Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 975/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-10 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący [...] (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek z dnia [...] września 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, rozstał się z żoną i podjął pracę za minimalne wynagrodzenie, które z ledwością starcza na bardzo skromną egzystencję. Skarżący wskazał, że mieszka "kątem" u swojej siostry, która nieodpłatnie użyczyła mu jednego pokoju. Każdego dnia dojeżdża do pracy i nie ma własnych pieniędzy, które pozwoliłyby mu na samodzielne wynajęcie mieszkania. Całość otrzymywanych poborów przeznacza na dojazd do pracy, wyżywienie i ubiór. Bez pomocy siostry nie byłby zdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżący oświadczył, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł, t.j. [...] zł netto.

Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał.

Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] listopada 2014 r. oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek kont, lokat i rachunków bankowych. Wnioskodawca wyjaśnił, że obecnie mieszka na zasadzie użyczenia w domu należącym do jego syna [...]. Z uwagi na trudną sytuację materialną, jak i zdrowotną, nie ponosi jakichkolwiek kosztów utrzymania domu, które ponosi jego żona [...]. Skarżący podał, że wprawdzie mieszka pod jednym dachem z żoną, gdyż małżonka zgodziła się, aby na powrót zamieszkał w nieruchomości syna, to jednak małżonkowie pozostają w faktycznej separacji i nic ich już nie wiąże. Od lat nie wiążą ich także sprawy majątkowe z uwagi na podpisaną umowę majątkową małżeńską. Obecnie całość otrzymywanych dochodów ([...],-zł) skarżący przeznacza na wyżywienie ([...],- zł na tydzień, t.j. [...],- zł w miesiącu) oraz wydatki osobiste w łącznej wysokości [...],- zł (t.j. środki czystości, lekarstwa związane z chorobami sezonowymi, ubrania). Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach, jest natomiast zatrudniony na stanowisku prezesa zarządu w spółce należącej do jego rodziny pod nazwą "[...] " sp. z o.o. Nie uzyskuje też jakichkolwiek innych dochodów poza dochodami z umowy o pracę, ani nie posiada i nie użytkuje jakichkolwiek pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Nie prowadzi działalności gospodarczej od dnia [...] listopada 2013 r. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał jaka jest sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna jego siostry, gdyż - jak oświadczył - nie mieszka już z siostrą. Mieszka obecnie w domu należącym do syna. Skarżący wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, ale nie orzeczono formalnej separacji, małżonkowie pozostają jednak w separacji faktycznej. Strony podpisały umowę majątkową małżeńską. Każdy z małżonków prowadzi swoje odrębne rozliczenia. Skarżący nie ma dostępu do środków finansowych żony. Małżonka uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wykonywanej pracy oraz pobierania części emerytury. Małżonka zgodziła się przedłożyć zaświadczenie o wynagrodzeniu za pracę, zeznania roczne podatkowe, zaznaczyła jednak, że nie będzie w jakikolwiek sposób finansowo partycypowała w sprawach sądowych małżonka. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że małżonka nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, posiada natomiast [...] udział w "[...] " Sp. z o.o. o wartości [...] zł. Małżonka nie pełni funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach i nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Żona wnioskodawcy ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł, przy czym z tytułu zużycia gazu [...] zł, opłat za wodę [...] zł, energię elektryczną [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, abonament RTV [...] zł. Skarżący podał, że rachunki wystawiane są na niego, przy czym zaznaczył, że były i są opłacane ze środków żony. Wnioskodawca po raz kolejny powtórzył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, jednakże nie zdążyli jeszcze przeprowadzić przepisania liczników. Skarżący wskazał, że nie posiada obecnie rachunków bankowych, które podlegałyby zajęciu, podał, że w postępowaniu egzekucyjnym nie wyegzekwowano od niego jakiejkolwiek kwoty z uwagi na brak majątku. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, zaświadczenia z Banku [...] z dnia [...] listopada 2014 r., z którego wynika, że z dniem [...] stycznia 2014 r. rachunek bieżący dla klienta "[...]"[...] ul. [...],[...] został zamknięty, aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 2011 r., z którego wynika, że małżonkowie [...] i [...] ustanowili w małżeństwie rozdzielność majątkową, wypisu z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że w dniu [...] listopada 2013 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, zaświadczenia z dnia [...] listopada 2014 r., z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w spółce "[...] " Sp. z o.o. ul. [...],[...] od [...] stycznia 2014 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku prezesa zarządu, z wynagrodzeniem miesięcznym brutto [...] zł, w ostatnich trzech miesiącach wynagrodzenie brutto wynosiło [...] zł miesięcznie, umowy o pracę z dnia [...] stycznia 2014 r., zaświadczenia z dnia [...] listopada 2014 r., z którego wynika, ze żona skarżącego jest zatrudniona w Zespole Szkół Podstawowych w [...] od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2015 r., w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] października 2014 r. uzyskała wynagrodzenie miesięczne w wysokości [...] zł brutto, t.j. [...] zł netto, decyzji ZUS z dnia [...] października 2014 r., z której wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł, zeznań rocznych podatkowych żony za 2012 r., z których wynika, że w 2012 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w 2013 r. w wysokości [...] zł, wyciągu z rachunku bankowego żony za okres od [...] sierpnia 2014 r. do [...] października 2014 r., z którego wynika, że na ten rachunek nie wpływają środki z tytułu emerytury i wynagrodzenia za pracę, zaświadczenia z Banku [...] z dnia [...] listopada 2014 r., z którego wynika, że małżonka w ww. banku nie ma innych rachunków i lokat terminowych, wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynika, że w dniu [...] lipca 2013 r. została zawarta umowa spółki "[...] " sp. z o.o., udziały w spółce objęli [...] oraz [...], prezesem zarządu spółki jest [...], przedmiotem działalności spółki jest sprzedaż hurtowa wyrobów metalowych oraz sprzętu i dodatkowego wyposażenia hydraulicznego i grzejnego, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] lutego 2014 r. skierowanego do Banku [...].

Sąd ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał.

Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] grudnia 2014 r. oświadczył, że nie posiada z żoną majątku wspólnego i z tego względu strony nie dokonywały jakiegokolwiek podziału, z tego również względu niemożliwym jest przedłożenie odpisu umowy lub orzeczenia. Wnioskodawca podał, że syn odmówił mu udzielenia informacji dotyczącej jego sytuacji majątkowej, z uwagi na okoliczność, że nie jest stroną postępowania w przedmiotowej sprawie i wobec tego skarżący nie udzielił pełnej odpowiedzi na wezwanie sądu. Skarżący wskazał ponadto, że w okresie postępowania podatkowego nie był właścicielem nieruchomości, pojazdów, przedmiotów wartościowych, oszczędności, itp., w związku z tym nie dokonywał jakichkolwiek darowizn. Skarżący podał, że małżonka nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających rejestracji.

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych.

Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie jest prawdą stwierdzenie sądu, że skarżący nie współpracował z sądem i nie udzielał odpowiedzi na zadane pytania. Według skarżącego nie znajdują podstawy prawnej pytania sądu dotyczące historii finansowej skarżącego z okresu jego całego życia. Przepisy nakazują bowiem wykazanie przez skarżącego jego obecnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a to skarżący uczynił. Ponadto w wezwaniach sąd nie wskazał o jaki okres z przeszłości chodzi i na podstawie jakich przepisów skarżący zobowiązany byłby do udzielenia na nie odpowiedzi.

Skarżący podkreślił, że w wyniku wezwań przedłożył wszystkie wnioskowane dokumenty dotyczące jego obecnego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, a jedyne na co nie udzielił odpowiedzi to pytania dotyczące stanu majątkowego jego dorosłego syna, który nie jest członkiem gospodarstwa domowego skarżącego, a np. fakt w jaki sposób wszedł w posiadanie domu nie jest związany z niniejszym postępowaniem. Skarżący wyjaśnił jednak, że dom, który jest własnością syna, syn otrzymał w darowiźnie od skarżącego i żony skarżącego w 2011 r., jednak nie ma to związku z toczącym się obecnie postępowaniem i obecnym stanem majątkowym skarżącego. Skarżący jeszcze raz podkreślił, że syn nie prowadzi z nim gospodarstwa domowego, a skarżący nie zna sytuacji finansowej i majątkowej swojego syna. Skarżący nie ma też jakichkolwiek możliwości przymuszenia dorosłego syna do wyjawienia mu żądanych przez sąd informacji. Syn nie zgodził się również, żeby skarżący podawał do sądu informacje dotyczące jego sytuacji rodzinnej.

Skarżący nie zgadza się również z orzeczeniami dotyczącymi partycypacji żony w wydatkach skarżącego na opłaty sądowe w sytuacji, w której strony żyją w separacji faktycznej, posiadają od wielu lat rozdzielność majątkową, a przede wszystkim w sytuacji, w której sprawa ta nie dotyczy majątku małżeńskiego lecz majątku odrębnego skarżącego. Poza tym skarżący nie ma jakiegokolwiek wpływu na postępowanie jego żony.

Wnioskodawca wskazał także, że aktualnie toczy się przed sądem [...] spraw z jego skarg na decyzje podatkowe, a łączna kwota, jaką musiałby uiścić tytułem opłat sądowych wynosi blisko [...] zł. Stwierdził również, że jego stan zdrowia w ostatnim czasie pogorszył się na tyle, że w sprawie karnoskarbowej związanej z niniejszym postępowaniem sądowoadministracyjnym Urząd Skarbowy w [...] powziął wątpliwość, co do stanu jego zdrowia psychicznego i skierował go na przymusowe badania psychiatryczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń.

Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.).

Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym.

Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Zdaniem sądu skarżący przedstawiał tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo, że został o nie wezwany. I tak skarżący mimo wezwania nie podał jaka jest sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna jego syna [...], a zatem nie podał w jakiej wysokości miesięcznie i z jakiego tytułu uzyskuje on miesięczne dochody, czy syn pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami np. żoną, dziećmi, czy osoby te uzyskują miesięczne dochody, nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez syna, wyciągów z rachunków bankowych, lokat należących do syna, nie podał w jakiej wysokości syn ponosi koszty miesięcznego utrzymania, nie podał czy syn posiada udziały w spółkach z o.o. (wiadomym jest jedynie, że posiada udziały w spółce "[...] " sp. z o.o.), czy pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro.

W sprzeciwie skarżący stwierdził, że małżonka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego i odmawia finansowania skargi. W opinii sądu nie może na treść rozstrzygnięcia mieć wpływu fakt, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej: "k.r.o.". Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Potwierdzają to również inne orzeczenia, z których wynika, że fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11). Wskazać przy tym należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wnioskodawca wskazał wprawdzie, że obecnie nie posiada żadnego majątku, jednakże w 2011 r. wraz z małżonką przekazali synowi w darowiźnie dom. W tym miejscu należy podkreślić, że zobowiązanie się strony do dokonania darowizny na rzecz syna ma charakter zobowiązania cywilnoprawnego. W judykaturze wskazuje się natomiast, że zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 499/10, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się również pogląd, iż w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 96/08; z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 142/08; z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 439/08; z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 682/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swojego syna, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 k.r.o., zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom, czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Odmawiając przekazania informacji w ww. zakresie skarżący pozbawił sąd możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podnieść bowiem należy, że skoro strona twierdzi, iż potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez syna skarżącego jest wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy syna podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Sąd wskazuje także, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych syna, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa.

Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego okoliczności dotyczących stanu psychicznego skarżącego oraz faktu, że przed WSA w Poznaniu prowadzonych jest obecnie [...] spraw skarżącego, w których łączna wysokość wpisu wynosi [...] zł wskazać należy, że okoliczności te nie mogą same w sobie uzasadniać żądania przyznania prawa pomocy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że oświadczenie skarżącego zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także pisemne wyjaśnienia, nie są wystarczające do dokonania obiektywnej oceny, że sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Oświadczenie majątkowe skarżącego budzi wątpliwości i pomimo wezwania nie zostało poparte żadnymi dowodami. Również w sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego skarżący nie wykazał inicjatywy w zakresie dokładniejszego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Z powodu niepełnej odpowiedzi skarżącego, niemożliwe okazało się bowiem ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego jest fakt reprezentowania go w postępowaniu sądowym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych, gdyż albo już na ustanowienie adwokata wygospodarował pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z taką potrzebą w przyszłości.

Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień.

Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania.

Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.