Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 410/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 9, art. 15
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO.4115.188.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 stycznia 2022 r. nr ŚR.PK-5211-149/21.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO.4115.188.2022 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") z dnia 25 stycznia 2022 r. nr ŚR.PK-5211-149/21 odmawiającą przyznania D.Ś. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: wnioskiem z dnia 21 grudnia 2021 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem – P.Ś.

Decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r., Prezydent odmówił skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając powyższe organ I instancji podał, że zgodnie z posiadanym przez P.Ś. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2016 r., nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, w związku z czym zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolejno organ I instancji wskazał, że P.Ś. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona, tj. skarżąca, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to zaś uniemożliwia przyznanie świadczenia ze względu na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ponadto skarżąca jest uprawniona do emerytury, co stanowi kolejną okoliczność wykluczającą przyznanie świadczenia, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jednocześnie organ zaznaczył, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje mechanizmu wypłaty różnicy wynikającej z wysokości świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymywanej emerytury.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zaznaczyła, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to małżonek jest w pierwszej kolejności zobowiązany do alimentacji na rzecz drugiego małżonka. Podniosła, że organ nie uwzględnił, iż na skutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, którym stwierdzono częściową niekonstytucyjność przepisu art.17 ust.1b u.ś.r., w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Skarżąca podkreśliła również, że w kwestii pobieranego przez nią świadczenia emerytalnego, zgodnie z najnowszym orzecznictwem, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, należy zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do emerytury, pobiera emeryturę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować.

W wyniku rozpoznania odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 lutego 2022 r., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem Prezydenta odnośnie wystąpienia negatywnej przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku z wejściem w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. SKO nie podzieliło również stanowiska organu I instancji co do drugiej wskazanej przyczyny wydania decyzji odmownej. Zdaniem Kolegium prawidłowa interpretacja przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to w pierwszej kolejności uprawnionym do uzyskania świadczenia jest współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, następnie - gdy nie ma współmałżonka, uprawnionymi będą osoby wymienione w ust. 1 pkt 4 art. 17, a w przypadku ich braku osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zdaniem SKO małżonek jest osobą, na której - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka. W konsekwencji przepis ten ma w pełni zastosowanie do małżonka ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do kwestii pobieranej przez skarżącą emerytury, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że osoby pobierające świadczenie emerytalne w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, ze względu na art. 32 Konstytucji RP, mogą skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, konieczne jest jednak wcześniejsze zawieszenie prawa do emerytury. Kolegium zauważyło jednak, że ustawodawca w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie przewidział możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu tego uprawnienia z emeryturą, co zadecydowało o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium bądź jej uchylenie, zarzucając organowi:

- zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wcześniej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- błędną wykładnię art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to, nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r.;

- zignorowania linii orzeczniczej sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącej i przy braku sprzeciwu organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów,

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując analizy powyższego przepisu na tle analizowanej sprawy stwierdzić bezspornie należy, że skarżąca jako żona wymagającego opieki jest uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie jest również w sprawie kwestionowane, że skarżąca w związku z opieką nad mężem nie podejmuje zatrudnienia. Nie ulega również wątpliwości że opieka ta wykonywana jest w sposób prawidłowy o czym świadczy przeprowadzony wywiad środowiskowy ( akta administracyjne k. 3-4).

Faktem jest, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postepowania odpadła również podnoszona przez organ I instancji okoliczność daty powstania niepełnosprawności. W tym zakresie Kolegium prawidłowo powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdzający, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Przechodząc zatem do punktu spornego w sprawie tj. przysługującego skarżącej emerytury jako negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd stwierdza nieprawidłową wykładnię tego przepisu, która miała wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie wyraża stanowisko, zbieżne z resztą z dominującym obecnie w orzecznictwie, że dla sposobu rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie jest wystarczające skorzystanie wyłącznie z wykładni językowej tego przepisu, ale konieczne jest sięgnięcie także do innych metod wykładni, co jest dopuszczalne nawet wówczas, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, lecz przemawia za tym silne uzasadnienie aksjologiczne albo wykładnia językowa prowadzi do absurdalnych lub niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4, W. Jakimowicz Wykładnia w prawie administracyjnym Zakamycze 2006, str. 551-552).

Należy również zaznaczyć, że omawiana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (wyroki TK z 6 maja 1998 r., K 37/97, 20 października 1998 r., K 7/98, 17 maja 1999 r., P 6/98 i 18 marca 2014 r., SK 53/12). Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 23 listopada 2010 r., K 5/10 i z 17 czerwca 2014 r., P 6/12). W kwestii zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., K 38/13 wskazując, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych uregulowany został przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Tymczasem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, a uprawnionym do świadczeń wskazanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.

W szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Aktualnie często jest odwrotnie, a pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., II SA/Rz 828/19, w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19, w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., IV SA/Po 921/19, w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2020 r., II SA/Bd 145/20, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020r., I OSK 1546/19).

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela co do zasady wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowiska.

Skutkiem przyjęcia powyższego poglądu jest istniejące po stronie wnioskodawczyni prawo do wyboru jednego ze świadczeń, w przypadku dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, zawieszenie prawa do emerytury czy renty na podstawie art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W niniejszej sprawie organ II instancji podzielając w zasadzie zaprezentowane wyżej stanowisko przyjął, że wobec nie wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury, świadczenie pielęgnacyjne nie należy się. Tymczasem obowiązkiem organu było pouczenie skarżącej o sposobie postępowania, by mogła realnie skorzystać z prawa wyboru świadczeń. Podkreślenia wymaga, że skarżąca brała udział w postępowaniu osobiście i nie korzystała z pomocy fachowego pełnomocnika. Nie wywiązując się z obowiązku informacyjnego organy doprowadziły do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Od początku wolą skarżącej była rezygnacja z prawa do emerytury na poczet korzystniejszego dla niej finansowo świadczenia pielęgnacyjnego. W takich okolicznościach, już organ I instancji powinien był pouczyć skarżącą o konieczności wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem i ewentualnie zawiesić postępowanie do czasu przedstawienia stosownej decyzji.

Nie zmienia powyższego fakt, że dopiero przedstawienie decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury stanowić będzie o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i to od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Prowadzenie postępowania przez organy w sposób wyżej opisany, bez skierowania do skarżącej właściwych pouczeń mogło wywołać wątpliwości co do przysługującego jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle. Dlatego też konieczne będzie skierowanie pouczenia zawierającego skutki braku złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Wskazać przy tym należy, że w pouczeniu takim organ powinien wyjaśnić jednocześnie, czy zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tak by strona miała pełną świadomość skutków złożonego oświadczenia i ewentualnego ryzyka związanego z zawieszeniem prawa do emerytury w sytuacji gdy przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zostaną spełnione. Takie obowiązki spoczywają na organach w oparciu chociażby o art. 8 k.p.a. i wyrażoną w nim zasadę zaufania do organów władzy publicznej, w myśl której organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W sprawie jak się wydaje wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania takiego świadczenia zostały spełnione, ale o organ o powyższym powinien skarżącą poinformować. Takich informacji w sprawie zabrakło.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. Uchylenie decyzji organu I instancji znajduje oparcie w treści art. 135 p.p.s.a. i uzasadnione jest zasadą dwuinstancyjności postępowania wynikająca z art. 15 k.p.a., jak również koniecznością wystąpienia przez skarżącą do właściwego organu z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury. Postępowanie wolne było od kosztów.