Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1265/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 72 par. 1 i 2, art. 40 par. 1 pkt 9, art. 47 par. 1.
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 217-219.
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: par. 11, par. 12, par. 2 pkt 3, par. 13, par. 7 ust. 1.
journal: Dz.U. 2005 nr 258 poz 2169
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r.  w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 listopada 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1858/13 w sprawie ze skargi K. M. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. M. na rzecz Krajowej Rady Notarialnej kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 28 listopada 2013 r. oddalił skargę K. M. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:

pismem z dnia 16 lipca 2012 r. skarżąca wystąpiła do Rady Izby Notarialnej w G. z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Uchwałą z dnia [...] lipca 2012 r. Rada Izby Notarialnej w G. odmówiła skarżącej wydania zaświadczenia.

Pismem z dnia 25 lipca 2012 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższą uchwałę.

Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r. stwierdziła uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. W wyniku wywiedzionej skargi, wyrokiem z dnia 11 lutego 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2070/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] sierpnia 2012 r. stwierdzając, że zażalenie zostało wniesione w terminie.

Objętą skargą uchwałą z dnia [...] maja 2013 r. Krajowa Rada Notarialna utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w G. z dnia [...] lipca 2012 r. Organ wskazał, że skarżąca, uchwałą z dnia 27 listopada 2009 r., została wpisana na listę aplikantów notarialnych, podczas trwania aplikacji odbyła praktyczne szkolenie zawodowe oraz wymagane praktyki sądowe, uczestniczyła w zajęciach szkoleniowych, nie przekroczyła prawem przewidzianego limitu nieobecności oraz że nie uzyskała pozytywnego wyniku z kolokwiom po drugim roku aplikacji i kolokwium poprawkowego, których przeprowadzenie było przewidziane programem aplikacji. W ocenie organu odwoławczego skarżąca nie spełniła obowiązku stałego podnoszenia wiedzy zawodowej, a w konsekwencji nie zaznajomiła się z całokształtem pracy notariusza, co uzasadniało odmowę wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą uchwałę wskazał, że zgodnie z art. 72 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158 ze zm., dalej: p.o.n.), aplikantowi, który odbył aplikację notarialną, o której mowa w § 1 tego przepisu, rada właściwej izby notarialnej wydaje zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Wskazał również, że kwestia odbycia aplikacji została doprecyzowana innymi przepisami ustawy, w tym art. 75 p.o.n., którym upoważniono Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia określającego organizację aplikacji notarialnej. Zgodnie z § 7 ust. 1 w zw. § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2005 r. nr 258, poz. 2169 ze zm.) rada izby notarialnej ustala szczegółowy program zajęć seminaryjnych i ich formę oraz zapewnia zespół wykładowców, zaś dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadza kolokwia i sprawdziany. Krajowa Rada Notarialna uchwałą VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r., uzupełnioną Uchwałą VII/84/2011 z dnia 19 listopada 2011 r., uchwaliła program aplikacji notarialnej. Zgodnie z jej § 6 ust. 1 i 2, w czasie odbywania aplikacji aplikanci składają dwa kolokwia, które mają na celu sprawdzenie ich wiedzy z przedmiotów objętych dotychczasowym szkoleniem.

Sąd I instancji wskazał, że skarżąca wypełniła obowiązek złożenia pierwszego kolokwium. Przystąpiła również do drugiego z obowiązkowych po drugim roku aplikacji kolokwiów uzyskując z niego wynik negatywny, w tym także z kolokwiom poprawkowego. Konsekwencją takiego stanu sprawy, było w ocenie Sądu niedopełnienie przez skarżącą nałożonego na aplikantów przepisami prawa, w tym również programem aplikacji, obowiązku zdobycia niezbędnego wykształcenia, o którym mowa w § 1 ust. 2 Uchwały VII/48/2009. Przywołując art. 74 § 2 p.o.n., zgodnie z którym do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu, Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wywiązawszy się z ciążących na niej obowiązków nie ukończyła aplikacji, a tym samym jej nie odbyła. Wykluczało to w konsekwencji wydanie zaświadczenia jej odbyciu.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

K. M. skargą kasacyjną zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie:

1. prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

- art. 72 § 1 p.o.n. poprzez błędną jego wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że "odbycie aplikacji" polegające na zaznajomieniu aplikanta z całokształtem pracy notariusza i czynnościami sądów należy utożsamiać z koniecznością uzyskania przez niego pozytywnej oceny z kolokwiów i sprawdzianów;

- art. 72 § 2 p.o.n. poprzez błędną jego wykładnię prowadząca do przyjęcia, że skarżąca nie spełnia przesłanek przewidzianych tym przepisem;

- art. 75 p.o.n. w zw. z § 7 ust. 1 w zw. z § 13 rozporządzenia o organizacji aplikacji notarialnej polegające na błędnym rozumieniu treści art. 75 ustawy poprzez uznanie, że spełnienie warunku w postaci pozytywnego zaliczenia kolokwium stanowi przesłankę zrealizowania programu aplikacji, co dopiero może stanowić o "odbyciu aplikacji" i wydaniu zaświadczenia potwierdzającego ten stan rzeczy;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 217 oraz art. 218 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na skutek przyjęcia, że na etapie podejmowania przez Radę Izby Notarialnej uchwały w przedmiocie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji – jest ona uprawniona do rozstrzygania czy aplikant odbył aplikację w rozumieniu art. 72 p.o.n. w kontekście weryfikowania na tym etapie okoliczności przyswojenia wiedzy wymaganej programem szkolenia.

Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i rozpoznanie sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie wniosła ponadto o przedstawienie składowi siedmiu Sędziów NSA budzącego poważne wątpliwości zagadnienia prawnego polegającego na rozstrzygnięciu "czy na gruncie przepisów Prawo o notariacie oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej pojęcie "odbycie aplikacji" oznacza wywiązanie się przez aplikanta z ciążących na nim obowiązków przewidzianych programem aplikacji, czyli wskazanie się wiedzą (znajomością) materiału objętego kolokwium i czy negatywna ocena tak rozumianego obowiązku poprzez uznanie, iż aplikant notarialny nie odbył aplikacji wobec niezaliczenia kolokwium może skutkować odmową wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej, przy uwzględnieniu, iż zaświadczenie to jest jedynie aktem wiedzy, a nie woli organu i nie może rozstrzygać żadnej sprawy ani kształtować bezpośrednio stosunku prawnego?".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Mając na uwadze podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty oraz przedmiot sprawy administracyjnej poddanej kontroli sądu administracyjnego wskazać na wstępie należy, że ustawa – Prawo o notariacie wymaga potwierdzenia odbycia aplikacji notarialnej w formie zaświadczenia wydanego przez radę właściwej izby notarialnej (art. 72 § 2). Zaświadczenie jest według przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.), zgodnie z jej art. 217-219, dokumentem urzędowym, potwierdzającym określone fakty lub stan prawny, służące ustaleniu praw lub obowiązków osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Powołana ustawa przewiduje, że postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia może zakończyć się również odmową wydania zaświadczenia, jeżeli w toku postępowania nie zostanie potwierdzone istnienie faktu lub stanu prawnego, którego dotyczy zaświadczenie (art. 219 k.p.a.). Wyjątkowo na organie spoczywa obowiązek wydania zaświadczenia, w przypadkach określonych w art. 218 § 1 k.p.a. Wówczas, gdy dotyczy to potwierdzenia faktów lub stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów, bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Chodzi, zatem o fakty dające się prosto i obiektywnie zweryfikować i potwierdzić za pomocą posiadanej przez organ dokumentacji. Podkreślenia wymaga, że pojęcie faktu w prawie ma szerokie znaczenie. Nie ogranicza się jedynie do prostych faktów, stanowiących element obiektywnie istniejącej rzeczywistości. Ustalanie faktów może również wymagać dokonania ocen lub odniesienia rzeczywistych stanów lub zachowań do treści określonych przepisów prawnych (szerzej J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988, s. 177 i nast.).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku odbycia aplikacji notarialnej. Stwierdzenie faktu odbycia aplikacji notarialnej nie polega, bowiem na stwierdzeniu faktu prostego i oczywistego, nie jest możliwe bez dokonania pewnych ocen stanu faktycznego, przeprowadzonych na podstawie przepisów ustawy, określających, na czym ta aplikacja polega. Wymaga porównania wielu elementów zachowań aplikanta z treścią odpowiednich przepisów prawa zaś tego rodzaju zabiegi interpretacyjne nie gwarantują jednoznacznego rezultatu. W piśmiennictwie przyjmuje się, że jeżeli okoliczności faktyczne są niejasne i sporne i w związku z tym ich potwierdzenie wymaga odpowiedniego rozstrzygnięcia, odpowiednią formą potwierdzenia jest decyzja deklaratoryjna organu (M. Jaśkowska, Komentarz do art. 217 k.p.a., Lex i podana tam literatura). Ustawodawca przyjął jednak, że odbycie aplikacji notarialnej potwierdza się zaświadczeniem, a nie decyzją administracyjną. Ze względu na takie rozstrzygnięcie ustawodawcy poglądy na temat faktów potwierdzanych zaświadczeniem nie uprawniają do wniosku, że zaświadczenie, o którym mowa w art. 72 § 2 p.o.n. może dotyczyć tylko oczywistych, nie budzących wątpliwości okoliczności związanych z aplikacją notarialną. To jakie fakty nadają się co do zasady do potwierdzenia w trybie zaświadczenia nie może przesądzać o rozumieniu odbycia aplikacji notarialnej, o którym mowa w art. 72 § 2 p.o.n.

Jakby nie ograniczać rozumienia "odbycia aplikacji" notarialnej, sprowadzając je do prostych zachowań aplikanta, polegających jedynie np. na jego obecności na szkoleniach i praktykach objętych programem aplikacji, to i tak nie da się wykluczyć, że tych wymagań aplikant nie dopełni. Może nie odbyć tej minimalistycznie rozumianej aplikacji, co musi pociągać za sobą odmowę wydania mu zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Na gruncie regulacji prawnej dotyczącej odbywania aplikacji notarialnej nie da się więc wykluczyć całkowicie możliwości odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, nawet jeżeli ustawa - Prawo o notariacie nie przewiduje odpowiednich regulacji dotyczących wprost skutków tej odmowy. Ustawową podstawę do odmowy wydania takiego zaświadczenia daje oczywiście przepis art. 219 k.p.a. To zaś czy na tej podstawie jest dopuszczalna odmowa wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej z powodu niezaliczenia kolokwium zależy od stanowiska co do tego, jak na gruncie obowiązujących przepisów prawnych należy rozumieć aplikację notarialną i co za tym idzie – kiedy można mówić o odbyciu tej aplikacji.

Podzielić przy tym należy pogląd NSA wyrażany już wielokrotnie w sprawach tego rodzaju, że aplikacja notarialna nie polega wyłącznie na praktyce aplikanta u notariusza i w sądach. Przepis art. 72 § 1 p.o.n. nie określa precyzyjnie i wyczerpująco przebiegu aplikacji i związanych z tym obowiązków aplikanta. Aplikacja notarialna nie jest jednak tylko przyuczeniem do wykonywania zawodu notariusza. Poza praktycznymi zajęciami aplikanta aplikacja obejmuje również dokształcanie, uzupełnianie wiedzy prawniczej na zajęciach teoretycznych organizowanych przez radę izby notarialnej na podstawie programu ustalonego przez Krajową Radę Notarialną na mocy upoważnienia ustawowego zawartego w art. 40 § 1 pkt 9 ustawy. O dokształcaniu jako elemencie aplikacji notarialnej stanowią również przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. W § 11 i 12 rozporządzenia przewidziano zajęcia seminaryjne dla aplikantów ustalając jednocześnie zakres przedmiotów objętych tymi zajęciami. W świetle tak zakreślonego w przepisach powszechnie obowiązujących wiążącego aplikanta programu aplikacji nie można twierdzić, że aplikacja polega na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza wyłącznie w drodze szkolenia u notariusza i w sądach, bądź też, że aplikacja obejmuje co prawda szkolenie teoretyczne, ale nie ma ono znaczenia z punktu widzenia "zaliczenia" aplikacji, a więc oceny, czy aplikant odbył aplikację. Z przepisów prawnych dotyczących aplikacji notarialnej wynika również, że odbycie aplikacji notarialnej nie oznacza samej obecności na aplikacji, prowadzonych w jej ramach zajęciach objętych programem, przez okres przewidziany ustawą. Aplikacja nie sprowadza się do obowiązków organizatora aplikacji, polegających na zapewnieniu aplikantowi możliwości zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza. Obowiązek zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza spoczywa bowiem na aplikancie. Użycie przez ustawodawcę czasownika "zaznajomienie się" w trybie dokonanym może wskazywać, że nie odbył aplikacji notarialnej ten, kto będąc formalnie na aplikacji nie zaznajomił się (...), czyli nie posiadł wiedzy i umiejętności koniecznych do wykonywania zawodu notariusza. O traktowaniu przez prawodawcę odbycia aplikacji notarialnej jako zadania do wykonania, polegającego na zdobyciu określonej wiedzy i umiejętności i w konsekwencji przyjęciu, że odbycie aplikacji jest warunkowane osiągnięciem tego rezultatu, nie zaś bierną tylko obecnością na aplikacji, świadczą również przepisy przywołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. W jego § 2 pkt 3 nałożono na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej. Przepis § 13 dawał natomiast radzie izby notarialnej kompetencje do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie. Te kompetencje izby notarialnej i obowiązki aplikanta związane z odbywaniem aplikacji zostały rozwinięte w uchwale VII/48/2009 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej (wraz ze zmianami wprowadzonymi uchwałą z dnia 19 listopada 2011 r., nr VII/84/2011). W § 1 pkt 2 uchwały postanowiono, że aplikanci zdobywają wykształcenie uczestnicząc w organizowanym dla nich szkoleniu. Przede wszystkim jednak, że wykonanie przez aplikanta obowiązków objętych tym programem uprawnia go do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Mocą tej uchwały postanowiono również, że w czasie odbywania aplikacji notarialnej aplikanci składają dwa kolokwia mające na celu sprawdzenie ich wiedzy z przedmiotów objętych dotychczasowym szkoleniem (§ 6 ust. 1). Od decyzji komisji o wyniku kolokwium aplikantowi przysługuje odwołanie do rady właściwej izby notarialnej, a w razie negatywnego wyniku aplikant powtarza kolokwium (§ 6 ust. 15 i 16 uchwały). Uchwały KRN w sprawie programu aplikacji notarialnej podejmowane na podstawie upoważnienia ustawowego, mają charakter wiążących przepisów prawa korporacyjnego. Podlegają jedynie kontroli Sądu Najwyższego z punktu widzenia legalności (art. 47 § 1 ustawy). Istotnym jest również, że uchwała KRN w sprawie programu aplikacji notarialnej została podjęta na podstawie art. 40 § 1 pkt 9 p.o.n., nie zaś w oparciu o § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Przepis art. 40 § 1 pkt 9 p.o.n. daje KRN kompetencje do ustalania programu aplikacji notarialnej oraz nadzoru nad szkoleniem aplikantów. Nie ulega także wątpliwości, że z językowego punktu widzenia ustalanie programu aplikacji jest elementem jej organizacji. W zakresie ustalania programu mieści się bowiem zarówno ustalanie zagadnień objętych programem, jak i porządku oraz sposobów prezentowania tych treści, w tym sposobów weryfikowania ich przyswajania przez osoby uczestniczące w programie. Skoro program to ustalony porządek realizacji określonego przedsięwzięcia, układ zamierzonych czynności i działań służący realizacji celów założonych w tym przedsięwzięciu to nie ma podstaw do zawężania pojęcia programu aplikacji wyłącznie do ustaleń dotyczących zakresu wiedzy przekazywanej na aplikacji w ramach prowadzonych w jej trakcie zajęć.

Zwrócić również należy uwagę na poglądy Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego co do kompetencji organów samorządu notarialnego w zakresie organizacji aplikacji notarialnej odnoszące się również do ustalania przez KRN na podstawie art. 40 § 1 pkt 9 p.o.n. programu aplikacji notarialnej, stanowiącego element organizacji aplikacji.

Nieuzasadnione jest wobec powyższych wywodów stanowisko, że szkolenie podczas aplikacji obejmuje zaznajomienie się aplikanta z całokształtem pracy notariusza oraz z czynnościami sądów, rozumiane wyłącznie jako praktyka u notariusza i praktyka w sądach i to zaznajomienie jest nieweryfikowalne podczas aplikacji, w żadnym jednak razie taka weryfikacja w formie kolokwiów, przewidzianych w § 13 omawianego rozporządzenia i w uchwale KRN nr VII/48/2009 nie ma znaczenia dla stwierdzenia, czy aplikant odbył aplikację notarialną. Błędnym jest także przekonanie, iż negatywny wynik kolokwium albo nieprzystąpienie do kolokwium nie może być podstawą odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Pogląd o "niewiążącym" charakterze wyniku kolokwium stoi w wyraźnej sprzeczności z § 1 pkt 2 uchwały KRN nr VII/48/2009 – niezakwestionowanego we właściwym trybie aktu prawa korporacyjnego, który uzależnia wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji od wykonania przez aplikanta obowiązków objętych programem aplikacji. W świetle tego programu nie ulega natomiast wątpliwości, że złożenie w czasie odbywania aplikacji dwóch kolokwiów należy do obowiązków aplikanta (§ 6 ust. 1 – 3 uchwały). W tym względzie wskazać należy na stanowisko prezentowane przez NSA, mające oparcie w przytoczonych przepisach prawa powszechnie obowiązującego (ustawy Prawo o notariacie i rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r.) odnoszące się do znaczenia pojęcia aplikacji notarialnej i odbycia tejże aplikacji. Jeżeli bowiem celem aplikacji jest rozumiane skutkowo zaznajomienie się z określonym kwantum wiedzy niezbędnej w zawodzie notariusza, to po pierwsze – jest niezbędne sprawdzenie tej wiedzy aplikanta, po drugie – jest zasadne uzależnienie stwierdzenia odbycia aplikacji od wyniku tego sprawdzenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, zgodnie z którym odbycie aplikacji notarialnej nie polega wyłącznie na zaznajomieniu się z programem szkolenia przez samo uczestniczenie w zajęciach szkoleniowych, lecz oznacza obowiązek przyswojenia sobie określonej wiedzy i umiejętności tym programem objętych, jest zgodne z ustawowo przypisaną aplikacji notarialnej funkcją podstawowego sposobu przygotowania do wykonywania tego zawodu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu, że ostatecznym kryterium przydatności do zawodu notariusza jest egzamin notarialny. Nie można bowiem mylić dwóch rzeczy, a mianowicie przygotowania do zawodu i sprawdzenia tego przygotowania. Tak więc, jak nie można zastąpić egzaminu notarialnego samą aplikacją notarialną, nie można aplikacji zastąpić egzaminem notarialnym. Ustawodawca wprowadzając dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i przewidując jedynie na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych, podkreśla, że zarówno ważny jest stan przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób dochodzenia do tej wiedzy. Gdyby było inaczej, aplikacja notarialna, rozumiana w szczególności tylko jako możliwość uczestniczenia w zajęciach programowych byłaby zbędna. Za zbędne należałoby również uznać inne wymagania kwalifikacyjne, stawiane kandydatom dopuszczonym do egzaminu notarialnego bez odbycia aplikacji notarialnej. W takiej sytuacji wystarczyłby jedynie egzamin notarialny jako ostateczne i zarazem dostateczne kryterium przydatności do zawodu notariusza.

Błędny jest wobec tego zarzut naruszenia art. 72 § 1 i 2 p.o.n., gdyż co wynika z przytoczonych przepisów ustawy rozporządzenia oraz uchwały dotyczącej programu aplikacji, aplikacja to nie tylko samo uczestniczenie w szkoleniu przez okres jej trwania, ale również proces szkolenia, który ma przynieść określony efekt w postaci zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami określonych sądów. Konieczność ustalenia, że ten efekt został osiągnięty, wymaga weryfikacji wiedzy i umiejętności aplikanta. Ustawową podstawę do takiej weryfikacji daje art. 40 § 1 pkt 9 p.o.n. Kolokwia i sprawdziany służące weryfikacji postępów w szkoleniu nie stanowią więc osobnej, nie przewidzianej w ustawie przesłanki odbycia aplikacji notarialnej lecz są jedynie środkiem dowodowym, umożliwiającym stwierdzenie, że aplikant zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami sądów.

Niezasadnym wobec tego jest również zarzut naruszenia art. 75 p.o.n. w związku z § 7 ust. 1 i § 13 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, jak bowiem wskazano, pozytywne zaliczenie kolokwium, zgodnie zaś z przywołanymi przepisami i uchwałą określającą plan aplikacji, dwoma kolokwiami, jest okolicznością mająca wpływ na realizację programu aplikacji, przede wszystkim zmierzającą do sprawdzenia przygotowania aplikanta do pełnienia zawodu oraz stanowi przesłankę zezwalająca na stwierdzenie odbycia aplikacji przez aplikanta, co w konsekwencji prowadzi do możliwości uzyskania przez niego zaświadczenia potwierdzającego taki stan i zezwalającego na przystąpienie do egzaminu notarialnego.

Przytoczone wywody dotyczące rozumienia pojęcia "odbycia aplikacji" również w aspekcie nałożonych na aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem i poszerzaniem wiedzy oraz sposobem weryfikacji tejże wiedzy, ciążącym na organach notarialnych prowadzących aplikację przed przystąpieniem aplikantów do egzaminu końcowego, czynią niezasadnym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 217 i art. 218 § 1 k.p.a. Skoro, bowiem zgodnie z art. 72 § 2 p.o.n. wydanie zaświadczenia uzależnione jest od odbycia przez aplikanta aplikacji notarialnej, to organ przed wydaniem takiego zaświadczenia zobowiązany jest do ustalenia czy istotnie aplikant odbył tą aplikację zgodnie z przepisami ustawy, rozporządzenia oraz programu aplikacji ustalonego w uchwale i określonymi w nich wymogami.

Motywy orzeczenia Sąd I instancji oraz wywiedziona w związku z jego kontrolą ocena Naczelnego Sądu Administracyjnego, przede wszystkim rozumienia pojęcia odbycia aplikacji notarialnej w świetle obowiązujących przepisów, ustawy – Prawo o notariacie i związanych z nią rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej oraz uchwały nr VII/48/2009 ustalającej program aplikacji notarialnej, nie budzi wątpliwości co do ciążących na aplikancie obowiązków i powinności jakie musi spełnić, umożliwiających mu uzyskanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej i w konsekwencji przystąpienie do egzaminu końcowego. Czyni to niecelowym wniosek skarżącej o przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu Sędziów budzącego poważne wątpliwości zagadnienia prawnego sformułowanego we wnioskach wywiedzionej skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach, w punkcie 2 sentencji, orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).