Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 876/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: pkt 14 zał. 2 do stawy
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 października 2010 r. sprawy ze skargi [...] S. A. z siedzibą w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] Oddział we [...] z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w [...] na rzecz skarżącej Spółki 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Okręgowy Inspektor Pracy w B. decyzją z dnia 18 czerwca 2010 r. (Nr rej.[...]) utrzymał w mocy nakaz z dnia 5 maja 2010 r. (Nr rej.[...]) wydany na podstawie art. 11a oraz art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm., dalej jako "ustawa o PIP") przez inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w B. Skargę na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy wniósł A. S.A. we W. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w wyniku następującego postępowania.

W celu dokonania oceny zasadności skarg pracowników zatrudnionych w A. S.A. we W. (dalej jako: "skarżąca" lub "Spółka") właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadziły kontrolę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 dalej jako: "ustawa o emeryturach pomostowych"). W protokole z przeprowadzonych czynności kontrolnych ustalono, że Spółka zatrudnia 1380 osób. Z deklaracji rozliczeniowej ZUS P DRA za miesiąc styczeń 2010 r. wynika, że pracodawca opłacił składki na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) za 534 pracowników zatrudnionych na 25 stanowiskach. Ewidencja pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze (dalej jako: "ewidencja") jest prowadzona w formie elektronicznej i zawiera wymagane informacje. Skargi do Państwowej Inspekcji Pracy, na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, w związku z nieumieszczeniem w ewidencji, złożyło 69 pracowników, którzy są zatrudnieni na następujących stanowiskach pracy:

- aparatowy instalacji odzysku chlorowodoru z odpadów chloroorganicznych (VICARB); Wydział P-22;

- mechanik sprzętu gaśniczego i mechanik sprzętu ratowniczego (w zakładowej straży pożarnej);

- aparatowy A i B, aparatowy-sterowniczy, sterowniczy, wydawca wyrobów gotowych, mistrz zmiany, starszy mistrz, technik utrzymania ruchu i kierownik wydziału; Wydział P-12.

Pracownicy zatrudnieniu na wymienionych stanowiskach pracy nie zostali ujęci w ewidencji gdyż Spółka zarządzeniem z dnia 23 grudnia 2009 r. (nr 26/2009), w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych, ustaliła wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i nie umieściła w nim wymienionych stanowisk. Na etapie analizowania warunków wykonywania pracy na stanowiskach obsługi urządzeń, sterowania i nadzorowania prowadzonego procesu technologicznego wydziału P-12 (tj. Wydziału Ługu i Sody Kaustycznej) oraz instalacji "Vicarb" nie dostrzeżono możliwości spowodowania przez osoby wykonujące te czynności awarii technicznej z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego co skutkowało niezaliczeniem pracowników tam zatrudnionych do wykonujących pracę o szczególnym charakterze (por. pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych). Instalacje Wydziału P-12 oraz "Vicarb" nie spełniają kryteriów kwalifikacyjnych dla instalacji zaliczonych do kategorii dużego (ZDR) lub zwiększonego (ZZR) ryzyka wystąpienia poważnej awarii (w rozumieniu rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej; Dz. U. Nr 58, poz. 535 ze zm.) i dlatego osoby tam zatrudnione nie wykonują pracy o szczególnym charakterze wymienionej w pkt 13 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

J. P., którego inspektor pracy zaskarżoną decyzją nakazał umieścić w ewidencji, zatrudniony jest na stanowisku aparatowy-sterowniczy Wydziału P-12. Praca na tym stanowisku to przemienne wykonywanie czynności aparatowego i sterowniczego i polega na bezpośrednim sterowaniu procesem technologicznym obejmującym zatężanie ługu sodowego, obieg chłodnicy chloru i EC, zładunek cystern kolejowych, załadunek autocystern, zagęszczanie ługu i granulację sody kaustycznej oraz jej konfekcjonowanie. Aparatowy obsługuje urządzenia techniczne instalacji, takie jak: zbiorniki magazynowe ługu i kondensatu, wymienniki ciepła, kompresory, pompy i kolektory z zaworami. Czynności wykonywane przez aparatowego to: bezpośrednie manipulowanie przyciskami, zaworami, odczytywanie wskazań przyrządów, korygowanie poziomów przepływu i ciśnień, kontrola szczelności dławików, zaworów ręcznych, kolektorów, połączeń, kołnierzowych, uszczelnień pomp oraz pobieranie prób do badań analitycznych. Czynności te, jak zaznaczył organ, wykonywane są na różnych poziomach instalacji, w związku z czym konieczne jest częste przemieszczanie się po nich pracownika, co wymaga sprawności ruchowej, braku przeciwwskazań do wykonywania prac na wysokości, odpowiedniego wzroku, spostrzegawczości i szybkich reakcji. Jako sterowniczy realizuje obowiązki określone w instrukcji stanowiskowej, m. in. sterowanie procesem technologicznym, korygowanie jego parametrów w oparciu o odczyty z aparatury kontrolno-pomiarowej, reagowanie na zauważone zaburzenia i zgłaszane przez aparatowych obsługujących daną instalację, interpretowanie wyników analiz laboratoryjnych i korygowanie przebiegu procesu w oparciu o te dane. Sterowniczy bezpośrednio steruje istotnymi dla bezpieczeństwa zaworami, odczytuje wskazania przyrządów, koryguje poziom przepływu i ciśnień oraz wydaje polecenia w powyższym zakresie aparatowym. W ocenie inspektora pracy na stanowisku tym występują potencjalne zagrożenia w postaci emisji wolnego chloru z podchlorynu sodu wskutek awarii zbiornika, rurociągów bądź armatury towarzyszącej, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru, poparzeń gorącym ługiem sodowym zagrażające pracownikom obsługi, a także innym osobom z i spoza zakładu urazami, zatruciami, nawet ze skutkiem śmiertelnym. Prace sterowniczego Wydziału P 12, błędne decyzje lub brak decyzji mogą stwarzać zagrożenie awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub powodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii. Jak zaznaczono w protokole pokontrolnym powyższe warunki wykonywania pracy obejmują ustawowe czynniki kwalifikujące do ujęcia w wykazie stanowisk pracy o szczególnym charakterze, takie jak bezpośrednia odpowiedzialność za bezpieczeństwo publiczne, zdrowie lub życie własne i innych osób oraz wymagana szczególna sprawność psychofizyczna. Odpowiedzialność ta wiąże się z bezpośrednim wykonywaniem czynności sterowania procesami technologicznymi i pracą urządzeń technicznych. Na stanowisku tym wymagana jest dobra sprawność psychofizyczna, która może się zmniejszać z wiekiem osoby zatrudnionej. Kierując się wymienionymi względami inspektor pracy wydał nakaz z dnia 4 maja 2010 r. uznając, że J. P. wykonuje pracę o szczególnym charakterze wymienioną w pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych (dalej jako: "załącznik").

W odwołaniu od powyższego nakazu inspektora pracy A. S.A. we W. domagał się jego uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy ewentualnie zaś uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że opisany zakres obowiązków uzasadniać mógłby umieszczenie tego pracownika w ewidencji na podstawie pkt 13 załącznika ale nie pkt 14 – jak argumentuje inspektor pracy. Jednak taką ewentualność wyklucza fakt niezakwalifikowania instalacji na której pracuje J. P. do kategorii ZDR lub ZZR. W ocenie skarżącej obsługa węzła chłodniczego chloru i EC jest obsługą instalacji zwykłej wody chłodniczej i nie stwarza żadnego zagrożenia "dla nikogo". Również konfekcjonowanie sody kaustycznej jest całkowicie zautomatyzowane a ingerencja pracownika ograniczona do wizualnej kontroli poprawności pracy urządzeń. Proces otrzymywania ługu sodowego jest typowym procesem technologicznym polegającym na stopniowym zatężaniu ługu sodowego. W analizowanym przypadku nie można mówić o zagrożeniu dla bezpieczeństwa publicznego ani ryzyku poważnej awarii przemysłowej. Czynności wykonywane przez aparatowego-sterowniczego są typowe dla prowadzonego procesu technologicznego i w związku z zastosowaniem odpowiednich procedur zabezpieczających istnieje bardzo mała szansa na wystąpienie awarii. Odwołująca zarzuciła ponadto, że przeprowadzający kontrolę skupili się wyłącznie na zakresie obowiązków pracownika, nie odnosząc się w żadnym stopniu do istniejących na stanowisku pracy zabezpieczeń. Tymczasem niezależnie od zakresu obowiązków pracownika, przy ocenie czy dana praca może stworzyć zagrożenie wystąpienia poważnej awarii ze skutkiem dla bezpieczeństwa publicznego, należy wziąć pod uwagę przede wszystkim stosowane zabezpieczenia oraz ilość substancji chemicznych używanych do produkcji w danym momencie, gdyż ze względu na sposób produkcji, awaria w przedmiotowej sprawie może wystąpić wskutek nieszczelności instalacji, a na tą nie ma żadnego wpływu proces starzenia się pracownika, lecz zużycie się mechaniczne samej instalacji oraz oddziaływanie substancji chemicznych. Ponadto odwołująca zaznaczyła, że poradnik Centralnego Instytutu Ochrony Pracy do ustawy o emeryturach pomostowych w sprawie zasad kwalifikacji prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, na który powołano się w wydanym nakazie, nie stanowi prawa powszechnie obowiązującego, w związku z czym może on stanowić jedynie wskazówkę w sprawie, a nie podstawę prawną orzeczenia, którą stanowi wyłącznie ustawa o emeryturach pomostowych. Ustawa ta nie odwołuje się również do powoływanego przez organ rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 58).

Okręgowy Inspektor Pracy wskazaną na wstępie decyzją z dnia 18 czerwca 2010 r. utrzymał nakaz w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygniecia organ odwoławczy zauważył, że w ustawie o emeryturach pomostowych nie zawarto definicji procesów technicznych i technologicznych. W najczęściej spotykanym znaczeniu termin "techniczny" oznacza "związany z obsługą maszyn i urządzeń"; "technologiczny" zaś to tyle co "związany z przetwarzaniem lub obróbką materiałów". Skoro więc z ustaleń poczynionych przez organ I instancji wynika, że aparatowy w ramach procesu technologicznego wykonuje prace polegające na bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi przy obsłudze maszyn i urządzeń, to tym samym praca ta może być zakwalifikowana do prac wymienionych w punkcie 14 załącznika.

Ustawa o emeryturach pomostowych, jak podkreśli organ, nie definiuje także pojęć poważnej awarii i bezpieczeństwa publicznego. W tej sytuacji należało przyjąć wskazówki pomocnicze autora poradnika do ustawy o emeryturach pomostowych oraz wykładnię opartą na analizie przepisów ochrony środowiska. W myśl zasad określonych w w/w poradniku prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, to prace wykonywane na instalacjach technologicznych lub obiektach technicznych, na których awaria techniczna w rozumieniu ustawy o stanie klęski żywiołowej może spowodować poważne skutki równoważne skutkom poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i które nie są zaliczone do kategorii dużego lub zwiększonego ryzyka. Zdaniem organu, przyjęta przez odwołującą definicja bezpieczeństwa publicznego pomija bezpieczeństwo pracowników zakładu, tymczasem pojęcie to należy rozumieć szeroko, włączając w nie bezpieczeństwo pracowników spółki A. oraz innych podmiotów działających na tym terenie. Wskazując, że zadaniem aparatowego jest utrzymanie parametrów sterowanego procesu w żądanych granicach i reagowanie na nadmierne odchylenia jeszcze przed zadziałaniem automatyki zabezpieczającej lub podejmowanie takich działań korygujących, by nie dopuścić do wystąpienia awarii oraz, że wskazany pracownik wykonuje czynności na różnych poziomach, co wymaga częstego przemieszczania się, a więc sprawności ruchowej i braku przeciwwskazań do pracy na wysokości, spostrzegawczości i szybkiej reakcji, organ zaznaczył, iż prace aparaturowego wymagają szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, która zmniejsza się z wiekiem oraz, że mimo stosowanych przez pracodawcę zabezpieczeń niewłaściwe sterowanie w/w procesem może stworzyć zagrożenie awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub spowodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii. W związku z tym, w ocenie organu, na stanowisku, którego dotyczy zaskarżona decyzja, wykonywane są prace o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołującej, organ zaznaczył, że podziela stanowisko, iż poradnik do ustawy o emeryturach pomostowych nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego i nie może stanowić podstawy prawnej decyzji. Niemniej jednak może on spełniać rolę pomocniczą przy interpretacji przepisów ustawy i tylko w tym zakresie opierał się na nim organ I instancji.

W skardze do tutejszego Sądu Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją nakazu inspektora pracy oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 ust. 3, art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz punktów 13 i 14 załącznika nr 2 do w/w ustawy poprzez nietrafne przyjęcie, iż na skarżącej spoczywa obowiązek umieszczenia pracownika J. P. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w związku z uznaniem, że praca wykonywana przez tegoż pracownika na stanowisku aparatowy-sterowniczy jest pracą o szczególnym charakterze. W uzasadnieniu pisma skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od nakazu organu I instancji podkreślając, że pomimo iż pracownik ten przy wykonywaniu swoich obowiązków posługuje się różnymi aparatami i urządzeniami, to jego praca nie polega na sterowaniu procesami technicznymi tylko na sterowaniu procesami technologicznymi oraz, że zgodnie z poglądami przyjętymi na gruncie ustawy o emeryturach pomostowych, warunkiem niezbędnym i przesądzającym o możliwości zakwalifikowania określonych prac do "prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi spowodować zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego" (pkt 13 załącznika), jest zaliczenie danego zakładu (instalacji) do kategorii dużego (ZDR) lub zwiększonego (ZZR) ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo do zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 30, poz. 208).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że skarżąca bagatelizuje zagrożenie awarią techniczną obsługiwanej przez pracownika instalacji, choć nie zaprzecza, że na instalacji tej występują substancje palne i wybuchowe, ustanowione są strefy zagrożenia wybuchem i stosuje się substancje żrące w wysokich temperaturach, co w przypadku awarii stwarza zagrożenie życia i zdrowia ludzkiego i może doprowadzić do znacznych uszkodzeń instalacji. Ponadto skarżąca, jak wskazał organ, zbyt wąsko definiuje pojęcie bezpieczeństwa publicznego, rozumiejąc przez nie jedynie bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców okolicy zakładu, bezpieczeństwo ich mienia oraz mienia publicznego, pomijając w ten sposób bezpieczeństwo pracowników Spółki oraz pracowników innych podmiotów działających w obrębie zakładu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy m. in. kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych (por. art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PIP). Należy zauważyć, że użyte powyżej określenie "kontrola" nie oznacza – wbrew przyjętej w doktrynie prawa administracyjnego konwencji – wyłącznie obserwowania określonych zjawisk, analizowania ich charakteru oraz przedstawiania wniosków i propozycji (por. szerzej E. Ura, E. Ura, Prawo administracyjne, Warszawa 2006, s. 264). Jak wynika bowiem z art. 11a ustawy o PIP właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Oznacza to, że organy Państwowej Inspekcji Pracy w ramach przeprowadzonej kontroli dysponują również środkami o charakterze władczym. W tym sensie należy więc uznać, że kontrola płatnika składek w zakresie wypełniania obowiązku umieszenia pracownika w stosownej ewidencji bezpośrednio wkracza w działalność podmiotu kontrolowanego. Jedynym powodem zaś takiej ingerencji może być niewątpliwie przywrócenie stanu zgodnego z prawem.

Ustawa o emeryturach pomostowych umożliwia pracownikom wykonującym prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wcześniejsze – w stosunku do pozostałych ubezpieczonych – nabycie uprawnień emerytalnych. Dla potrzeb niniejszego postępowania zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy J. P., zatrudniony na stanowisku aparatowego-sterowniczego Wydziału P-12 wykonuje pracę o szczególnym charakterze. Zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych pracą taką jest praca wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu i życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się; wykaz takich prac zawiera załącznik nr 2. Jak słusznie podkreślono w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o emeryturach pomostowych w załączniku określono rodzaje prac, a nie stanowiska pracy, ponieważ pracownicy wykonujący taki sam zawód u różnych pracodawców mogą wykonywać prace o różnej intensywności i w różnych warunkach środowiska. Z tego powodu dotychczasowa metodologia określania zawodu lub stanowiska pracy nie powinna stanowić podstawy zaliczenia do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Należy zatem podzielić stanowisko, że legalna definicja pracy o szczególnym charakterze zawiera dwie koniunktywne cechy takej pracy w postaci szczególnej odpowiedzialności i szczególnej sprawności psychofizycznej wymaganej od pracownika ją wykonującego. Szczególny charakter wykonywanej pracy determinuje zaś wzgląd na bezpieczeństwo publiczne (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2010 r. II SA/Ke 456/10. Uzasadnienie wyroku zamieszczono w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP). Składkę na FEP finansuje w całości pracodawca (płatnik składek), a stopa składki wynosi 1,5% podstawy wymiaru (art. 36 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach pomostowych). Od nieopłaconych w terminie składek na FEP należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Art. 40 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych wskazuje, że w razie niepłacenia składek na FEP lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości organ rentowy może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100% niespłaconych składek.

W istocie osią sporu pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy a skarżącą jest kwalifikacja pracy wykonywanej przez J. P. Inspekcja argumentuje, że wykonywana praca stanowi pracę określoną w pkt 14 załącznika zaś Spółka nie zgadza się z tą oceną. Pkt 14 wykazu prac o szczególnym charakterze wymienia prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Posługując się definicją zawartą w Uniwersalnym Słowniku Języka Polskiego (pod redakcją prof. Stanisława Dubisza, Wydawnictwo PWN) należy uznać, iż pod pojęciem "technika" rozumie się celowy, racjonalny, oparty na teorii sposób wykonywania jakichś czynności, posługiwania się czymś, określoną metodę. Proces natomiast to przebieg następujących po sobie i powiązanych przyczynowo określonych zmian, czynności, które stanowią stadia, etapy tego procesu, fazy rozwijania się czegoś. Biorąc pod uwagę powyższe definicje należy wskazać, iż dysponując wyłącznie materiałem zgromadzonym w aktach sprawy nie można jednoznacznie zakwalifikować pracy wykonywanej przez J. P. W szczególności nie można jednoznacznie przesądzić, że wykonywana przez niego praca jest pracą o szczególnym charakterze. Zaznaczyć zaś należy, że taka kwalifikacja nie może budzić żadnych wątpliwości, gdyż Inspekcja Pracy nie może co do zasady ingerować w wewnętrzne sprawy kontrolowanego podmiotu, które nie dotyczą przestrzegania przepisów prawa pracy. Ustawodawca pozostawił w dyspozycji płatnika składek określenie wykazu stanowisk pracy na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze a organy inspekcji pracy mają w tym zakresie jedynie czuwać nad zapewnieniem zgodności z prawem dokonanej (lub nie) kwalifikacji. Dlatego wszelkie inne względy natury celowościowej lub z zakresu racjonalizacji zatrudnienia nie mogą mieć wpływu na dokonaną ocenę wywiązywania się przez płatnika składek z obowiązku nałożonego ustawą o emeryturach pomostowych. Zgromadzony w toku postępowania kontrolnego materiał dowodowy jest wysoce niewystarczający dla wyjaśnienia, na czym konkretnie polega proces techniczny którym, według organu, steruje aparatowy-sterowniczy J. P. Nie daje odpowiedzi na pytanie, jaki jest przebieg wykonywanych przez niego (następujących po sobie i powiązanych przyczynowo) konkretnych czynności stanowiących etapy procesu technicznego, a także na czym właściwie polega całość produkcji wykonywanej w ramach wydziału P-12. Nie sposób również ocenić znaczenia dla całego procesu produkcyjnego Spółki wykonywanych przez J. P. obowiązków. W związku z tym, na obecnym etapie postępowania, nie można jednoznacznie stwierdzić, czy praca wykonywana przez tego pracownika należy do kategorii wymienionej w pkt 14 załącznika.

Przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa budzących wątpliwości w praktyce posiłkować się można w szczególności materiałami zgromadzonymi w toku procesu legislacyjnego. I tak, Sąd uznał za stosowne wyjaśnić, że prace scharakteryzowane w pkt 14 załącznika zostały dodane do pierwotnej wersji projektu wykazu prac o szczególnym charakterze na etapie prac połączonych zespołów Komisji Trójstronnej. Jak wynika z uzasadnienia ekspertów strony rządowej do wykazu prac o szczególnym charakterze (zał. nr 3 do protokołu z posiedzenia Zespołu Ekspertów Medycyny i Ochrony Pracy z dnia 17 lipca 2008 r.) prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi dotyczą procesów nie będących procesami wytwórczymi, ale mogącymi spowodować awarię techniczną ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, w tym środowiska, jak na przykład sterowanie rozdzielnikami mocy w energetyce. Również w poradniku do ustawy o emeryturach pomostowych (str. 51) wymieniono przykładowo, że do kategorii określonej w pkt 14 można zaliczyć prace na takich stanowiskach jak operator i monter maszyn i urządzeń, które mogą spowodować awarię techniczną ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego oraz obchodowy bloku energetycznego.

Z dotychczasowych wywodów wynika wniosek, że podstawowym kryterium, którym kierował się ustawodawca przy kwalifikowaniu prac wyszczególnionych w pkt 14 załącznika była minimalizacja ryzyka skutku błędu człowieka przy zawiadywaniu działaniem maszyn przemysłowych funkcjonujących przede wszystkim w ramach zakładów energetycznych. Jak bowiem wynika z doświadczenia życiowego ryzyko takiego błędu zwiększa się w przypadku spadku sprawności psychofizycznej osoby bezpośrednio odpowiedzialnej za funkcjonowanie aparatury technicznej. Spadek sprawności psychofizycznej może być skutkiem podeszłego wieku, więc celem ustawodawcy było zagwarantowanie wykonywania newralgicznych prac mogących skutkować zagrożeniem bezpieczeństwa publicznego przez osoby sprawne fizycznie i psychicznie.

Spowodowanie awarii technicznej należy ponadto wiązać z procesem technicznym. Świadczy o tym zawarte w pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy sformułowanie "mogącymi", które odnosi się do procesów technicznych. Gdyby ustawodawca chciał wiązać "prace" ze spowodowaniem awarii użyłby sformułowania "mogące". Konieczne jest zatem wykazanie, że pracownik wykonuje prace, która można kwalifikować jako "sterowanie", i to "bezpośrednie" takimi procesami technicznymi, które mogą spowodować awarię, o której mowa w pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy tj. awarię techniczną, z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. W ocenie Sądu okoliczność, że zakres obowiązków pracownika w przedmiotowej sprawie obejmuje tego rodzaju prace, nie została dostatecznie przez organ wykazana.

Rozważając kwestię, czy mamy do czynienia ze sterowaniem takim procesem technicznym, który może spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, trzeba zwrócić uwagę, że pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy stanowi o potencjalnym zagrożeniu spowodowania awarii. Okoliczność, że istnieją rozwiązania mogące ograniczyć skutki awarii nie zmienia tego, że awaria może wystąpić. W środowisku pracy – jak podkreśla Inspektor Pracy - istnieją potencjalne zagrożenia w postaci emisji wolnego chloru z podchlorynu sodu wskutek awarii zbiornika, rurociągów, bądź armatury towarzyszącej, pożaru i wybuchu gazu ziemnego lub wodoru, poparzeń gorącym ługiem sodowym, które zagrażają pracownikom bezpośredniej obsługi. Chlor jest zaliczany do substancji niebezpiecznych (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej Dz. U. Nr 30, poz. 208). Prawdopodobieństwo wystąpienia awarii jest większe im bardziej skomplikowany jest proces produkcji z użyciem niebezpiecznych materiałów. Proces zatężenia ługu sodowego prowadzony jest w temperaturze około 150 stopni. Oznacza to, że w instalacji znajduje się pewien procent ługu sodowego o tej temperaturze. Na węźle sody kaustycznej występuje palny olej grzewczy – dyphil. Wydostanie się go na zewnątrz może spowodować znaczne straty i stanowić zagrożenie bezpieczeństwa pracowników i innych osób znajdujących się w pobliżu. Powoduje to, że istnieje ryzyko wystąpienia eksplozji (ustanowiona została strefa zagrożenia wybuchem). Niebezpieczne substancje znajdują się "w ruchu" tzn. są przetłaczane, cyrkulowane przy pomocy pomp i układu rurociągów. To wszystko powoduje, że niebezpieczeństwo wystąpienia awarii, wbrew poglądom skarżącej Spółki, może nie być abstrakcyjne, a konkretne. Jednakże te poglądy organu winny znaleźć potwierdzenie w ocenie kompetentnych pracowników A.

W punkcie 14 załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych nie chodzi o każdą awarię techniczną. Skutki tej awarii muszą być "poważne". Trudności związane z oceną, czy awaria jest "poważna" czy też nie, wynikają z ocennego charakteru tej przesłanki. Przesłankę tą łatwiej określić w sposób negatywny – nie chodzi tutaj o drobne awarie ograniczone do jednego czy kilku stanowisk pracy. Na ocenę "poważności" awarii będzie decydowało wiele czynników, m.in. rodzaj substancji niebezpiecznej, jej ilość, a nawet warunki atmosferyczne, w tym kierunek wiatru. W innych aktach prawnych rozróżnia się "poważną awarię" i "poważną awarię przemysłową" (art. 3 pkt 23 i pkt 24 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska; Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150; z późn. zm.). Punkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych nie rozróżnia rodzajów awarii, mówi jedynie o awarii technicznej. "Poważność" dotyczy skutków, czyli następstw awarii. Określając pojęcie skutków można pomocniczo odnieść się do treści konwencji z 17 marca 1992 r. w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 129, poz. 1352). Przez "skutki" należy rozumieć bezpośrednie lub pośrednie natychmiastowe lub powstałe po pewnym czasie szkodliwe konsekwencje awarii przemysłowej, w szczególności w odniesieniu do człowieka, flory, fauny, gleby, wody, powietrza, krajobrazu, wzajemnych więzi między poszczególnymi elementami oraz wartości materialnych i dziedzictwa kulturowego. Skutki te muszą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa publicznego.

W prawie administracyjnym podkreśla się, że bezpieczeństwo publiczne oznacza taki stan, w którym ogółowi obywateli, nieoznaczonemu indywidualnie, jak również innym podmiotom, w tym państwu i instytucjom publicznym, nie zagraża żadne niebezpieczeństwo oraz nie zagraża zakłócenie normalnego toku życia społecznego i funkcjonowania instytucji i urządzeń publicznych. Skutki awarii muszą zatem zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo powodować możliwość powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Dla oceny skutków zagrożenia ("poważne") należy przyjmować maksymalne możliwości wystąpienia skutków. Nie chodzi zatem o możliwość powstania awarii technicznej, która może być ograniczona do jednego urządzenia, ale o taką awarię techniczną, której skutki muszą powodować niebezpieczeństwa w większym zakresie niż ograniczone do jednego stanowiska pracy. W tym ostatnim przypadku trudno bowiem mówić o zagrożeniu dla bezpieczeństwa publicznego. Można będzie jednak mówić o takim niebezpieczeństwie, jeżeli wskutek awarii technicznej np. do atmosfery przedostanie się dużą ilość substancji niebezpiecznej. Trudności związane z egzemplifikacją takich sytuacji przemawiają za koniecznością konkretyzacji takiego zagrożenia do konkretnego stanowiska pracy.

W ponownym postępowaniu inspektor pracy uzupełni dokonaną ocenę pracy wykonywanej przez J. P. uwzględniając przedstawioną ocenę prawną treści normatywnej zawartej w pkt 14 załącznika. Ustalenia faktyczne organu powinny opierać się na dowodach, których ocena powinna uwzględniać doświadczenie życiowe, zasady logiki oraz wskazania nauki w szczególności z zakresu techniki. Jeżeli organ uzna, że dla prawidłowej kwalifikacji pracy wykonywanej na stanowisku aparatowego-sterowniczego potrzebne jest dysponowanie wiadomościami specjalnymi, powoła odpowiedniego biegłego w celu wydania właściwej opinii. Potrzebne może okazać się również przeprowadzenie dowodu z protokołu prac Zespołu Zadaniowego oraz Komitetu Sterującego, o których mowa na str. 2 i 3 protokołu kontroli przeprowadzonej u skarżącej przez inspektora pracy na okoliczność dokonanej przez te podmioty kwalifikacji prac wykonywanych na wydziale P-12. Po wyczerpującym ustaleniu stanu faktycznego organy inspekcji orzekną o obowiązku umieszczenia pracownika w stosownej ewidencji albo odmówią nakazania pracodawcy umieszczenia w niej konkretnego pracownika.

Dostrzegając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę uwzględnił i decyzje uchylił. W pkt 2 sentencji wyroku zawarto rozstrzygnięcie wstrzymujące wykonanie zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia wyroku (art. 152 ustawy). Na podstawie art. 200 powołanej ustawy rozstrzygnięto o kosztach postępowania.