Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 849/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 2 i art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. W.- M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 28 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. W. (dalej także jako "wnioskodawczyni", "strona" albo "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 lipca 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 grudnia 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem R. W. (ur. [...] 1947 r.).

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 30 kwietnia 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w [...] wpłynął wniosek reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika K. W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem R. W.

Decyzją z dnia 15 czerwca 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania K. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydało w dniu 25 września 2020 r. decyzję nr [...], którą uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium zobowiązało organ pierwszej instancji do uwzględnienia wykładni dotyczącej art. 17 ust. 1b u.ś.r. (która to regulacja wykluczała przyznanie wnioskodawczyni żądanego świadczenia) i pominięcia przesłanki wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Jednocześnie Kolegium zobowiązało organ pierwszej instancji do wszechstronnego ustalenia wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym ustalenia, jak ojciec strony funkcjonuje w życiu codziennym, czy jest osobą leżącą, czy samodzielnie wykonuje czynności dnia codziennego oraz jaki charakter mają zajęcia w Dziennym Domu Pomocy w [...], do którego ojciec wnioskodawczyni uczęszcza.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 18 grudnia 2020 r.

nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania K. W. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r.; poz. 111 ze zm. Dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 156 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezydent Miasta [...], podobnie jak w uzasadnieniu decyzji z dnia 15 czerwca 2020 r., podniósł, że niepełnosprawność R. W. nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, o czym stanowi art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Z posiadanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 grudnia 2013 r. wynika bowiem, że w momencie zaliczenia do znacznego stopnia niepełnosprawności R. W. miał ukończone 64 lata.

Następnie organ pierwszej instancji wskazał, że główną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej niepodejmowaniem w tym celu. Nie każdy bowiem brak zatrudnienia uzasadnia przyznanie przedmiotowego świadczenia, a tylko taki, który został spowodowany i wiąże się bezpośrednio z koniecznością sprawowania rzeczywistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Dla ustaleń w tej kwestii istotne znaczenie ma związek czasowy pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez stronę, a powstaniem stopnia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Istotne są również okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub z jego poszukiwania. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia wyłącznie opieka, która na tyle absorbuje osobę opiekuna, że wyklucza podjęcie przez niego jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W szczególności opieka taka winna być rzeczywista, stała, długotrwała i codzienna.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono natomiast,

że strona w przeszłości podejmowała zatrudnienie lub inną pracę zarobkową,

jednak aktywność zawodowa trwała do 30 czerwca 2004 r.

W wyniku ponownie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono,

że K. W. zamieszkuje wraz z ojcem, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (amputacja nogi, cukrzyca, miażdżyca, schorzenia kardiologiczne, stan po udarze mózgu), w związku z czym wymaga wsparcia i opieki w codziennych czynnościach domowych. K. W. od wielu lat nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Sprawowana opieka polega na podawaniu ojcu leków, realizowaniu recept, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, załatwianiu spraw urzędowych oraz lekarskich, ubieraniu, pomaganiu w czynnościach higienicznych, zabezpieczaniu w artykuły higieniczne oraz wyprowadzaniu na spacery.

W toku prowadzenia czynności wyjaśniających ustalono ponadto, że R. W. od grudnia 2018 r. do listopada 2020 r., w dniach poniedziałek – piątek

w godzinach od 7.30 do 15.30, uczestniczył bez udziału wnioskodawczyni w zajęciach Dziennego Domu Pomocy w [...]. Transport na zajęcia zapewniał ojcu wnioskodawczyni Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].

W ocenie organu, za czynności związane z opieką nad niepełnosprawną

w stopniu znacznym osobą nie można uznać czynności wykonywanych na co dzień związanych z faktem wspólnego zamieszkania, które i tak muszą być wykonywane

bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba wymagająca stałej opieki. Do czynności tych zaliczyć należy zakupy, przygotowanie posiłków oraz prowadzenie gospodarstwa domowego, w ramach którego robi się pranie, sprzątanie, opłacane rachunków, załatwianie spraw urzędowych. Czynności tych nie można tym samym uznać za czynności związane ze sprawowaniem stałej opieki nad ojcem.

W wyniku rozpoznania odwołania reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika K. W., zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 28 lipca 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało decyzję organu

pierwszej instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po czym wskazał, że z uwagi na powszechną linią orzeczniczą odstępuje od stanowiska przyjmowanego w poprzednich swoich decyzjach, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) odnoszący się do części normy prawnej art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpatrując sprawę Kolegium uwzględniło więc aktualną wykładnię

art. 17 ust. 1b u.ś.r. i nie wzięło pod uwagę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować również niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku,

lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Jak wynika ze znajdującego się w aktach oświadczenia, wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą do 30 czerwca 2004 r. Natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że ostatnie zatrudnienie strony miało miejsce w 1999 r.

w formie działalności gospodarczej. W wywiadzie wskazano ponadto, że opieka nad ojcem rozpoczęła się w 2011 r., czyli 12 lat od ostatniego zatrudnienia (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 września 2011 r., sama zaś niepełnosprawność istnieje od 7 sierpnia 2011 r.). Także gdyby wziąć pod uwagę datę 30 czerwca 2004 r., kiedy to wnioskodawczyni zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej w formie usług parkingowych, handlu artykułami przemysłowymi i spożywczymi to okres pomiędzy ostatnim zatrudnieniem, a podjęciem opieki nad ojcem wynosił 7 lat.

W ocenie Kolegium, w sprawie nie wystąpił więc związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia, a koniecznością opieki nad ojcem. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że K. W. nie zrezygnowała z pracy aby podjąć się opieki nad ojcem. Rezygnacja z pracy miała miejsce wiele lat przed koniecznością podjęcia opieki. Między innymi z oświadczeń wnioskodawczyni wynika, że już przed 2011 r. nie była aktywna zawodowo. W związku z tym nie zastała spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad ojcem.

Ponadto w okresie, gdy ojciec wnioskodawczyni przez 8 godzin dziennie przebywał w dziennym domu pomocy wnioskodawczyni nie sprawowała opieki

w żadnym zakresie, ponieważ opiekę tę zapewniał ośrodek. W tym okresie wnioskodawczyni nie poszukiwała pracy i nie podejmowała zatrudnienia, nawet

w niepełnym wymiarze czasu pracy. Na podstawie tego organ odwoławczy uznał,

że wnioskodawczyni jest bierna zawodowo.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu a dotyczącej zakresu wykonywanych czynności opiekuńczych wyjaśniono, że R. W. nie wymaga prowadzenia do toalety, nie używa pielucho-majtek, nie wymaga smarowania kremami przeciw odleżynom, sam układa się do snu i mierzy sobie poziom cukru oraz podaje sobie insulinę i spożywa posiłki. Zakres i intensywność opieki nad ojcem nie wypełniają przesłanki związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Sprawowana opieka ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego do czego wnioskodawczyni jest zobowiązana jako córka. Zauważono w związku z tym, że strona postepowania mieszka z ojcem i prowadzi gospodarstwo domowe. Ojciec cierpi na liczne schorzenia i porusza się na wózku, jednak radzi sobie z bieżącymi, niezębnymi potrzebami. Nie negując pomocy w codziennych czynnościach Kolegium stanęło na stanowisku, że zakres faktycznie sprawowanej opieki nad ojcem nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ubiegająca się

o świadczenie może podjąć pracę nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy lub w innej formie wskazanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać ojcu.

W skardze na decyzję organu odwoławczego reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika K. W. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego

z zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 26 sierpnia 2021 r. nr [...] na okoliczność, że pomoc świadczona R. W. polegająca na korzystaniu przez niego z pomocy w formie pobytu w placówce Dziennego Domu Pobytu nie odbywa się stale, albowiem jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącą nie jest na tyle duży by nie umożliwiał jej podjęcia zatrudnienia, podczas gdy skarżąca pełni stałą opiekę nad ojcem wykluczającą możliwość wykonywania pracy zarobkowej, tym samym nie ma podstaw do uznania, iż nie zachodzi związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 grudnia 2020 r. nr [...] pomimo wydania jej przez organ pierwszej instancji z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania,

3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego:

a) poprzez błędne przyjęcie, że pomoc jakiej udziela skarżąca ojcu nie stanowi przeszkody do wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej i nie jest na tyle absorbująca aby skarżąca musiała rezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy skarżąca nie jest w stanie, opiekując się niepełnosprawnym ojcem, podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny zmierzającej do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej;

b) poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że K. W. od kilkunastu lat opiekuje się ojcem, bowiem ze względu na liczne schorzenia R. W. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga stałej opieki w codziennych czynnościach ze względu na cukrzycę, choroby neurologiczne, przebyty udar mózgu, schorzenia kardiologiczne oraz pogarszający się wzrok. Z uwagi na amputację prawej nogi zmuszony jest poruszać się na wózku. Sam nie jest w stanie wychodzić na zewnątrz, konieczna jest do tego obecność drugiej osoby. Codzienne czynności wykonywane w związku z opieką nie pozwalają zatem na podjęcie jakiejkolwiek pracy. W okresie, gdy R. W. korzystał z zajęć w Dziennym Domu Pomocy w [...] skarżąca nie była w stanie podjąć żadnej pracy, ponieważ rano musiała przygotować ojca do wyjazdu, a po jego przyjeździe wykonać wszystkie czynności higieniczne, pomóc w korzystaniu z toalety, umyć i przebrać ojca, przygotować dla niego posiłki. Dodatkowo z uwagi na schorzenia ojca i szybkie oziębianie jego ciała konieczne jest utrzymanie w domu odpowiedniej temperatury. Z uwagi na brak środków skarżąca nie ma możliwości wymiany pieca, a ten co jeszcze działa wymaga stałej uwagi. Przede wszystkim jednak nigdy nie ma pewności, czy zarówno stan zdrowia niepełnosprawnego, jak i sytuacja epidemiczna związana z COVID-19 pozwoli na jego uczestniczenie w zajęciach. Czynności, które wykonywała i wykonuje skarżąca w celu zapewnienia opieki ojcu nie można kwalifikować jako czynności wynikających z faktu wspólnego zamieszkania, które i tak muszą być wykonane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki. Do czynności takich z pewnością nie należy ubieranie, wydzielanie leków, pomaganie w czynnościach higienicznych, wyprowadzanie na spacery, organizowanie czasu wolnego, pomoc w poruszaniu się z uwagi na zły stan widzenia. Gdyby nie konieczność opieki nad ojcem skarżąca uzyskiwałaby dochody podejmując zatrudnienie.

Podkreślono dodatkowo, że pomoc w formie pobytu w placówce Dziennego Domu Pobytu w Zespole Opiekuńczym MOPS w [...] nie odbywa się stale.

Jest to pomoc, która pozwala skarżącej na zrobienie zakupów, wykupienie leków, załatwienie spraw medycznych, ale nie na podjęcie nawet dorywczej pracy. Z uwagi na niepełnosprawność ojca, nieprzewidywalność wystąpienia różnego rodzaju dolegliwości związanych z jego zdrowiem, konieczność stałej opieki i kontroli skarżąca zrezygnowała z możliwości podejmowania jakiejkolwiek pracy zarobkowej, która sama w sobie wymaga zaangażowania i cykliczności.

Przy piśmie procesowym z dnia 13 września 2021 r. skarżąca nadesłała wydane przez pracodawcę zaświadczenie potwierdzające okoliczność zatrudnienia

w 2011 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy,

bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

O ile organy obu instancji były zgodne i wskazały na okoliczność długoletniej bierności zawodowej skarżącej, która w kontekście zakresu sprawowanej opieki nie pozwała uznać, że powodem niepodejmowania zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad ojcem, o tyle organ pierwszej instancji dodatkowo stanął

na stanowisku, że w realiach sprawy zrealizowała się negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ ten przy wydawaniu decyzji wziął bowiem również pod uwagę, że niepełnosprawność R. W. nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanowiska organu pierwszej instancji, należy wskazać, że sądy administracyjne jednoznacznie stoją na stanowisku,

w jaki sposób należy interpretować art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od wieku w jakim powstała przyczyna ich niepełnosprawności. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie,

ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Należy przyjąć zatem, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje zgodny z Konstytucją RP w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu wyłącznie do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać

z pominięciem tego kryterium.

W konsekwencji powyższego, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji,

w zakresie mającym swoją podstawę w art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy uznać za wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Po rozważeniu powyższego problemu ocenie poddać należało stanowisko odnoszące się do braku wystąpienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na rzecz sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy

w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przekonaniu Sądu wiek skarżącej (ur. w 1972 r.) oraz stan zdrowia, a nawet długi okres przerwy w zatrudnieniu, nie stanowią obecnie realnej przeszkody do jej potencjalnej aktywizacji zawodowej, którą w istocie uniemożliwia jedynie konieczność opieki nad ojcem, będącym osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Samo wskazanie uprzedniej bierności zawodowej skarżącej - na tle stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy - nie może być uznane za przesłankę uzasadniającą kategoryczny brak związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką, a niemożnością pojęcia zatrudnienia.

Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być bowiem dokonywana adekwatnie do czasu, w jakim dana osoba wystąpiła o przyznanie danego świadczenia. Na gruncie ww. regulacji, na równi z rezygnacją z zatrudnienia ustawodawca traktuje - co należy podkreślić - niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten nie wprowadza zaś dwuaspektowego warunku w postaci rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki i dalszego, wieloletniego sprawowania opieki. Przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby bowiem do automatycznego wykluczenia z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy będąc osobami nieaktywnymi zawodowo (na przykład osobami bezrobotnymi) w przeszłości podjęli się opieki nad osobą niepełnosprawną i właśnie z uwagi na wykonywanie czynności opiekuńczych po upływie lat nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo tego, że są zdolni do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na swój wiek i stan zdrowia.

W ocenie Sądu zestawiając jednakże okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną organy orzekające prawidłowo uznały,

że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uzasadnia uznania tej opieki za taką jakiej wymaga art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż umożliwia podjęcie skarżącej zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z niebudzących zastrzeżeń ustaleń faktycznych poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z ojcem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe. Niewątpliwie, z uwagi na liczne schorzenia skutkujące orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, takie jak, cukrzyca, miażdżyca, schorzenia kardiologiczne, stan po udarze mózgu, ale także amputację nogi, konieczność korzystania z wózka inwalidzkiego oraz podeszły wiek, ojciec skarżącej jest osobą wymagającą uwagi, opieki i wsparcia. Niemniej jednak

w realiach sprawy na uwagę zasługuje fakt, że pomimo wymienionych okoliczności R. W. samodzielnie wykonuje pewne czynności dnia codziennego,

co pozwala przyjąć, że nieustanna obecność opiekuna nie jest niezbędna. Ojciec skarżącej sam bowiem układa się do snu i mierzy sobie poziom cukru, podaje sobie insulinę i spożywa posiłki. Na czynności opiekuna, poza normalnymi, zwykłymi pracami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, składają się czynności dotyczące higieny, przygotowywania odzienia i ubierania, pomocy przy ćwiczeniach fizycznych, mierzenia ciśnienia, podawania leków, przygotowywania i podawania posiłków (samodzielnie spożywanych), organizacji wizyt lekarskich, realizacji recept.

Są to więc czynności, które odpowiednio zaplanowane i zorganizowane nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy ich charakter i intensywność.

W realiach rozpatrywanej sprawy należy nadto podkreślić, że od grudnia 2018 r. do listopada 2020 r., w dni powszednie przez znaczną część dnia skarżąca była zwolniona z bieżącej, doraźnej opieki nad ojcem, który w godzinach od 7:30 do 15:30, uczestniczył bez udziału skarżącej w zajęciach organizowanych przez Dzienny Dom Pomocy w [...]. Z przedłożonego do akt sądowych zaświadczenia wydanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] w dniu 26 sierpnia 2021 r. wynika, że ojciec wnioskodawczyni w takich zajęciach, w wymiarze odpowiednio 21, 20 i 16 dni w miesiącu, uczestniczył również w okresie czerwiec – sierpień 2021 r. w godz. 7:00 – 13.20, a zatem w okresie poprzedzającym wydanie ostatecznej decyzji w sprawie.

W trakcie wskazanych okresów opiekę nad ojcem realizowała instytucja publiczna, co uzasadnia uznanie, że w tych okresach, w czasie nieobecności ojca w domu, na skarżącej nie spoczywały stałe czynności opiekuńcze lecz jedynie codziennie obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Odnosząc się do argumentacji wyrażonej w skardze podkreślić należy, że opis składających się na opiekę czynności, wbrew przekonaniu skarżącej, również nie wskazuje na spełnienie przesłanek uzasadniających przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zapewnienia o gotowości podjęcia zatrudnienia gdyby nie obowiązki związane z opieką nad ojcem jawią się jako gołosłowne. Poza tym wszelkie czynności wykonywane przy ojcu odbywają się przed jego wyjściem i po powrocie z zajęć.

Pod nieobecność ojca o świadczeniu opieki nie mogło być z oczywistych względów mowy. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie ponieważ świadczenie pielęgnacyjne z założenia rekompensować ma brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaka jest sprawowana nad osobą niepełnosprawną. Skoro skarżąca we wskazanych wyżej okresach nie świadczyła opieki przez ponad 6 godzin dziennie żądane świadczenie nie mogło być skarżącej przyznane.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia R. W. i konieczności wsparcia ojca przez skarżącą (do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organami, które nie negują faktu należytego sprawowania opieki, że sama konieczność jej sprawowania nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z wywiadu środowiskowego wynika, że R. W., pomimo posiadanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest w stanie określone czynności wykonywać samodzielnie bez stałej obecności skarżącej, do czego zresztą przez dwuletni okres dochodziło.

W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego Sąd wskazuje,

że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze,

że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był

w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie ma takiego charakteru i w związku z tym nie uzasadnia przyznania żądanego świadczenia.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem i kwestii związanych z możliwością jego samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione

w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak

w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.