Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 883/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2005-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.7, 77 par.1, 80, 105 par.1, 136, 138 par.1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.145 par.1 pkt.1 lit.c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asystent sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Wojewody z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I – uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]. Nr [...]; II – zasądza od Wojewody na rzecz G. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II SA/Lu 883/04

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Starosta umorzył postępowanie w sprawie z wniosku G.W. o ustalenie odszkodowania za wywłaszczone działki o powierzchni łącznej 0,3483 ha oznaczone numerami 208/2, 208/4, 209/1 i 209/2, położone w B. przy ul. B.

W uzasadnieniu decyzji Starosta ustalił, że decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...]czerwca 1980 r. wywłaszczona została nieruchomość położona w B., składająca się z działek oznaczonych numerami 208/2, 208/4, 209/1 i 209/2 o łącznej powierzchni 0,3483, stanowiąca własność S.W. Decyzją tą ustalone zostało jednocześnie odszkodowanie w kwocie 55 728 zł. Wobec nie przyjęcia przez S.W. odszkodowania, wymieniona kwota złożona została do depozytu sądowego. W tej sytuacji organ pierwszej instancji uznał, że zakończenie postępowania w sprawie wywłaszczenia i odszkodowania prawomocną decyzją oraz złożenie odszkodowania do depozytu czynią postępowanie w sprawie niniejszej bezprzedmiotowym, co uzasadnia umorzenie postępowania.

W odwołaniu od decyzji Starosty G.W. zarzuciła, że organ pierwszej instancji nie odniósł się merytorycznie do jej żądania oraz że decyzja o wywłaszczeniu była niezgodna z obowiązującym wówczas prawem.

Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając ustalenia i argumentację organu pierwszej instancji. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, że złożenie świadczenia do depozytu sądowego ma w świetle przepisów kodeksu cywilnego skutki takie jak spełnienie świadczenia, a ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje przyznania odszkodowania w sprawie, w której było ono już ustalone, nie zostało jednak podjęte z depozytu sądowego.

Od decyzji tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła G.W., zarzucając, że decyzja o wyłączeniu z produkcji rolnej gruntów, należących do ojca skarżącej – S.W., została uchylona, nie mogła więc być podstawą decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem skarżącej, skoro decyzja o wywłaszczeniu była bezprawna, to także ustalone odszkodowanie było niezgodne z prawem.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie do przepisu art.136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jest on bowiem obowiązany ponownie rozpatrzyć sprawę administracyjną.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie dążyły do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością, przede wszystkim zaś nie wyjaśniły treści żądania skarżącej.

Jak wynika z akt organu administracyjnego, skarżąca już w piśmie wszczynającym postępowanie podniosła zarzut, iż decyzja z dnia [...] października 1978 r. o wyłączeniu z produkcji rolnej gruntów, wywłaszczonych następnie decyzją z dnia [...] czerwca 1980 r. była niezgodna z prawem. Również w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła skarżąca, że decyzja o wywłaszczeniu była niezgodna z obowiązującymi przepisami. W istocie zatem kwestionowała skarżąca legalność decyzji wywłaszczeniowej, a w konsekwencji także ustalone tą decyzją odszkodowanie. Okoliczność ta uszła całkowicie uwadze organów administracji. Organy obu instancji uznały, że skarżąca domaga się odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w 1980 r., nie ustosunkowały się natomiast w ogóle do zarzutów dotyczących zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej. Wprawdzie podnosząc te zarzuty nie sformułowała skarżąca wyraźnego żądania dotyczącego kwestionowanej decyzji wywłaszczeniowej, w szczególności zaś nie wskazała, czy domaga się stwierdzenia nieważności decyzji, czy też wznowienia postępowania, a w konsekwencji uchylenia decyzji lub stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, nie zwalniało to jednak organów administracji z obowiązku wyjaśnienia rzeczywistej treści żądania skarżącej. W razie wątpliwości należało wezwać skarżącą do złożenia stosownych wyjaśnień. Tylko wówczas możliwa byłaby ocena, czy żądanie skarżącej może być przedmiotem postępowania administracyjnego.

Zaniechanie tego obowiązku przez organy obu instancji narusza wskazane wyżej przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kodeksu postępowania administracyjnego, a także przepis art. 9 k.p.a., który nakłada na organy administracji obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Naruszenie przepisów postępowania doprowadziło do wydania wadliwych decyzji. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepis art. 105 § 1 k.p.a. Nie było bowiem w okolicznościach sprawy podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Przepis art. 105 § 1 k.p.a. przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. W nauce przyjmuje się, że przedmiot postępowania administracyjnego istnieje, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące warunki:

a/ w sprawie działa organ administracji publicznej,

b/ organ ten jest właściwy do podjęcia rozstrzygnięcia w tej sprawie,

c/ sprawa ma indywidualny charakter,

d/ rozstrzyganie o niej następuje w formie decyzji administracyjnej,

e/ w przepisach materialnego prawa administracyjnego zawarta jest norma kompetencyjna upoważniająca organ do podjęcia takiego rozstrzygnięcia ,

f/ nie zapadło ostateczne rozstrzygnięcie,

g/ zrealizowany został pewien stan faktyczny odpowiadający generalnie hipotezie określonej w normie prawa materialnego,

h/ istnieje podmiot mogący być stroną postępowania,

i/ podmiot ten dysponuje interesem prawnym w rozumieniu art.28 k.p.a.,

j/ podmiot uprawniony do wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie (por. por. G.Łaszczyca, A.Matan: "Umorzenie ogólnego postępowania administracyjnego", wydawnictwo Zakamycze 2002, s.33 i nast.).

Celem postępowania administracyjnego jest realizacja normy prawa materialnego wobec określonego podmiotu poprzez ukształtowanie jego sytuacji prawnej. Norma ta może być zastosowana jedynie wtedy, gdy obiektywnie zaistniał stan faktyczny przewidziany przez ustawodawcę, upoważniający organ do podjęcia decyzji administracyjnej. W związku z tym jednym z podstawowych warunków prawidłowego zastosowania normy prawnej jest ustalenie przez organ prowadzący postępowanie stanu faktycznego opisanego w tej normie. Z punktu widzenia zagadnienia związanego z istnieniem przedmiotu procesu istotne jest przede wszystkim ustalenie ogólnego stanu faktycznego sprawy, który pozwala na wstępną kwalifikację określonej sprawy, polegającą na przyjęciu, iż w tym stanie faktycznym istnieje potencjalna możliwość przyznania określonych praw czy nałożenia określonych obowiązków na stronę postępowania.

Niewyjaśnienie treści żądania skarżącej, a w konsekwencji brak wyczerpujących ustaleń co do stanu faktycznego nie pozwalały na ocenę, czy w rozpoznawanej sprawie postępowanie jest bezprzedmiotowe. Organ drugiej instancji nie miał w tej sytuacji podstaw do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji, wydanej na podstawie art.105 § 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja narusza więc także przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Omówione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do wydania decyzji bez dokonania podstawowych ustaleń pozwalających na kwalifikację sprawy i określenie jej przedmiotu. Zaskarżona decyzja podlega zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji Sąd uchylił także decyzję tego organu, uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 ustawy). Rozpoznając sprawę ponownie należy wyjaśnić rzeczywistą treść żądania skarżącej. Organy administracji powinny mieć na uwadze zarówno wskazany wyżej przepis art. 9 k.p.a., jak i przepis art. 50 § 1 k.p.a., który upoważnia organ administracji publicznej do wzywania osób do składania wyjaśnień osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przepisy art. 63 i 64 k.p.a., dotyczące wymogów podań, żądań i wyjaśnień.

Oceniając żądanie skarżącej pod kątem istnienia przedmiotu postępowania administracyjnego należy zwrócić uwagę na konieczność odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów art. 135 i 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy.