Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1096/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie WSA Daniela Kozłowska (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2005 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2003 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Z. L. kwotę 750 ( siedemset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] r. o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego nr hip. [...].

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujący stan sprawy.

Decyzja Prezydenta W. z [...] maja 2003 r. wydana została po rozpatrzeniu wniosku Z. L. o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...]. Jako podstawa prawna tej decyzji wskazany został m.in. art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Prezydent odmówił przyznania prawa użytkowania wieczystego części tej nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. Nieruchomość stanowią obecnie ewidencyjne nr [...] z obrębu [...].

Po rozpatrzeniu odwołania Z. L. należało zważyć, że nieruchomość [...] oznaczona nr hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i wchodzi obecnie w skład działek nr [...] o powierzchni [...] m², [...] o powierzchni [...] m² z obrębu [...] będących własnością Skarbu Państwa oraz działki nr [...] z tego obrębu o powierzchni [...] m² będącej własnością A. spółka z o.o., która nie jest przedmiotem orzekania w tej sprawie.

Z akt sprawy wynika, że dawni właściciele nieruchomości nie złożyli wniosku o przyznanie własności czasowej nieruchomości oznaczonej nr hip. [...] w trybie art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Wobec niezłożenia wniosku w ustawowym terminie grunt wraz ze znajdującymi się na nim budynkami stał się z mocy prawa własnością gminy W., a następnie własnością Skarbu Państwa.

Byli właściciele powyższej nieruchomości i ich następcy prawni nie wystąpili również z wnioskiem o przyznanie prawa do gruntu na podstawie uchwały nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m.st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18) ani w trybie art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).

Wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości został złożony przez Z. L. dopiero w dniu [...] marca 1990 r., a więc po terminach ustalonych w powołanych wyżej aktach prawnych. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalone w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. oraz ustawach terminy do składania wniosków są terminami prawa materialnego (zawitymi). Upływ takiego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia. Termin taki nie podlega przywróceniu przez organ administracji ani przez sąd. Wobec niezłożenia wniosku roszczenie wygasło i postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe.

Dostarczone przez Z. L. w toku postępowania administracyjnego dokumenty (w tym postanowienie Sądu Grodzkiego z dnia [...] października 1947 r., sygn. [...], dotyczące przywrócenia posiadania nieruchomości oznaczonej nr hip. [...]) wobec niezłożenia wniosku nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. L. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że gotów jest zrezygnować z jakichkolwiek praw do działek nr [...] o powierzchni [...] m² i [...] o powierzchni [...] m², natomiast domaga się zwrotu działki nr [...]. Działka ta została sprzedana prywatnej firmie A. bez poinformowania o tym skarżącego i jest zabudowana budynkiem biurowym i wobec tego powinna być zwrócona.

Przedłożone dokumenty, w tym postanowienie Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] października 1947 r. wskazują, że zostały zachowane terminy określone w dekrecie o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Wojewoda [...] podał, że działka nr [...] stanowi własność A. spółki z o.o. i "nie jest objęta przedmiotem orzekania". W treści decyzji, ani w jej uzasadnieniu nie ma wyjaśnienia dlaczego decyzja nie obejmuje tej działki. Z tego powodu decyzja jest w całości nieważna.

Postanowienie Sądu Grodzkiego z 1947 r. – po zmianie systemu politycznego – powinno być wykonane.

Artykuł 7 ust. 2 dekretu dotyczył właścicieli lub ich następców prawnych będących w posiadaniu nieruchomości. Nie mógł obejmować właścicieli lub spadkobierców, jeżeli budynek był całkowitą ruiną, a nieruchomość stanowiła następnie skwer. Wykluczało te bezpośrednie użytkowanie, czy posiadanie.

Powoływanie się na przepisy, które utraciły moc prawną stanowi szkodliwą praktykę i jest sprzeczne z art. 64 Konstytucji, który określa, że dochodzenie prawa własności nie może być ograniczone jakimkolwiek terminem, zwłaszcza określonym w anulowanych przepisach.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2008 r. skarżący podniósł, że Wojewoda [...] naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), praworządności (art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a.) i prawo materialne – art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Skarżący wskazał, że naruszenia te dotyczą również decyzji pierwszej instancji i wniósł o uchylenie decyzji Prezydenta W. i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...]. W sprawie błędnie przyjęto, niezgodnie ze stanem faktycznym, że byli właściciele nie złożyli wniosku o własność czasową. Organy nie ustaliły, czy i w jakim dniu rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku. Bez tego nie jest możliwe ustalenie sześciomięsięcznego terminu do złożenia wniosku. Bieg terminu z art. 7 ust. 1 dekretu rozpoczynał się po objęciu gruntu w posiadanie w trybie rozporządzeń z 1946 lub 1948 r. Organy nie ustaliły, czy gmina W. objęła przedmiotową nieruchomość w posiadanie, zatem nie została ustalona kwestia terminu i trybu objęcia w posiadanie tego gruntu. Stanowi to naruszenie art. 7 i 77 § k.p.a. Pozwala to na stwierdzenie, że gmina W. nigdy nie objęła w posiadanie nieruchomości oznaczonej nr hip. [...]. Wobec tego wniosek skarżącego z dnia [...] marca 1990 r. jest wnioskiem złożonym w trybie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy jako zgłoszony przed objęciem gruntu w posiadanie (uchwała NSA z 8 września 2003 r., sygn. OPK 3/03), z czego wynika, że dochowany został termin do złożenia wniosku. Odpowiadając na skargę

Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga Z. L. jest zasadna. Sąd badając legalność wydanych w sprawie decyzji doszedł do przekonania, że wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że z akt sprawy nie wynika, o jaką określoną fizycznie nieruchomości – powierzchnia i położenie – wystąpił Z. L.. Skarżący we wniosku z dnia [...] marca 1990 r. podaje, że jego przedmiotem jest nieruchomość przy ul. [...] w W. oznaczona nr hip. [...] i nie określa jej powierzchni i szczegółowego położenia, granic ani jej stanu w dniu wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Pismem z dnia [...] grudnia 1999 r. skarżący zwrócił się o informację "w jakim stanie znajduje się mój wniosek o przywrócenie prawa własności do dotychczas niezabudowanej działki" (k. 6 akt administracyjnych) i wskazuje, że chodzi o działkę nr [...] ([...] m²) i [...] ([...] m²) z kw. [...]. W piśmie z dnia [...] lipca 2002 r. Z. L. ponownie podnosi, że domaga się zwrotu działki [...] i [...] z dawnego nr hip. [...], obecnie kw [...] i podaje, że obejmuje ona "teren po domu [...] całkowicie zniszczonym w sierpniu 1944 r. (...)".

W postępowaniu administracyjnym nie zostało wyjaśnione, na jakiej podstawie Prezydent W. przyjął, że aktualnie nieruchomość nr hip. [...] składa się z działek [...], [...] stanowiących własność Skarbu Państwa i działki nr [...] będącej własnością A.. Sam skarżący zaś żądane do zwrotu działki określił jako [...] i [...]. Ta okoliczność z naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a. nie została wyjaśniona.

Na podstawie decyzji organu pierwszej instancji nie można też ustalić, czy działka nr [...], która nie jest własnością W. ani Skarbu Państwa, była przedmiotem orzekania tego organu. Wymaga to również wyjaśnienia.

Załączona do akt administracyjnych mapa terenu "z zaznaczonymi granicami dawnej hipoteki [...]" nie może być uznana jako dowód w sprawie, bowiem tylko z pisma przewodniego wynika, że przesłana została do akt przez Urząd Dzielnicy W. przy piśmie z dnia [...] listopada 2002 r., nie wiadomo natomiast z jakich zasobów pochodzi, ani kto ją sporządził. Nikt też nie potwierdził zgodności z oryginałem tej mapy. Dlatego też mapy tej nie można uznać za dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a.

Organ odwoławczy – Wojewoda [...] – uchylił decyzję Prezydenta W. i umorzył postępowanie. Nie jest to prawidłowe. Jedynym wskazanym w decyzji Wojewody powodem uchylenia decyzji i umorzenia postępowania jest uznanie, że roszczenie z powodu niezłożenia wniosku w trybie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, uchwały Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. i ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wygasło. W ocenie Sądu nie przesądza to o bezprzedmiotowości postępowania. Jak wykazano wcześniej organ pierwszej instancji nie wykazał, jaka nieruchomość jest przedmiotem wniosku Z. L., co niezależnie od złożenia lub niezłożenia wniosku w trybie dekretu, uchwały lub ustawy z 29 kwietnia 1985 r. powinno być ustalone w postępowaniu administracyjnym dotyczącym użytkowania wieczystego nieruchomości objętej nr hip. [...]. Sam przedmiot postępowania jako taki, tj. nieruchomość, która została objęta dekretem o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy istniała, nie można więc przyjąć, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe. Wojewoda powinien ocenić całość zebranych materiałów i na tej podstawie ustalić, czy zachodziła podstaw do odmowy ustanowienia prawa do gruntu, uwzględniając także brak wniosku o własność czasową. Brak wniosku jest przesłanką negatywną do przyznania prawa do gruntu, a nie podstawą do umorzenia postępowania w tej sprawie. Niezłożenie wniosku o własność czasową jest okolicznością podlegającą ocenie merytorycznej i w związku z tym nie może uzasadniać umorzenia wszczętego w tej sprawie postępowania.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2005 r. należy stwierdzić, że w sprawie nie zostało wyjaśnione, kiedy gmina W. objęła w posiadanie przedmiotowy grunt. Jest to o tyle istotne, że od tego zależy ustalenie terminu do złożenia wniosku dekretowego o przyznanie byłym właścicielom prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego). Zatem stwierdzenie Prezydenta W., że wniosek o własność czasową nie został złożony powinno być poprzedzone ustaleniem, kiedy rozpoczął się bieg terminu do złożenia takiego wniosku. Bez tego ustalenia stanowisko organu pierwszej instancji jest przedwczesne i narusza art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Zawarty w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2005 r. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. nie jest zasadny. W ocenie Sądu przedstawione wyżej naruszenia przepisów postępowania nie mogą być uznane za rażące w stopniu uzasadniającym zastosowanie w sprawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ponownym postępowaniu konieczne będzie przede wszystkim ustalenie, jaka była powierzchnia nieruchomości objętej hip. [...], jakie jest rzeczywiste żądanie skarżącego – chodzi o to czy wniosek skarżącego dotyczy działek nr [...] i [...], czy też także działki nr [...], o której skarżący pisze w skardze oraz kiedy przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez gminę W..

Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).