Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1119/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 33 (1) ust. 3, art. art. 33(9) ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

J. P. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia 22 września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] września 2008 r. J. P. (dalej jako skarżąca) przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, przeprowadzanego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 187 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 331 ust. 1, art. 339 ust. 3 i art. 3310 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez J. P. liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu.

Skarżąca pismem z dnia [...] listopada 2008 r. złożyła odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do Ministra Sprawiedliwości. Wniosła o zmianę zaskarżonej uchwały i orzeczenie, że uzyskała wynik pozytywny z egzaminu konkursowego, a tym samym zasadne jest wpisanie jej na listę aplikantów radcowskich, ewentualnie uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła przedmiotowej uchwale naruszenie art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 oraz art. 3310 ustawy o radcach prawnych poprzez przedstawienie kandydatom na aplikantów testu i przeprowadzenie na jego podstawie konkursu, w którym to teście zawarte były pytania wskazane przez skarżącą z odpowiedziami nie spełniającymi warunków określonych w tych przepisach ze względu na swoją niejednoznaczność, błędnie sformułowane, zawierające błędy merytoryczne lub logiczne, uniemożliwiające dokonanie wyboru jednej prawidłowej odpowiedzi oraz pytania wykraczające poza zakres materiału określonego w ustawie, w tym pytania, na które odpowiedź była zawarta nie w powołanych w kluczu przepisach prawa materialnego, lecz w orzecznictwie sądów i poglądach doktryny, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarżąca nie uzyskała wymaganej liczby punktów niezbędnej do ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu. Na tej podstawie wniosła szczegółowe zarzuty w stosunku do pytań o nr 99, 100, 139, 98, 91, 21, 194. Zawarła również ogólny zarzut, na podstawie którego zakwestionowała brak zaliczenia jej odpowiedzi na pytania o nr 14, 16, 18, 25, 31, 38, 41, 43, 44, 50, 53, 62, 71, 81, 87, 96, 104, 107, 110, 114, 121, 122, 128, 129, 130, 133, 135, 139, 142, 143, 144, 145, 150, 164, 166, 167, 170,186, 187, 194, 196, 198, 202, 205, 206, 213 i 215.

Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej z dnia [...] września 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, z późn. zm.). Ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącej i przeliczenie punktacji wykazała zaś, że wynik egzaminu konkursowego J. P. został ustalony prawidłowo, a zatem uzyskała ona z egzaminu 187 punktów. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów skarżącej w zakresie zakwestionowanych w odwołaniu pytań.

Pierwsze z pytań o numerze 21 miało następującą treść:

"Kodeks karny nie przewiduje możliwości popełnienia z zamiarem ewentualnym:

A. zbrodni;

B. podżegania do występku;

C. pomocnictwa do zbrodni".

Zgodnie z kluczem prawidłowa była odpowiedź "B" oparta na art. 8 k.k. i art. 18 § 2 i 3 k.k., skarżąca zaznaczyła zaś odpowiedź "A".

Skarżąca w odwołaniu podniosła, że odpowiedź na powyższe pytanie wymaga szczegółowej analizy bardzo obszernej i niejednoznacznej co do oceny "zagadnienia doktryny przedmiotu".

W ocenie organu powyższa argumentacja skarżącej jest bezzasadna, albowiem przedmiotowe pytanie sformułowane jest w sposób jasny i jednoznaczny, a odpowiedź wynika wprost z art. 8 k.k. i art. 18 § 2 i 3 k.k. Zgodnie z regulacjami Kodeksu karnego, znakomita większość zbrodni może być popełniona z zamiarem ewentualnym (np. zabójstwo). Poza tym zawarte w § 2 i § 3 art. 18 k.k. definicje podżegania i pomocnictwa nie pozostawiają wątpliwości, że pierwsza z tych postaci zjawiskowych może być popełniona wyłącznie zamiarem bezpośrednim, natomiast druga tak z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. Wiedza na ten temat ma wręcz charakter fundamentalny.

Kolejne zakwestionowane pytanie o numerze 91 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w procesie toczącym się z powództwa poszkodowanego przeciwko współsprawcom czynu niedozwolonego, pozwanych łączy współuczestnictwo:

A. formalne,

B. materialne,

C. jednolite."

Skarżąca na ww. pytanie udzieliła odpowiedzi "C", natomiast według arkusza Odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "B" oparta na art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.

W stosunku do tego pytania skarżąca sformułowała w odwołaniu zarzut, iż określenie, jaki rodzaj współuczestnictwa zachodzi przy współsprawcach czynu niedozwolonego nie jest możliwe bez wnikliwej analizy orzecznictwa Sądu Najwyższego, albowiem z powołanych przepisów odpowiedź na to pytanie nie wynika. Wskazała, iż wskazany w pytaniu kazus dotyczący odpowiedzialności współsprawców czynu niedozwolonego odpowiada materialnoprawnej formie określonej w art. 441 § 1 k.c. wskazującej na solidarną odpowiedzialność sprawców. W ocenie skarżącej nie oznacza to jednak, że przy solidarnej odpowiedzialności nie jest możliwe współuczestnictwo jednolite. Wskazała, iż powyższe zagadnienie nie jest okolicznością bezdyskusyjną i bezsporną, o czym świadczy teza do wyroku SN z dnia 7 marca 2007 r. sygn. II CSK 478/06.

Organ wskazał, iż nie można zgodzić się z zarzutami skarżącej w odniesieniu do przedmiotowego pytania, gdyż ustalenie rodzaju współuczestnictwa jest możliwe w oparciu o przepisy k.p.c. Przytoczył treść art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. zawierającego definicję współuczestnictwa materialnego oraz art. 73 § 1 k.p.c. zawierającego definicję współuczestnictwa jednolitego. Wskazał, że współuczestnictwo materialne charakteryzuje istnienie materialnoprawnej więzi między współuczestnikami, która występuje zawsze (ale nie tylko), gdy stanowią oni wielopodmiotową stronę stosunku prawnomaterialnego pozostającego w związku z przedmiotem sporu. Natomiast współuczestnictwo jednolite zachodzi w wypadku, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników.

Podniósł, iż zgodnie z art. 441 § 1 k.c. jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna, natomiast w myśl art. 366 § 1 k.c. kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników).

W ocenie organu w przypadku odpowiedzialności solidarnej powstaje współuczestnictwo materialne określone w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na wspólność obowiązków. Nie zachodzi zaś współuczestnictwo jednolite, bo wierzyciel dłużników solidarnych (tu: współsprawców czynu niedozwolonego) może dochodzić roszczenia tylko od jednego z nich albo niektórych z nich albo wszystkich. W przypadku zaś współuczestnictwa jednolitego, powód musiałby dochodzić roszczenia od wszystkich współsprawców, co nie jest prawdą.

Kolejne zakwestionowane pytanie nr 98 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd."

Skarżąca na powyższe pytanie udzieliła odpowiedzi "B", natomiast w ocenie organu odpowiedzią prawidłową na powyższe pytanie jest odpowiedź "C".

Skarżąca podniosła zarzut do powyższego pytania podobny, jak w odniesieniu do wskazanych pytań, tzn., że odpowiedź na to pytanie nie wynika wprost ze wskazanych w kluczu przepisów prawa, tylko z orzecznictwa sądów i poglądów doktryny. Podniosła, że dopiero w uchwale z dnia 13 kwietnia 2007 r. sygn. III CZP 158/06, OSNC 2008/3/33, Biul. SN 2007/4/9 po wcześniejszych sprzecznych orzeczeniach Sąd Najwyższy określił, że rygor określony w art. 130 § 3 k.p.c. nie ma zastosowania w sytuacji, w której apelację wnosi sama strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Odnosząc się do poglądu skarżącej organ stwierdził, że kwestionowane pytanie sformułowane zostało w sposób jasny i precyzyjny, a odpowiedź na nie wynika z uregulowań zawartych w art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 132 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że w opisanej w pytaniu sytuacji, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c.) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.) pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c.).

Następne z nich o numerze 99 miało następującą treść:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, merytorycznie niezasadny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w sprawie o rozwód, sąd:

A. oddala na posiedzeniu niejawnym,

B. odrzuca na posiedzeniu niejawnym,

C. oddala na rozprawie."

Zgodnie z kluczem prawidłowa była odpowiedź "C" oparta na art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c., skarżąca zaznaczyła zaś odpowiedź "A".

Skarżąca w odwołaniu wskazała, że odpowiedź na przedmiotowe pytanie nie wynika ze wskazanych w kluczu odpowiedzi przepisów prawa, a z orzecznictwa sądowego, w szczególności orzecznictwa Sądu Najwyższego (uchwała z dnia 13 lutego 2007 r. II CZP 4/87).

Organ podniósł, iż zarzuty skarżącej są bezzasadne. Wskazał, że zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, przy czym postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W jego ocenie wykładnia gramatyczna art. 168 § 1 k.p.c. jednoznacznie wskazuje tylko na możliwość uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym. Brak jest natomiast przepisu, który pozwalałby oddalić wniosek o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym.

Według art. 148 § 1 k.p.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Tak więc w świetle art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c., w ocenie organu nie sposób przyjąć takiej wykładni, przy której sąd także na posiedzeniu niejawnym mógłby oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i to w sprawie rozwodowej, która podlega rozpoznaniu na rozprawie.

Organ zaznaczył, że bez znaczenia jest tutaj fakt, iż Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lutego 1987 r. III CZP 4/87 potwierdził ww. wykładnię, gdyż wynika ona w sposób oczywisty ze wskazanych w kluczu odpowiedzi przepisów.

Kolejne zakwestionowane pytanie – nr 100 – brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku."

Zgodnie z kluczem prawidłowa była odpowiedź "C" oparta na art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c., skarżąca zaznaczyła zaś odpowiedź "A".

Skarżąca wskazała w odwołaniu, że prawidłowa odpowiedź na przedmiotowe pytanie nie wynika wprost z przepisów prawa wskazanych w kluczu odpowiedzi, ale z orzecznictwa i doktryny. Powołała się m.in. na postanowienia Sądu Najwyższego z 20 września 2002 r. III RN 140/01, z 30 stycznia 2002 r. III CZ 140/01, z 13 kwietnia 1965 r. II PZ 23/65.

Organ uznał zarzuty skarżącej za chybione. Wskazał, iż zgodnie z treścią art. 169 § 3 k.p.c., równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej. Wniosek o przywrócenie terminu jest pismem procesowym, a zatem stosuje się do niego przepisy o pismach procesowych.

Organ, przytaczając treść art. 130 § 1 k.p.c. podniósł, iż nie ulega wątpliwości, że jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, to przewodniczący na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Zdaniem organu w omawianym przypadku odpowiedź "C" jako prawidłowa nie budzi wątpliwości, a odpowiedź "A" jest oczywiście wadliwa, także z tego punktu widzenia, że nie sposób dopuścić możliwość odrzucenia takiego wniosku jako niedopuszczalnego z mocy ustawy (art. 171 k.p.c.), a tylko taki wniosek podlega odrzuceniu, jak również nie sposób dopuścić merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności, która nie została dokonana. Zatem prawidłowa odpowiedź na skarżone pytanie zawiera się w obowiązujących przepisach prawa, a nie jest, jak sugeruje skarżąca, wynikiem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego.

Kolejne zakwestionowane pytanie przez skarżącą, było oznaczone numerem 139 i miało następującą treść:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "C", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "B", oparta na art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h. Skarżąca w odwołaniu zarzuciła, że odpowiedź na tak postawione pytanie nie wynika ze wskazanych w kluczu odpowiedzi przepisów, jak również z orzecznictwa sądów. Skarżąca wskazała, iż zgodnie z art. 252 § 1 k.s.h. prawo do wytoczenia przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą przysługuje osobom oraz organom spółki wymienionym w art. 250 k.s.h. Katalog podmiotów uprawnionych do wniesienia omawianego powództwa zawarty w art. 250 k.s.h. nie zawiera odwołanego członka zarządu. Skarżąca podniosła, iż w związku z rozbieżnościami w orzecznictwie i sporami w doktrynie dopiero uchwała Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. sygn. III CZP 94/06 (OSNC 2007/7-8/95) wskazała, iż osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa z art. 252 § 1 k.s.h.

Zdaniem organu zarzuty skarżącej są chybione. W jego ocenie w świetle ww. przepisów uprawnienie do wytoczenia omawianego powództwa przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jego członkom, a zatem tylko tym osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Sprawa ta została ostatecznie wyjaśniona w przytoczonej przez skarżącą uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2007 r., która została wpisana do księgi zasad prawnych. Zdaniem organu znajomość tych zasad stanowi także znajomość prawa. Organ podkreślił ponadto, iż w uzasadnieniu ww. uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że ocena braku uprawnień do wytoczenia powództwa odwołanego członka zarządu wynika z dokonanej poprawnie wykładni językowej. Sąd ten także zaznaczył, że odmienne poglądy, wyrażane przez doktrynę, jak i wcześniej przez inne składy orzekające SN, opierały się na wykładni celowościowej i systemowej, prowadząc do niedopuszczalnego wykreowania mocą orzeczenia sądowego pożądanej, ale niewyrażonej w przepisie normy prawnej. Organ podkreślił, że argumentacja Sądu Najwyższego potwierdza zatem, że treść przyjętej uchwały stanowi literalne odzwierciedlenie treści przepisu art. 250 k.s.h., a zatem twierdzenie, że pytanie nie opierało się na treści przepisu, ale na ww. uchwale SN jest chybione (skoro uchwała potwierdziła literalną treść przepisu, a znajomość uchwały winna zdającym ułatwić odkodowanie normy z przepisu).

Następne kwestionowane pytanie nr 194 miało treść:

"W rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, księgi podatkowe nie stanowią dowodu tego, co wynika z zawartych w nich zapisów, jeżeli są prowadzone:

A. nierzetelnie i w sposób niewadliwy,

B. rzetelnie i w sposób niewadliwy,

C. rzetelnie i w sposób wadliwy, jeżeli wady nie mają istotnego znaczenia dla sprawy."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "A", oparta na art. 193 § 4 i 5 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

W odwołaniu skarżąca podniosła, że pytanie to obarczone jest błędami logicznymi, gdyż odpowiedzi wskazane w teście nie odpowiadają powołanej w kluczu normie art. 193 Ordynacji podatkowej. Treść pytania 194 wprost odwołuje się do art. 193 Ordynacji podatkowej, który w kwestii istotnej dla sformułowanego pytania i prawidłowości udzielonej odpowiedzi w § 1 stanowi zasadę, że księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów.

W § 2 i § 3 art. 193 Ordynacji podatkowej zdefiniowane są pojęcia rzetelności i niewadliwości. W § 4 statuowana jest zasada nieuznania ksiąg podatkowych za dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów, a mianowicie organ podatkowy nie uznaje za dowód ksiąg podatkowych, które są prowadzone w sposób nierzetelnie lub w sposób wadliwy. Przywołany przepis ma obligatoryjny charakter i w każdej sytuacji stwierdzenia nierzetelności ksiąg lub ich wadliwości nie mogą one stanowić dowodu, w rozumieniu art. 193 § 1 Ordynacji podatkowej. Ustawodawca od tej zasady wprowadził jeden wyjątek, określony w § 5, który daje podstawę organowi podatkowemu do uznania za dowód księgi podatkowe, które prowadzone są w sposób wadliwy, jeżeli wady nie mają istotnego znaczenia dla sprawy. Jest to jedyne odstępstwo od zasady określonej w § 4, które powoduje, że księgi podatkowe są uznawane za dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów i nie jest to zależne od uznania organu podatkowego, lecz wynika wprost z ustawy.

Odnosząc się do ogólnego zarzutu skarżącej sformułowanego w odniesieniu do braku zaliczenia udzielonych przez nią odpowiedzi na pytania o nr 14, 16, 18, 25, 31, 38, 41, 43, 44, 50, 53, 62, 71, 81, 87, 96, 104, 107, 110, 114, 121, 122, 128, 130, 133, 135, 139, 142, 145, 150, 164, 166, 167, 170, 186, 187, 194, 196, 198, 202, 205, 206, 213, 215 organ wskazał, iż nie ma na tej podstawie możliwości dokonania szczegółowej analizy zarzutów w stosunku do wymienionych pytań, w sytuacji gdy skarżąca nie sformułowała konkretnych zarzutów w odniesieniu do poszczególnych pytań. Ponadto w ocenie organu żadne z pytań zawartych w teście nie wykraczało poza zakres materiału określony w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, a ich treść jest logiczna i zrozumiała.

Skarżąca w dniu [...] maja 2009 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., wnosząc o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania administracyjnego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 331 ust. 3, art. 339 ust. 1 i art. 3310 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.), poprzez:

- wadliwe przyjęcie, że zakwestionowane w odwołaniu pytania mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu na aplikację radcowską, to jest, że są one sformułowane poprawnie, w sposób wyczerpujący, niewprowadzający w błąd, oparte są na przepisach prawa pozytywnego, a nie na spornych i budzących wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie kwestiach;

- zawarcie w teście na aplikację radcowską pytań, na które możliwe było udzielenie odpowiedzi po przeprowadzeniu analizy orzecznictwa i doktryny;

- uznanie, że kandydaci na aplikantów powinni legitymować się znajomością orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny z poszczególnych dziedzin prawa;

- błędne przyjęcie, że skoro ustawa o radcach prawnych nie reguluje kwestii odnoszących się do stopnia szczegółowości pytań, a określa jedynie przedmiotowy zakres to zezwala na formułowanie pytań w sposób dowolny, bez uwzględnienia celu tego egzaminu, którym jest sprawdzenie podstawowej wiedzy prawniczej i że kwestie te nie mogą podlegać badaniu pod względem zgodności z prawem;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez ocenę postawionych zarzutów z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, brak odniesienia się do wszystkich postawionych w odwołaniu zarzutów, dokonanie ustaleń dowolnych i sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszenie zasady postępowania z uwzględnieniem interesu społecznego oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko odnośnie kwestionowanych w odwołaniu pytań o nr: 52, 97, 98, 100, 103, 193, 196, 206 i 225. Ponadto ponownie zakwestionowała brak zaliczenia jej odpowiedzi na pytania nr 14, 16, 18, 25, 31, 38, 41, 43, 44, 50, 53, 62, 71, 81, 87, 96, 104, 107, 110, 114, 121, 122, 128, 130, 133, 135, 139, 142, 145, 150, 164, 166, 167, 170, 186, 187, 194, 196, 198, 202, 205, 206, 213, 215.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, nie znajdując jednocześnie podstaw do uznania zasadności zarzutów podniesionych przez skarżącą w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, cyt. dalej p.p.s.a.).

Skarga jest nieuzasadniona, choć nie wszystkie ustalenia i argumenty organu odwoławczego, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, zasługują na akceptację. Uwaga ta dotyczy pytania nr 100, jak również wątpliwości Sądu wywołało pytanie nr 139. Jednak skarżącej zabrakło 3 punktów do liczby punktów 190, która gwarantowała pozytywny wynik egzaminu. Zatem nawet doliczenie jej 2 punktów nie zmieni tego, że w dalszym ciągu skutkiem braku 1 punktu nie osiągnie ona tej liczby. Odnośnie bowiem pozostałych pytań, w tym zarzutów skarżącej sformułowanych na szerszej płaszczyźnie teoretycznej poruszanych zagadnień, związanych z przedmiotowym egzaminem, niż tylko poszczególne zakwestionowane pytania (o czym bliżej w dalszej części uzasadnienia), Sąd nie dopatrzył się po stronie organu nieprawidłowości, które mogłyby być uznane za mające wpływ na ostateczny wynik tej sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, odnosząc się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. o utrzymaniu w mocy uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. ustalającej negatywny wynik egzaminu konkursowego skarżącej.

Skarżąca za egzamin pisemny uzyskała 187 punktów, co w efekcie dało negatywny wynik z egzaminu konkursowego.

Postępowanie związane z egzaminem konkursowym na aplikację radcowską regulują przepisy art. 331 - 3310 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, zwanego dalej "kandydatem", z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Z kolei zgodnie z art. 339 ust. 3 ww. ustawy, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt (art. 339 ust. 1 cyt. ustawy).

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd uznał za trafny zarzut skarżącej polegający na wadliwym skonstruowaniu pytań nr 100 i 139.

W zakresie pytania nr 100 uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego. Ma rację skarżąca, że żaden przepis powołanego w pytaniu k.p.c. nie stanowi, że niedokończenie czynności procesowej stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu. Art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

Odnośnie pytania nr 139 wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżąca wskazała na orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały siedmiu sędziów SN, na którą powołuje się organ. W tej sytuacji za nieuprawniony należy uznać pogląd organu o jednolitym stanowisku w orzecznictwie i literaturze potwierdzającym, że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z prawem.

Bezspornym jest co prawda, iż uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. stanowi zasadę prawną. Niemniej zwrócić należy uwagę, iż ww. orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa prof. dr hab. Stanisława Sołtysińskiego oraz prof. dr hab. Wojciecha Popiołka Przegląd Prawa Handlowego z października 2007 r. str. 51-58, podobnie krytyczne stanowisko wyraził Witold Jurcewicz III CZP 94/06).

Zdaniem Sądu może budzić uzasadnioną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa.

Jednakże zdaniem Sądu, wszystkie pozostałe pytania z testu na aplikację radcowską dotyczyły dziedzin prawa wymienionych w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych i wszystkie, wbrew twierdzeniu skarżącej, zawierały tylko jedną prawidłową odpowiedź, pytania były sformułowane w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, a spośród podanych odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa. W każdym pytaniu zawsze jedna z zaproponowanych odpowiedzi tworzyła zdanie prawdziwe.

I tak w ocenie Sądu pytanie nr 21 zostało prawidłowo sformułowane w sposób prawidłowy. Z szeregu regulacji zawartych w kodeksie karnym wynika, iż zbrodnia może zostać popełniona z zamiarem ewentualnym. Natomiast art. 18 § 3 i 4 k.k. zawiera definicję postaci zjawiskowych przestępstwa, jakimi są podżeganie ("Odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego") oraz pomocnictwo ("Odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie"). Powyższy przepis wskazuje, iż podżeganie może być popełnione wyłącznie zamiarem bezpośrednim, natomiast pomocnictwo tak z zamiarem bezpośrednim jaki i ewentualnym. Należy zgodzić się z organem, iż wiedza na ten temat ma wręcz charakter fundamentalny.

W ocenie Sądu także pytanie nr 91 zostało sformułowane w sposób prawidłowy. Pytanie nr 91 zostało zbudowane tak, że bez czynienia dodatkowych założeń tylko jedna odpowiedź była prawidłowa. Wynikała ona ze wskazanych przez organ przepisów prawa, zaś spory doktrynalne nie są związane z istotą tego pytania. Takim dodatkowym założeniem jest przyjęcie, że wyrok może dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. Przy odpowiedzialności solidarnej, a taka występuje gdy kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (art. 441 § 1 k.c.), z uwagi na wspólność obowiązków występuje współuczestnictwo materialne. Współuczestnictwo jednolite zachodzi wówczas, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. Taka sytuacja nie została przedstawiona w omawianym pytaniu, a zatem odpowiedź wybrana przez skarżącą jest odpowiedzią nieprawidłową.

Odnosząc się do pytania nr 98 wskazać należy, iż zastosowanie do niego ma art. 370 k.p.c., który uzasadnia prawidłowość odpowiedzi "C". Norma ta odróżnia dwie grupy wypadków. Pierwsza dotyczy przyczyn związanych z upływem terminu do złożenia apelacji, gdy apelacja jest niedopuszczalna z mocy ustawy i braku tego nie można sanować (np. gdy od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle środek zaskarżenia lub gdy apelację wniósł podmiot nielegitymowany). Druga - to wypadki, w których apelacja jest dopuszczalna, ale ma ona braki dające się usunąć. Przewodniczący wzywa wówczas stronę do uzupełnienia braków, których usunięcie jest możliwe, tzn. odnoszących się do strony formalnej, a nie treści. W ramach art. 370 k.p.c. kontroli podlega także prawidłowe opłacenie apelacji. Słuszny jest pogląd organu, że dopiero apelacja, której braków strona nie uzupełniła w terminie podlega odrzuceniu. Zatem nietrafne jest twierdzenie skarżącej, że ze sformułowania art. 370 k.p.c. wynika, że w przypadku nieopłacenia apelacji sąd odrzuca ją bez wzywania do wniesienia opłaty niezależnie, czy wniosła ją sama strona, czy profesjonalny pełnomocnik. Dopiero w przypadku, gdy środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia wnosi adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy, pismo takie sąd odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty (art.1302 § 3 k.p.c.).

Również w pytaniu nr 99 nie zachodzi taka sytuacja, że żadna odpowiedź nie jest prawidłowa. Odpowiedź na to pytanie wynika z zestawienia dwóch przepisów kodeksu postępowania cywilnego – art. 148 i art. 168 k.p.c., co oznacza, że poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "C". Wątpliwości w orzecznictwie, na które wskazuje skarżąca, wystąpiły w początkowym etapie obowiązywania zmienionego art. 168 k.p.c., w którym w § 1 z dniem 1 lipca 1985 r. dodano zdanie drugie odnoszące się do formy posiedzenia. Uchwała SN z 13 lutego 1987 r. (III CZP 4/87) wątpliwości te usunęła i od tej pory – przez przeszło 20 lat - kwestia ta jest w orzecznictwie rozstrzygana jednolicie. Pytanie, wbrew zarzutom skargi zostało sformułowane w sposób pełny, zaś kwestia odrzucenia środka odwoławczego w tym pytaniu nie była istotna. Pytanie odnosi się do konkretnego zagadnienia prawnego. Na marginesie, odnosząc się do uwag skarżącej wyrażonych przy omawianym pytaniu, zauważyć należy, że idąc tokiem rozumowania skarżącej, w teście egzaminacyjnym nie powinny znajdować się pytania odnoszące się do kwestii prawnych, co do których wypowiadał się w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy i prezentowała swoje poglądy doktryna. Taka sytuacja jest oczywiście niemożliwa, gdyż przy takim założeniu nie byłoby w zasadzie takich obszarów prawa, do których mógłby odnosić się test egzaminacyjny. Ze wskazanych przez skarżącą orzeczeń wynika natomiast, że w teście tym nie powinno być pytań nawiązujących do kwestii prawnych, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji. Taka jednak sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.

W ocenie sądu także pytanie nr 194 było sformułowane w sposób prawidłowy. Odpowiedź na to pytanie wynika w z art. 193 ustawy – Ordynacja podatkowa. W ocenie sądu organ prawidłowo wskazał, iż nierzetelnie prowadzona księga podatkowa nie może być dowodem tego, co wynika z zawartych w niej zapisów i nie zmienia tego okoliczność, iż jest ona prowadzona w sposób niewadliwy. Z § 1 ww. przepisu wynika, iż takim dowodem są księgi prowadzone w sposób rzetelny i niewadliwy. Natomiast z § 4 wynika, iż organ podatkowy nie uznaje za dowód ksiąg podatkowych, które są prowadzone w sposób nierzetelny lub w sposób wadliwych. Wyjątek od tej zasady zawiera § 5 ww. przepisu, który zawiera wyjątek od powyższej zasady, dając postawę organowi podatkowemu do uznania za dowód księgi podatkowe, które prowadzone są w sposób wadliwy jeśli wady nie mają istotnego znaczenia dla sprawy. Z powyższych przepisów wynika, iż zarówno księgi rachunkowe spełniające przesłanki zawarte w odpowiedzi "B" (wynikające z § 1) i jak i spełniające przesłanki zawarte w odpowiedzi "C" (wynikające z § 5) mogą być dowodem tego, co wynika z zawartych w księdze podatkowej zapisów. Tylko odpowiedź "A" jest prawidłowa.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze, Sąd uznał, że pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu i zostały sformułowane w sposób poprawny, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Minister Sprawiedliwości w sposób wystarczający na potrzeby rozpoznawanej sprawy i nie budzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty, wskazując konkretne przepisy, z których wynikała prawidłowa odpowiedź. Organowi nie można postawić zarzutu, na co wskazano we wstępie, że załatwił sprawę z naruszeniem norm procesowych. Minister Sprawiedliwości swoje stanowisko szczegółowo uzasadnił, wyjaśnił przesłanki swojego działania, a przytoczona w tym zakresie argumentacja nie nasuwa istotnych zastrzeżeń. Powyższe stanowisko Sądu nie dotyczy pytania nr 100 i nr 139, ale jak wskazano powyżej uchybienia, których dopuścił się organ w zakresie tych pytań pozostają bez wpływu na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 dalej p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.