Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 884/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735) - zwanej dalej: "k.p.a." - utrzymało w mocy decyzję z [...] r., Nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy R. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o odmowie przyznania E. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. W..

W uzasadnieniu ww. decyzji Kolegium wskazało, że 14 maja 2021 r. E. W., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. W.. Wyjaśniło również, że J. W. (ur. [...] r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] r., znak: [...], został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 maja 2021 r. W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 maja 2020 r. Kolejne orzeczenie zostało wydane [...] r., znak: [...], na mocy którego zaliczono skarżącego do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2023 r.

Zdaniem Kolegium, spełnione zostały przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Kolegium wskazało, że organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – zwanej u.ś.r. – do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jej męża nie powstał w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie.

Kolegium podkreśliło, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej męża, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium oceniło, że pomimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na męża, ponieważ nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. E. W. ma przyznane prawo do emerytury - decyzja o waloryzacji emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej z [...] r., znak: [...], Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.. Kwota emerytury do wypłaty wynosi 1.421,63 zł.

Kolegium zgadzając się ze stanowiskiem sądów wyrażonym w ww. orzeczeniach, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba pobierałaby świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę. Powyższe przemawia – zdaniem Kolegium - za celowością przyjęcia rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę, wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

W ocenie Kolegium, pomimo istnienia możliwości zawieszenia emerytury, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, bowiem nie spełnione są przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podniosło, że na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (w tym przypadku nad niepełnosprawnym mężem), gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku żony względem męża, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Nadto Kolegium dodało, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Analizując sprawę Kolegium stwierdziło, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 maja 2021r. wynika, że E. W. mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem J. W., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Choruje na nowotwór prostaty, ma problemy z biodrem, cukrzycę. Powikłania związane z cukrzycą doprowadziły do amputacji lewej nogi (kwiecień 2020r.). Po mieszkaniu porusza się przy pomocy balkonika, poza domem przemieszcza się dzięki protezie nogi, balkonika lub o kulach. W mieszkaniu może pozostawać sam przez kilka godzin. Jest osobą świadomą i samodzielnie decydującą o sobie. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń emerytalno-rentowych. Skarżąca robi zakupy, przygotowuje posiłki (mąż nie wymaga karmienia), dwa razy dziennie podaje leki, mierzy cukier gleukometrem, robi zastrzyki z insuliny, pomaga przy wejściu do wanny, sprząta w mieszkaniu, umawia wizyty u lekarzy, wykupuje leki.

W ocenie zatem Kolegium, zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności, które skarżąca wykonuje, tj. sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków nie są związane ze sprawowaniem opieki, lecz sprowadzają się do prowadzenia gospodarstwa domowego i wykonywane są w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące. Zdaniem Kolegium, słusznie zauważył organ I instancji, opieka nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzenie gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. W orzecznictwie wskazuje się zaś, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy - niezależnie od systemu czasu pracy.

Kolegium oceniło, że opieka świadczona przez skarżącą nad mężem jest opieką codzienną, ale świadczoną tylko przez część doby, brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnia, a sprawowaną przez nią opieki nad mężem. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła E. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:

a) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego J. W. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zawodowej;

b) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Sprawa Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. z dnia [...]r., znak [...], że poruszający się o kulach, cierpiący na raka prostaty oraz cukrzycę, mający problem z utrzymaniem moczu niepełnosprawny J. W. pomimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności nie wymaga stałej opieki żony.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2021r. na czas nieokreślony oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że organy I oraz II instancji w przedmiotowej sprawie wyszły poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, którzy posiadając fachową wiedzę uznały, że podopieczny niepełnosprawny nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej żony. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tych organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów. Ponadto zapoznając się z zakresem obowiązków E. W., które szczegółowo opisuje organ trudno się z nim zgodzić, aby można było pogodzić opiekę nad schorowanym mężem, wymagającym nadzoru poziomu cukru, dawkowania leków i pomocy przy poruszaniu się po domu z pracą zawodową.

Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy wnioskodawca sprawuje faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. czy podejmuje czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne umożliwiający czy też ułatwiające zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez niepełnosprawną osobę, która legitymuje się m.in. orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dodał również, że w sprawie nie zakwestionowano, iż skarżąca takie czynności wobec męża podejmuje. Pełnomocnik podkreślił przy tym, że okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ - Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, który w ww. orzeczeniach wyraził swoje stanowisko zaliczając go do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 1172 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Pełnomocnik skarżącej zauważył również, że niektóre czynności z natury rzeczy są czynnościami bardziej lub mniej absorbującymi i czasochłonnymi, dotyczą spraw życiowych obu małżonków (bądź nawet całej rodziny) i są konieczne do wykonania bez względu na fakt czy odnoszą się do osoby niepełnosprawnej czy też osoby "pełnosprawnej", to jednak nie można z tego powodu pomniejszać czy odmawiać sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a tym bardziej w sytuacji - tak jak ma to miejsce w tej sprawie - w której osoba niepełnosprawna ma niewątpliwie problemy z poruszaniem się i samodzielnym załatwieniem podstawowych życiowych potrzeb.

W odpowiedzi na tę skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Nadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – zwanej p.p.s.a. – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej Kolegium nie naruszyło przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), jak i nie naruszyło prawa procesowego w istotny sposób, a zwłaszcza przepisów art. 77, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że nie ma podstaw do bezwzględnego wykluczenia możliwości przyznania prawa do świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku nabycia prawa do emerytury przez osobę ubiegającą się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika bowiem z najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a jednocześnie pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, co eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury czy renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta czy rencisty, wynikająca z powołanego wyżej przepisu, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury lub renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 659/20 – dostępny w CBOSA).

Jednak w ocenie tut. Sądu możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w razie zbiegu prawa do świadczenia emerytalnego czy rentowego nie dotyczy wszystkich sytuacji. Nie można bowiem tracić z pola widzenie istoty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a przede wszystkim celu w jakim jest ono przyznawane. Stosownie bowiem do art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu nabycie prawa do emerytury może być utożsamiane z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie w takiej sytuacji, gdy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce innego świadczenia, nabyła prawo do tego świadczenia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W takiej sytuacji nabycie prawa do emerytury może być utożsamiane z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Natomiast nabycie emerytury wyłącznie w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego nie uprawnia, zdaniem Sądu, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem brak jest w takiej sytuacji związku między nabyciem świadczenia emerytalnego a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nabyła prawo do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Zatem świadczenie to nie zostało skarżącej przyznane w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie konieczność sprawowania opieki nie wiązała się w żaden sposób z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc z utratą uzyskiwanych przez skarżącą dochodów. Nie ma bowiem w tym przypadku miejsca potrzeba rekompensaty przez Państwo utraconych przez skarżącą dochodów.

Skoro zatem w niniejszej sprawie nie zaistniała podstawowa przesłanka uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy z zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, co wynika wprost z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to stwierdzić należy, że skarżącej nie przysługuje prawo do uzyskania wnioskowanego świadczenia.

Niezależnie od powyższego Sąd podziela również ocenę dokonaną przez Kolegium w zaskarżonym rozstrzygnięciu, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bowiem, że czynności, takie jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności osoby opiekującej się niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Innymi słowy opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, czy gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze (por. wyroki WSA: w Olsztynie z 31 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 493/21; w Krakowie z 24 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 326/21; w Gdańsku z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 48/21; we Wrocławiu z 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 39/21 – dostępne w CBOSA).

Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem J. W., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Choruje na nowotwór prostaty i cukrzycę, a ponadto ma problemy z biodrem. Powikłania związane z cukrzycą doprowadziły do amputacji lewej nogi (kwiecień 2020 r.). Po mieszkaniu porusza się przy pomocy balkonika, poza domem przemieszcza się dzięki protezie nogi, balkonika lub o kulach. W mieszkaniu może pozostawać sam przez kilka godzin. Jest osobą świadomą i samodzielnie decydującą o sobie. Skarżąca natomiast robi zakupy, przygotowuje posiłki (mąż nie wymaga karmienia), dwa razy dziennie podaje leki, mierzy cukier gleukometrem, robi zastrzyki z insuliny, pomaga przy wejściu do wanny, sprząta w mieszkaniu, umawia wizyty u lekarzy, wykupuje leki.

Czynności opiekuńcze, które skarżąca wykonuje, nie są podyktowane koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz są to czynności są związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Opieka nad niepełnosprawnym mężem wykonywana jest przy okazji zwykłych, codziennych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie wykraczają poza zakres podstawowej opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Reasumując, nawet gdyby w niniejszej sprawy przyjąć, że fakt pobierania emerytury nie pozbawia skarżącej prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to i tak w niniejszej sprawie nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na zakres sprawowanej przez skarżącą faktycznej opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.

A. P.