Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 438-439/87
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1987-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Powołane przepisy: article: art. 22, art. 40 ust. 1
journal: Dz.U. 1984 nr 21 poz. 96
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej.
Teza: Możliwość wymierzenia jednostce gospodarki uspołecznionej kary pieniężnej na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 21 poz. 96/ związana jest z samym naruszeniem zakazu produkcji urządzeń energetycznych bez uzgodnienia wymaganego przez art. 22 tej ustawy, bez względu na to, czy naruszenie to spowodowało straty w gospodarce energetycznej.

TEZY

Możliwość wymierzenia jednostce gospodarki uspołecznionej kary pieniężnej na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 21 poz. 96/ związana jest z samym naruszeniem zakazu produkcji urządzeń energetycznych bez uzgodnienia wymaganego przez art. 22 tej ustawy, bez względu na to, czy naruszenie to spowodowało straty w gospodarce energetycznej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargi Ryszarda S. oraz Spółdzielni Pracy Usług Motoryzacyjnych "A" w K. na decyzję Ministra Gospodarki Materiałowej i Paliwowej z dnia 5 marca 1987 r. w przedmiocie nałożenia kar pieniężnych z tytułu produkowania kotłów centralnego ogrzewania bez wymaganego uzgodnienia.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki Materiałowej i Paliwowej decyzjami z dnia 5 marca 1987 nr Pr-4-060/79/R2/87 i Pr-4/060/3/80/R3/87 utrzymał w mocy decyzje Okręgowego Inspektoratu Gospodarki Energetycznej w K. z dnia 10 listopada 1986 nr ZI. 1/40/K/86 o nałożeniu na Ryszarda S. - prezesa Spółdzielni Pracy Usług Motoryzacyjnych "A." w K. - kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł i nr ZI. 1/30/K986 o nałożeniu na tę Spółdzielnię kary w wysokości 300.000 zł. W uzasadnieniu decyzji Ministra podano, że w czasie kontroli przeprowadzonej w dniach 22 i 26 września 1986 r. stwierdzono, iż w Spółdzielni Pracy Usług Motoryzacyjnych "A." w K. są produkowane bez uzgodnienia z Ministrem Gospodarki Materiałowej i Paliwowej stalowe kotły centralnego ogrzewania opalane mieszanką węglowo-miałową. W okresie od IV kwartału 1984 r. do dnia kontroli wyprodukowano ogółem 103 sztuki kotłów, w tym w 1984 r. - 22, w 1985 r. - 55, w 1986 r. - 26 sztuk. W okresach tych zużyto paliw i energii o łącznej wartości: w 1984 r. - 3.248.000 zł, w 1985 r. - 3.219.000 zł i w 1986 r. /9 miesięcy/ - 2.302.000 zł. Powyższe stanowi naruszenie art. 38 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 22 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 21 poz. 96/ oraz par. 1 i 2 zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r. w sprawie uzgodnienia produkcji i importu urządzeń energetycznych oraz nabycia za granicą licencji na ich produkcję /M.P. nr 20 poz. 139/, gdyż z przepisów tych wynika obowiązek uzgodnienia produkcji urządzeń energetycznych, w tym kotłów parowych i wodnych, do których należą również wodne kotły centralnego ogrzewania niskotemperaturowe na paliwo stałe, produkowane w kontrolowanej Spółdzielni, skoro przeznaczone są do eksploatacji w kraju. Także przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 30 maja 1962 r. o gospodarce paliwowo-energetycznej /Dz.U. nr 32 poz. 150/ i wydanego na jej podstawie zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 1 marca 1966 r. w sprawie dopuszczania do ruchu lub do obrotu niektórych urządzeń energetycznych oraz obowiązku ich oznaczania /M.P. nr 9 poz. 65/ przewidywały obowiązek dokonywania odpowiednich uzgodnień w zakresie dopuszczania do ruchu lub obrotu urządzeń energetycznych. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 21 poz. 96/ i cytowane zarządzenie Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r. określają w zakresie gospodarowania paliwami i energią obowiązki jednostek gospodarki uspołecznionej i nie uspołecznionej oraz osób fizycznych i innych podmiotów, a zatem przepisy te są wiążące również dla kontrolowanej Spółdzielni. Niedopełnienie przez Prezesa Spółdzielni, będącego jednocześnie jej kierownikiem /par. 63 ust. 3 statutu/, obowiązku uzgodnienia produkcji kotłów c.o. pociąga za sobą wymierzenie mu kary pieniężnej na podstawie art. 39 w związku z art. 38 ust. 1 pkt 4 ustawy o gospodarce energetycznej. Podstawą zaś nałożenia na Spółdzielnię kary pieniężnej za produkowanie tych kotłów bez uzgodnienia jest art. 40 powyższej ustawy, którego ust. 3 stanowi, że kara ta nie może przekraczać 30 procent wartości kosztów paliw i energii zużywanych rocznie w danej jednostce gospodarki uspołecznionej. Nałożona na kontrolowaną Spółdzielnię kara nie przekracza 10 procent wartości kosztu paliw i energii zużywanych w Spółdzielni w ciągu roku.

Skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe decyzje Ministra wnieśli: na decyzję nr Z.I. 1/40/K986 prezes Spółdzielni Ryszard S., a na decyzję nr Z.I. 1/30/K/86 - Spółdzielnia Pracy Usług Motoryzacyjnych "A." w K., z wnioskiem o uchylenie zaskarżonych decyzji. Zarzuty skarżących sprowadzały się do następujących głównych zadań:

1. Naruszenia art. 39 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 21 poz. 96/ oraz par. 20 ust. 1 i par. 22 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1984 r. w sprawie szczegółowego zakresu i trybu działania Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej oraz terenowych inspektorów gospodarki energetycznej /Dz.U. nr 46 poz. 245/ w związku z par. 1 ust. 1 i 2 oraz par. 11 i 12 zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r. w sprawie uzgadniania produkcji i importu urządzeń energetycznych oraz nabycia za granicą licencji na ich produkcję /M.P. nr 20 poz. 139/ przez błędną interpretację tych przepisów w świetle Skróconej Klasyfikacji Usług, obowiązującej z mocy ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o statystyce państwowej /Dz.U. nr 7 poz. 58/, to jest zarządzenia nr 24 Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 26 czerwca 1985 r. w sprawie zasad metodycznych sprawozdawczości statystycznej z usług /Dz. Urz. GUS Nr 3 poz. 5/, wprowadzającego zmiany w klasyfikacji usług dopiero od dnia 1 stycznia 1986 r., oraz poprzez rozciągnięcie na rok 1984 przepisów zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r., mimo że weszło ono w życie z dniem 1 stycznia 1985 r.; zarzucono także bezpodstawne sporządzenie protokołów karnych, co do których Zarząd Spółdzielni i Prezes odmówili podpisów - nie zgadzając się z ich treścią, oraz nietrafne wskazanie na Ryszarda S. jako osobę odpowiedzialną na zaistniały stan rzeczy.

2. Sprzeczność z par. 3 ust. 1 omawianego zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r., wyrażającą się tym, że obowiązek uprzedniego uzgodnienia produkcji urządzeń energetycznych nie był możliwy, gdyż Spółdzielnia pieców nie produkowała, lecz jedynie wykonywała usługi na indywidualne zamówienie określonego odbiorcy zgodnie z jego wymaganiami. Pojedyncze urządzenia przeznaczone dla gospodarstw domowych nie wymagają - w świetle art. 15 pkt 4 powyższej ustawy - atestu Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej oraz nie należą do urządzeń wymagających atestacji wymienionych w poz. 1, 19 i 20 załącznika nr 1 do omawianego zarządzenia z dnia 20 lipca 1984 r.

3. Naruszenie art. 40 omawianej ustawy i par. 23 wyżej cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1984 r. oraz art. 7 i 8 Kpa przez nałożenie na Spółdzielnię kary pieniężnej, mimo że nie stwierdzono strat paliw i energii, oraz wymierzenie tej kary w dowolnej wysokości 10 procent kosztów rocznego zużycia paliw i energii w Spółdzielni, co pozostaje bez żadnego związku z wytwarzaniem kwestionowanych pieców.

W odpowiedzi na powyższe skargi wniesiono o ich oddalenie, wskazując, że aktem prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 1985 r. /którym wprowadzone zostały do stosowania w planowaniu, statystyce i ewidencji Klasyfikacja Usług i Skrócona Klasyfikacja Usług/ było zarządzenie nr 14 Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 17 września 1980 r. w sprawie Klasyfikacji Usług /Dz.Urz. GUS nr 4 poz. 6/. Od dnia 1 stycznia 1986 r. jest nim zarządzenie nr 30 Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 sierpnia 1985 r. w sprawie Klasyfikacji Usług /Dz.Urz. GUS nr 3 poz. 9/. Z zapisów zawartych w tych zarządzeniach wynika, że usługi związane z kotłami centralnego ogrzewania należały i należą nie do branży 068 - usługi ślusarskie, lecz do branży 071, podbranża 07101; wytwarzanie takich kotłów, nawet na indywidualne zamówienie odbiorcy z uwzględnieniem jego życzeń, nie było i nie jest zaliczane do usług, a zatem było i jest zaliczane do produkcji. Tym samym nietrafne są zarzuty dotyczące zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r. Powoływane w skardze rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1984 r. /Dz.U. nr 46 poz. 245/ utraciło moc z dniem 31 grudnia 1985 r., a przepisy obowiązujące w tym zakresie od dnia 1 stycznia 1985 r. w sprawie trybu działania Ministra Gospodarki Materiałowej i Paliwowej oraz terenowych inspektoratów gospodarki energetycznej /Dz.U. nr 63 poz. 329/ nie przewidują, aby niepodpisanie protokołu karnego przez obwinionego miało stanowić przeszkodę w podejmowaniu dalszych czynności związanych z nałożeniem kary.

Niskotemperaturowe wodne kotły centralnego ogrzewania na paliwo stałe, produkowane w Spółdzielni, mieszczą się w grupie wymienionej pod poz. 1 załącznika do zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r., przy czym w materiałach odwoławczych kotły te błędnie nazywane są piecami centralnego ogrzewania. Faktem jest, że art. 15 pkt 4 ustawy o gospodarce energetycznej wyłącza spod przepisów ustawy urządzenia energetyczne powszechnego użytku przeznaczone na potrzeby ludności lub używane w gospodarstwach domowych, ale tylko w zakresie ich eksploatacji, a nie ich produkcji. Fakt stwierdzenia produkcji kotłów c.o. przez Spółdzielnię już w 1984 r. nie ma istotnego znaczenia, gdyż kary nałożono za ich produkcję bez uzgodnienia, a w całym okresie obowiązywania przepisów omawianego zarządzenia z dnia 20 lipca 1984 r., to jest od dnia 1 stycznia 1985 r., urządzenia te były produkowane. Na Ryszardzie S. jako Prezesie, będącym jednocześnie kierownikiem Spółdzielni, ciążył obowiązek dopełnienia warunku wynikającego z ustawy o gospodarce energetycznej w zakresie uzgodnienia produkcji kotłów c.o. Jeżeli chodzi o wysokość kary wymierzonej skarżącej Spółdzielni, to chociaż w art. 40 ust. 1 ustawy przewidziano, że wysokość kary wymierzonej jednostce gospodarki uspołecznionej jest zależna od rodzaju i stopnia naruszenia oraz poniesionych strat, elementy te jednak nie muszą występować łącznie, gdyż nie przy wszystkich naruszeniach jest możliwe ustalenie poniesionych strat. Występuje to właśnie przy produkcji urządzeń energetycznych bez uzgodnienia wobec braku badań wymaganych przepisami omawianego zarządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Brak jest podstaw do uwzględnienia obydwu skarg w ramach dokonywanej przez sąd kontroli zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. Stosownie do art. 15 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 21 poz. 96, urządzeniami energetycznymi w rozumieniu tej ustawy są urządzenia techniczne służące do przetwarzania paliw lub energii na paliwa lub energię innego rodzaju albo o zmienionych parametrach, przesyłania paliw lub energii albo zużywające paliwa lub energię. W świetle tej definicji ustawowej jest niewątpliwe, że wytwarzane przez skarżącą Spółdzielnię urządzenia, określane w sprawie przez skarżących jako piece centralnego ogrzewania a przez orzekające organy administracji - jako kotły centralnego ogrzewania, są urządzeniami energetycznymi w rozumieniu cytowanej ustawy.

W rozdziale 3 tej ustawy "Produkcja urządzeń energetycznych" w art. 20 mówi się o obowiązku wytwórców urządzeń energetycznych zapewnienia dotrzymywania wymagań racjonalnego użytkowania paliw i energii przez wyprodukowane urządzenia, a w art. 22 ust. 1 obowiązek uzgodnienia z Głównym Inspektorem Gospodarki Energetycznej w zakresie doboru paliw i energii oraz wielkości produkcji przewidziano nie tylko dla produkcji urządzeń energetycznych w kraju, lecz także dla ich importu lub nabycia za granicą licencji na ich produkcję.

Analiza powyższych przepisów wskazuje, że w rozumieniu tej ustawy produkcją urządzeń energetycznych jest wytwarzanie w kraju takich urządzeń, bez względu na to, czy następuje to w ramach prowadzonej przez dany podmiot gospodarczy działalności produkcyjnej czy usługowej. Skoro jest bezsporne, że skarżąca Spółdzielnia wytwarzała urządzenia energetyczne, to bez znaczenia jest, czy wytwarzanie tych urządzeń zaliczane było i jest dla celów statystycznych do usług czy do produkcji. Nie jest więc trafna argumentacja skarżących, że wytwarzanie tych urządzeń było zaliczane do dnia 1 stycznia 1986 r. przez przepisy o statystyce państwowej do usług, a nie do produkcji.

Nie jest trafne także twierdzenie, że produkowane urządzenia energetyczne, jako piece c.o., a nie kotły c.o., nie należą do żadnej z grup wymienionych w załączniku do zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r. w sprawie uzgadniania produkcji i importu urządzeń energetycznych oraz nabycia za granicą licencji na ich produkcję /M.P. nr 20 poz. 139/. Nie ma bowiem znaczenia, jaką nazwę danemu urządzeniu nadał jego wytwórca, ani też, jakie są wymiary /gabaryty/ tego urządzenia; decyduje zasada jego działania i przeznaczenie, jego funkcja. Jest zaś w sprawie niniejszej bezsporne, że sporne urządzenia służyły do spalania w nich węgla i miału węglowego w celu wytworzenia ciepła dla podgrzewania wody w naczyniu zbiorczym i jej doprowadzenia za pośrednictwem rur do grzejników do ogrzewania pomieszczeń. W dokumentacji dotyczącej wykonania i zainstalowania tych urządzeń /zleceniach, rachunkach i kosztorysach robót/, urządzenia te oznaczano zamiennie jako kotły centralnego ogrzewania lub jako piece centralnego ogrzewania. Prawidłowo zatem podnosi się w odpowiedzi na skargi, że urządzenia te należą do grupy wymienionej pod poz. 1 załącznika do cytowanego zarządzenia z dnia 20 lipca 1984 r., to jest do "kotłów wodnych i parowych oraz wytwornic pary". Słusznie także podnosi się w odpowiedzi na skargę, że działalność w zakresie kotłów /pieców/ c.o. należy do branży 071-01, to jest do usług związanych z kotłami grzejnymi do centralnego ogrzewania, a nie - jak twierdzą skarżący - do branży 068-02 - usługi ślusarskie i kowalskie. Jest bowiem oczywiste, że wytwarzanie kotłów /pieców c.o./ nie polega "wyłącznie na cięciu i spawaniu blach, rur, prętów, kształtowników". Według zaś załącznika nr 1 do wyżej cytowanego zarządzenia nr 30 Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 sierpnia 1985 r. w sprawie klasyfikacji usług, obowiązującej od dnia 1 stycznia 1986 r., przedmiotem tej klasyfikacji są czynności nie tworzące bezpośrednio nowych dóbr, świadczone przez jednostki gospodarki narodowej na zewnątrz zarówno w sferze produkcji materialnej, jak i w sferze działalności poza produkcją materialną, odpłatnie lub nieodpłatnie, niezależnie od charakteru wykonawcy lub odbiorcy. Tylko na zasadzie wyjątku, ze względów organizacyjnych i planistycznych, do usług objętych tą klasyfikacją zalicza się również wytwarzanie wyrobów na indywidualne zamówienie ludności z materiałów własnych zakładów usługowych /wykonawcy/, z uwzględnieniem indywidualnych cech lub życzeń zamawiającego, lecz odnosi się to wyłącznie do usług oznaczonych w klasyfikacji znakiem "gwiazdki". Takim znakiem nie jest oznaczona branża 071-01 - usługi związane z kotłami grzejnymi do centralnego ogrzewania. Taka sama regulacja w omawianym zakresie występowała w załączniku do wymienionego zarządzenia nr 14 Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 17 września 1980 r., obowiązującego od dnia 1 stycznia 1981 r. do dnia 31 grudnia 1985 r.

Bezprzedmiotowe jest powoływanie się przez skarżących na art. 15 pkt 4 ustawy o gospodarce energetycznej, w części dotyczącej wyłączenia spod działania ustawy urządzeń energetycznych powszechnego użytku przeznaczonych na potrzeby ludności lub używanych w gospodarstwach domowych. Przepis ten określa znaczenie eksploatacji urządzeń energetycznych, a więc nie może być argumentem, że wytwarzanie takich urządzeń energetycznych jest zwolnione z obowiązku uzgodnienia przewidzianego w art. 22 tej ustawy.

Nie jest też zasadny zarzut skarżących, że skoro piece /kotły/ c.o. nie były przez Spółdzielnię wytwarzane masowo lub seryjnie, to ich wytwarzanie nie podlegało obowiązkowi uzgodnienia. Ani art. 22 ustawy o gospodarce energetycznej, ani przepisy wydanego na podstawie jej art. 22 ust. 3 powoływanego zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r. nie uzależniają obowiązku uzgodnienia produkcji urządzeń energetycznych od tego, czy jest to /lub ma być/ produkcja masowa lub seryjna. Taką przesłanką posługiwało się zarządzenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 1 marca 1966 r. w sprawie dopuszczenia do ruchu lub do obrotu niektórych urządzeń energetycznych oraz obowiązku ich oznaczania /M.P. nr 9 poz. 65/, obowiązujące do dnia 31 grudnia 1984 r. Stanowiło ono, że obowiązek uzyskania stosownego zezwolenia obejmował kotły parowe produkowane masowo lub seryjnie albo przeznaczone do produkcji masowej lub seryjnej, to jest w ilości większej niż 25 sztuk danego typu urządzeń według określonych warunków technicznych. Tego rodzaju warunków nie przewiduje obowiązujące od dnia 1 stycznia 1985 r. zarządzenie z dnia 20 lipca 1984 r.

Z powyższych względów należy stwierdzić, że od dnia 1 stycznia 1985 r. wytwarzanie kotłów /pieców/ grzejnych do centralnego ogrzewania przez zakłady usługowe, choćby na indywidualne zamówienia ludności i według indywidualnych cech lub życzeń zamawiającego, wymaga uprzedniego uzgodnienia w trybie zarządzenia Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej z dnia 20 lipca 1984 r. w sprawie uzgadniania produkcji i importu urządzeń energetycznych oraz nabycia za granicą licencji na ich produkcję /M.P. nr 20 poz. 139/. Wprawdzie słuszny jest zarzut skarżących co do rozciągnięcia w zaskarżonej decyzji przepisów tego zarządzenia na czwarty kwartał 1984 r., mimo że weszło ono w życie z dniem 1 stycznia 1985 r., w tym również w świetle par. 10 tego zarządzenia, stanowiącego, iż zarządzenie to nie dotyczy urządzeń energetycznych przekazanych inwestorowi /nabywcy/ przed wejściem w życie tego zarządzenia, jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż zaskarżona decyzja obejmuje także okres od dnia 1 stycznia 1985 r. do dnia 30 września 1986 r.

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów par. 20 ust. 1, par. 22 ust. 1 i par. 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1984 r. w sprawie szczegółowego zakresu i trybu działania Głównego Inspektora Gospodarki Energetycznej oraz terenowych inspektoratów gospodarki energetycznej /Dz.U. nr 46 poz. 245/ są bezprzedmiotowe, gdyż w czasie przeprowadzania kontroli w skarżącej Spółdzielni w dniach 22 i 26 września 1986 r. rozporządzenie to już nie obowiązywało, albowiem z dniem 1 stycznia 1986 r. zostało uchylone przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Gospodarki Materiałowej i Paliwowej oraz terenowych inspektoratów gospodarki energetycznej /Dz.U. nr 63 poz. 328/ i przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie trybu działania Ministra Gospodarki Materiałowej i Paliwowej oraz terenowych inspektoratów gospodarki energetycznej /Dz.U. nr 63 poz. 329/. Przepisy par. 10 i 14 tego ostatniego rozporządzenia, odnoszące się do protokołu karnego, nie zawierają unormowań odmiennych od ogólnych zasad sporządzania i podpisywania protokołów czynności urzędowych, wymienionych w art. 68 Kpa i nie pozbawiają takiego protokołu znaczenia prawnego w razie odmowy podpisania go zarówno przez obwinionego, jak i przez kierownika jednostki kontrolowanej. Bezzasadne zatem są zarzuty skarżących, że wobec odmowy podpisu przez prezesa Spółdzielni, bezpodstawne było sporządzenie protokołów karnych.

Nie jest także zasadny zarzut o niezgodnym z prawem spółdzielczym pociągnięciu do odpowiedzialności prezesa Spółdzielni - Ryszarda S. za wytwarzanie kotłów c.o. bez wymaganego uzgodnienia. Przepisy art. 38 ust. 4 i art. 39 ust. 1 omawianej ustawy o gospodarce energetycznej wskazują, że w razie produkowania przez jednostkę gospodarki uspołecznionej urządzeń energetycznych bez uzgodnienia wymaganego przez art. 22 tej ustawy karze pieniężnej podlega także kierownik tej jednostki, a nie tylko jej pracownicy. Niewątpliwe jest, że chodzi tu o kierownika zakładu pracy w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy. Stosownie do art. 53 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze /Dz.U. nr 30 poz. 210 ze zm./ statut spółdzielni może przewidywać, że bieżącą działalnością gospodarczą spółdzielni kieruje, w ramach uchwał zarządu, jeden z członków zarządu lub osoba powołana przez zarząd na stanowisko kierownika tej działalności oraz że osoba kierująca bieżącą działalnością gospodarczą spółdzielni jest kierownikiem spółdzielni jako zakładu pracy w rozumieniu kodeksu pracy. Statut skarżącej spółdzielni przewiduje w par. 64, że bieżącą działalnością gospodarczą kieruje prezes zarządu, który jest kierownikiem Spółdzielni jako zakładu pracy w rozumieniu kodeksu pracy. Jeżeli chodzi o obowiązek uprzedniego uzgodnienia produkcji urządzeń energetycznych /art. 22 ustawy o gospodarce energetycznej/, to kierownik zakładu pracy, w którym wytwarzane mają być urządzenia energetyczne, powinien dopilnować, aby warunek ten został spełniony, oraz nie dopuścić do wytwarzania takich urządzeń bez uprzedniego uzgodnienia. Niedopełnienie przez kierownika zakładu pracy tego obowiązku uzasadnia wymierzenie mu kary pieniężnej na podstawie art. 39 ust. 1 w związku z art. 38 ust. 1 pkt 4 ustawy o gospodarce energetycznej. Skoro jest bezsporne, że w zakładach usługowych skarżącej Spółdzielni wytwarzano kotły /piece/ c.o. bez wymaganego uzgodnienia, za wiedzą Ryszarda S., będącego prezesem tej Spółdzielni i jej kierownikiem, to wymierzenie mu kary pieniężnej z tego tytułu nie narusza ani przepisów ustawy o gospodarce energetycznej, ani przepisów prawa spółdzielczego.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 40 ust. 1 i 3 omawianej ustawy o gospodarce energetycznej przez wymierzenie skarżącej Spółdzielni kary pieniężnej za produkowanie pieców c.o. bez uzgodnienia, mimo że nie stwierdzono strat z tego powodu. Artykuł 40 ust. 1 tej ustawy stanowi, że niezależnie od kar przewidzianych w art. 39 można wymierzyć jednostce gospodarki uspołecznionej za naruszenie przepisów, nakazów lub zakazów, o których mowa w art. 39 ust. 1 i art. 38 ust. 2, karę pieniężną, której wysokość jest zależna od rodzaju i stopnia naruszenia oraz poniesionych strat. Oczywiście nie wszystkie te naruszenia powodują straty w gospodarce energetycznej. Tak jest w przypadku naruszeń wymienionych w art. 38 ust. 1 pkt 3, 4 i 5, do których odsyła art. 39 ustawy, to jest realizowania rozwiązania technicznego bez uzgodnienia wymaganego przez art. 16, produkowania urządzenia energetycznego bez uzgodnienia wymaganego przez art. 22, sprzedaży urządzeń energetycznych mimo zakazu wydanego na podstawie art. 23. Jednakże dopuszczenie się tych naruszeń podlega karze zarówno na podstawie art. 39 ust. 1, jak i na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o gospodarce energetycznej. Tylko wysokość kary zależna jest od rodzaju i stopnia naruszenia oraz poniesionych strat. Brak strat jednak nie wyłącza możliwości wymierzenia kary pieniężnej. Tak więc możliwość wymierzenia kary pieniężnej jednostce gospodarki uspołecznionej na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o gospodarce energetycznej związana jest z samym naruszeniem zakazu produkcji urządzeń energetycznych bez uzgodnienia wymaganego przez art. 22 tej ustawy, bez względu na to, czy naruszenie to spowodowało powstanie strat w gospodarce energetycznej. Jeśli strat nie stwierdzono, okoliczność ta może mieć znaczenie tylko przy ustalaniu wysokości kary.

Według art. 40 ust. 3 tej ustawy kara pieniężna wymierzona jednostce gospodarki uspołecznionej nie może przekraczać wartości 30 procent kosztu paliw i energii zużywanych rocznie w danej jednostce gospodarki uspołecznionej. W świetle tak jednoznacznej treści tego przepisu nie jest trafny zarzut skarżącej Spółdzielni, że wysokość wymienionej kary ustalono według globalnego kosztu paliw i energii zużytych w ciągu roku do wytworzenia zakwestionowanych kotłów c.o. Z art. 40 ust. 1 i 3 tej ustawy wynika, że zarówno samo wymierzenie kary pieniężnej jednostce gospodarki uspołecznionej, jak i ustalenie wysokości tej kary w granicach do 30 procent kosztu paliw i energii zużywanych rocznie w tej jednostce ma charakter uznaniowy. W sprawie niniejszej, wobec niestwierdzenia strat, wysokość tej kary ustalona została na kwotę 300.000 zł, w rozmiarze 10 procent kosztu paliw i energii zużywanych w skarżącej Spółdzielni w ciągu roku /koszt ten za 1985 r. wyniósł 3.219.000 zł, a za 9 miesięcy 1986 r. - 2.302.000 zł/, przy uwzględnieniu wielkości zysku osiągniętego przez skarżącą Spółdzielnię z tytułu wytworzenia kotłów c.o. i zainstalowania ich u nabywców. Łączna suma tego zysku za 1985 r. i za 9 miesięcy 1986 r., to znaczy bez uwzględnienia IV kwartału 1984 r., wyniosła 327.000 zł. Wysokość kary pieniężnej wymierzonej skarżącej Spółdzielni w wysokości 300.000 zł mieści się zatem w granicach uznania administracyjnego. Zarzut dowolności tego ustalenia i naruszenia w tym zakresie przepisów art. 7 i art. 8 Kpa jest bezskuteczny.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do uwzględnienia obu skarg, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 207 par. 5 Kpa jak w sentencji wyroku.