Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 783/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Dnia 20 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. decyzją z [...] sierpnia 2017 r. po rozpatrzeniu odwołania spółki X Sp. z o.o. (dalej: "strona", "producent rolny") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] września 2016 r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2015 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] czerwca 2015 r. strona, reprezentowana przez A. J., wystąpiła z wnioskiem o przyznanie kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015. We wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne o numerach [...], [...] oraz [...] położone w województwie [...], powiat [...], gmina [...]. Gospodarstwo zostało objęte kontrolami również w zakresie tworzenia sztucznych warunków.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] września 2016 r. odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2015.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że spółka X uczestniczyła w procesie tworzenia sztucznych warunków w celu maksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności w różnych schematach pomocowych. W grupie tej poza stroną był M. K. oraz R. K., K. K., K. L., A. J., T. K., B. M., H. C., D. G., S. S., J. P. oraz szereg spółek z ograniczoną odpowiedzialnością utworzonych przez te osoby. W ocenie organu gospodarstwa tych podmiotów były ze sobą powiązane ekonomicznie, osobowo i organizacyjnie. Wskazane osoby zarządzały wzajemnie swoimi gospodarstwami rolnymi oraz gospodarstwami należącymi do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością tworzonych przez te osoby w różnych konfiguracjach osobowych i w różnym czasie – w tym spółki X – oraz działkami ewidencyjnymi wskazywanymi do dopłat przez D. G..

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne pomiędzy M. K., R. K., K. K., S. S., J. P., D. G., T. K., Gospodarstwem Rolnym [...] oraz szeregiem spółek z ograniczoną odpowiedzialnością – [...], [...], [...], [...], [...], X, [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...].

Spółka X Sp. z o.o. powstała w 2009 roku, jednak od 2016 roku wstrzymała prowadzenie działalności rolniczej, co wynikło z zachwiania jej płynności finansowej, spotęgowanego brakiem uzyskania wsparcia z Europejskiego Funduszu Wsparcia Rozwoju Obszarów Wiejskich. Podmiot ten miał stanowić wspólny projekt udziałowców w branży rolniczo-ekologicznej na dzierżawionych gruntach. Podobnie jak spółka [...] strona powstała tylko w celu przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego po dzierżawcy J. S., syn A. S., którzy wydzierżawiali grunty od rodziny [...] i nie wywiązywali się z obowiązku płatności czynszu dzierżawnego z tytułu zawartych umów dzierżawy. Spółka poszukiwała również gruntów do zakupu, aby móc się rozwijać, tworzyć miejsca pracy, nabywać maszyny i sprzęt rolniczy wspomagający obraną produkcję roślinną. Jednostka ta prowadziła gospodarstwo rolne w oparciu o dzierżawę gruntów. Grunty zostały wydzierżawione w 2013 roku od M. K. na czas określony, natomiast warunkiem dzierżawy była coroczna zapłata czynszu i prowadzenie na gruntach prawidłowej gospodarki rolnej. W 2015 roku spółka posiadała i użytkowała grunty, które przestały być własnością uprzedniego wydzierżawiającego. Osobą wykonującą zabiegi agrotechniczne na deklarowanych gruntach był A. S. – właściciel lokalnego gospodarstwa rolnego (umowa barterowa z [...] maja 2015 r.). W spółce nie byli zatrudnienie pracownicy, nie posiadała ona parku maszynowego korzystając z wyspecjalizowanych usługodawców lub okolicznych rolników indywidualnych na zasadzie współpracy. Przedłożyła ona także fakturę VAT z [...] czerwca 2015 r. dotyczącą zakupu gryki ekologicznej.

Organ odwoławczy wskazał w dalszej kolejności na przesłanki uzasadniające tezę o stworzeniu sztucznych warunków: - powiązania osobowo-kapitałowe pomiędzy powyższymi osobami i spółkami (funkcję prezesa zarządu w spółce X pełnił M. K., natomiast jej wspólnikami byli M. K., R. K. i K. L.; strategiczne decyzje w spółce podejmował prezes zarządu w konsultacjach z udziałowcami oraz ekspertami rolniczymi; ponadto występował wspólny pełnomocnik podmiotów tworzących sztuczne warunki A. J.); - przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami (w tym m.in. część działek ewidencyjnych deklarowanych w latach poprzednich przez spółkę X deklarowane były w kolejnych latach przez spółkę [...]) – grunty te leżały często w różnych województwach, wobec czego proceder ich przekazywania nie miał uzasadnienia ekonomiczno-technologicznego; z kolei na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne (nie było naturalnych granic między działkami); - użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników (spółki w tym X nie ponosiły kosztów związanych z zatrudnieniem pracowników, wypłatą wynagrodzeń, czy płatnościami za ubezpieczenie społeczne; działalność opierała się przede wszystkim na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych – umowa barterowa zawarta przez spółkę X Sp. z o.o., w której imieniu działał M. K., w dniu [...] maja 2015 r. z A. S. na wykoszenie działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...]); - powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. podniósł, że kreowanie sztucznych warunków przez podmioty ujęte w powyższych rozważaniach nastąpiło w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania

w ramach płatności. Podkreślił jednocześnie, że nie zarzuca braku istnienia tych podmiotów, lecz podważa ich samodzielność i odrębność w stosunku do podmiotów pozostałych. W ocenie organu ARiMR wzajemne współdziałanie osób w różnych konfiguracjach osobowych przejawiające się tworzeniem nowych podmiotów, zakupem gruntów, ich przekazywaniem itd. miało na celu uniknięcie degresywności płatności bądź limitów powierzchniowych.

Jak wynika z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. W ocenie organu ARiMR, wszelkie płatności, o które ubiegał się odwołujący i powiązane podmioty uznać trzeba za korzyści uzyskane w wyniku tworzenia sztucznych warunków, stąd konieczność ich odmówienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca spółka wniosła o stwierdzenie jej nieważności lub o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie: 1) art. 15 K.p.a. przez wydanie decyzji z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, albowiem postępowanie dowodowe organu II instancji było zbyt rozległe i wyręczało w działaniu organ I instancji, a ponadto postępowanie II instancyjne było prowadzone w szerszym zakresie niż postępowanie organu I instancji; 2) art. 21 ust. 1 pkt. 2 i ust. 3 in fine ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 przez odwrócenie ciężaru dowodu i rażące błędy w ustaleniach faktycznych; 3) art. 21 ust. 1 pkt. 2 powyższej ustawy w zw. z art. 80 K.p.a. przez przyjęcie za podstawę decyzji stanu faktycznego sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym sprawy oraz z zasadami swobodnej oceny dowodów; 4) art. 107 § 3 i § 1 ust. 6 K.p.a. przez niewskazanie w decyzji na jakiej podstawie uznano powiązania między analizowanymi podmiotami za uzasadniające postawienie tezy o tworzeniu sztucznych warunków; 5) art. 89 § 1 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej; 6) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 oraz pkt. 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 przez ich nieprawidłowe zastosowanie i wykładnię; 7) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom ) nr 2988/95, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 i pkt. 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia 73/2009; 8) art. 36 lit. a ppkt. iv i art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005; 9) art. 4 ust. 1 lit. 6 rozporządzenia nr 1307/2013.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P.

w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z [...] sierpnia 2017 r. nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Brak jest także podstaw do stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Istota sporu do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżąca spółka wespół ze wskazanymi przez organ ARiMR podmiotami sztucznie stworzyła warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Spór w rozważanym zakresie powstał odnośnie dochodzonych w roku 2015 przez skarżącą, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, kontynuacyjnych płatności rolnośrodowiskowych. Organ ARiMR przyjął, że płatności te uznać trzeba za korzyść uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje – w ocenie tego organu – konieczność odmowy ich przyznania.

W tym miejscu wskazać trzeba na podstawy prawne przyznawania wnioskowanych przez skarżącą płatności.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.; dalej: "rozporządzenie krajowe") płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm.; dalej: "rozporządzenie 1307/2013"), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1307/2013, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE Seria L z 2005 r. Nr 277, poz. 1 ze zm.; dalej: "rozporządzenie 1698/2005"), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1307/2013 gospodarstwo rolne oznacza jednostkę wykorzystywaną do działalności rolniczej i zarządzaną przez rolnika, a sama działalność rolnicza (ust. 1 lit. c) obejmuje m. in. uprawę produktów rolnych i utrzymywanie użytków rolnych w stanie nadającym się do uprawy.

Płatność rolnośrodowiskowa przyznawana do działek rolnych, o czym stanowi już § 13a ust. 1 pkt 2 rozporządzenia krajowego, przysługuje do powierzchni działek rolnych położonych na obszarze objętym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów lub ich wariantów oraz objętych obszarem zatwierdzonym, z tym że w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia krajowego (rolnictwo ekologiczne – przyp. tut. Sądu) w zakresie wariantu: a) pierwszego, drugiego, piątego i szóstego – nie większej jednak niż 30 ha, b) trzeciego i czwartego – nie większej jednak niż 15 ha, c) siódmego, ósmego, dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego – nie większej jednak niż 10 ha. Jak wynika już natomiast z § 20 ust. 2 rozporządzenia krajowego w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości: 1) w przypadku wariantu pierwszego i drugiego: a) 100% stawki płatności – za powierzchnię od 0,1 ha do 20 ha, b) 50% stawki płatności – za powierzchnię powyżej 20 do 30 ha; 2) w przypadku wariantu piątego i szóstego: a) 100% stawki płatności – za powierzchnię od 0,1 ha do 15 ha, b) 50% stawki płatności – za powierzchnię powyżej 15 do 30 ha.

Przechodząc do rozważań nad kwestią zastosowania przez organ ARiMR,

w ramach kontrolowanej sprawy, klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa, zwrócić należy uwagę na to, że klauzula ta ujęta została w przepisach unijnych. Stosownie do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1306/2013") bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Omawiana obecnie problematyka obchodzenia prawa była przedmiotem szerszych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 Kefalas i in., dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa sięgnąć trzeba do w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12 Słynczewa siła (CURIA), który odnosi się do art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 – to jest przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia 1306/2013 – a zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

W wyroku w sprawie C-434/12 Trybunał stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny; pkt 29 cytowanego wyroku, zob. także wyrok TSUE z 21 lipca 2005 r., w sprawie C-515/03 Eichsfelder Schlachtbetrieb, pkt 39, CURIA). Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc

w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42, zob. także wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., w sprawie C-255/02 Halifax, pkt 75, CURIA).

Przenosząc powyższe twierdzenia na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, co następuje.

Nie budzi żadnych wątpliwości wyczerpanie przez skarżącą, działającą wespół z podmiotami wskazanymi przez organ ARiMR, przesłanek z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem płatności rolnośrodowiskowych. Chociaż skarżąca ubiegając się o te płatności formalnie spełniła wymogi do ich uzyskania, okoliczności te zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tychże płatności. W tym względzie organ ARiMR prawidłowo uznał, mając na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżąca oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy doszło do próby dostosowania wzajemnych relacji pomiędzy wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Podmioty te pomimo istnienia pomiędzy nimi wykazanych przez organ ARiMR powiązań, zwłaszcza o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym, wystąpiły do ARiMR z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2015, działając formalnie jako samodzielni rolnicy.

W celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności dla skarżącej organ II instancji był zobowiązany do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał bardzo szczegółowo na liczne powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne pomiędzy M. K., R. K., K. K., S. S., J. P., D. G., T. K., Gospodarstwem Rolnym [...] oraz szeregiem spółek z ograniczoną odpowiedzialnością ([...], [...], [...], [...], [...], X, [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]).

Zdaniem Sądu organ w uzasadnieniu decyzji wskazał prawidłowo i wyczerpująco na przesłanki uzasadniające tezy o tworzeniu sztucznych warunków: - powiązania osobowo-kapitałowe pomiędzy powyższymi osobami i spółkami (funkcję prezesa zarządu w spółce X pełnił M. K., natomiast jej wspólnikami byli M. K., R. K. i K. L.; strategiczne decyzje w spółce podejmował prezes zarządu w konsultacjach z udziałowcami oraz ekspertami rolniczymi; ponadto występował wspólny pełnomocnik podmiotów tworzących sztuczne warunki A. J.); - przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami (w tym m.in. część działek ewidencyjnych deklarowanych w latach poprzednich przez spółkę X deklarowane były w kolejnych latach przez spółkę [...]) – grunty te leżały często w różnych województwach, wobec czego proceder ich przekazywania nie miał uzasadnienia ekonomiczno-technologicznego; z kolei na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne (nie było naturalnych granic między działkami); - użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów, zatrudnianie pracowników (spółki w tym X nie ponosiły kosztów związanych z zatrudnieniem pracowników, wypłatą wynagrodzeń, czy płatnościami za ubezpieczenie społeczne; działalność opierała się przede wszystkim na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych – umowa barterowa zawarta przez spółkę X Sp. z o.o., w której imieniu działał M. K., w dniu [...] maja 2015 r. z A. S. na wykoszenie działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...]); - powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych.

Odnośnie skarżącej spółki organ ARiMR wskazał ponadto m. in. że powstała ona w 2009 roku. Spółka ta miał stanowić wspólny projekt udziałowców w branży rolniczo-ekologicznej na dzierżawionych gruntach. Podobnie jak spółka [...] skarżąca powstała tylko w celu przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego po dzierżawcy J. S., syn A. S., którzy wydzierżawiali grunty od rodziny [...] i nie wywiązywali się z obowiązku płatności czynszu dzierżawnego z tytułu zawartych umów dzierżawy. Skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne w oparciu o dzierżawę gruntów. Grunty zostały wydzierżawione w 2013 roku od M. K. na czas określony, natomiast warunkiem dzierżawy była coroczna zapłata czynszu i prowadzenie na gruntach prawidłowej gospodarki rolnej. Od 2016 roku skarżąca wstrzymała prowadzenie działalności rolniczej, co wynikło z zachwiania jej płynności finansowej, spotęgowanego brakiem uzyskania wsparcia z Europejskiego Funduszu Wsparcia Rozwoju Obszarów Wiejskich.

W ocenie Sądu prawidłowe i niezbędne ustalenia organu ARiMR odnosiły się do powiązań kapitałowych, rodzinnych oraz osobowych wskazanej powyżej grupy podmiotów, w tym udziału poszczególnych osób w spółkach prawa handlowego. Skarżąca spółka wydzierżawiała grunty rolne od M. K., który był jednocześnie prezesem jej zarządu, to jest osobą działającą w jej imieniu i podejmującą wobec niej strategiczne decyzje, jak i jej wspólnikiem obok spokrewnionych z nim osób R. K. i K. L.. Wykazywanym celem powstania tejże spółki było przy tym wyłącznie uzyskanie stosownych płatności. Zauważyć jednocześnie trzeba, że wskazane osoby M. K., R. K. i K. L. byli wspólnikami także w innych spółkach – ujętych przez organ ARiMR w ramy wykazanych sztucznych warunków – w tym w: [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., z kolei sam M. K. był również prezesem zarządu m.in. w: [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., czy w [...] Sp. z o.o. Wspólnym pełnomocnikiem wielu powyższych podmiotów był A. J., powiązany z wieloma spółkami. Organ w uzasadnieniu szczegółowo przeanalizował powiązania pomiędzy tymi podmiotami i odniósł je konkretnie do pobieranych płatności.

W uzasadnieniu decyzji organu II instancji powoływano się wielokrotnie na wyjaśnienia M. K., w tym składane w imieniu skarżącej spółki, dotyczące podejmowanej działalności rolniczej, kwestii pracowników czy parku maszynowego.

W tym kontekście należy uznać, że chociaż skarżąca spółka formalnie istniała (wskazują na to okoliczności akcentowane przez skarżącą, jak zwłaszcza nadanie jej formy spółki prawa handlowego ze wszelkimi wynikającymi stąd konsekwencjami, także prawnymi) i formalnie podejmowała działalność rolniczą (wydzierżawienie gruntów rolnych, zawarcie umowy barterowej), to miało to w istocie charakter pozorny, a celem wyodrębnienia skarżącej spółki było jedynie pozyskanie większej kwoty płatności przez osoby, które w rzeczywistości dysponowały gruntami rolnymi. Właściciele gospodarstwa rolnego o dużym areale ubiegający się o dopłaty uzyskują je w ograniczonym zakresie bądź jedynie do określonego areału bowiem, co powyżej zostało wykazane, zastosowanie znajdą stawki degresywne i limity powierzchniowe. Tymczasem zawierając fikcyjne umowy dzierżawy, uzyskują z tego tytułu rzekomy czynsz, który de facto pochodzi z uzyskanych przez rzekomego dzierżawcę dopłat, co pozwala pominąć wskazane prawne ich ograniczenia.

Powyższe okoliczności faktyczne w sposób jednoznaczny potwierdzają stworzenie sztucznych warunków pomiędzy skarżącą spółką a wskazanymi w obszernym uzasadnieniu organu II instancji podmiotami.

Nie budzi wątpliwości, że stworzenie powyższych sztucznych warunków pozostaje w sprzeczności z celami płatności rolnośrodowiskowych.

Powyższe pozwala bez cienia wątpliwości stwierdzić, co prawidłowo uczynił zresztą organ ARiMR, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja płatności była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz nadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym.

Tym samym wykazane zostało przez organ, że miały miejsce elementy obiektywne i subiektywne świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności (zgodnie z treścią wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie [...]). Wskazane bowiem przez organ okoliczności: - powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami); - formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane (prawnie, organizacyjnie, ekonomicznie itd.); - pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat; - faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez grupę osób; - położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami – świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego wynika ponadto, że działania te miały powodować uniknięcie zastosowania stawek degresywnych.

W powyższym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi ARiMR naruszenia art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 89 § 1, czy art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz przepisów prawa materialnego wskazywanych w skardze. Skorzystanie przez organ ARiMR z kompetencji do zastosowania sankcji wykluczenia z systemu płatności na dany rok nie narusza szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, jak chce tego skarżąca spółka.

Odnośnie przeprowadzonego postępowania wskazać dodatkowo trzeba, że postępowanie administracyjne w sprawach dotyczących przyznania płatności cechuje się istotnymi odmiennościami, które korespondują z wymogami prawa europejskiego, co do weryfikacji uprawnień do otrzymania płatności rolniczych. Przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego stosuje się w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności w zakresie w jakim przepisy nie stanowią inaczej (art. 21 ust. 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów wiejskich na lata 2007-2013, tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm., dalej: "u.w.r.o.w."). W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy, o czym stanowi już art. 21 ust. 2 u.w.r.o.w., organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 u.w.r.o.w.).

Organ ARiMR z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył tak zgromadzony materiał dowodowy, w tym ten dostarczony przez skarżącą, a na podstawie jego całokształtu ocenił wskazane powyżej okoliczności faktyczne, co przedstawił w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W uzasadnieniu tym organ powołał materiał dowodowy, a przyjęte ustalenia faktyczne opatrzył argumentacją dotyczącą wiarygodności i mocy dowodowej. Organ przytoczył także przepisy prawne istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, wyjaśnił podstawę prawną wydanej decyzji, w tym zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Ocena organu ARiMR w omawianym zakresie jest racjonalna, logiczna i spójna, a co najważniejsze znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Skarga i zawarte w niej twierdzenia stanowią w istocie wyłącznie polemikę z tak dokonaną oceną, jednakże przez sam fakt niezgadzania się z nią przez skarżącą spółkę nie można wysnuć wniosku o istotnym naruszeniu przez organ ARiMR przepisów procesowych w rozważanym zakresie.

W ocenie Sądu brak jest także podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów prawa ustanawiających zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz określających prawo do obrony w postępowaniu administracyjnym.

Uzupełniające postępowanie dowodowe przed organem II instancji dotyczyło kwestii tworzenia sztucznych warunków przy wykorzystaniu tego samego modelu działania, a więc rejestracji kolejnych podmiotów, jako producentów rolnych, co do których istnieją powiązania osobowe, kapitałowe i organizacyjne oraz składania wniosków pomocowych, co do gruntów przekazywanych tym podmiotom przez podmioty powiązane. Organ odwoławczy ujawnił kolejne przypadki współdziałania producentów rolnych w zakresie przekazywania działek rolnych. Stwierdzenie takich okoliczności stanowiło właściwą podstawę dla wyjaśnienia sprawy w aspekcie podziału gospodarstwa rolnego w celu obejścia prawa, co do ustanowionych górnych limitów pomocy finansowej dla rolników. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odwoławczy nie wykraczało poza ramy sprawy administracyjnej zakreślone w toku postępowania przed organem I instancji. Wyniki uzupełniającego postępowania dowodowego uzupełniały i potwierdzały prawidłowość kwestionowanej odwołaniem decyzji. Stąd brak jest podstaw dla przyjęcia stanowiska, że strona została pozbawiona prawa do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, czy też dwukrotnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Nie zasługują przy tym na uwzględnienie także zarzuty skarżącej spółki dotyczące pozbawienia jej prawa do obrony praw w postępowaniu administracyjnym.

Sąd nie podziela ponadto zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów prawa poprzez odwrócenie ciężaru dowodu. Dowody włączone do akt sprawy nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że organy obu instancji ujawniły powiązania osobowe, kapitałowe i organizacyjne pomiędzy producentami rolnymi, które są istotne z punktu widzenia weryfikacji wniosku w aspekcie tworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności rolniczych. Organ stosował w tym celu środki dowodowe zgodne z prawem, a mianowicie wezwanie strony do złożenia wyjaśnień, włączanie do postępowania administracyjnego dowodów zgromadzonych w innych postępowaniach prawnych w tym w postępowaniach karnych, włączanie do materiału dowodowego wyciągów z Krajowego Rejestru Sądowego, wyciągów z Ksiąg Wieczystych, wyciągów z internetowej bazy Głównego Urzędu Statystycznego, czy włączenia do materiału dowodowego dokumentów prywatnych, takich jak umowy dotyczące odstępowania gruntów rolnych innym podmiotom (umowy dzierżawy, umowy barterowe).

Tut. Sąd w ramach niniejszej sprawy nie jest natomiast uprawniony do dokonania oceny decyzji wydanych przez organ ARiMR wobec skarżącej spółki w odniesieniu do płatności za lata poprzednie.

Z powyższych względów Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznaje, że organ ARiMR prawidłowo zastosował prawo materialne, a poczynione ustalenia faktyczne były wystarczające do przyjęcia stanowiska, że zaktualizowały się obiektywne i subiektywne warunki nadużycia prawa przez skarżącą spółkę na etapie występowania przez nią z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2015.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.