych w zbiorze, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych, w stosunku do którego Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3-5 oraz art. 15-18 ustawy.

Dlatego też, w ocenie Sądu, należy uznać za prawidłowe działania podjęte przez organ, który ograniczył swoją aktywność do czynności na jakie pozwalała mu ustawa, czyli do czynności wyjaśniających, wskazanych w art. 14 pkt 2 przedmiotowej ustawy. Organ prawidłowo zatem wezwał Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w [...] do złożenia pisemnych wyjaśnień odnośnie skargi M. Z., w zakresie przetwarzania jej danych osobowych. Organ nie miał natomiast uprawnień do przeprowadzenia czynności kontrolnych w pomieszczeniach Parafii oraz dokonania wglądu do dokumentacji parafialnej. Nie mógł też wydać rozstrzygnięcia merytorycznego w formie decyzji administracyjnej w kwestii przetwarzania przez Parafię danych osobowych skarżącej.

Podkreślenia jednocześnie wymaga, iż, wbrew zarzutom skarżącej, bez wpływu na wskazane wyżej wyłączenie kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych pozostaje okoliczność, że skarżąca w sposób skuteczny wystąpiła z Kościoła katolickiego. W powołanym przepisie ustawodawca posłużył się bowiem sformułowaniem "w odniesieniu do zbiorów". Sposób rozumienia zwrotu "zbiór danych" wyjaśnił natomiast w art. 7 pkt 1 ustawy stwierdzając, że rozumie się przez to każdy posiadający strukturę zestaw danych o charakterze osobowym, dostępnych według określonych kryteriów, niezależnie od tego, czy zestaw ten jest rozproszony lub podzielony funkcjonalnie. Zbiór danych obejmuje zatem swoim zakresem wiele danych o charakterze osobowym, należących do wielu osób. W odniesieniu do zbiorów danych dotyczących osób należących do Kościoła katolickiego i przetwarzanych na potrzeby tego kościoła kompetencje Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych są natomiast z mocy ustawy ograniczone. Stąd też, badanie w niniejszym postępowaniu kwestii wystąpienia skarżącej z Kościoła Katolickiego nie ma znaczenia w sprawie. Ustawa w omawianym przepisie nie odnosi się bowiem do danych jednostkowych, ale do zbioru danych. Dane osobowe skarżącej zamieszczone zostały natomiast w zbiorze danych, dotyczących osób należących do Kościoła katolickiego w związku z jej przynależnością do tego Kościoła, co jest w sprawie okolicznością niesporną.

Wskazać też należy, iż ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. jest aktem prawnym, który reguluje na terenie naszego kraju w sposób kompleksowy i zgodny z celami określonymi w Dyrektywie 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady kwestie dotyczące zasad postępowania przy przetwarzaniu danych osobowych oraz prawa osób fizycznych, których dane osobowe są lub mogą być przetwarzane w zbiorach danych. Dyrektywa, jak wynika z jej zapisów wstępnych, dopuszcza natomiast (pkt 22), że Państwa Członkowskie dokładniej sprecyzują w ogłaszanych prawach lub przy wprowadzaniu w życie środków podjętych na podstawie niniejszej dyrektywy ogólne warunki, w których przetwarzanie danych jest zgodne z prawem; w szczególności art. 5 w połączeniu z art. 7 i 8, umożliwia Państwom Członkowskim, niezależnie od zasad ogólnych, zapewnienie szczególnych warunków przetwarzania danych dla poszczególnych sektorów oraz dla różnych kategorii danych objętych art. 8. Ponadto zakłada, że przetwarzanie danych osobowych przez władze publiczne dla osiągnięcia określonych w prawie konstytucyjnym lub międzynarodowym prawie publicznym celów oficjalnie uznawanych związków religijnych jest dokonywane z ważnych względów wynikających z interesu publicznego (pkt 35).

Należy w tym kontekście zwrócić uwagę, że stosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem katolickim reguluje umowa międzynarodowa - Konkordat, podpisana w dniu 28 lipca 1993 r. między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (publ. Dz. U. z 1998 r. nr 51, poz. 318), która w art. 1 stanowi, że Państwo i Kościół katolicki są - każde w swej dziedzinie - niezależne i autonomiczne oraz zobowiązują się do pełnego poszanowania tej zasady we wzajemnych stosunkach i we współdziałaniu dla rozwoju człowieka i dobra wspólnego. Zgodnie zaś z art. 5 tej umowy, Państwo zapewnia Kościołowi katolickiemu, bez względu na obrządek swobodne i publiczne pełnienie jego misji, łącznie z wykonywaniem jurysdykcji oraz zarządzaniem i administrowaniem jego sprawami na podstawie prawa kanonicznego.

Odnosząc się do zarzutu braku wydania w przedmiotowej sprawie decyzji merytorycznej, w ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy uzasadniał wydanie decyzji o umorzeniu postępowania. Przepis art. 105 § 1 k.p.a., w oparciu o który wydane zostało to rozstrzygnięcie, jako przesłankę obligatoryjną umorzenia postępowania wskazuje bezprzedmiotowość tego postępowania. Przywołany przepis zezwala zatem organom administracji na wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy w świetle przepisów prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Sprawa administracyjna jest bowiem konsekwencją istnienia stosunku administracyjno-prawnego, czyli takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień, wynikających z prawa materialnego (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 50/59 - OSNP 11/96/150).

W orzecznictwie i judykaturze przyjmuje się zgodnie, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie, co do jej istoty. Taka sytuacja zaistniała w sprawie niniejszej. Organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdził bowiem, iż nie ma kognicji do wydania decyzji merytorycznej, dotyczącej przetwarzania danych osobowych skarżącej przez Parafię Rzymskokatolicką w [...].

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.