Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1536/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1,  art. 34
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie : WSA Elżbieta Sobielarska WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Izabela Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję , 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

I Sa/Wa 1536/07

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa umorzyła postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę K. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej K., obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, stanowiącej część parceli [...], ujawnionej w księdze wieczystej Kw nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Wojewoda Małopolski stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa nieodpłatnie własności opisanej na wstępie nieruchomości. Organ ustalił bowiem, że - na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.) - sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa.

Wojewoda podniósł, że przedmiotowa nieruchomość powstała w wyniku kolejnych podziałów parceli [...], która to parcela jest objęta księgą wieczystą Kw nr [...]. Z treści zaś tej księgi wynikało, iż właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa - na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] maja 1962 r. nr [...]. Podkreślono też, że działka będąca przedmiotem komunalizacji istniała już w dacie 27 maja 1990 r. Nadmieniono także, że jeszcze przed wszczęciem postępowania komunalizacyjnego, P. S.A. z siedzibą w W. wystąpiły o wydanie decyzji o uwłaszczeniu Kolei na spornym gruncie, w oparciu o przepis art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji Przedsiębiorstwa Państwowego "PKP" ( Dz. U. Nr 845, poz. 948 ze zm. ).

Mając na uwadze, że mienie będące we władaniu państwowych osób prawnych, które nie legitymują się tytułem prawnym do niego, w formie prawem przewidzianej, a taka sytuacja zachodziła w tej sprawie, należało do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, organ wojewódzki uznał, że mienie takie podlegało komunalizacji z mocy prawa w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły "P." S.A., zarzucając jej naruszenie przepisów art. 5 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy z 10 maja 1990 r. a także art. 16 ustawy ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze zm.).

Ponadto odwołujący się podkreślił, że z mocy przepisów art. 34 i 34a cytowanej wyżej ustawy z dnia 8 września 2000 r. nieruchomości posiadane przez Kolej podlegają odrębnej regulacji prawnej i stanowią "inne mienie" w rozumieniu art. 5 ust. 4 ustawy komunalizacyjnej.

Rozpatrując sprawę w instancji odwoławczej Komisja podniosła, że rzeczona nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. bezsprzecznie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, gdyż na tle przepisu art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. należy odróżnić władztwo administracyjnoprawne (imperium), które przysługiwało wyłącznie organom terenowym administracji państwowej, od władztwa cywilnoprawnego (dominium), które mogło przysługiwać m. in. przedsiębiorstwom państwowym.

Podkreślono, że obecny trwały zarząd, który jest sprawowany przez państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jak też dawny zarząd (wcześniej: użytkowanie), który mógł być sprawowany m. in. również przez przedsiębiorstwa państwowe, powstaje i powstawał dawniej na podstawie decyzji administracyjnej właściwego organu, w wyniku przekazania oraz z mocy prawa, w wyniku nabycia nieruchomości przez jednostkę organizacyjną.

Stanowisko organu znajdowało - jego zdaniem - pełne potwierdzenie w przepisach art. 34 art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dmą 12 kwietnia 2005 r., K 30/03, Dz. U. 69, poz. 625). Regulacje te bowiem zostały stworzone z uwagi z prawidłowo przyjętym założeniem, że P. S.A. nie może wykazać tytułu prawnego do znacznej części gruntów, znajdujących się w jej władaniu i dlatego, co najwyżej, może być traktowana jako ich posiadacz.

Umarzając postępowanie odwoławcze Komisja jednocześnie uznała za nietrafny zarzut odwołującego dotyczący niedokonania przez Wojewodę ustaleń w zakresie posiadania nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. i pominięcia w związku z tym przesłanek określonych w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Po pierwsze, zdaniem organu, wymieniona data ma znaczenie wyłącznie w zakresie nabycia przez państwową osobę prawną ex lege użytkowania wieczystego gruntu wraz z własnością budynków i innych urządzeń znajdujących się na gruncie, a nie w zakresie komunalizacji mienia. Po drugie, w przepisach wyżej wymienionego artykułu chodzi o grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, które stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P., a contrario, przepisy te nie dotyczą zatem tych gruntów, które w dniu 5 grudnia 1990 r. wprawdzie znajdowały się w posiadaniu P., jednakże od dnia 27 maja 1990 r. nie były już własnością Skarbu Państwa, ale - jak w niniejszej sprawie - właściwej gminy.

W konkluzji Komisja przyjęła, iż to nie organ I instancji winien wykazać w postępowaniu komunalizacyjnym istnienie okoliczności wyłączających komunalizację przedmiotowej nieruchomości tylko obowiązek ten obciążał P. S.A. Ponieważ zaś P. S.A. nie była w stanie wykazać, że przysługiwał jej, do spornego mienia, tytuł prawny to trudno oczekiwać - zdaniem Komisji - aby tego rodzaju dowód przeprowadzał organ administracji publicznej.

W tych warunkach Komisja umorzyła postępowanie odwoławcze - na zasadzie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 28 k.p.a.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, która wniosły "P." S.A. w W. W uzasadnieniu skargi skarżący, wnosząc o uchylenie w/w decyzji, zarzucił organowi naruszenie: art. 5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.) poprzez jego wadliwe zastosowanie oraz naruszenie art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" a także naruszenie art. 7, 77§ 1 w związku z art. 136, art. 107 § 1 i 3 w związku z art. 28 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi w szczególności podkreślono, że nie można się zgodzić ze stanowiskiem Komisji, iż w przedmiotowej sprawie nie miały znaczenia przepisy art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. bowiem regulują one, w sposób odrębny od ogólnych zasad, kwestie nabycia prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu przez skarżącą. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ rozpatrując niniejszą sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja naruszała prawo, w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie, skutkowało to jej uchyleniem.

Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. prawo do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji przysługuje stronie, a więc osobie, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie (art. 28 k.p.a.). Interes prawny wynikać przy tym powinien z określonego przepisu prawa odnoszącego się do sytuacji prawnej danego podmiotu i najogólniej jest on rozumiany jako istniejąca rzeczywiście potrzeba ochrony prawnej.

Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego należy stwierdzić, że generalnie komunalizacja mienia ogólnonarodowego (państwowego) dokonywana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. dotyczy z jednej strony Skarbu Państwa, z drugiej zaś właściwej gminy nabywającej mienie. Przepis art. 5 ust. 1 wyznacza więc zasadniczy zakres podmiotowy postępowania w przedmiocie komunalizacji z mocy prawa. Należy jednak zwrócić uwagę, że źródeł interesu prawnego w sprawach o komunalizację mienia Skarbu Państwa z mocy prawa nie można ograniczać do powołanego art. 5 ust. 1, zwłaszcza gdy chodzi o złożone stany prawne wynikające z przekształceń dotyczących mienia Skarbu Państwa np. w przypadku uwłaszczenia.

W tym miejscu trzeba podkreślić, że w dacie wszczęcia przedmiotowego postępowania komunalizacyjnego obowiązywała już ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego - Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), która w art. 34 przewiduje możliwość nabycia przez P. - jako posiadacza gruntów będących własnością Skarbu Państwa - z mocy prawa, z dniem wejścia tej ustawy w życie, prawa użytkowania wieczystego tego gruntu.

Przepis art. 34 ust. l powołanej wyżej ustawy stanowi, że grunty Skarbu Państwa będące własnością Skarbu Państwa znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P. co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P.

Na mocy tego przepisu uwłaszczenie P. następuje tylko wówczas, gdy nieruchomość na której powstaje prawo użytkowania wieczystego jest własnością Skarbu Państwa, a nie gminy.

W dacie wydawania decyzji przez Wojewodę Małopolskiego t.j. w dniu [...] kwietnia 2007 r. - jak wspomniano wyżej - przepis art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. obowiązywał i dawał, co słusznie skarżący podkreśla, uprawnienie, wynikające z konkretnej normy prawa materialnego, do ubiegania się o prawo użytkowania wieczystego na nieruchomości będącej przedmiotem decyzji organu I instancji, pod warunkiem jednak, że nieruchomość ta pozostanie własnością Skarbu Państwa. Decyzja Wojewody, stwierdzająca nabycie prawa własności nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę, wyklucza obecnie możliwość ubiegania się o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego przez Koleje. Z tego względu należało uznać, że toczące się postępowanie komunalizacyjne dotyczyło jednak interesu prawnego P. bowiem, interes ten skarżąca Spółka znajduje w tym przypadku w przepisie art. 34 ust. l powołanej wyżej ustawy z dnia 8 września 2000 r.

Ponadto należy podkreślić, że Komisja umarzając postępowanie odwoławcze a zatem nie rozpatrując merytorycznie odwołania, nie tylko odmówiła P. legitymacji strony w postępowaniu o komunalizację spornej nieruchomości, ale również, co wynika z części końcowej uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przesądziła kwestię przesłanek komunalizacji, czym naruszyła przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten bowiem nie dopuszcza rozstrzygania o istocie sprawy.

Poza tym całkowicie bezzasadnie organ odwoławczy przyjął, że to P. obowiązana była wykazać posiadanie tytułu prawnego zarządu przysługującego przedsiębiorstwu P. w dniu 27 maja 1990 r. Należy podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym nie znajduje zastosowania zasada, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja naruszała art. 7, 28, 77, 80 i 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i z tego względu - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku.