Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 277/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 270/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...} stycznia 2013 r. nr [...} w przedmiocie nakazu rozbiórki zbiornika na nieczystości postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 9 grudnia 2013r. E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne, z powodu poważnej wady serca skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznaczało spadek dochodów. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 465,14 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1.100 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Skarżący otrzymał także dopłaty unijne do gruntów w kwocie 2.335 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m². Gospodarstwo rolne jest położone na bardzo słabych glebach, znaczna cześć gruntów znajduje się w dolinie rzeki, co powoduje ich częste podtopienia. Posiadane maszyny rolnicze mają po 20 lat, wymagają ciągłych napraw. Budynki gospodarcze są stare i niefunkcjonalne, co utrudnia rozwój hodowli zwierząt. Wskazał, że przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych. Łączne zadłużenie wnioskodawcy wynosi około 14.000 zł. Z dołączonego na skutek wezwania referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia wynika, że skarżący posiada 7 sztuk bydła, w tym 2 krowy oraz ciągnik rolniczy, przyczepę rolniczą i inne maszyny niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej. W okresie wrzesień – listopad 2013 r. skarżący nie sprzedawał płodów rolnych. Wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy to: 600 zł – żywność, 140 - 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – 200 telefon. W listopadzie 2013 r. E. S. otrzymał zwrot podatku akcyzowego, ale w okresie listopad – grudzień nie otrzymał dopłat do prowadzonej produkcji rolnej. Umowa dzierżawy nieruchomości, za którą wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny (1000 zł rocznie) jest umową ustną. W styczniu 2014 r. skarżący utracił krowę o wartości ok. 4000 zł. E. S. dołączył: wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 października do 31 grudnia 2013r., upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2.063,72 zł; upomnienie z Urzędu Gminy Klukowo z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1.549,80 zł; dokument potwierdzający utratę sztuki bydła w styczniu 2014 r., rachunki za energię elektryczną; decyzję KRUS z dnia 12 lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty, pismo T-Mobile Polska z dnia 22 listopada 2013r. dot. zadłużenia na kwotę 2.487,79 zł, ostateczne wezwanie do zapłaty na kwotę 1424,35 zł wystawione przez PZU S.A.

Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając brak znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę samotną w podeszłym wieku oraz brak wiedzy na temat wymagań, jakie stawia produkcja rolna. Wskazał, że w postanowieniu referendarza nie uwzględniono faktu prowadzenia przeciwko niemu licznych postępowań egzekucyjnych, które paraliżują jego działalność rolniczą i generują nowe koszty. Powtórzył wcześniej powoływane argumenty mające, jego zdaniem, świadczyć o trudnej sytuacji majątkowej. Do sprzeciwu wnioskodawca dołączył do zaświadczenie lekarskie z dnia 14 stycznia 2014 r. mające świadczyć o jego złym stanie zdrowia oraz dokumenty mające potwierdzić jego bardzo trudną sytuację materialną, a mianowicie dołączył: dokument z którego wynika, że w dniu 4 stycznia 2013 r. "upadła" jedna krowa, oraz zarządzenie Prezesa SR w Z. z dnia 18 listopada 2013 r. o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r., na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zwana dalej p.p.s.a.) orzekł o odmowie przyznania skarżącemu praw pomocy w zakresie całkowitym.

W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie żądania na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego strony. Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1.200 zł), roczny dochód z dzierżawy (1.000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże zauważyć należy, że są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465,14 zł. Budzi zatem wątpliwości Sądu skąd, jak deklaruje skarżący, uzyskuje on comiesięcznie kwotę 1.000 zł na pokrywanie bieżących wydatków oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 600 zł w październiku 2013 r.

Sąd podkreślił, że do akt skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia 29 października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2.063,72 zł, upomnienie z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1.549, 80 zł, wezwanie do zapłaty z dnia 13 grudnia 2013 r. wystawione przez PZU S.A. na kwotę 1.424,35 zł, zestawienie nieopłaconych faktur na rzecz operatora telefonii komórkowej w wysokości 2.487,79 zł z dnia 22 listopada 2013 r., oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (zarządzenie o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł). Przedstawiają one jednak tylko wybiórczo jego sytuację majątkową tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Jeszcze raz podkreślić należy, że nie wynika z nich, w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.). W postanowieniach z dnia 22 października 2013r. II OZ 904/13 oraz z dnia 28 listopada 2013 r. II OZ 1083/13, dysponując niemalże analogicznym jak w sprawie niniejszej materiałem dowodowym (w tym wydanymi wobec skarżącego postanowieniami o bezskuteczności egzekucji, a także zarządzeniem o odroczeniu spłaty należności) NSA oddalił zażalenia od postanowienia tutejszego sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał zmiany swojej sytuacji płatniczej na tyle, by można było uznać brak po jego stronie środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Na podstawie zaś dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne ustalenie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego w sposób uzasadniający przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący powinien być świadomy obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem inicjuje szereg postępowań sądowoadministracyjnych, w których otrzymuje wezwania do ponoszenia tych kosztów (w okresie 1 styczeń 2013 – 8 styczeń 2014 r. zainicjował około 10 takich postępowań).

E. S., pismem z dnia 6 marca 2014 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 13 lutego 2014 r. zarzucając stronniczą i dowolna ocenę przedstawionych dokumentów, całkowite pominiecie dowodu z dokumentu w postaci zaświadczeń lekarskich które potwierdzają jego oświadczenia o złym stanie zdrowia, bezpodstawne stwierdzenie, że przedstawia tylko wybiórczo swoją sytuację majątkową, oraz pominięcie faktu, że w chwili obecnej jest osoba bezdomną. Skarżący wniósł, o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący.

Należy zauważyć, że aby udzielić stronie pomocy ze strony Państwa konieczne jest przedstawienie sytuacji w jakiej strona obecnie się znajduje w sposób pełny, tak by Sąd mógł dokonać rzetelnej oceny w tym zakresie. Tymczasem w świetle przedstawionych w sprawie dokumentów i oświadczeń uzasadnione były wątpliwości Sądu co do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. W rezultacie Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe uznanie, że wystąpiły podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W szczególności skarżący składając wniosek w grudniu 2013 r. nie wykazał aby jego sytuacja finansowa i życiowa zmieniła się znacząco od 22 października 2013 r., a więc od czasu w jakim Naczelny Sąd Administracyjny orzekał o oddaleniu jego zażalenia od postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.