Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 465/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-10-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński po rozpoznaniu w dniu 20 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych.

Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie, co - zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.) – spowodowało, że postanowienie to straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane".

W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi, więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.).

Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 2000 zł.

Oceniając sytuację finansową strony skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z analizy dokumentów wynika, że skarżący w 2014 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł – PIT-37 oraz zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36L uzyskał dochód [...] zł. Skarżący w dalszym ciągu kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, choć jak twierdzi nie przynosi ona dochodu.

Podkreślenia wymaga, że mimo argumentacji skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej z akt sprawy nie wynika, aby skarżący zawiesił swoją działalność lub złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona w takiej sytuacji ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Podkreślić przy tym należy, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu.

Należy również zauważyć, że skarżący oświadczył, iż jest właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem hali produkcyjnej. Co prawda pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że nieruchomość obciążona jest hipotekami umownymi, to jednak - zgodnie z poglądami przyjętymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd podziela, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. postanowienie z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt: FZ 454/04, niepublikowane). Pod pojęciem stanu majątkowego należy, bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym, i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów.

Posiadając bowiem nieruchomość, skarżący mógłby rozporządzać nią w sposób przynoszący mu dochody, np. wydzierżawić. Niewykorzystywanie natomiast posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,).

Ponownie podkreślić, że osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się również z wydatkami związanymi z prowadzeniem spraw sądowych. Istnienie obciążeń finansowych nie może stanowić decydującego argumentu przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie pierwszeństwa innym zaciągniętym przez stronę zobowiązaniom doprowadziłoby do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której uznaje się za konieczne ponoszenie wszystkich innych wydatków, poza kosztami sądowymi.

Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącego mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.