Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 507/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Banach Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2021 r. sprawy ze skarg K. F. i H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 marca 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium") uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy w P. z dnia 10 grudnia 2020 r. znak: [...], którą odmówiono K. F. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem K. F. za okres od 1 czerwca 2020 r. do 8 listopada 2020 r., umarzając postępowanie w pozostałej części za dalszy okres i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania ww świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2020 r. do 8 listopada 2020 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na treść art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) zwanej dalej "ustawą". Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 22 czerwca 2020 r. skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia

pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który jest wdowcem. Do wniosku zostało dołączone orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 9 czerwca 2020 r., którym ojciec skarżącego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Osoba wymagająca opieki - K. F. zmarł w dniu 8 listopada 2020 r., co zostało potwierdzone odpisem skróconym aktu zgonu.

Jak ustaliło Kolegium, wnioskodawca K. F. nie pracuje zawodowo, był osobą zobowiązaną do alimentacji zmarłego ojca oraz sprawował stałą i faktyczną opiekę nad zmarłym ojcem do dnia jego śmierci.

W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie została również spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K [...] orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Dalej Kolegium wskazało, że K. F., zgodnie ze złożonym oświadczeniem z dnia 23 lutego 2021 r., od 2004 r. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 1 czerwca 2020 r. znak: [...]/015113360 o przedłużeniu uprawniania do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 czerwca 2020 r. na trwałe.

Organ odwoławczy podkreślił, że powyższa okoliczność stanowiła podstawę do uchylenia poprzednio wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Ponownie rozpoznając sprawę poinformowano wnioskodawcę o obowiązku przedłożenia decyzji organu rentowego w sprawie zawieszenia i wstrzymania wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący nie zgodził się jednak ze stanowiskiem organu, podnosząc niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy.

Wobec powyższego Kolegium wyjaśniło, że art. 17 ust. 5 pkt lit. a) ustawy częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK [...] (Dz.U.2019.1257) z dniem 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tym wyrokiem powyższy przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Kolegium podkreśliło, że z powyższego wynika zatem, iż nie można odmówić stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednak Trybunał zasygnalizował, że brak jest rozwiązania na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych co robić w sytuacji, gdy wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał jednak, że kwestię tę rozwiązał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK [...], Lex Nr 3021475 (na kanwie sprawy w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uprawnienie do emerytury), który stanął

na stanowisku, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. W ocenie NSA słusznie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że

praktyka taka, niezależnie od trudności, co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

Zdaniem Kolegium, powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń

rodzinnych, ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.). Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne Kolegium uznało, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia

pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w mniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o przysługującej mu możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego przez stronę, organ pierwszej instancji pouczył K. F. o obowiązku przedłożenia decyzji organu rentowego w sprawie zawieszenia i wstrzymania wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W ramach ponownego rozpoznania sprawy, organ do spraw świadczeń rodzinnych w P. uzyskał od strony pismo z dnia 16 października 2020 r., w którym K. F., nie zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji podnosząc niezgodność z Konstytucją, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, wnosząc

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, bez konieczności zawieszenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Zdaniem Kolegium, w omawianej sprawie zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż K. F. jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy nie przedłożył decyzji organu rentowego o zawieszeniu i wstrzymaniu jej wypłaty.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji zasadnie stwierdził, mając na uwadze stanowisko skarżącego wyrażone w piśmie z dnia 16 października 2020 r., że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.

Nadto Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 24 ust. 2a ustawy, gdyż wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 22 czerwca 2020 r., a zatem w terminie 3 miesięcy od dnia wydania w dniu 9 czerwca 2020 r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane na wniosek z dnia 15 kwietnia 2020 r. Wobec powyższego odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna objąć okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 8 listopada 2020 r., tj. do dnia śmierci osoby wymagającej opieki.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wywiedli K. F. oraz H. W..

K. F. w swojej skardze zarzucił decyzji organu odwoławczego pominięcie prokonstytucyjnej wykładni prawa, naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. Skarżący podniósł, że Kolegium nie uwzględniło, iż na skutek powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego doszło do uznania niekonstytucyjności w części przepisu prawa stanowiącego podstawę wydania zaskarżonego aktu. Skarżący wniósł o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przyznanie mu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi strona powołała się na odmienne od przyjętego w decyzji Kolegium stanowisko sądów administracyjnych w kwestii zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego oraz renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

H. W. (zwana dalej "Fundacją") zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP przez wydanie decyzji odmawiającej przyznania Panu K. F. świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy brak jest podstaw prawnych do takiego działania SKO i żaden przepis prawa nie uzależnia możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a fakt posiadania ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest prawnie obojętny dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 7 k.p.a. przez pominięcie słusznego interesu obywateli w rozstrzygnięciu sprawy;

c) art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych przez wydanie decyzji odmawiającej ustalenia prawa do świadczenie pielęgnacyjnego Panu K. F., w sytuacji, gdy nie było do tego postaw prawnych i faktycznych;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zw. z art. 71 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. art. 1 Protokołu Nr [...] do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPC) w z w. z art. 14 EKPC, z art. 8 w zw. z art. 14 EKPC, oraz w z art. 19 Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami (dalej: KPON) przez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość ustalenia i pobierania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy fakt posiadania ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest prawnie obojętny dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) art. 27 ust. 5 ustawy w zw. z art. 95 ust. 1 i art. 96 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przepisy te stanowią podstawę do uzależniania możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w sytuacji gdy nie sposób wywieźć z tych przepisów takiej możliwości i nie mogą one zaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Fundacja wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania. Nadto, na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a., skarżąca wniosła o zobowiązanie organu pierwszej instancji do wydania w terminie 2 (dwóch) tygodni od dnia uprawomocnienia się wyroku WSA decyzji o przyznaniu K. F. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi Fundacja powołując się na odmienne od przyjętego w zaskarżonej decyzji orzecznictwo sądów administracyjnych, podniosła w rezultacie, że Kolegium dokonało błędnej wykładni, a w konsekwencji zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, ignorując niekonstytucyjność tej regulacji w zakresie dotyczącym osób posiadających prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i stosując ją niejako w niezmienionym kształcie. Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy sięgnął w sposób nieuprawniony do art. 27 ust. 5 ustawy w zw. z art. 95 ust. 1 i art. 96 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wywodząc z tych przepisów podstawę do uzależniania możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia prawa do wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz zobowiązując K. F. do dokonania wyboru między tymi świadczeniami, w sytuacji gdy przepisy te nie mogą znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie i nie odnoszą się do sytuacji, w której znajduje się wnioskodawca. Żaden z tych przepisów nie reguluje bowiem sytuacji zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W ocenie Fundacji, Kolegium dopuściło się także naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, które stanowią o konieczności działania organów administracji w granicach i na podstawie prawa, przez to, że organ ten wydał decyzję odmawiającą przyznania K. F. świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy brak jest podstaw prawnych do takiego działania, ponieważ w obecnym stanie prawnym prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza możliwości ustalenia i pobierania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym Kolegium rozstrzygając sprawę pominęło słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) i naruszyło zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych (art. 8 k.p.a.).

Fundacja podniosła, że wobec spełnienia pozostałych przesłanek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, co nie było okolicznością sporną w niniejszej sprawie, zasadne jest wnioskowanie o zobowiązanie Burmistrza [...] i Gminy w P. do wydania decyzji o przyznaniu K. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem K. F. na okres od 1 kwietnia 2020 r. do 8 listopada 2020 r.

W odpowiedzi na skargi Kolegium wniosło o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2021 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt II SA/Ke [...] i II SA/Ke [...].

Na rozprawie w dniu 21 września 2021 r. J. J. – reprezentujący skarżącą Fundację poparł skargę oraz cofnął wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargi w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

Na wstępie wskazać należy, że w sytuacji przytoczenia w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Sąd rozpoznaje ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby istotnie wpłynąć na wynik sprawy, można przejść do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W sprawie niniejszej, wbrew zarzutom skarg, ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom. Ustalenia organu, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zawartym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne.

Również pozostałe zarzuty skarg nie zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja SKO wydana w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę wydania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej określana również jako "ustawa").

Jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związki z opieką nad niepełnosprawnym ojcem z uwagi na fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i złożenia oświadczenia o nie ubieganiu się o zawieszenie poboru renty.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji podkreślił, że w spawie niniejszej została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy, gdyż stronie może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności dorosłej osoby niepełnosprawnej (jego ojca), nad którą sprawuje opiekę, o ile spełnia pozostałe wymogi niezbędne do przyznania świadczenia.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K [...], ocenę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy bowiem rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej i takie stanowisko zostało ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Powodem odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem stała się okoliczność pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i brak rezygnacji przez skarżącego z pobierania tego świadczenia, o czym organ odwoławczy orzekł na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Według stanowiska skarżących, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK [...], który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r., prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez żadnych warunków i ograniczeń.

Inaczej rzecz ujmując, skarżący uważa, że powinien otrzymać i rentę w pełnej wysokości i świadczenie pielęgnacyjne, czemu dał jasno wyraz w toku postępowania i co potwierdzają jego pisma składane w kontrolowanej sprawie.

Jedynie dla porządku przypomnieć należy, że w wyroku SK [...] Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej [...] (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej [...] (pkt II).

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku uczestnika postępowania. Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Jak wynika z treści wyroku za sprzeczne z Konstytucją RP Trybunał Konstytucyjny uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń.

Oceniając więc kwestię zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Sąd orzekający w składzie niniejszym w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz [...] i w związku z tym posłuży się argumentacją zawartą w uzasadnieniu tego wyroku. WSA wskazał, że w tego typu sprawach jak kontrolowana, należy sięgnąć do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2). Zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

W orzecznictwie wskazuje się, że w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, stosownie do którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Zbieg uprawnień do świadczeń reguluje także art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym, w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2).

Przepisy każdej z wymienionych ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów w odniesieniu do innych świadczeń (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 , czy art. 33 ust. 4).

Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Uwzględniając powyższe okoliczności oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że skarżący błędnie odczytują wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz jego skutki.

Należy podkreślić, że według aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (lub innego świadczenia emerytalno-rentowego), jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty, czy emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020, sygn. I OSK [...]; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK [...]; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK [...] oraz z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK [...] i I OSK [...]; z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK [...], a także z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK [...]).

Innymi słowy, wnioskodawca ma prawo dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę między innymi w art. 27 ust. 5 ustawy. Przy czym prawo wyboru wiąże się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy skarżący, w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji, wypowiedział się negatywnie co do zawieszenia przez niego prawa do renty otrzymywanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uważając, że nie ma podstaw prawnych do zawieszenia jej poboru.

Tak więc należy stwierdzić, iż organ umożliwił stronie dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, gwarantowanym w wyższej kwocie niż pobierana przez skarżącego renta, jednakże skarżący z tego prawa nie skorzystał, pozostając przy świadczeniu rentowym ( [...] i 75 akt admin.).

W tej sytuacji rozstrzygnięcie organu o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne, a w konsekwencji zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skargach zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, skargi jako niezasadne należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art.151 p.p.s.a.