Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 915/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 75 ust 3 i 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA: Janina Antosiewicz Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 72/10 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem i zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r., po rozpoznaniu skargi A. B. , uchylił zaskarżoną decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie - wydane w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem i zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie odmówił A. B. wypłacenia odsetek ustawowych od uposażeń za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006r., tj. od uposażeń wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz orzekł o braku obowiązku wyrównania A. B. uposażenia za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości 10.881,77 zł, wypłacone w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy stwierdził, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący, ponieważ dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych stwierdzającej nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego dotyczącej wypowiedzenia A. B. stosunku służbowego, powstało roszczenie o wypłatę przez organ I instancji uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych", przy czym wcześniejsza decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia 6 grudnia 2002 r. była wiążąca dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie organu wojskowego obowiązek wypłaty A. B. uposażeń za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. Stwierdzono zatem, że określone w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) roszczenie o zapłatę odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia nie przysługuje za okres przed dniem przystąpienia A. B. do wykonywania obowiązków służbowych, skoro sierż. szt. A. B. do wykonywania obowiązków służbowych przystąpił w dniu 13 lutego 2006 r., a Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie wypłacił (przelał na rachunek bankowy A. B.) zaległe należności niezwłocznie po otrzymaniu wyciągu z rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Świnoujściu nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r., to nie można twierdzić, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia. Zdaniem organu odwoławczego można przyjąć, iż z chwilą uprawomocnienia się decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia sierż. szt. A. B. z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia 1 marca 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy A. B. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie, zarzucając jej wydanie z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.).

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 752/08 uchylił decyzje organów obu instancji. W ocenie Sądu pierwszej instancji obowiązek wpłaty odsetek jako świadczenia o charakterze akcesoryjnym powstał od dnia wymagalności zobowiązania głównego, a więc w terminach określonych w art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Natomiast w kwestii potrącenia Sąd stwierdził, że dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego wydanego w wyniku wniesionego w tym zakresie powództwa o zapłatę.

Wyrokiem z 10 grudnia 2009 r., wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 212/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wskazany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 26 listopada 2008 r. i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego, a stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu, organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej. Wobec tego nie doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ustawy pragmatycznej. Roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy i dlatego nie zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. W związku z tym NSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy koniecznym będzie ustalenie dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia.

Natomiast w kwestii potrącenia wypłaconych świadczeń NSA wskazał, że nieuzasadnionym było wskazanie przez Sąd pierwszej instancji organowi administracji publicznej ponownej drogi przed sądem powszechnym, gdyż zarówno sprawa z powództwa skarżącego przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Szczecinie o odsetki i zapłatę, w której skarżący kwestionował zasadność potrącenia odprawy i ekwiwalentu za urlop oraz sprawa z powództwa wzajemnego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie przeciwko skarżącemu, w którym domagano się od niego zwrotu uposażenia przez okres roku po zwolnieniu ze służby, została przekazana przez sąd powszechny właściwemu organowi. W związku z tym przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji winien ustalić, czy organ administracji związany postanowieniem sądu powszechnego w ramach upoważnień, o których mowa w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wydał decyzję o potrąceniu w oparciu o art. 103 ust. 1 i 2 niniejszej ustawy z zastosowaniem przepisów Kodeksu pracy, czy też dokonał potrącenia wyłącznie w formie czynności materialno-technicznej, która byłaby dopuszczalna wyłącznie w sytuacji, kiedy żołnierz zawodowy wyrazi na potrącenie zgodę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając ponownie sprawę stwierdził, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż wskazuje skarżący.

Odnosząc się do pierwszego problemu – terminu wymagalności zaległego uposażenia – Sąd wskazał, że kwestia ta jest ściśle związana z kwestią skutków, jakie wywarła decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] stycznia 2006 r., która stwierdziła nieważność decyzji Dowódcy POW w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2002r. wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 grudnia 2009 r., w sprawie I OSK 212/09, decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Tym niemniej nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej. W tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. W rezultacie dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji nie można przyjąć, że w tym okresie doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w analizowanym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Dopiero stwierdzenie nieważności tej decyzji spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej.

Zdaniem Sądu, z powyższych rozważań wynika, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał statusu przeniesionego do rezerwy. W konsekwencji powyższych wywodów, oczywistym jest, że datą wymagalności roszczenia o odsetki będzie dzień następny od dnia ustatecznienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby, jak zresztą przyjmuje Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie (vide: wyroki NSA z: - 13.11.2009 r., sygn. akt I OSK 393/09, - 4.11.2009 r., sygn. akt I OSK 327/09, - 4.11.2009 r., sygn. akt I OSK 294/09, - 17.07.2009 r., sygn. akt I OSK 1426/08).

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w kontrolowanej sprawie nie sposób jest ustalić jaką datę wymagalności roszczenia o odsetki przyjęły organy i od jakiej daty odsetki zostały naliczone. W aktach sprawy brak jest dowodów (w tym dowodów doręczenia) pozwalających ustalić, kiedy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z [...] 2006 r., stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy POW z [...] 2002 r., wypowiadająca skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, stała się decyzją ostateczną. Wszystko to stanowi istotne uchybienie procesowe, naruszające normy art. 7, 77 i 107 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie innej daty, od której należało przyznać skarżącemu odsetki za zwłokę w wypłacie należnych mu świadczeń.

Organ pierwszej instancji przyjmował, że uposażenie i inne należności pieniężne za okres objęty wypowiedzeniem stosunku służbowego, stały się wymagalne po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z [...] 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW w Bydgoszczy skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby, jednocześnie twierdząc, że wymagalność omawianego roszczenia powstała dopiero po przywróceniu skarżącego do służby i przystąpieniu do wykonywania czynności służbowych a Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie, mógł przystąpić do wypłaty zaległych świadczeń, dopiero po doręczeniu rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Świnoujściu z [...] 2006 r.

Z powyższych twierdzeń organu wynika niejasność, jaką datę przyjął za dzień wymagalności zaległych świadczeń. Nie wiadomo bowiem, czy chodzi o dzień uprawomocnienia się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z [...] 2006 r., czy chodzi o datę podjętych przez stronę czynności faktycznych (zgłoszenia się do służby w jednostce wojskowej), czy też chodzi o datę doręczenia Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Szczecinie rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Świnoujściu z [...] 2006 r. Powyższych wątpliwości nie rozwiał organ odwoławczy, który podobnie jak organ I instancji wskazywał trzy daty powstania wymagalności świadczenia, tj.: - data usunięcia z obrotu prawnego decyzji Dowódcy POW z [...] 2002 r., - przystąpienie w dniu 13.02.2006 r. skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych, oraz - data doręczenia Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Szczecinie rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Świnoujściu z [...] 2006 r.

Natomiast Sąd pierwszej instancji, odnosząc się do zagadnienia czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zaległego uposażenia można było dokonać pomniejszenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003 r., wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę, nie ma możliwości dokonania samodzielnej oceny charakteru dokonanego przez organ pomniejszenia zaległego uposażenia, albowiem z mocy art. 190 p.p.s.a., jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a Sąd ten w wyroku z dnia 10 grudnia 2009 r., stanął na stanowisku, że dokonane przez organy pomniejszenie zaległego uposażenia jest potrąceniem w rozumieniu art. 103 ustawy o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych, z czym wiążą się konsekwencje nakazanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, oceny zasadności żądania zwrotu potrąconej na gruncie przepisów ustawy pragmatycznej i przepisów Kodeksu pracy, jak też zachodzi konieczność, jak zalecił NSA, zbadania, czy została wydana decyzja o potrąceniu w oparciu o art. 103 ust. 1 i 2 omawianej ustawy oraz czy też dokonano potrącenia wyłącznie w formie czynności materialno - technicznej, a jeżeli tak, to czy odbyło się to za zgodą skarżącego, których to ustaleń nie poczyniły organy z naruszeniem przepisów art. 7, 77 i 107 k.p.a.

Z zajętego przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wynika, że w sytuacji braku zgody skarżącego na dokonanie potrącenia dokonanego w innej formie niż poprzez wydanie decyzji opartej o przepis art. 103 ustawy pragmatycznej, należy przyjąć, że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa, tym bardziej zresztą, że nie byłoby w tych warunkach zgodne ani z przepisami ustawy pragmatycznej, ani z regulacją zawartą w przepisach Kodeksu pracy, który przepisem art. 87 § 1 pkt 2 stwarza wymóg posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności, niż świadczenie alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie. Sąd podkreślił, że potrącenie jest instytucją prawa cywilnego, uregulowaną w art. 498-505 k.c. Czynność ta dopuszczalna jest w sytuacji, gdy dwie osoby są względem siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami, a ich wzajemne wierzytelności, których przedmiot stanowią pieniądze (lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku), są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem. Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie woli złożone drugiej stronie (art. 499 k.c.). W drodze potrącenia nie mogą być umarzane wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne (art. 505 pkt 4 k.c.). Takim przepisem szczególnym jest art. 87 Kodeksu pracy. Nie jest zatem dopuszczalne potrącenie z wynagrodzenia za pracę na podstawie oświadczenia pracodawcy, że przedstawia pracownikowi wzajemnie swoją wierzytelność wynikającą ze stosunku pracy. "Potrącenie" wierzytelności wzajemnej pracodawcy może być dokonane tylko na podstawie tytułu wykonawczego lub za zgodą pracownika, co wynika z art. 91 Kodeksu pracy. Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku z dnia 10 grudnia 2009 r., zwrócił uwagę na fakt, że sprawa z powództwa wzajemnego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie przeciwko skarżącemu, o zwrot zwrotu uposażenia przez okres roku po zwolnieniu ze służby, została prawomocnie przekazana przez sąd powszechny do rozpoznania właściwemu organowi. Nie wdając się w ocenę słuszności rozstrzygnięcia sądu powszechnego, zamknęło ono ostatecznie możliwość dochodzenia przed sądem od skarżącego zwrotu wypłaconego uposażenia w kwocie 10881,77 zł i w konsekwencji uzyskania przez organ sądowego tytułu wykonawczego. Z akt sprawy nie wynika by organ dysponował administracyjnym tytułem wykonawczym. Jakkolwiek istniałaby teoretycznie możliwość jego wystawienia, to jednak należy pamiętać o tym, że z mocy art. 300 k.p. w sprawie o zwrot świadczenia spełnionego na rzecz pracownika przez pracodawcę stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sąd Najwyższy stwierdził, że Kodeks pracy nie normuje spraw związanych ze zwrotem nadpłaconego wynagrodzenia, a nałożenie na pracownika obowiązku zwrotu bezpodstawnie uzyskanej od pracodawcy korzyści, którą jest nadal wzbogacony (art. 409 k.c.), nie jest sprzeczne z zasadami prawa pracy wówczas, gdy korzyść tę pracownik uzyskał mimo uchybienia podstawowym obowiązkom pracowniczym (wyr. SN z 29.01.1975 r., III PRN 67/74, OSN 1975/7-8/123). Z powyższego wynika więc, że ewentualne wystawienie przez organ tytułu wykonawczego musiałoby być związane ze stosowaniem cywilnego prawa materialnego, co stanowiłoby odrębny problem.

W tej sytuacji przedmiotem oceny winno być zagadnienie, czy istniała możliwość potrącenia powyższej kwoty w warunkach braku wymogu zgody pracownika i braku posiadania tytułu wykonawczego. Przepisy prawa pracy nie przewidują jednak takiej możliwości. Brak obu powyższych wymogów wynika co prawda z przepisu art. 87 § 1 pkt 3 Kodeksu pracy, jednakże przepis ten tyczy się potrącenia zaliczki pieniężnej udzielonej pracownikowi, która nie odpowiada charakterowi świadczenia wypłaconego skarżącemu. Przepis ten stanowi, że z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi. Przez zaliczki należy rozumieć wypłacone pracownikowi i pobrane przez niego do rozliczenia kwoty pieniężne przeznaczone na pokrycie obciążających pracodawcę wydatków związanych z wykonywaniem pracy (np. na zakup materiałów, paliwa, koszty podróży służbowej). Pobrana przez pracownika zaliczka jest mieniem powierzonym mu do wyliczenia się (art. 124 § 1 pkt 1 k.p.). Bezskuteczny upływ terminu rozliczenia zaliczek uzasadnia potrącenie pobranych z tego tytułu kwot z należnego pracownikowi wynagrodzenia za pracę (por. J. Skoczyński, Potrącenie z wynagrodzenia za pracę (w:) Encyklopedia prawa pracy i ubezpieczeń...). Pojęcie "zaliczka" nie może być wykładane rozszerzająco (por. wyrok SN z dnia 11 czerwca 1980 r., I PR 43/80). Nie jest zaliczką część wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi na poczet wynagrodzenia przyszłego (por. wyrok SN z dnia 24 lipca 2001 r., I PKN 552/00, OSNP 2003, nr 12, poz. 291). Stanowi ono częściowe spełnienie przez dłużnika (pracodawcę) świadczenia przed terminem jego wymagalności. Nie jest także zaliczką wynagrodzenie wypłacone na podstawie art. 85 § 2 k.p. (por. uwagi do tego przepisu). W obu tych przypadkach wypłacone kwoty podlegają zarachowaniu na poczet wynagrodzenia należnego za okres obrachunkowy.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w ponownym postępowaniu administracyjnym organ administracji powinien wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącego żądań, po uzupełnieniu akt sprawy, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy pragmatycznej.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz.1270; z późn. zm.) Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy, zaskarżając wyrok w całości, zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), przez przyjęcie, iż skarżącemu należą się odsetki ustawowe za okres od dnia 01.03.2003 r. do dnia 31.03.2006 r.

Nadto wyrokowi zarzucono naruszenie art. 103 powołanej ustawy, przez błędne przyjęcie, iż jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potracenia z jego uposażenia.

Wobec powyższych zarzutów Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że uposażenie powoda nie stało się wymagalne ani w dniu 1 marca 2003 r. ani w żadnym kolejnym miesiącu, gdyż w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność w/w decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Decyzja stwierdzająca nieważność będąca aktem o charakterze deklaratoryjnym eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji z mocą wsteczną, nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu prawnego (wywiera skutki w obrocie prawnym), które są określane jako elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej. Uznać należy, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po ostatecznym stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu żołnierza zawodowego. Dlatego też uznać należy, że zarzut dotyczący naruszenia art. 75 ust. 3 ustawy jest uzasadniony.

Nadto skarżący kasacyjnie organ podniósł, że nie można zgodzić się z wnioskiem, że tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia. Z uwagi na to, że organy wymienione w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych posiadają kompetencje do decydowania w sprawie uposażenia lub odmowie przyznania świadczenia, to są również uprawnione do żądania zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Ponadto, skoro przepisy prawa cywilnego wskazują przesłanki upoważniające do dokonania potrącenia wzajemnych wierzytelności, to organ uprawniony do działania w imieniu wierzyciela mógł dokonać tej czynności na podstawie zasad ogólnych, ponieważ wierzytelności skarżącego i Skarbu Państwa mają charakter wierzytelności cywilno - prawnej i przy istnieniu tożsamości wierzyciela i dłużnika nadawały się do potrącenia.

W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną A. B. wniósł o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zarzut naruszenia art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jest niezasadny przede wszystkim z tego względu, że Sąd pierwszej instancji nie przyjął, iż skarżącemu należą się odsetki ustawowe za okres od 1 marca 2003 r. do 31 marca 2006 r. Uszło bowiem uwadze autorki skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji będąc związany, zgodnie z art. 190 p.p.s.a., poglądem prawnym wyrażonym przez NSA w wyroku z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 212/09, stwierdził, że datą wymagalności roszczenia o odsetki będzie dzień następny od dnia ustatecznienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej zwolnieniem żołnierza ze służby. Przyczyną uchylenia decyzji stał się natomiast brak możliwości ustalenia jaką datę wymagalności roszczenia o odsetki przyjęły organy i od jakiej daty odsetki zostały naliczone. Zatem postawiony w skardze kasacyjnej zarzut całkowicie mija się z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji w tej materii.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, iż ocena prawa zawarta w zaskarżonym obecnie wyroku musiała uwzględniać wykładnię - znajdujących zastosowanie w sprawie regulacji - dokonaną w orzeczeniu Sądu kasacyjnego uchylającym poprzedni wyrok Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 212/09 wyraźnie zajął stanowisko, że potrącenie w formie czynności materialno-technicznej jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, kiedy żołnierz zawodowy wyrazi na to zgodę. Dlatego też oparcie skargi kasacyjnej na podstawie sprzecznej z wykładnią art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustaloną w niniejszym wyroku NSA nie jest możliwe wobec czego omawiany zarzut należało uznać za niezasadny.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.