Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 681/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

P. S. wnioskiem z dnia 22 maja 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z dnia 8 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 21 września 2015 r. do Sądu wpłynął sprzeciw skarżącego od powyższego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - powoływanej dalej jako "ppsa, wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony podlega rozpoznaniu na nowo.

Stosownie do treści art. 243 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie natomiast z art. 245 § 1-3 tej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...)) lub częściowym (poprzez zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...)). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).

W myśl natomiast art. 249a ppsa jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy podlega umorzeniu.

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a ppsa.

Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych wobec osób, których sytuacja materialna jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 ppsa sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 ppsa podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. sygn. akt II OZ 650/11).

W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania, że zawarte w urzędowym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach jest niewystarczające i budzące wątpliwości, pismem z dnia 17 czerwca 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę na zastępstwo (np. stosowne zaświadczenie, ewentualnie kserokopia umowy o pracę), odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r., wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Celem wezwania było w szczególności zweryfikowanie oświadczenia wnioskodawcy dotyczącego wysokości aktualnie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a także potwierdzenie, że wynagrodzenie obciążone jest (i w jakiej wysokości) zajęciem komorniczym.

Wezwanie doręczone zostało skarżącemu w dniu 22 czerwca 2015 r. Termin do jego wykonania upływał zatem w dniu 29 czerwca 2015 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie wykonał wezwania - nie nadesłał żądanych dokumentów, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

Jeszcze raz zaznaczyć trzeba, że skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 21/15). Osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest zatem nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do jej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tych okoliczności. Nienadesłanie przez wnioskodawcę wskazanych w wezwaniu sądowym dokumentów skutkuje brakiem możliwości prawidłowego ustalenia, czy samodzielne pokrycie kosztów działania profesjonalnego pełnomocnika skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie niepotwierdzona została wysokość dochodów osiąganych przez wnioskodawcę obecnie, jak i uzyskanych w 2014 r. Nieustalona pozostaje też kwestia posiadania kont bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz wysokości ewentualnych zgromadzonych na nich środków. Nie ulega zatem wątpliwości, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie została dostatecznie wyjaśniona, a wątpliwości dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych nie zostały przez stronę usunięte.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.

Zaznaczyć jednocześnie trzeba, że wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w wielu prowadzonych w Wydziale I sprawach, w różnych terminach i we wszystkich został wezwany do nadesłania ww. dokumentów. Wezwania te doręczone zostały w okresie od 20 maja 2015 r. do sierpnia 2015 r. (i później). A zatem wnioskodawca miał wystarczająco dużo czasu by do dnia rozpoznania wniosku nadesłać żądane dokumenty. Podkreślić przy tym należy, że również wnosząc sprzeciw skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej i nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów. Jak zaś wyżej wskazano ciężar dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy i niewykazanie przez wnioskodawcę (w sposób pełny i przekonywujący), że znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, prowadzi do odmownego załatwienia wniosku.

Przesłanki uzasadniającej uwzględnienie złożonego wniosku nie stanowi również okoliczność, że wnioskodawca uczestniczy w wielu (ponad 150 w Wydziale I) postępowaniach. Jak wyżej wskazano rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się jedynie sytuację materialną wnioskodawcy.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 249a, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ppsa postanowił jak w sentencji.