Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2003/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1 i § 2, art. 80 oraz art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 15 ust. 1 pkt 2 , art. 15 ust. 2, art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 79/11 w sprawie ze skarg A. J. G. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargi A. J. G. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. w przedmiocie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:

W dniu 10 lipca 2009 r. Straż Miejska W. wystąpiła do Biura Działalności Gospodarczej i Zezwoleń Urzędu m.st. W. z wnioskiem o cofnięcie A. G. zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Na podstawie przeprowadzonych czynności procesowych ustalono bowiem, że w dniu 1 lipca 2009 r. w sklepie spożywczo-przemysłowym "Ż. ", sprzedawca M. O. sprzedała nieletnim – tj. D. K. urodzonemu 2 sierpnia 1991 r. oraz P. Z. urodzonemu 15 stycznia 1992 r. - cztery butelki piwa i ćwiartkę wódki.

Decyzjami z dnia [...] sierpnia 2010 r. Prezydent W., na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. nr 70, poz. 473 ze zm.), dalej: ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, cofnął wydane A. G. przez Prezydenta W. zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości: do 4,5 % (alkoholu oraz piwa), o zawartości powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa) oraz o zawartości powyżej 18 % alkoholu – przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołań strony, utrzymało zaskarżone decyzje w mocy. Organ uznał, że przeprowadzone przed I instancją postępowanie dowodowe pozwala na jednoznaczne ustalenie faktu sprzedaży napojów alkoholowych w dniu 1 lipca 2009 r. osobom nieletnim.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji wyjaśnił, że skarżący definiując osobę nieletnią posłużył się nomenklaturą z prawa karnego, która nie ma zastosowania w procedurze administracyjnej, w której to pojęcie ma samoistne znaczenie.

SKO nie zgodziło się z twierdzeniem skarżącego, zgodnie z którym nie może on odpowiadać za czyn swojego sprzedawcy.

Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączył sprawy ze skarg na powyższe decyzje SKO (sygn. akt VI SA/Wa 79/11, VI SA/Wa 80/11 i VI SA/Wa 81/11) do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargi na powyższe decyzje przypomniał, że przyczyną cofnięcia skarżącemu zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych było naruszenie art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a podstawą prawną decyzji Prezydenta m.st. W., a następnie organu odwoławczego był przepis art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a tej ustawy.

Sąd I instancji wyjaśnił, że razie zaistnienia jakiegokolwiek złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi musi być obligatoryjnie zrealizowane przez właściwy organ niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy.

Odpowiedzialność ponoszona z tytułu sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim ma charakter obiektywny, a przepis art. 15 ust. 1 nie przewiduje wyjątków od zakazu sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18.

Nie budzi wątpliwości, że nieletnim jest "osoba do lat 18", co wynika wprost z art. 10 pkt1 lit. a w zw. z art.15 ust.1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a zatem wywody skarżącego dotyczące błędnego rozumienia pojęcia nieletniego są nieprawidłowe.

W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny ustalono z wystarczającą dokładnością i nie ulega wątpliwości, że w sklepie prowadzonym przez skarżącego w dniu 1 lipca 2009 r. doszło do sprzedaży alkoholu (4 butelek piwa i wódki o pojemności 0,2l) nieletnim: D. K. urodzonemu 2 sierpnia 1991r. oraz P. Z. urodzonemu 15 stycznia 1992 r.

Ustalenie to znajduje oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Zatrzymani przez funkcjonariuszy Straży Miejskiej nieletni, którzy na ulicy spożywali alkohol wskazali sklep skarżącego jako miejsce, w którym nabyli alkohol (znajduje to odzwierciedlenie w notatce służbowej z dnia 1 lipca 2009 r., a także w zeznaniach przesłuchanych w charakterze świadków nieletnich D. K. i P. Z.). Zeznania nieletnich korelują z treścią posiadanego przez nich paragonu ze wskazanego sklepu, a także z zeznaniami przesłuchanych w charakterze świadków funkcjonariuszy straży miejskiej i policji. Bez znaczenia w ocenie Sądu I instancji była okoliczność, że przesłuchana w charakterze świadka sprzedawczyni nie potwierdziła sprzedaży piwa nieletnim oraz że w czasie konfrontacji po dwóch miesiącach od sprzedaży nieletni nie rozpoznali kasjerki.

Bez znaczenia dla wyniku sprawy jest fakt umorzenia postępowania karnego wobec M O, w sprawie o czyn z art.43 ust.1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Umorzenie postępowania karnego na tej podstawie w istocie potwierdza ustalenia organu w zakresie dokonania przedmiotowej sprzedaży, natomiast inne są przesłanki odpowiedzialności karnej, a inne odpowiedzialności administracyjnej. Ta ostatnia ma charakter odpowiedzialności obiektywnej, oderwanej od przesłanki winy.

Niewątpliwym uchybieniem ze strony organu było natomiast błędne wskazanie w uzasadnieniu decyzji nazwiska sprzedawczyni, wobec której umorzono postępowanie karne. Omyłka ta w ocenie Sądu nie miała jednak wpływu na wynik sprawy.

Sąd zwrócił uwagę, na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie zaistniał jakikolwiek przypadek złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie. W razie zaistnienia jakiegokolwiek złamania tej zasady, zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi musi być obligatoryjnie zrealizowane przez właściwy organ niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy.

A. G. zaskarżając wyrok w całości domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone decyzje organu zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i § 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a., a to poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, pominięcie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a w szczególności odmowę wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom M O w związku z zeznaniami D K i P Z w zakresie, w którym zeznania te stanowią istotny dowód w niniejszej sprawie sprzeczny z pozostałymi dowodami uznanymi za wiarygodne i istotne;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd do stanowiska wyrażonego przez skarżącego w pismach, a w szczególności brak wyjaśnienia w treści uzasadnienia wyroku, dlaczego w ocenie Sądu dowód z zeznań M O w związku z zeznaniami D K i P Z nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przez organ, podczas gdy takie znaczenie obiektywnie należy mu przypisać;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego błędną wykładnię polegającą na utożsamieniu i przypisaniu tego samego znaczenia dwóm różnym pojęciom użytym przez ustawodawcę odpowiednio w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - "osobie do lat 18" i w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - "osobie nieletniej", pomimo iż zakres znaczeniowy tych dwóch pojęć nie jest tożsamy, a ich tożsame rozumienie doprowadziło do nieuwzględnienia zarzutu skargi, a w konsekwencji jej oddalenia, wobec uznania przez Sąd, że organ prawidłowo zinterpretował przepis art. 18 ust. 10 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i cofnął skarżącemu zezwolenia na sprzedaż alkoholu z powodu sprzedaży alkoholu osobie niepełnoletniej, podczas gdy przepis art. 18 ust. 10 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wyraźnie stanowi, że zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych organ zezwalający cofa w przypadku sprzedaży tegoż alkoholu osobie nieletniej, nie zaś osobie do lat 18, ani tym bardziej osobie niepełnoletniej, o której nie ma w ogóle mowy w tym przepisie;

4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym wyłożeniu unormowanego w tym przepisie, a deklaratoryjnego uprawnienia sprzedawcy alkoholu do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy na podstawie "powzięcia wątpliwości co do wieku nabywcy", podczas gdy sprzedawca pracujący dla skarżącego nie powziął żadnych wątpliwości odnośnie wieku osób nabywających alkohol, jak również tych wątpliwości nie powzięli funkcjonariusze straży miejskiej i policji i uznanie, że ustawodawca wyposażył skarżącego w środki prawne umożliwiające skarżącemu sprawdzenie wieku nabywcy, pomimo iż wyraźnie deklaratoryjne uprawienie sprzedawcy określone w tym przepisie nie rodzi obowiązku wylegitymowania się po stronie osoby chcącej nabyć alkohol, gdyż ustawodawca w ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie przyznał sprzedawcy uprawnień do legitymowania obywateli, którym odpowiadałby prawny obowiązek ich spełnienia, jak w przypadku uprawnień przysługujących państwa funkcjonariuszom publicznym, co doprowadziło do nieuwzględnienia zarzutu skargi, a w konsekwencji jej oddalenia;

5. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w zw. z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych organ administracyjny cofa również w przypadku, gdy sprzedawca nie poweźmie żadnych wątpliwości odnośnie wieku nabywcy alkoholu i alkohol mu sprzeda, nie wiedząc i nie mogąc wiedzieć, że nabywca nie spełnia kryterium wieku do jego zakupu, a zatem gdy sprzedawca żadnych wątpliwości co do wieku nabywcy alkoholu nie powziął, ponieważ obiektywnie nie mógł ich powziąć; chociaż takie działanie sprzedawcy nie zostało objęte hipotezą art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i jako działanie, za które ustawodawca nie przewidział żadnej sankcji, nie mogło stanowić podstawy cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu, co doprowadziło do nieuwzględnienia zarzutu skargi, a w konsekwencji jej oddalenia;

6. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż osoba, która nabyła alkohol w dniu 1 lipca 2009 r. w sklepie prowadzonym przez skarżącego była osobą nieletnią, o której mowa w art. 18 ust. 10 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, podczas gdy osoba ta, mająca wedle kryterium rocznikowego stosowanego na przykład w przypadku poboru do wojska dokładnie 18 lat - faktycznie: 17 lat i 11 miesięcy, była wprawdzie osobą niepełnoletnią w rozumieniu prawa cywilnego (art. 10 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) nie mogła zostać uznana za nieletnią w rozumieniu tego przepisu, co doprowadziło do uznania przez Sąd, że organ prawidłowo zastosował wobec skarżącego sankcję cofnięcia zezwoleń na sprzedaż alkoholu, a w konsekwencji do oddalenia skargi.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szeroką argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 – 240; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 2706/04; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 329/06).

Strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając wyrokowi Sądu I instancji zarówno naruszenie przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy, jak i naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Z zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia wynika, że spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii oceny prawidłowości/nieprawidłowści przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli wykładni i zastosowania (innymi słowy kontroli rekonstrukcji) przez organ administracji przepisów określających i ustanawiających prawne wymogi ustalania faktów, ich kwalifikacji prawnej oraz ustalania ich konsekwencji prawnych, w prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi postępowaniu w sprawie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Zasadniczą oś sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie stanowi przy tym kwestia, oceny prawidłowości/nieprawidłowości przyjętego w niej przez Sąd I instancji stanowiska, że w rozpoznawanej sprawie ziściła się, określona przywołaną ustawą, szczegółowa przesłanka uprawniająca i zobowiązująca zarazem organ administracji publicznej do cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, co stanowiło konsekwencję przyjęcia, że jej ziszczenie się wiązać należało ze zdarzeniem z dnia 1 lipca 2009 r.

Wobec tak zarysowanej istoty sporu prawnego, w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów stawianych w pkt 1 i pkt 2 skargi kasacyjnej, to jest do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty te, wobec ich wzajemnie dopełniającego się charakteru, można rozpoznać łącznie. Są one adresowane wobec stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania przez Sąd I instancji. Jego wadliwości - jak wynika ze sposobu skonstruowania i uzasadnienia tych zarzutów - strona skarżąca upatruje w tym, że jej zdaniem, dokonując rekonstrukcji istotnych w sprawie jej elementów, Sąd I instancji pominął te, które wiązać należało z zeznaniami M. O, D. K oraz P. Z . Według strony skarżącej, uwzględniając treść zeznań świadków, jak również wnioski, które jej zdaniem, należałoby formułować na ich podstawie, należy przyjąć, iż pokazują one inny obraz zdarzenia, niż ten który przyjął organ administracji oraz Sąd I instancji uznając, że ustalenie stanu faktycznego sprawy, w tym ocena zebranych w niej dowodów, przeprowadzone zostały bez naruszenia prawa.

Odnosząc się w punkcie wyjścia do kwestii naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób opisany w zarzucie i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wyjaśnić należy, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), jak również, co jest nie mniej istotne, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. np.: wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1002/11). Uchybieniem, nie pozostającym bez wpływu na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, jest bowiem uzasadnienie, w którym ocena o zgodności/niezgodności z prawem zaskarżonego aktu formułowana jest bez (gruntownego) odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, albowiem w tego rodzaju sytuacji nie jest możliwe zrekonstruowanie przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 685/09).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji wolne jest od wskazanych powyżej uchybień i wadliwości. Analiza jego treści, zarówno w odniesieniu do warstwy faktycznej, jak i prawnej, nie daje podstaw, aby twierdzić, że nie spełnia ono określonych przywołanym przepisem wymogów konstrukcyjnej i merytorycznej poprawności, a w konsekwencji, że nie realizuje funkcji perswazyjnej, czy też funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że rekonstrukcja stanu faktycznego sprawy - tj. innymi słowy kontrola sposobu ustalenia przez organ administracji istotnych w rozpoznawanej sprawie faktów oraz kontrola oceny dowodów, na podstawie których fakty te zostały ustalone w postępowaniu administracyjnym – przeprowadzona została przez Sąd I instancji w sposób bardzo szczegółowy. W tej mierze, relacja Sądu I instancji nie dość, że obejmuje opis zdarzenia z dnia 1 lipca 2009 r. oraz istotne jego elementy - sprzedaż alkoholu (4 butelek piwa "Tyskie" i wódki o pojemności 0,2 ) nieletnim D. K.ur. 2 sierpnia 1991 r. oraz P. Z.ur. 15 stycznia 1992 r. w sklepie prowadzonym przez skarżącego przy ul. Heroldów 19 B w W. – to również i źródła, w oparciu o które zdarzenie to zostało zrekonstruowane (notatka służbowa z dnia 1 lipca 2009 r.; zeznania przesłuchanych w charakterze świadków D. K; P. Z; paragon sprzedaży alkoholu; zeznania funkcjonariuszy Straży Miejskiej i policji; informacja Prokuratury Rejonowej Warszawa Żoliborz o umorzeniu, na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., postępowania karnego wobec M. Ow sprawie o czyn z art. 43 ust.1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). W sytuacji więc, gdy przesłuchana w charakterze świadka M. O, jak wynika z protokołu jej zeznań, potwierdziła po okazaniu jej paragonu sprzedaży, że alkohol sprzedany został przez nią, to jakkolwiek, jak stwierdziła jednocześnie, że nie kojarzy twarzy oraz osób, którym sprzedała alkohol, nie ma podstaw, aby twierdzić, że dowód ten - podobnie, jak i relacje D. K oraz P. Z, z których wynika, że nie pamiętają twarzy ekspedientki - podważa wiarygodność przedstawionych powyżej dowodów, w oparciu o które w prowadzonym postępowaniu administracyjnym ustalony został fakt główny, tj. fakt sprzedaży alkoholu osobom, które nie ukończyły 18 lat. Podstawowe znaczenie w analizowanym zakresie przypisać należy bowiem dowodom z zeznań D. K oraz P. Z i wskazanego w nich miejsca zakupu alkoholu, którą to okoliczność dokumentował jednoznacznie dowód w postaci paragonu zakupu. Stanowisko Sądu I instancji, który szczegółowo rozważył wszystkie wskazane powyżej aspekty związane z dowodzeniem tej istotnej w sprawie okoliczności faktycznej, jest więc prawidłowe. Podobnie, jak i rysująca się na jego tle ocena, że postępowanie dowodowe przeprowadzone w rozpoznawanej sprawie przez organ administracji nastąpiło bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.

W związku z powyższym, brak jest więc podstaw, aby zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, uznać za usprawiedliwione.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pozbawione podstaw uznać należy również zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zarzuty te, wobec sposobu, w jaki zostały skonstruowane oraz uzasadnione można rozpatrzeć łącznie. Naruszenia wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego - tj. art. 15 ust. 1 pkt 2, art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a oraz art. 15 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (co odnosi się zarówno do naruszenia odrębnie poszczególnych z nich – vide pkt 4 i pkt 6 petitum skargi kasacyjnej – jak i sytuacji, gdy strona skarżąca wskazuje na treściowe i funkcjonalne związki między nimi – vide pkt 3 i pkt 5 petitum skargi kasacyjnej) – autor skargi kasacyjnej upatruje bowiem, najogólniej rzecz ujmując, w wadliwym przyjęciu przez organ administracji publicznej, a w ślad za nim przez Sąd I instancji, że w rozpoznawanej sprawie ziściły się określone ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przesłanki cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Przeciwstawne stanowisko strony skarżącej we wskazanej kwestii, budowane jest w oparciu o taki proponowany przez nią kierunek wykładni przywołanych przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, rezultatem którego jest wniosek, że pojęcia "osoby nieletniej" oraz "osoby poniżej lat 18", którymi ustawodawca operuje odpowiednio na gruncie przepisów art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a oraz 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. nie są tożsame, co jednocześnie w zderzeniu z przesłanką cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu określoną w pierwszym z przywołanych przepisów, nie daje podstaw do przyjęcia, że doszło do jej ziszczenia się. Powyższemu, towarzyszy również tego rodzaju propozycja wykładni art. 15 ust. 2 przywołanej ustawy, rezultatem której jest to, że regulację z nim zawartą strona skarżąca wiąże z kwestią istnienia/nieistnienia zawinienia sprzedaży alkoholu osobom do lat 18.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, kierunek wykładni oraz zastosowania wskazanych przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest nie do przyjęcia, zarówno z punktu widzenia celów regulacji zawartej w tej ustawie, jak i przyjętych na jej gruncie szczegółowych rozwiązań służących ich realizacji.

W punkcie wyjścia podkreślić należy, że w preambule do ustawy z dnia 26 października 1982 o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi prawodawca uznał, że życie obywateli w trzeźwości stanowi niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu. W konsekwencji powyższego, na gruncie art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy, wobec organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego sformułowany został obowiązek podejmowania działań zmierzających do ograniczania spożycia napojów alkoholowych oraz zmiany struktury ich spożywania, inicjowania i wspierania przedsięwzięć mających na celu zmianę obyczajów w zakresie sposobu spożywania tych napojów, działania na rzecz trzeźwości w miejscu pracy, przeciwdziałania powstawaniu i usuwania następstw nadużywania alkoholu, a także wspierania działalności w tym zakresie organizacji społecznych i zakładów pracy. Z kolei, zadania w zakresie przeciwdziałania alkoholizmowi wykonywane są przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności, przez między innymi, ograniczanie dostępności alkoholu oraz zapobieganie negatywnym następstwom jego nadużywania i poprzez ich usuwanie (art. 2 ust. 1 pkt 4 i pkt 6 wymienionej ustawy). W judykaturze nie ma sporu odnośnie do identyfikowania i definiowania celów regulacji zawartej w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ani też odnośnie do treści przyjętych na jej gruncie szczegółowych rozwiązań gwarantujących efektywne ich realizowanie. W tej mierze, wskazać należy chociażby na ten, ogólnie zorientowany, aspekt argumentacji prawnej zawartej w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów NSA z 30 października 2007 r., sygn. akt II GPS 2/07, z którego wynika, że cele ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, wynikające już z tytułu ustawy i określone w jej preambule oraz w przepisach prawnych, całkowicie usprawiedliwiają ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży napojów alkoholowych, albowiem życie obywateli w trzeźwości jest wartością niedającą się w żaden sposób porównać z utratą korzyści majątkowych przez przedsiębiorcę prowadzącego sprzedaż napojów alkoholowych niezgodnie z prawem.

Wzgląd na powszechnie uznane wartości, a także na na indywidualne i społeczne skutki wywołane nadmiernym spożyciem alkoholu, uzasadnia i usprawiedliwia zarazem, zarówno rygorystyczne określenie zasad obrotu napojami alkoholowymi (por. wyroki TK z: 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt K 10/97; 28 stycznia 2003 r., sygn. akt K 2/02; 14 czerwca 2004 r., sygn. akt SK 21/03; 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 26/09), jak i równie rygorystyczne ich egzekwowanie, co znajduje swoje potwierdzenie w utrwalonym już orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na gruncie którego przyjmuje się, że już jednorazowe naruszenie któregokolwiek z zakazów ustanowionych w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. obliguje organ zezwalający do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (por. np.: wyroki NSA z: 1 września 2011 r., sygn. akt II GSK 843/10; 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GSK 769/11; 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 436/10; 4 luty 2011 r., sygn. akt II GSK 167/10; 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 972/09; 14 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 923/08; 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 111/07).

Odnosząc się z perspektywy powyższych uwag do oceny zasadności stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego podnieść należy, że jakkolwiek faktem jest, że na gruncie 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ustanawiając określony nim zakaz sprzedaży i podawania napojów alkoholowych, ustawodawca operuje pojęciem "osoby do lat 18", na gruncie zaś jej art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a, określającego przesłankę cofnięcia zezwolenia, pojęciem "osoby nieletniej", to jednak nie oznacza to wcale, że regulacje te pozostają względem siebie w jakiejkolwiek opozycji. Nie oznacza to również, jak twierdzi strona skarżąca, która jednak szerzej swojego stanowiska w tym względzie nie uzasadnia (por. s. 6 – 7 uzasadnienia skargi kasacyjnej), że różny był cel ustanowienia wskazanych przepisów.

Podkreślając, że cel przywołanych regulacji był tożsamy - co jednoznacznie wynika już z powyżej przedstawionych argumentów – podkreślić należy również, że zawarte na ich gruncie rozwiązania pozostają w bezpośrednim związku funkcjonalnym i mają w pełni komplementarnych charakter. Z tego punktu widzenia, próba wykazania przez stronę skarżącą, że przepisy te ze sobą nie korespondują treściowo, musi być uznana za nieskuteczną, a brak korespondencji między tymi regulacjami musi być uznany za pozorny. W sytuacji bowiem, gdy zgodnie z art. 18 ust. 7 pkt 1, pkt 6 i pkt 9 przywołanej ustawy, warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest: posiadanie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży; wykonywanie tej działalności w zakresie objętym zezwoleniem, przez przedsiębiorcę oznaczonego w zezwoleniu i wyłącznie w miejscu wskazanym w zezwoleniu; a także przestrzeganie zasad i warunków określonych przepisami prawa, to za podstawowy warunek obrotu alkoholem uznać należy przestrzeganie przez przedsiębiorcę zakazu sprzedaży alkoholu osobom poniżej 18 roku życia, o którym to warunku mowa w 15 ust. 1 pkt 2 ustawy. Fakt sprzedaży alkoholu osobie poniżej 18 roku życia nie może być więc kwalifikowany inaczej, jak tylko naruszenie bezwzględnie obowiązującego zakazu ustanowionego w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r., konsekwencją którego jest cofnięcie zezwolenia na podstawie przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a przywołanej ustawy. Przepis ten stanowi bowiem sankcję administracyjną w relacji do zakazu ustanowionego w przywołanym sankcjonowanym przepisie art. 15 ust. 1 pkt 2.

Wobec funkcjonalnych relacji istniejących pomiędzy przywołanymi regulacjami, które traktować należy również, jako instrumenty realizacji celów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, pojęciu "osoby nieletniej", którym ustawodawca operuje na gruncie wymienionego przepisu sankcjonującego, nie sposób nadawać znaczenia, którego źródłem, jak chce tego strona skarżąca, miałaby być regulacja zawarta w ustawie kodeks karny. Poszukiwanie tego rodzaju analogii, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest nieuzasadnione. Z tego mianowicie powodu, że różne są zarówno cele ogólne i szczegółowe oraz przedmiot i istota regulacji zawartych w ustawie kodeks karny i w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Konsekwencją powyższego jest również różna siatka pojęciowa tychże ustaw. Powoduje to między innymi to, że pojęcie "nieletniego", którym ustawodawca operuje na na gruncie art. 10 k.k. określając, w warunkach nim wskazanych, sprawcę czynu zabronionego, nie może być uznane za bezdyskusyjnie adekwatne, a w konsekwencji i wprost odnoszone, do osoby (nieletniej), której wbrew zakazowi określonemu ustawą, sprzedano alkohol. Poszukiwanie wskazanych analogii jest nieuzasadnione również (zwłaszcza) dlatego, że przyjęcie proponowanego przez stronę skarżącą kierunku wykładni przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. doprowadziłoby do oczywistej dysfunkcjonalności regulacji, co wyraziłoby się w zniweczeniu wskazanych powyżej jej celów. Przyjmując bowiem logikę tej propozycji okazałoby się, że sprzedaż alkoholu osobie poniżej 18 roku życia, lecz powyżej 17 roku życia – a więc sprzedaż dokonana wbrew bezwzględnie obowiązującemu zakazowi ustanowionemu w art. 15 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy – nie byłaby, jako delikt administracyjny, w ogóle sankcjonowana, tj. innymi słowy mówiąc, byłaby obojętna z punktu widzenia oceny przestrzegania określonych przepisami prawa zasad i warunków prowadzenia działalności polegającej na sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży. Zakładając racjonalność działania prawodawcy, tego rodzaju rezultat należałoby stanowczo wykluczyć, a to zwłaszcza w kontekście treści preambuły oraz przepisów art. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 6 i 9 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Wobec powyższego należy przyjąć, że pojęcie "osoby nieletniej", którym ustawodawca operuje na gruncie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w świetle celów tejże ustawy oraz katalogu chronionych nią dóbr i wartości, ma w pełni autonomiczny charakter i zdeterminowane jest treścią sankcjonowanego przepisu art. 15 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy i ustanowionego w nim bezwzględnie obowiązującego zakazu sprzedaży alkoholu osobom poniżej 18 roku życia, tj. osobom niepełnoletnim. Wskazane stanowisko wzmacnia i ten argument, że na gruncie ust. 2 art. 15 ustawy z dnia 26 października 1982 r., w oczywistym kontekście do ustanowionego w jego ust. 1 zakazu sprzedaży alkoholu osobom do lat 18, ustawodawca operuje również - co jest dowodem jego konsekwencji - pojęciem "pełnoletniego nabywcy". Stanowi mianowicie, że w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Ponadto, w kontekście tego aspektu analizowanego zagadnienia, który wiąże się ze ścisłą reglamentacją obrotu alkoholem podkreślić należy, że z przywołanej powyżej regulacji wynika dążenie ustawodawcy nie tylko do ograniczenia, co również do wyeliminowania spożywania alkoholu przez osoby niepełnoletnie. Stanowi to niewątpliwie wyraz polityki państwa. Wydaje się być to oczywiste, zwłaszcza gdy podkreślić, że zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy zasadniczej, państwo jest zobowiązane do ochrony dziecka (wobec autonomiczności jej pojęć, dzieckiem jest osoba poniżej 18 lat) i jego praw przed demoralizacją oraz innymi negatywnymi zjawiskami, których źródłem i przyczyną może być spożywanie i nadużywanie alkoholu przez nie samo (por. również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 26/09).

W związku z powyższym, zarzuty naruszenia przepisów art. 15 ust. 1 pkt 2 oraz art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uznać należy za nieusprawiedliwione.

Wbrew stanowisku strony skarżącej, Sąd I instancji nie dopuścił się również naruszenia przepisu art. 15 ust. 2 przywołanej ustawy, w szczególności zaś w sposób wskazywany w zarzutach skargi kasacyjnej, tj. przez jego błędną wykładnię.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby przepis ten stanowił przedmiot wykładni Sądu I instancji, w rezultacie którego to procesu interpretacyjnego, Sąd ten przyjąłby określone jego rozumienie, któremu strona skarżąca mogłaby zarzucić wadliwość i jednocześnie przeciwstawić odmienną jego wykładnię, jej zdaniem prawidłową. W sytuacji więc, gdy WSA w W. nie przeprowadzał żadnych zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. i ograniczył się tylko i wyłącznie do przywołania jego treści – przepis ten stanowi, że w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy – to zarzuty jego naruszenia przez błędną wykładnię nie mogą być uznane za trafne, ani też skuteczne. Stawiane w pkt 4 i pkt 5 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przywołanego przepisu oraz ich uzasadnienie stanowią więc polemikę z nieistniejącym stanowiskiem Sądu I instancji. Wskazywanych przez stronę skarżącą – czy to bezpośrednio w samych zarzutach, czy to w ich uzasadnieniu – kwestii odnoszących się do wykładni przepisu art. 15 ust. 2 oraz jej rezultatu, Sąd I instancji w ogóle nie podnosił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W związku z tym, do tak postawionych i skonstruowanych w pkt 4 i pkt 5 petitum skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia przywołanego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł odnieść się w merytoryczny sposób.

Na marginesie więc już tylko wyjaśnić należy, że z treści przyznanego sprzedawcy w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 26 października uprawnienia do wylegitymowania nabywcy alkoholu (napoju alkoholowego) wynika, iż tylko od niego zależy, czy z tego uprawnienia tego skorzysta. Poza sporem jest przy tym również, że sposób, w jaki uprawnienie to zostało ukształtowane oznacza, że sprzedawca może z niego skorzystać bez względu na to, jak postrzega wiek osoby kupującej (por. wyrok NSA z z 6 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 712/08). W odniesieniu do podnoszonej w uzasadnieniu wskazanych powyżej zarzutów argumentacji, zwłaszcza zaś tych jej aspektów, które uprawnieniu wynikającemu z art. 15 ust. 2 przywołanej ustawy przeciwstawiają brak obowiązku wylegitymowania się przez osobę zamierzającą kupić alkohol - z czego strona skarżąca wywodzi brak efektywności przyjętych rozwiązań oraz brak konsekwencji ustawodawcy - wyjaśnić należy, że wobec jednoznacznej treści zakazu ustanowionego w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, uprawnieniem i zarazem obowiązkiem sprzedawcy, w sytuacji odmowy wylegitymowania się przez kupującego, jest odmowa sprzedaży alkoholu.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.