Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1540/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność decyzji II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37a ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 41 poz 398
law: Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
Teza: Prawomocny wyrok sądu powszechnego, kształtujący obowiązki skarżących i kreujący ich uprawnienia do uzyskania lokalu socjalnego oraz wstrzymujący eksmisję do tego czasu, wydany przed wejściem w życie przepisu art. 37 a ustawy w dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz. U. z 2005, Nr 41, poz. 398 z późn. zm.) wyłącza w tych sprawach możliwość wydania decyzji przez organy Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na podstawie art. 37 a ust. 2 powołanej ustawy

TEZY

Prawomocny wyrok sądu powszechnego, kształtujący obowiązki skarżących i kreujący ich uprawnienia do uzyskania lokalu socjalnego oraz wstrzymujący eksmisję do tego czasu, wydany przed wejściem w życie przepisu art. 37 a ustawy w dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz. U. z 2005, Nr 41, poz. 398 z późn. zm.) wyłącza w tych sprawach możliwość wydania decyzji przez organy Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na podstawie art. 37 a ust. 2 powołanej ustawy


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. S. i B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 951/08 w sprawie ze skargi B. S. i B. S. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należnych opłat i odszkodowania za używanie lokalu mieszkalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Mazowsze w Warszawie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], 2. zasądza od Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na rzecz skarżących B. S. i B. S. kwotę 320 zł (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt. II SA/Wa 951/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.S. i B.S. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...].

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd przywołał następujący stan faktyczny i prawny:

Dyrektor Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Nowym Dworze Mazowieckim, w związku z brakiem tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego w C. przy ul. O., wystąpił do Sądu Rejonowego w Ciechanowie z powództwem o orzeczenie opróżnienia i pozostawienia w stanie wolnym od osób i rzeczy przedmiotowego lokalu mieszkalnego przez B.S. i B.S.. Sąd ten, wyrokiem z dnia 22 stycznia 2003 r. sygn. akt IC 4/02, nakazał stronom opróżnienie przedmiotowego lokalu, dodatkowo ustalając, że pozwanym przysługuje prawo do lokalu socjalnego i nakazując wstrzymanie wykonania wyroku do czasu przedstawienia przez Gminę Ciechanów oferty lokalu socjalnego.

Następnie Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej "Mazowsze" w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 37a oraz art. 13 ust. 6 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.) oraz art. 104 § 1 K.p.a. zobowiązał B.S. i B.S. do uiszczania opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich ustalonych zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zapłatę odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego w C. przy ul. O. miesięcznie za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania, od dnia otrzymania decyzji. Organ określił w decyzji miesięczną wysokość opłaty za używanie przedmiotowego lokalu na kwotę [...] zł, zaś wysokość opłat pośrednich na kwotę [...] zł, określając ich łączną wartość na dzień wydania decyzji na [...] zł miesięcznie. Wskazana została również wysokość odszkodowania za używanie lokalu mieszkalnego, która na dzień wydania decyzji wyniosła [...] zł, tj. 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu. Łączna wysokość opłat za używanie lokalu przez B.S. i B.S. wraz z odszkodowaniem i opłatami pośrednimi na dzień wydania decyzji określona została na [...] zł.

Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. oraz art. 13 ust. 7 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, po rozpoznaniu odwołania małż. S. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję w części określającej termin początkowy wnoszenia opłat i odszkodowania, orzekając, że terminem początkowym jest [...] lipca 2004 r., natomiast w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał na bezsporny fakt zajmowania przez odwołujących się lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego, co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Ciechanowie oraz wyrokiem Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 12 listopada 2003 r. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 37a ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych, w przypadku, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu, dyrektor oddziału regionalnego Agencji wydaje decyzję w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Organ wyjaśnił, że ustawodawca obowiązek wydania decyzji w przedmiocie uiszczania opłat wiąże z faktem zajmowania lokalu bez tytułu prawnego, a deklarowanie przez strony zwolnienia w niedalekiej przyszłości lokalu nie ma wpływu na ten obowiązek. Tym samym, zdaniem Prezesa, organ I instancji prawidłowo określił obowiązek uiszczania opłat za używanie lokalu, opłat pośrednich i zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu, za każdy rozpoczęty miesiąc do dnia zwolnienia lokalu. Organ odwoławczy podniósł jednak, że Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM błędnie określił termin początkowy, od którego mają być wnoszone opłaty i odszkodowanie, określając go na dzień otrzymania decyzji, bowiem analiza przywołanego przepisu wskazuje, że osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego obowiązane są wnosić wskazane opłaty i odszkodowanie za każdy rozpoczęty miesiąc zajmowania tego lokalu bez tytułu prawnego, a w przypadku odwołujących się sytuacja taka ma miejsce przynajmniej od orzeczenia ich eksmisji z lokalu w 2003 r. Zdaniem Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Warszawie, określenie przez organ I instancji początkowego terminu wnoszenia opłat i odszkodowania na dzień doręczenia zaskarżonej decyzji stanowi rażące naruszenie prawa. Przepis art. 37a ww. ustawy, wszedł w życie 1 lipca 2004 r., zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 116, poz. 1203 ze zm.) i z tą datą powstał obowiązek wnoszenia określonych opłat oraz odszkodowania.

B. S. i B. S. złożyli skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie art. 139 K.p.a., wskazując, że organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał, iż w jego ocenie zachodzi sytuacja rażącego naruszenia prawa i interesu społecznego, a ponadto naruszenie art. 6, 7, 8 ,19 K.p.a., uzasadniając to tym, iż do dnia otrzymania decyzji organu I instancji nigdy nie byli informowani o tym, iż ciąży na nich obowiązek zapłaty odszkodowania i w jakiej wysokości, przeciwnie, przez cały okres uzyskiwali informacje o wysokości swoich zobowiązań, regulowali je terminowo, a nakładanie na nich wstecz dodatkowych obowiązków, ich zdaniem, narusza prawo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1928/06 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego WAM "Mazowsze" i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż uregulowanie zawarte w ust. 2 art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi logiczną i nierozerwalną całość, a więc decyzja dyrektora oddziału regionalnego Agencji powinna zawierać rozstrzygnięcie w sprawie opróżnienia lokalu oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Tym samym, zaskarżone rozstrzygnięcie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej oraz utrzymane nim w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Regionalnego "Mazowsze" w Warszawie nosi znamiona rażącego naruszenia prawa, tj. przepisu art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera elementów wymienionych w tym przepisie, dając podstawę do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Tym samym organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien wydać orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym w art. 37a cyt. ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, wyrokiem z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 891/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż Sąd I instancji dokonując wykładni art. 37a ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązany był uwzględnić art. 365 § 1 w zw. z art. 366 K.p.c., zaznaczając, że nie jest dopuszczalna wykładnia przepisu prawnego w oderwaniu od systemu rozwiązań prawnych, w tym przyjętych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę po jej ponownym przekazaniu, ocenił, iż skarga B. S. i B. S. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona przez nich decyzja nie narusza prawa. Zdaniem Sądu określenie "wydaje decyzję" użyte w art. 37a ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oznacza, że organ zobowiązany jest do wydania decyzji, o ile zostanie spełniona przesłanka określona w ust. 1 tego przepisu, jaką jest zajmowanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że B. S. w dniu 1 lipca 1996 r. zawarła z Dyrektorem Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Nowym Dworze Mazowieckim umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. O.. W paragrafie 3 umowy strony określiły, że jest ona zawarta na czas określony – na czas zatrudnienia najemcy na stanowisku pielęgniarki w Jednostce Wojskowej nr 1498 w Ciechanowie. W dniu 31 grudnia 2000 r. stosunek pracy został rozwiązany. Skoro więc stosunek pracy ze skarżącą został rozwiązany, to automatycznie mocą zawartej umowy, utraciła ona prawo do zajmowanego lokalu. W związku z powyższym Dyrektor Oddziału Terenowego WAM w Nowym Dworze Mazowieckim wezwał skarżącą do wydania przedmiotowego lokalu mieszkalnego. W związku z niewydaniem lokalu Oddział Terenowy WAM w Nowym Dworze Mazowieckim skierował sprawę na drogę postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 22 stycznia 2003 r. sygn. akt IC 4/02. Następnie, na skutek apelacji pozwanych od powyższego wyroku Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z dnia 12 listopada 2003 r. sygn. akt IV Ca 728/03 zmienił zaskarżony wyrok orzekając, że pozwani są uprawnieni do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymał wykonanie eksmisji do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, a w pozostałej części apelację oddalił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił też, iż w myśl art. 365 § 1 K.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zgodnie natomiast z treścią art. 366 K.p.c., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. W ocenie Sądu oznacza to, iż wydanie wyroku nakazującego skarżącym opróżnienie przedmiotowego lokalu mieszkalnego pozbawiło organ możliwości wydania decyzji administracyjnej w sprawie opróżnienia lokalu, bowiem, jak stwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną w przedmiotowej sprawie, w sprawie prawomocnie rozstrzygniętej wyrokiem Sądu powszechnego, dopóki ten wyrok obowiązuje, nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej, mimo iż przepis prawa materialnego przyznaje kompetencje organowi administracji publicznej. Organ zobligowany był więc wydać decyzję zobowiązującą skarżących, którzy utracili tytuł prawny do lokalu mieszkalnego, do uiszczania opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłatę odszkodowania, ustalając jednocześnie wysokość tych opłat i odszkodowania.

Sąd I instancji stwierdził ponadto, iż nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 139 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W ocenie Sądu Prezes WAM zobligowany był do naliczenia skarżącym opłat i odszkodowania za użytkowanie lokalu od 2004 r., ponieważ zgodnie z art. 30 ustawy o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw, art. 37a tej ustawy, regulujący tę kwestię wszedł w życie z dniem 1 lipca 2004 r. Skoro więc już w tym czasie skarżący zamieszkiwali w przedmiotowym lokalu bez tytułu prawnego, od tej właśnie daty należy przyjąć, że powstał po ich stronie obowiązek wnoszenia określonych opłat i odszkodowania. Za bezzasadny uznał Sąd również zarzut skarżących, jakoby organ do dnia otrzymania decyzji organu I instancji nigdy nie informował ich o tym, iż ciąży na nich obowiązek zapłaty odszkodowania i jego wysokości. Skoro skarżący zdawali sobie sprawę z tego, że zajmują przedmiotowy lokal bez tytułu prawnego, winni sami wcześniej podjąć czynności w celu uregulowania sytuacji prawnej mieszkania.

Mając na uwadze wskazane w uzasadnieniu wyroku okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. S. i B. S., reprezentowani przez radcę prawnego Roberta Roguskiego, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania. Skarga kasacyjna oparta została o podstawę określoną w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., a zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności:

1) naruszenie art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej polegające na przyjęciu, iż ma on zastosowanie w niniejszej sprawie,

2) naruszenie art. 37a tej ustawy, polegające na przyjęciu, iż decyzja organu I instancji, wydana na podstawie tego przepisu, w której zastosowano go jedynie w części, została wydana w sposób prawidłowy i jest ważna,

3) naruszenie art. 139 K.p.a., polegające na przyjęciu, iż decyzja Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, w której skarżący zostali obciążeni opłatami dodatkowymi i odszkodowaniem za okres przed wydaniem decyzji (podczas gdy pierwotna decyzja obciążała ich tymi należnościami za okres od jej wydania) została wydana w sposób prawidłowy i jest ważna.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wywodzi o wadliwości poglądu Sądu I instancji jakoby organ nie mógł orzec o obowiązku opróżnienia lokalu ze względu na orzeczenie jej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z 22 stycznia 2002 r. Zdaniem skarżących omawiany wyrok eksmisyjny rozstrzygnął również drugą z kwestii objętych dyspozycją art. 37a ust. 2 powołanej wyżej ustawy, bowiem sąd cywilny orzekając eksmisję rozstrzygnął również de facto o ewentualnym odszkodowaniu. W sentencji wyroku eksmisyjnego Sąd Rejonowy rozstrzygnął również o prawie skarżących do lokalu socjalnego. Wynikało to z faktu, iż łącząca strony umowa najmu odwoływała się w swej treści, w kwestiach nieunormowanych, do ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.) W dacie wydawania wyroku eksmisyjnego ustawa ta już nie obowiązywała, a zastąpiła ją ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), w oparciu o którą Sąd, orzekł eksmisję skarżących z równoczesnym przyznaniem im prawa do lokalu socjalnego. W takiej sytuacji osoby obowiązane do opuszczenia lokalu nie ponoszą dodatkowych (podwyższonych) opłat za korzystanie z lokalu. Stan taki trwa do momentu kiedy właściwa miejscowo gmina przedstawi ofertę zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Przez okres od orzeczenia eksmisji do czasu zawarcia ewentualnej umowy najmu lokalu socjalnego osoby zajmujące lokal, uiszczają opłaty z tego tytułu w podstawowej wysokości, a te przez skarżących były uiszczane na bieżąco. Skarżący wyrazili stanowisko, iż wyrok Sądu Rejonowego korzysta z powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu administracyjnym i w opisanej sytuacji uniemożliwia wydanie jakiejkolwiek decyzji na podstawie art. 37a ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu. Inna interpretacja prowadziłaby do pozostawienia w obrocie dwóch sprzecznych rozstrzygnięć, z których jedno dawało skarżącym prawo korzystania z dotychczas zajmowanego lokalu bez obowiązku uiszczania dodatkowych opłat z tego tytułu, drugie zaś nakładało obowiązek uiszczania dodatkowych opłat.

Kasator wyraził także wątpliwość co do tego, czy art. 37a ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu mógł w ogóle stanowić podstawę do rozstrzygania w sprawie. W dacie orzekania eksmisji przepis ten nie obowiązywał, a ustawa o zakwaterowaniu i łącząca strony umowa najmu odsyłała do ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Skoro postępowanie przeciwko Skarżącym zostało już prawomocnie zakończone orzeczeniem sądu powszechnego, brak było jakichkolwiek podstaw do wszczynania wobec nich postępowania administracyjnego, które dotyczy tej samej kwestii. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt III CZP 40/06, pełnomocnik skarżących stwierdził, iż we wszczętej po dniu 1 lipca 2004 r. przez Wojskową Agencję Mieszkaniową sprawie o opróżnienie lokalu mieszkalnego pozostającego w jej dyspozycji, przeciwko osobie zajmującej lokal bez tytułu prawnego, nienależącej do osób wymienionych w art. 45 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, zamieszkałej w nim z byłym najemcą, wobec którego stosunek najmu ustał przed tym dniem, droga sądowa jest niedopuszczalna, a ponadto, iż art. 37a ust. 1 i 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r., stanowi, że dyrektor oddziału regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wydaje w stosunku do osób zajmujących bez tytułu prawnego pozostający w jej dyspozycji lokal mieszkalny decyzję w sprawie opróżnienia lokalu oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Zdaniem kasatora oznacza to wyłączenie drogi sądowej w sprawach o opróżnienie zajmowanego bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego na rzecz drogi postępowania administracyjnego.

Skarżący wskazali ponadto, iż zgadzają się z wykładnią przepisu art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 30 stycznia 2007 r.

Przepis ten zawiera wyraźne wyliczenie, jakie kwestie winny zostać uregulowane w decyzji wydanej na jego podstawie. Jest to katalog zamknięty, który nie może podlegać dowolnym modyfikacjom ze strony organów go stosujących, ani w sposób rozszerzający, ani też zwężający. Ustępy 1 i 2 cytowanego wyżej przepisu uzupełniają się wzajemnie i nie mogą być stosowane oddzielnie. Oznacza to, że wadliwymi są rozstrzygnięcia wydane w przedmiotowej sprawie na podstawie wyżej cytowanego przepisu, bowiem nie uwzględniają go w całości. Zdaniem autora skargi kasacyjnej skoro organ I instancji podjął działania przewidziane w tymże przepisie winien wydać decyzję, która zawierać będzie wszystkie obligatoryjne elementy wymienione we wskazanym przepisie, a więc rozstrzygać zarówno o obowiązku opróżnienia lokalu mieszkalnego przez skarżących, jak i konieczności uiszczania należnych opłat i odszkodowania.

Zdaniem skarżących na uwzględnienie zasługuje również pogląd, iż wykładni powyższego przepisu należy dokonywać z uwzględnieniem norm prawa proceduralnego, a w tej konkretnej sprawie art. 365 § 1 w związku z art. 366 K.p.c. Zgodnie z treścią tych przepisów prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wiąże strony, których dotyczy i inne sądy, organy państwowe, organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. W niniejszej sprawie, w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji, istniało prawomocne orzeczenia nakazujące opróżnienie lokalu mieszkalnego przez Skarżących i jako takie musiało być respektowane przez strony. Nie oznacza to jednakże, że organ I instancji, mógł w tej sytuacji dowolnie zastosować art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. W ocenie kasatora w zaistniałym stanie faktycznym organ nie mógł wydać zaskarżonej decyzji, a skoro ją wydał winna zostać stwierdzona jej nieważność.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 139 K.p.a., pełnomocnik skarżących stwierdził, że podtrzymują oni swoje dotychczasowe stanowisko. Ich zdaniem okoliczność, iż regulacja zawarta w art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, weszła w życie z dniem 1 lipca 2004 r. i od tej daty po stronie organu I instancji zaistniał obowiązek naliczenia skarżącym opłat i odszkodowania, nie może uzasadniać orzekania o tym obowiązku z mocą wsteczną. Zaskarżona decyzją organu I instancji została wydana 9 czerwca 2006 r. czyli po dwóch latach od wejścia w życie regulacji stanowiących jej podstawę, a przez ten czas organ pozostawał bierny. Skarżący uiszczali przez ten czas wszelkie opłaty, zaś organ nie obciążał ich innymi świadczeniami. Formułując obowiązek zawarty w art. 37a ustawodawca wyraźnie wskazał, iż strona ma uiszczać opłaty, ale na żądanie organu. Obowiązek opłat powstaje więc z chwilą obciążenia. Uwzględniając swe zaniedbania organ obciążył skarżących opłatami i odszkodowaniem od dnia doręczenia decyzji, zmiana tej decyzji przez Prezesa WAM nastąpiła z naruszeniem art. 139 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie opowiadając się za trafnością stanowiska Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a zawarte w niej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego Sąd uznał za trafne.

Rozpoznając po uchyleniu wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 891/07 ponownie skargę małż. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny – stosownie do wskazań Sądu odwoławczego obowiązany był dokonać wykładni art. 37a ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP z uwzględnieniem przepisów art. 365 § 1 w zw. z art. 366 K.p.c.

Zalecenie to Sąd I instancji wykonał w sposób wadliwy.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd powołuje się wprawdzie na wynikający z art. 190 ustawy P.p.s.a. obowiązek związania wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, przytacza treść art. 365 § 1 i 366 K.p.c. oraz treść art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych, jak również stan faktyczny ustalony w tej sprawie, lecz nieprawidłowo wykładając przepis materialnoprawny dochodzi do wniosku, iż art. 37a miał zastosowania do sytuacji skarżących. Tymczasem z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż sytuacja Beaty i B.a S.ów w zakresie ich prawa do lokalu została ukształtowana prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 12 listopada 2003 r. sygn. akt IV CA 728/03, który zmodyfikował wcześniejszy wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 22 stycznia 2007 r. sygn. akt I C 4/02, orzekający eksmisję z lokalu przez to, iż przyznał skarżącym prawo do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymał wykonanie eksmisji do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.

Ten właśnie wyrok z mocy art. 365 § 1 K.p.c. ma moc wiążącą dla wszystkich sądów, stron, innych organów państwowych i organów administracji publicznej. W myśl art. 366 K.p.c. powyższy wyrok sądu powszechnego korzystając z powagi rzeczy osądzonej, wywołuje ten skutek, że nie może być skutecznie wszczęte postępowanie w tym samym przedmiocie i między tymi stronami. Jeśli więc sprawę zajmowania lokalu mieszkalnego nr 19 przy ul. Osiedle Świerczewskiego 3 w Ciechanowie prawomocnie rozstrzygnął sąd powszechny w dniu 12 listopada 2003 r. to nie mógł mieć zastosowania przepis art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych, dodany do ustawy przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 1203) i obowiązujący dopiero od 1 lipca 2004 r.

Przepis art. 37a ust. 1 przewiduje w przypadku osób zajmujących lokal mieszkalny bez tytułu prawnego oprócz obowiązku opróżnienia mieszkania, opłaty za używanie lokalu, opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania. Ustęp 2 upoważnia dyrektora oddziału regionalnego WAM do wydania decyzji w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań.

Powyższe obowiązki i uprawnienia powstały dopiero z dniem 1 lipca 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zawarty w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r. III CZP 40/06 (OSNC 2007, nr 4, poz. 53), iż właściwość organów WAM i droga postępowania administracyjnego w tych sprawach odnosi się tylko do spraw wszczętych po 1 lipca 2004 r., a też z mocy art. 19 noweli z 16 kwietnia 2006 r. do spraw wszczętych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, lecz niezakończonych ostatecznymi decyzjami lub umowami.

Błędny jest pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, iż związanie stron, organów i sądu administracyjnego z art. 365 § 1 K.p.c. dotyczyło tylko kwestii opróżnienia lokalu, co czyniło niedopuszczalnym wydanie decyzji w tym przedmiocie, natomiast organ był zobligowany do wydania decyzji w kwestii opłat i odszkodowania.

Wykładnia taka jest wadliwa i nie uwzględnia skutków prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 12 listopada 2003 r., który uprawnia skarżących do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymuje wykonanie eksmisji do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu.

Obowiązujący w dacie wydania powyższego wyroku przepis art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego stanowi, iż osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie.

Obowiązek ten – w myśl art. 18 ust. 3 powołanej ustawy – nie odnosi się do osób uprawnionych do lokalu zamiennego lub socjalnego jeżeli sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu. Takie osoby, a skarżący odpowiadają tym warunkom, opłacają odszkodowanie w wysokości czynszu, albo innych opłat za użytkowanie lokalu jakie byłyby obowiązane opłacać, gdyby stosunek najmu nie wygasł.

Zarzuty skargi kasacyjnej i wywody w tym zakresie zamieszczone w niej należy uznać za zasadne, zaś wyrok Sądu I instancji za naruszający prawo.

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, iż prawomocny wyrok sądu powszechnego, kształtujący obowiązki skarżących i kreujący ich uprawnienia do uzyskania lokalu socjalnego oraz wstrzymujący eksmisję do tego czasu, wydany przed wejściem w życie przepisu art. 37a ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP wyłącza w tych sprawach możliwość wydania decyzji przez organy WAM na podstawie art. 37a ust. 2 powołanej ustawy.

W takiej sytuacji decyzja o ustaleniu wysokości należnych opłat i odszkodowaniu została wydana bez podstawy prawnej. Z powyższych względów Sąd odwoławczy nie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 139 K.p.a. jako niemającego istotnego znaczenia w tej sprawie.

Uchylając zaskarżony wyrok na podstawie art. 188 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i stwierdził nieważność decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

O kosztach Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 203 pkt 1 ustawy P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) uznając zasądzoną kwotę za współmierną do udziału pełnomocnika w sprawie oraz wysokości poniesionych kosztów sądowych.