Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1012/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej Sędzia WSA - Sławomir Antoniuk Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant - ref.staż. Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 r. sprawy ze skargi O. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku O. W. (ur. [...] września 1991 r.) z dnia [...] listopada 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku po jej zmarłym w dniu [...] czerwca 2002 r. ojcu J. W. (ur. [...] lutego 1964 r.) W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie i renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie z uwagi na wystąpienie szczególnych okoliczności, decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. przyznano dla niej rentę rodzinną w drodze wyjątku i wypłata renty była realizowana do dnia [...] listopada 2009 r. Aktualnie natomiast jest ona osobą pełnoletnią oraz nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy i w tej sytuacji, mimo kontynuowania nauki, może ona podjąć zatrudnienie. Ponadto łączny średni miesięczny dochód w rodzinie wnioskodawczyni wynosi [...] zł, co daje na jednego członka dochód w wysokości [...] zł i wprawdzie nie może on zaspokoić wszystkich potrzeb życiowych, to pozwala na zaspokojenie tych niezbędnych.

We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, O. W. podniosła, że szczegółowe zarzuty podniosła jej mama we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jej siostry E. zaś ona jest uczennicą klasy maturalnej w Liceum Ogólnokształcącym i nie może podjąć zatrudnienia, bowiem chce kontynuować naukę, jak również studiować.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] i w uzasadnieniu – powołując się na argumenty w niej zawarte – dodał, że nie ma żadnych zakazów nauki w systemie zaocznym i w tej sytuacji można kontynuować naukę, zaś w celu zdefiniowania niezbędnych środków utrzymania należy przyjąć kryterium najniższej emerytury, która od 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł, co znajduje uzasadnienie w stanowisku judykatury. Jakkolwiek w subiektywnym odczuciu skarżącej dochód w wysokości [...] zł może być niewystarczający do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania, to organ przy wydaniu decyzji musi się kierować obiektywizmem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, O. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu – powołując się na zarzuty i argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że przyznane jej wcześniej świadczenie w drodze wyjątku, nie określało końcowego terminu jego przyznania, zaś konstatując stwierdziła, iż nie posiada niezbędnych środków utrzymania, a organ rozpatrując sprawę ponownie nie odniósł się do jej zarzutów z wniosku. Ponadto w załączonym do wniosku zaświadczeniu matki z zakładu pracy o średnich dochodach brutto za ostatnie trzy miesiące, uwzględniono godziny nadliczbowe, wyrównanie podwyżki i wakacyjne świadczenie urlopowe, zaś jej faktyczne aktualne wynagrodzenie w ostatnich miesiącach kształtuje się w wysokości ok. [...] zł i taka faktycznie kwota wpływa co miesiąc na jej konto, zaś od grudnia [...] zł (w miesiącu grudniu z godzinami nadliczbowymi na jej konto wpłynęło wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Stąd też jej faktyczny dochód na jednego członka w rodzinie kształtuje się znacznie niżej. Natomiast jej ojciec był [...] i hazardzistą, a w roku 2000 wyjechał do F., gdzie zmarł na wskutek [...] i zażywania [...], będąc zadłużony na kwotę [...] zł i które to zobowiązanie spadło na jej matkę. Wobec powyższego aktualnie – matka spłacając długi ojca – w [...] spłaca [...] zł miesięcznie, w [...] Banku [...] zł miesięcznie, w [...] [...] zł i w [...] [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji dotychczas otrzymywania renta była przeznaczone jedynie na "życie". Natomiast ona sama osiąga bardzo dobre wyniki w nauce i nie jest ją stać np. na wakacje, wycieczkę szkolną, dodatkowe zajęcia, zaś w wyniku doznanego urazu w wypadku komunikacyjnym, jest aktualnie pod opieką neurologa po rozpoznaniu w [...] i wymaga ciągłego, kosztownego leczenia.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne podał, że skarżąca otrzymała świadczenie w drodze wyjątku do listopada 2009 r., tj. do ukończenia 16 roku życia, bowiem – jak wówczas ustalono – pozostawała na utrzymaniu matki pozbawionej niezbędnych środków utrzymania. Ponadto świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym tylko do deklarowanych potrzeb i kosztów m.in. spłacanego przez jej matkę kredytu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten bowiem posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie, przy czym pozostawienie tego uprawnienia organowi nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają bowiem cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mianowicie 1.) dotyczy osoby ubezpieczonej lub pozostałego po ubezpieczonym członka jego rodziny, 2.) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3.) ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub ze względu na wiek, 4.) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania, przy czym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznając powyższe świadczenie, musi stwierdzić występowanie wszystkich czterech powyższych przesłanek łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie.

Jednocześnie wskazać należy, że ustalenie istnienia wskazanych przesłanek musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak również jest on zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw oraz obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpoznawanej zaś sprawie O. W. niewątpliwie znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji osobistej i materialnej, jednakże organ – w ocenie Sądu – prawidłowo ustalił, stosując w sposób należyty wskazane powyżej reguły postępowania, że skarżąca nie spełniła dwóch przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze bowiem, nie wykazała, aby nie posiadała niezbędnych środków utrzymania. W tym miejscu stwierdzić należy, że wprawdzie ustawa nie definiuje pojęcia niezbędnych środków utrzymania, jednakże zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem judykatury, po pierwsze owa niezbędność nie może być utożsamiana z niewystarczalnością środków utrzymania, a po drugie brak niezbędnych środków utrzymania należy oceniać przez pryzmat i w odniesieniu do minimalnej emerytury. Ta zaś od 1 marca 2009 r. wynosiła 675,10 zł brutto.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie średnie miesięczne wynagrodzenie w rodzinie skarżącej brutto za ostatnie 3 miesiące wynosiło [...] zł brutto, zatem na jednego członka w rodzinie przypadała kwota [...] zł (k. [...] akt adm.). Reasumując, ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów w porównaniu do najniżej emerytury, jest najbardziej obiektywna. Natomiast – zdaniem Sądu – obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się, jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi i nie do końca przewidzianymi życiowo, potrzebami. Tak, jak ma to niewątpliwie miejsce w rodzinie skarżącej.

Kolejną przesłanką, której skarżąca nie spełniła aby można jej było przyznać świadczenie w drodze wyjątku jest to, iż nie została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, co w konsekwencji oznacza, że może świadczyć pracę, bowiem jest już osobą pełnoletnią. Dodać w tym miejscu jedynie wypada, że ustawodawca nie zawarł przesłanki kontynuacji nauki, chociaż jest to fakt zasługujący na uznanie, jako uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia.

Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty i wskazać w tym miejscu należy skarżącej, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.