Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2359/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Nowak Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi R. L. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącego R. L. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz skarżącego R. L. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

R. L. złożył skargę na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013r. nr [...] odmawiające wszczęcia z wniosku R. L. postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w C., o pow. [...] m2, zapisanej w ks. wiecz. [...], stanowiącej własność spadkobierców M. M.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną w C., powiat c., stanowiącą własność spadkobierców M. M., zapisaną w ks. wiecz. tom [...].

Pismem z dnia 10 października 2012 r. R. L. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] lipca 1951 r. w ww. części wskazując, iż zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Pismem z dnia 23 listopada 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] przekazał powyższy wniosek, według właściwości Ministrowi Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2013r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił wszczęcia z wniosku R. L. postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951 r. wywłaszczenia nieruchomości położonej w C., o powierzchni [...] m2, zapisanej w ks. wiecz. tom [...], parcela nr [...], stanowiącej własność spadkobierców M. M.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przyjął, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania nadzorczego może wystąpić jedynie osoba posiadająca status strony, którą w myśl obowiązującego orzecznictwa są byli właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości. Organ podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż w skład wywłaszczonej orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] nieruchomości wchodzi działka nr [...], działka nr [...], działka nr [...].

W dalszej części swego rozstrzygnięcia Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał, iż M. i R. L. nabyli ww. nieruchomość w drodze umowy sprzedaży i przeniesienia prawa własności nieruchomości - na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1990r. [...]. M. i R. małż. L. prawo własności nieruchomości aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1990r. nabyli od osoby nieuprawnionej, o którym to fakcie nabywcy posiadali wiedzę. W treści ww. aktu notarialnego wskazano, że w dziale III księgi wieczystej nr [...], która była prowadzona dla zbywanej nieruchomości - działka nr [...], widniał wpis ostrzeżenia o wszczęciu postępowania w odniesieniu do nieruchomości objętej ww. księgą wieczystą, karta [...], zmierzającego do wywłaszczenia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Z akt archiwalnych zaś wynika, że przedmiotowa działka wchodziła w skład nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951r. nr [...]. O wydaniu powyższego orzeczenia poprzedni właściciele nieruchomości zostali poinformowani zgodnie z ówczesnymi przepisami, co oznacza, że orzeczenie weszło do obrotu prawnego. Akta sprawy również wskazują, iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone na rzecz ówczesnych właścicieli nieruchomości orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1952r. nr [...], które następnie zostało utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] grudnia 1952r. nr [...].

Organ stwierdził, że w sprawie dotyczącej przeniesienia prawa własności nieruchomości nie mają zatem zastosowania przepisy art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147, z późn. zm.), dotyczące rękojmi dobrej wiary ksiąg wieczystych, bowiem w treści aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1990r. widniało ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

Pismem z dnia 29 marca 2013r. R. L. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. postanowieniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013r. nr [...].

W uzasadnieniu swego wniosku skarżący wskazał, iż w swym postanowieniu organ naczelny naruszył art. 8 i art. 21 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Organ naczelny bowiem nie wziął pod uwagę faktu, iż pismem z dnia [...] maja 2006r. nr [...] Starosta C. wystąpił z wnioskiem o wykreślenie ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, co oznacza zdaniem skarżącego, że wywłaszczenie nieruchomości nie doszło do skutku. Poza tym organ nie wziął pod uwagę, że doszło do zasiedzenia nieruchomości przez skarżącego.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013r. nr [...].

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej ponownie rozpatrując sprawę podtrzymał swe stanowisko wskazując, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. może wystąpić jedynie podmiot legitymowany, czyli osoba, która posiada interes prawny (czyli interes posiadający charakter materialno - prawny oznaczający, że istnieje norma przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania określonego aktu administracyjnego, który będzie ten interes realizował) do wystąpienia z wnioskiem o ww. treści.

Stroną w postępowaniu którego przedmiotem jest ocena legalności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości są poprzedni właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości.

W niniejszej sprawie, z wnioskiem o wszczęcie postępowania wystąpił R. L. - osoba, która figuruje w dziale II księgi wieczystej nr [...] jako współwłaściciel nieruchomości (na prawach małżeńskiej wspólności majątkowej) działka nr [...], która - jak wynika z pisma Starosty C. z dnia [...] grudnia 2012r. nr [...] - wchodzi w skład wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] nieruchomości parcela nr [...].

Z treści ww. księgi wieczystej nr [...] wynika, że aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1990r. repertorium A nr [...] w wyniku umowy kupna - sprzedaży M. i R. małż. L. nabyli nieruchomość położoną w C., objętą księgą wieczystą nr [...], oznaczoną jako działka nr [...], od Z. M. i M. D.. Z treści ww. aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1990r. wynika również, iż w dziale III księgi wieczystej nr [...] widniał wpis ostrzeżenia o wszczęciu postępowania w odniesieniu do nieruchomości objętej KW nr [...], zmierzającego do wywłaszczenia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zakończenie postępowania wywłaszczeniowego wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i przeniesieniem prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa oznaczało zdaniem organu, że wskazane w akcie notarialnym z dnia [...] kwietnia 1990r. repertorium A nr [...] Z. M. i M. D. w dacie sporządzania umowy nie posiadały praw rzeczowych do nieruchomości, która była przedmiotem umowy sprzedaży. Orzeczenie z dnia [...] lipca 1951r., obejmujące przedmiotową nieruchomość, zawiera klauzulę stwierdzającą, iż stało się ono prawomocne z dniem 4 października 1951 r. Przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe weszło zatem do obrotu prawnego. Organ zatem podtrzymuje swe wcześniejsze stanowisko, że orzeczenie z dnia [...].07.195lr. weszło do obrotu prawnego i wywarło skutki prawno rzeczowe w nim określone, w szczególności przeniosło prawo własności nieruchomości położonej w C., o powierzchni [...] m2, zapisanej w ks. wiecz. tom [...] na rzecz Skarb Państwa.

W ocenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, zasadnie stwierdzono, iż przymiot strony postępowania R. L. przysługiwałby jedynie w przypadku skutecznego nabycia przez wyżej wymienionego prawa własności nieruchomości. Treść akt archiwalnych sprawy zakończonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...].07.1951 r. nr [...] (w pkt 14) wskazuje, iż nieruchomość będąca przedmiotem umowy stanowiła w dacie sporządzenia własność Skarbu Państwa, nie zaś osób fizycznych zbywających nieruchomość. Powyższe oznacza, iż M. i R. małż. L. nabyli nieruchomość od osób nieuprawnionych, co przekłada się na brak interesu ww. w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951 roku.

R. L. zaskarżył postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013r. nr [...] odmawiające wszczęcia z wniosku R. L. postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w C., zapisanej w ks. wiecz. tom [...], stanowiącej własność spadkobierców M. M..

Skarżący zarzucał, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz z naruszeniem uzasadnionego interesu faktycznego i prawnego skarżącej strony. W związku z powyższym zarzucał naruszenie prawa formalnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów, a w szczególności art. 28 k.p.a. w związku z art. 6 i 7 k.p.a. oraz art. 157 k.pa. w związku z art. 156 k.p.a. poprzez błędne wskazanie na brak legitymacji do wniesienia wniosku inicjującego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Skarżący podnosił, że w aktach sprawy znajduje się pismo Starosty C. z dnia [...] grudnia 2012 r. wskazujące, iż tereny dawnej parceli nr [...] stanową obecnie trzy działki tj. [...] będące własnością odpowiednio S. L., Gminy C. oraz M. i R. L. W księdze wieczystej aktualnie nie figuruje żaden wpis ostrzeżenia, który wyłączałby zasadę rękojmi wiary ksiąg wieczystych, w związku z czym brak jest uzasadnienia ograniczenia tej zasady, na które to powołuje się organ. Doktryna oraz orzecznictwo bezspornie przyznają status strony właścicielom działki, zatem odmowa wszczęcia postępowania staje się rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z treścią art. 28 k.p.a. stroną jest ten, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis art. 28 k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania.

Interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego.

W przedmiotowej sprawie R. L. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1951 r. w części dotyczącej nieruchomości położonej w C. o powierzchni [...], parcela nr [...], stanowiącej w dacie wywłaszczenia własność spadkobierców M. M..

W toku rozpatrywania przedmiotowego wniosku Starosta C. nadesłał pismo z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...]. w którym wskazał, iż teren dawnej parceli nr [...], zapisanej w ks. wiecz. tom [...], stanowi obecnie: działkę nr [...], stanowiącą własność S. L., działkę nr [...], stanowiącą własność Gminy C., działkę nr [...], stanowiącą własność M. i R. małż. L..

Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, iż własność nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] przysługuje M. i R. małż. L. na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1990 r. oraz umowy przeniesienia własności nieruchomości (Rep. A nr [...]). Treść ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...] jest zbieżna z informacjami zawartymi w ewidencji gruntów i budynków.

Skarżący zarówno w dacie wydania przez organ obu postanowień, jak i w dacie orzekania był zatem właścicielem działki nr [...] ha, która powstała z terenu dawnej parceli nr [...]. Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951r. dotyczy właśnie parceli nr [...], której cześć stanowi działka nr [...]. Wpisanie ostrzeżenia w treść księgi wieczystej nie niweczy nabycia prawa własności przez skarżącego do przedmiotowej działki. Organ administracyjny w toku niniejszego postępowania też nie miał podstaw do kwestionowania tego prawa. Skarżący ma zatem interes prawny w postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1951r. Orzeczenie to dotyczy bowiem również działki nr [...], której skarżący stał się właścicielem.

Organ dokonał zatem błędnej wykładni obowiązujących przepisów, w tym nie odniósł się prawidłowo do skutków zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, jako czynności cywilnoprawnej, powodującej nabycie prawa własności do działki nr [...] przez skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie związany wytycznymi i oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy, o kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.