Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 462/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Skarżony organ: Minister Transportu
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, , Protokolant ref. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przepisów przez przewoźnika kolejowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], II. zasądza od Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego na rzecz skarżącej [...] S.A. z siedzibą w [...] kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

VII SA/Wa 462/16

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Transportu Kolejowego decyzją z [...] grudnia 2015 r. znak [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez [...] S.A. w [...] przepisów art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym (Dz.Urz. UE L nr 315 z 3.12.2007 r.).

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie zostało wszczęte na żądanie [...], które pismem z [...] lipca 2014 r. wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżając decyzję Prezesa UTK z [...] czerwca 2014r. (znak: [...])) w całości. W zaskarżonej decyzji Prezes UTK stwierdził naruszenie przez [...] przepisów art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym {Dz. Urz. UE L nr 315 z 03.12.2007 r.), zwanego dalej "rozporządzeniem 1371", poprzez nieuwzględnienie reklamacji złożonej przez R. G., i niewypłacenie mu należnego odszkodowania z tytułu opóźnienia pociągu [...] nr [...] uruchomionego przez [...][...] czerwca 2013 r. w relacji [...] [...]. Prezes UTK w powyższej decyzji nakazał spółce usunąć nieprawidłowości w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, art 17 rozporządzenia 1371, naruszenie przepisów art. 6, 7, 8, 11, 28, 77,107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu spółka wskazała, że wyraża gotowość wypłaty odszkodowania wszystkim pasażerom podróżującym wraz z R.G. na podstawie biletu nr [...] pociągiem [...] nr [...] relacji [...][...] dnia [...] czerwca 2013 r., który przybył do stacji docelowej z opóźnieniem powyżej 2 godzin. Jak wyjaśniła spółka, wypłata stosownego odszkodowania dla wszystkich pasażerów na rzecz R. G. jest możliwa po przedstawieniu przez niego stosownych pełnomocnictw do reprezentacji pozostałych pasażerów.

Ponadto spółka nie zgodziła się z zarzutem naruszenia przepisu art. 17 rozporządzenia 1371. [...] wyjaśniło, że art. 17 rozporządzenia 1371 stanowi: "(...) pasażer może zażądać od przedsiębiorstwa kolejowego odszkodowania za opóźnienie w przypadku opóźnienia pomiędzy podanym na bilecie miejscem wyjazdu i miejscem docelowym". Zdaniem spółki mowa jest w tym przepisie o pasażerze, "który podróżował".

W ocenie spółki, uprawnienie do odszkodowania jest uprawnieniem osobistym, indywidualnym każdego pasażera. Spółka odniosła się także do uzasadnienia zaskarżonej decyzji Prezesa UTK w ślad za wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zwanego dalej "TSUE" lub "Trybunałem", z 26 września 2013 r. w sprawie 0509/11 ÖBB-Personenverkehr AG, zgodnie z którym odszkodowanie ma charakter rekompensaty za niedogodności doznane przez pasażera wskutek opóźnienia. Zatem brak było - zdaniem spółki - podstaw by uznać, że rekompensata taka przysługuje płatnikowi czy organizatorowi przewozu zbiorowego. W opinii [...], gdyby przyjąć takie rozwiązanie, rekompensata za niedogodności związane z opóźnieniem pociągu należałaby się np. biurom podróży, organizującym przejazd, a nie podróżnym, którzy faktycznie doznali takich niedogodności.

Ponadto spółka podkreśliła, że w trakcie postępowania wyrażała gotowość wypłaty odszkodowania należnego R.G. na podstawie art. 17 rozporządzenia 1371, tj. odszkodowania w wysokości 50% ceny jednego biletu, czyli 64,72 zł. [...] podniosło, że R. G. odrzucił propozycję wypłaty odszkodowania w tej wysokości, żądając zwrotu 50% ceny całego biletu, tj. kwoty 1618,00 zł.

Zdaniem spółki przepis art. 17 rozporządzenia 1371 stanowi podstawę do wypłaty odszkodowania za niedogodności, których doznał pasażer w związku z opóźnieniem, a wysokość odszkodowania oparta jest na cenie biletu danego pasażera.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. spółka przedstawiła swoje dodatkowe stanowisko w sprawie. Spółka wywodziła, że rozporządzenie 1371 przewiduje odszkodowanie za opóźnienie, jako formę rekompensaty finansowej o zryczałtowanym charakterze. Zdaniem spółki, rekompensata z art 17 rozporządzenia 1371 przysługuje pasażerowi, a nie osobie która dokonała płatności za bilet.

[...] w swoim piśmie z [...] sierpnia 2015 r. podniosło, że przepisy rozporządzenia 1371 stanowią o uprawnieniu indywidualnym pasażera (uczestnika grupowego przewozu osób), a nie organizatora grupowego przewozu osób do dochodzenia roszczeń z tytułu opóźnienia. Roszczenia te mają charakter ryczałtowy, a ich egzekwowanie jest ułatwione. W ocenie spółki, prawo do odszkodowania w rozumieniu art. 17 rozporządzenia 1371 należy się pasażerowi, a nie osobie dokonującej płatności za bilet, niezależnie od wystąpienia szkody.

W ramach postępowania odwoławczego Prezes UTK, wskazał następujące okoliczności sprawy:

W dniu [...] czerwca 2013 r. R.G. odbył podróż pociągiem [...] nr [...] relacji [...] - [...], który przybył do stacji końcowej ze 197- minutowym opóźnieniem. Spółka pismem z [...] lipca 2013 r. (znak: [...]) odmówiła R. G. wypłaty rekompensaty, o której mowa w przepisie art. 17 rozporządzenia 1371. W toku postępowania administracyjnego wszczętego [...] września 2013 r. przez Prezesa UTK pod sygnaturą [...] spółka zaproponowała R.G. zawarcie ugody, na mocy której podróżny uzyskałby kwotę w wysokości 64,72 zł tytułem rekompensaty za opóźniony pociąg, którym R. G. podróżował. Propozycja ta została przez R. G. odrzucona, w związku z czym Prezes UTK wydał decyzję administracyjną z [...] czerwca 2014 r. (znak: [...])).

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy o transporcie kolejowym Prezes UTK jest centralnym organem administracji rządowej, właściwym w sprawach nadzoru nad przestrzeganiem praw pasażerów w transporcie kolejowym. Natomiast zgodnie z art. 14a ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym Prezes UTK sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów rozporządzenia 1371, przy czym nadzór ten, zgodnie z ust. 2 tego artykułu, sprawowany jest w szczególności w drodze kompetencji wynikających z art. 15 ustawy o transporcie kolejowym.

Ustawa o transporcie kolejowym zawiera definicję przewoźnika. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy o transporcie kolejowym pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę, który na podstawie licencji wykonuje przewozy kolejowe łub świadczy usługę trakcyjną. Tym samym przy wykonywaniu działalności gospodarczej spółka podlega rygorom określonym w ustawy o transporcie kolejowym i jej działania mogą podlegać ocenie uprawnionych organów pod kątem zarówno naruszeń przepisów rozporządzenia 1371 jak i bezprawnych praktyk naruszających zbiorowe interesy pasażerów (art. 14b ustawy o transporcie kolejowym).

Ponadto na podstawie art. 3 pkt 1 rozporządzenia 1371 "przedsiębiorstwo kolejowe" oznacza przedsiębiorstwo kolejowe określone w art. 2 Dyrektywy nr 2001/14/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2001 r. w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej oraz przyznawania świadectw bezpieczeństwa (Dz. Urz. WE L 075 z 15 marca 2001 r.), zwanej dalej "Dyrektywą", oraz każde inne przedsiębiorstwo publiczne lub prywatne, którego działalność polega na transporcie koleją towarów lub pasażerów, z zastrzeżeniem, że przedsiębiorstwo to musi zapewniać pojazdy trakcyjne; definicja ta obejmuje również przedsiębiorstwa zajmujące się tylko zapewnianiem pojazdów trakcyjnych. Zgodnie z art. 2 lit. k Dyrektywy "przedsiębiorstwo kolejowe" oznacza każde przedsiębiorstwo publiczne lub prywatne, koncesjonowane zgodnie ze stosowanym ustawodawstwem Wspólnoty, którego działalność podstawowa polega na świadczeniu usług w przewozie rzeczy i/lub osób koleją przy wymaganiu, że to przedsiębiorstwo musi zapewnić trakcję; obejmuje to także przedsiębiorstwa, które zajmują się tylko zapewnianiem trakcji. Spółka jest wobec tego również przedsiębiorstwem kolejowym, które zobowiązane jest do przestrzegania obowiązków wynikających z przepisów rozporządzenia 1371.

Przepisy art. 2 ust. 4-6 rozporządzenia 1371 pozwoliły państwom członkowskim Unii Europejskiej na zwolnienie ze stosowania niektórych jego przepisów, na stałe w stosunku do: miejskich, podmiejskich i regionalnych kolejowych usług pasażerskich oraz czasowo odnośnie: krajowych kolejowych połączeń pasażerskich oraz usług lub tras, których istotna część kolejowej usługi, w tym co najmniej jeden planowany przystanek na stacji, ma miejsce poza państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

Od dnia 1 lipca 2011 r. do 3 grudnia 2014 r. zakres stosowania rozporządzenia 1371 określały przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 maja 2011 r. w sprawie zwolnienia ze stosowania niektórych przepisów Rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu krajowym (Dz. U. Nr 117, poz. 683). Na podstawie § 1 powyższych przepisów wyłączono w stosunku do kolejowych krajowych połączeń pasażerskich oraz połączeń ze stacjami położonymi poza granicami Unii Europejskiej stosowanie przepisów rozporządzenia 1371, z wyjątkiem art. 4, art. 5, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9, art. 11, art. 12, art. 16, art. 19, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 2, art. 22, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 27, art. 28 i art. 29. Ponadto zgodnie z § 2 do kolejowych krajowych połączeń pasażerskich oraz połączeń ze stacjami położonymi poza granicami Unii Europejskiej, realizowanych pociągami rodzaju [...],[...],[...],[...],[...] stosuje się także art. 13 i art. 17 rozporządzenia 1371.

Natomiast od 3 grudnia 2014 r. kwestię zakresu stosowania przepisów rozporządzenia 1371 w polskim porządku prawnym regulują przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 20 listopada 2014 r. w sprawie zwolnienia ze stosowania niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczących praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym (Dz. U. z 2014 r., poz. 1680).

Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia, do krajowych połączeń pasażerskich oraz połączeń ze stacjami położonymi poza granicami Unii Europejskiej, ujętych w rozkładzie jazdy pociągów obowiązującym w danym roku, nie stosuje się art. 8 ust. 3, art. 10 i art. 21 ust 1 rozporządzenia 1371. Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia, akt ten traci moc obowiązującą z dniem 3 grudnia 2019 r., a na podstawie § 3 wszedł w życie z dniem 3 grudnia 2014 r.

Zmiany wynikające z utraty mocy obowiązującej ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 25 maja 2011 r. oraz wejścia w życie nowego, ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 20 listopada 2014 r. w realiach niniejszej sprawy nie mają wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa UTK zawarte w decyzji administracyjnej z [...] czerwca 2014 r. (znak: [...])

Ponadto organ wskazał, że w systemie prawnym Unii Europejskiej rozporządzenie jest aktem prawnym o charakterze ogólnym, wiążącym w całości i stosowanym bezpośrednio. Ustanawia ono prawa, które zaczynają obowiązywać z efektem natychmiastowym we wszystkich państwach członkowskich na takiej samej zasadzie, jak przepisy prawa krajowego, bez potrzeby podejmowania jakichkolwiek działań przez władze krajowe.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 rozporządzenia 1371, nie tracąc prawa do przewozu, pasażer może zażądać od przedsiębiorstwa kolejowego odszkodowania za opóźnienie w przypadku opóźnienia pomiędzy podanym na bilecie miejscem wyjazdu i miejscem docelowym, za które nie otrzymał on zwrotu kosztów biletu zgodnie z art. 16.

Minimalna kwota odszkodowania wynosi:

- 25% ceny biletu w przypadku opóźnienia wynoszącego od 60 do 119 minut,

- 50% ceny biletu w przypadku opóźnienia wynoszącego 120 minut lub więcej.

Odszkodowanie za opóźnienie oblicza się w stosunku do ceny, jaką pasażer faktycznie zapłacił za opóźnioną usługę. Gdy umowa przewozu dotyczy podróży w obie strony, odszkodowanie za opóźnienie w podróży docelowej lub powrotnej obliczane jest na podstawie połowy ceny zapłaconej za bilet. W analogiczny sposób cena biletu na opóźnione połączenie odbywane na podstawie każdej innej formy umowy przewozu, która pozwala na podróż na kilku kolejnych odcinkach trasy, obliczana jest proporcjonalnie do pełnej ceny biletu. Przy obliczaniu czasu opóźnienia nie uwzględnia się opóźnień, co do których przedsiębiorstwo kolejowe może udowodnić, że zdarzyły się poza terytorium, na którym stosuje się Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską.

Zgodnie z art. 17 ust. 4 rozporządzenia 1371, pasażerowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli został poinformowany o opóźnieniu przed zakupem biletu lub jeżeli opóźnienie w wyniku kontynuacji podróży innym połączeniem lub poprzez zmianę trasy jest krótsze niż 60 minut. Tego typu sytuacja nie wystąpiła na gruncie przedmiotowej sprawy.

Pociąg, którym [...] czerwca 2013 r. podróżował R. G., jak wynika ze stanu faktycznego niniejszej sprawy, przybył do stacji końcowej z opóźnieniem wynoszącym 197 minut. W tej sytuacji, niezależnie od przyczyny opóźnienia pociągu, przewoźnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie art. 17 ust. 1 rozporządzenia 1371, w wysokości 50% ceny biletu. Odmowa wypłaty rekompensaty, o której mowa, oznacza de facto naruszenie postanowień przepisu art. 17 rozporządzenia 1371 Jak stwierdził w jednym z wyroków Trybunał Sprawiedliwości '"Unii Europejskiej, to na przewoźniku kolejowym spoczywa obowiązek przyznania odszkodowania, obliczany na podstawie zapłaconej ceny, w zamian za niewykonaną lub niewłaściwie wykonaną umowę przewozu (wyrok TSUE z 26 września 2013 r. w sprawie C-509/11).

[...] odmówiło wypłaty rekompensaty Skarżącemu (pismo z [...] lipca 2013 r., znak: [...]), powołując się przy tym na ust. 9.5.2 "Ogólnych warunków przewozu osób kolejami (GCC

CIV/PRR)", zwanych dalej "GCC" i okoliczności zewnętrzne w stosunku do eksploatacji kolejowej, którym przewoźnik, mimo zastosowania niezbędnej w powstałej sytuacji staranności nie mógł uniknąć, ani skutkom, którym nie był w stanie zapobiec. Następnie, w związku z przywołanym powyżej wyrokiem TSUE, pismem z 1 października 2013 r. (BHMR1-074-27/13), spółka przesłała oświadczenie o zamiarze zawarcia ugody. Zgodnie z przedłożoną przez [...] treścią ugody, spółka zaproponowała Skarżącemu zwrot kwoty 64,72 zł. Skarżący nie zgodził się z powyższym wyliczeniem twierdząc, że skoro na bilecie widnieje kwota 3236,00 zł, to 50% rekompensaty o której mowa w art. 17 rozporządzenia 1371, wynosi 1618,00 zł.

W opinii Prezesa UTK, za wypłatą Skarżącemu kwoty 1618,00 zł przemawia sama treść rozporządzenia 1371, a konkretnie przepis art. 17, zgodnie z którym "(...) Minimalna kwota odszkodowania wynosi 50% ceny biletu w przypadku opóźnienia wynoszącego 120 minut lub więcej",,,(...) Odszkodowanie za opóźnienie oblicza się w stosunku do ceny, jaką pasażer faktycznie zapłacił za opóźnioną usługę".

W ocenie organu nie ulegało wątpliwości, że R.G. zawarł ze spółką umowę przewozu w rozumieniu art. 3 ust. 8 Rozporządzenia 1371. Jak podkreślił to TSUE w powołanym wyroku z 26 września 2013 r., odszkodowanie o którym mowa w art. 17 Rozporządzenia 1371, ma za zadanie zrekompensować cenę zapłaconą przez pasażera w zamian za niewykonaną lub nieprawidłowo wykonaną usługę transportu, poprzez wypłatę zryczałtowanej i zestandaryzowanej rekompensaty finansowej. Dlatego w zaistniałym stanie faktycznym, Skarżącemu należy się odszkodowanie w wysokości 50% ceny, która widnieje na bilecie nr [...]. Jest to cena, którą zgodnie ze złożonym przez Skarżącego oświadczeniem, R. G. faktycznie zapłacił za opóźnioną usługę.

Spółka stwierdziła, że nie ma podstaw do wypłaty odszkodowania w wysokości, której domaga się Skarżący, wskazując przy tym dwie przyczyny. Jako pierwszą przyczynę braku podstawy do spełnienia żądania Skarżącego, spółka wskazała nieprzedstawienie umocowania do działania w imieniu pozostałych 24 pasażerów.

Zdaniem Prezesa UTK, [...] nie może w przedmiotowej sprawie uzależniać wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości od przedstawienia pełnomocnictwa, skoro na podstawie oświadczenia R. G. z [...] grudnia 2013r., potwierdzonego następnie w piśmie z [...] sierpnia 2015 r., ustalono, że jest on jedyną osobą, która dokonała płatności.

Przepisy rozporządzenia 1371 nie wprowadzają wymogu działania przez pełnomocnika. Co więcej, stawianie wymagania tego typu, może być traktowane jako ograniczenie prawa pasażera do wypłaty należnego odszkodowania. Odnosząc się do zapisów art. 6 ust. 1 rozporządzenia 1371 ustawodawca wprost wskazał, że zobowiązania wobec pasażerów wynikające z niniejszego rozporządzenia nie podlegają ograniczeniu lub wyłączeniu, zwłaszcza na mocy klauzuli derogacyjnej lub ograniczającej zawartej w umowie transportowej. Natomiast status pasażera nie zależy od rodzaju biletu na podstawie, którego odbywa się podróż. Bez względu na to czy pasażer podróżuje na podstawie jednego lub kilku biletów, biletu w jedną lub w obie strony, biletu grupowego lub zniżkowego, to przez cały czas jest on pasażerem. W świetle przepisów o odszkodowaniu z rozporządzenia 1371 jest to wystarczająca przesłanka.

Organ przypomniał, że zgodnie z włączonymi w poczet materiału dowodowego, wyjaśnieniami spółki z [...] stycznia 2014 r. (znak: [...]), osoba zamierzająca zawrzeć umowę przewozu w uruchamianych przez spółkę pociągach BWB i BGE, może w ramach jednego biletu wykupić maksymalną liczbę miejsc przeznaczonych dla grup tj. 66 miejsc w danym pociągu. Tym bardziej, że według informacji zawartych w piśmie [...] z [...] stycznia 2014 r. (znak: [...]), poza obowiązkiem zakupu biletu globalnego (IRT), spółka nie wymaga wypełniania dodatkowych formularzy ani podejmowania jakichkolwiek dodatkowych czynności.

Wymogi stawiane przez spółkę w piśmie z [...] grudnia 2013 r., są tym bardziej nieuzasadnione, gdy rozważy się istotę biletu grupowego, którego zakupu faktycznie dokonuje tylko jedna osoba i tej właśnie osobie przysługuje roszczenie o wypłatę rekompensaty. Tak samo jak przy zakupie oddzielnych 25 biletów przez 25 osób, rekompensata za opóźnienie pociągu, będzie należała się każdej z 25 osób, która faktycznie zapłaciła za usługę.

Drugim powodem, dla którego, zdaniem spółki, nie ma podstaw do spełnienia żądania Skarżącego, jest nieudowodnienie przez R. G. faktu dokonania zapłaty za bilet. Prezes UTK nie podziela poglądu spółki, przypominając jednocześnie, że zgodnie ze stanowiskiem PKP Intercity zawartym w piśmie z [...] stycznia 2014 r. (znak: [...]), dokumentem poświadczającym zawarcie umowy przewozu dla uczestników przejazdu grupowego jest bilet globalny (IRT).

Prezes UTK stoi na stanowisku, że w zaistniałym stanie faktycznym, Skarżący uczynił zadość wymogowi Rozporządzenia w sprawie reklamacji, poprzez załączenie do reklamacji wszystkich dokumentów wymaganych odpowiednio do przedmiotu roszczenia. Ponadto wraz z pismem z [...] sierpnia 2035 r., R. G. przesłał do Prezesa UTK kopię potwierdzenia płatności kartą z [...] maja 2013 r. za bilet nr [...]. Przesłane przez pasażera potwierdzenie płatności dotyczyło biletu na pociąg z [...] czerwca 2013 r. w relacji [...] - [...], który R.G. dołączył do swojej skargi z [...] sierpnia 2013 r. Pismo pasażera z [...] sierpnia 2015 r., wraz z załącznikiem, zostało włączone w poczet materiału dowodowego niniejszego postępowania postanowieniem Prezesa UTK z [...] sierpnia 2015 r. (znak: [...]).

Organ podniósł, że administracyjnoprawny charakter odszkodowania, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia 1371, jest odrębnym i niezależnym uprawnieniem, w stosunku do ewentualnych roszczeń cywilnoprawnych, pasażera względem przewoźnika. Oznacza to, że przepisy tego aktu nie naruszają praw pasażerów do dochodzenia dalszego odszkodowania. Realizacja roszczeń cywilnoprawnych, może być dochodzona na drodze postępowania sądowego na podstawie innych przepisów prawa. Oznacza to, że dopiero wówczas, gdyby pasażer zdecydował się na drogę sądową, jako strona tego postępowania, mógłby ustanowić i działać przez swojego pełnomocnika.

Jak już ustalono, w realiach niniejszej sprawy występuje jeden wnioskujący o przyznanie odszkodowania, o którym mowa w przepisie art. 17 rozporządzenia 1371 oraz jeden bilet grupowy, którego wartość wynosi 3236,00 zł (bilet nr [...] w aktach sprawy).

Przyznanie statusu strony postępowania jedynie [...], zwalnia Prezesa UTK z obowiązku ustalenia wszystkich osób, które podróżowały na bilecie przestawionym przez R.G.. Żadna z tych osób nie może zostać uznana za stronę postępowania, ponieważ, jak zostało to już wytłumaczone, interes prawny jest to pojęcie szersze, niż interes faktyczny, który może mieć pasażer w przypadku wypłaty rekompensaty z tytułu opóźnienia pociągu. Dlatego w toku postępowania Prezes UTK uznał, że nic zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowego postanowienia dowodowego, ponieważ zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na rozstrzygnięcie kończące sprawę.

Gdyby jednak uznać, że R. G. i pozostałych 24 pasażerów, są stroną postępowania, wówczas także organ nie mógłby nakazać działania przez pełnomocnika, ani też działania bez jego udziału. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie, gdzie podkreśla się autonomię mocodawcy w tym zakresie - "Nie ma podstaw do tego, by organ, poza wskazanym w k.p.a. zakresem, kwestionował wybór strony co do sposobu reprezentowania jej interesów w postępowaniu. W określonych przepisami granicach jest to autonomiczna decyzja strony, która sama, według własnego uznania, korzysta z przysługujących jej uprawnień procesowych, by następnie ponosić wynikające z tego konsekwencje" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 780/11, LEX nr 1217451).

Wobec powyższego, za całkowicie bezzasadny organ uznał zarzut [...], jakoby Prezes UTK miał zaniechać zobowiązania R. G. do przedstawienia pełnomocnictwa do dochodzenia i odbioru odszkodowania należnego pozostałym pasażerom, oraz ustalenia wszystkich osób, których interesu prawnego skarga dotyczy. -

Organ podkreślił, że R.G. w piśmie z [...] grudnia 2013 r. wyraził wolę zawarcia ugody z [...], jednak skutkującej wypłatą 50% ceny biletu, tj. 1618,00 zł, a nie jak zaproponowała spółka, w wysokości 64,72 zł. Jak podniósł R.G., płatności za bilet nr [...] dokonywała jedna osoba i ta sama, jedna osoba występuje o przysługujące odszkodowanie. W tej sytuacji, w ocenie Prezesa UTK logicznie, w tym prawnie uzasadnione jest wypłacenie Panu R. G. odszkodowania w wysokości 50% ceny ww. biletu, tj. 1618,00 zł. Stąd też, mając świadomość wysokości przysługującego odszkodowania, Podróżny nie wyraził aprobaty dla propozycji zawarcia ugody w kształcie przedstawionym przez [...].

Podkreślenia wymaga ponadto fakt, iż sama istota ugody cechuje się autonomicznością decyzji każdej z zawierających ją stron, stąd brak woli zawarcia ugody przez R. G. w brzmieniu zaproponowanym przez [...] stanowi realizację przysługującego temu Podróżnemu uprawnienia.

Przedstawione wyżej argumenty uzasadniające wypłatę Panu R. G. odszkodowania w wysokości 50% ceny biletu nr [...], tj. 1618,00 zł, pozostają również aktualne w stosunku do kolejnego argumentu przedstawionego przez spółkę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] lipca 2014 r. Jak podniosło [...], przepis art. 17 rozporządzenia 1371 "nie stanowi podstawy do zwrotu 25% czy 50% ceny biletu". Zdaniem spółki przepis ten stanowi "podstawę do wypłaty odszkodowania za niedogodności, których doznał pasażer w związku z opóźnieniem, a jedynie wysokość odszkodowania oparta jest na cenie biletu danego pasażera".

Skargę na powyższą decyzję wniosła [...] S.A.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 K.p.a. i skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania w sprawie w zakresie ustalenia przez Prezesa UTK obowiązku wypłaty odszkodowania za opóźnienie pociągu w zakresie pozostałych 24 biletów, art. 105 § 1 K.p.a. poprzez nieumorzenie postępowania w sprawie w stosunku do roszczenia o wypłatę odszkodowania za 24 bilety, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pomimo, że jest ona obarczona wadami. Zarzucono ponadto naruszenie prawa materialnego , art. 17 ust. 1 Rozporządzenia WE nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobie która dokonała płatności za bilety przysługuje odszkodowanie za opóźnienie pociągu, a nie podróżnemu.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Spółka wskazała, iż przepis art. 17 Rozporządzenia 1371, który jest podstawą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie mówi wprost o podróżnym, któremu należy wypłacić odszkodowanie. Spółka wskazała też, że Rozporządzenie 1371 nie zawiera definicji podróżnego, pasażera. Takiej definicji nie zawiera również prawo przewozowe i ustawa o transporcie kolejowym. Spółka podniosła, iż uzasadnionym w takiej sytuacji jest odwołanie się do innych regulacji. Definicję pasażera zawiera Decyzja Komisji z dnia 1 lutego 2008 r. dotycząca specyfikacji technicznej interoperacyjności podsystemu "Ruch kolejowy" transeuropejskiego systemu kolei dużych prędkości, o której mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 96/48/WE, i uchylająca decyzję Komisji 2002/734/WE z dnia 30 maja 2002 r. gdzie pod pojęciem pasażera rozumie się osobę podróżującą pociągiem lub znajdującą się na terenie kolejowym przed rozpoczęciem podróży pociągiem lub po jej zakończeniu. Podobną definicję zawarto również w wydanym przez Europejską Komisję Gospodarczą Eurostat ITF (Międzynarodowe Forum Transportu) Ilustrowanym Słowniku statystyk transportu, gdzie za pasażera kolejowego uznaje się osobę odbywającą podróż koleją, z wyłączeniem członków obsługi pociągów. Za podróżnego uważa się zatem osobę, która faktycznie porusza pociągiem, korzysta z transportu kolejowego . Dla definicji pasażera bez znaczenia jest fakt zapłaty bądź nie za bilet

W odpowiedzi na skargę organ wniósł ojej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd kontrolował decyzję Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego z [...] grudnia 2015 r. znak [...] utrzymującą w mocy decyzję z [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez [...] przepisów art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym (Dz.Urz. UE L nr 315 z 3.12.2007 r.).

W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący i nie budzi wątpliwości. W dniu [...] czerwca 2013 r. pasażer R. G. odbył podróż pociągiem w relacji międzynarodowej pomiędzy stacjami [...] - [...] Umowę przewozu, potwierdzoną biletem R.G. zawarł z [...] S A. z siedzibą w [...]. Do stacji końcowej pociąg przybył z opóźnieniem wynoszącym 197 minut. Z tytułu opóźnienia pociągu R. G. wystąpił wobec Spółki z roszczeniem reklamacyjnym obejmującym zwrot 50 % kosztów biletu za 25 biletów w kwocie 1618 zł. Spółka [...] wyraziła gotowość zapłaty R. G. kwoty 64,20 zł , tj. 50% kwoty jednego biletu uprawniającego do przejazdu na powyższej trasie.

Sąd podziela stanowisko skarżącej, iż w zaskarżonej decyzji Prezes Urzędu Transportu Kolejowego dokonał błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym {Dz. Urz. UE L nr 315 z 03.12.2007 r.).

Zgodnie z art. 17 powyższego rozporządzenia nie tracąc prawa do przewozu, pasażer może zażądać od przedsiębiorstwa kolejowego odszkodowania za opóźnienie w przypadku opóźnienia pomiędzy podanym na bilecie miejscem wyjazdu i miejscem docelowym, za które nie otrzymał on zwrotu kosztów biletu zgodnie z art. 16. Minimalna kwota odszkodowania wynosi:

- 25% ceny biletu w przypadku opóźnienia wynoszącego od 60 do 119 minut,

- 50% ceny biletu w przypadku opóźnienia wynoszącego 120 minut lub więcej.

Odszkodowanie za opóźnienie oblicza się w stosunku do ceny, jaką pasażer faktycznie zapłacił za opóźnioną usługę. Gdy umowa przewozu dotyczy podróży w obie strony, odszkodowanie za opóźnienie w podróży docelowej lub powrotnej obliczane jest na podstawie połowy ceny zapłaconej za bilet. W analogiczny sposób cena biletu na opóźnione połączenie odbywane na podstawie każdej innej formy umowy przewozu, która pozwala na podróż na kilku kolejnych odcinkach trasy, obliczana jest proporcjonalnie do pełnej ceny biletu. Przy obliczaniu czasu opóźnienia nie uwzględnia się opóźnień, co do których przedsiębiorstwo kolejowe może udowodnić, że zdarzyły się poza terytorium, na którym stosuje się Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, iż przepis powyższy nie stanowi jedynej ochrony praw pasażerów oraz innych uczestników ruchu kolejowego z tytułu doznanej szkody w związku z ruchem pociągów.

Podstawowe prawa pasażerów oraz obowiązki przewoźników wobec pasażerów wynikają z przepisów ustawy Prawo przewozowe. Rozporządzenie 1371/2007 ma w tym zakresie charakter uzupełniający, przy czym celem rozporządzenia 1371 jest zwiększenie ochrony praw pasażerów w ruchu kolejowym oraz podniesienie jakości i efektywności kolejowych usług pasażerskich. Odpowiedzialność przewoźnika za szkodę spowodowaną opóźnieniem pociągu ukształtowano zatem w taki sposób, aby dochodzenie roszczenia było uproszczone i w zasadzie ograniczało się do przedłożenia dowodu opłaty za przejazd na danej trasie. Zważyć też należy, iż pasażer, poza kwotą odszkodowania przysługującą z tytułu opóźnienia na podstawie rozporządzenia 1371 nie traci prawa do żądania odszkodowania na podstawie przepisów Prawa przewozowego na drodze cywilnej.

Rozważenia zatem wymaga czy przez pasażera , o którym mowa w przepisie art. 17 Rozporządzenia 1371fmożna również rozumieć osobę, która zapłaciła za bilet innej osoby. Odpowiedź na to pytanie musi być negatywna. Z przepisu art. 17 rozporządzenia wynika wprost, że przepis ten odnosi się do osoby, która będąc pasażerem, doznała szkody poprzez opóźnienie pociągu. Odszkodowanie to ma charakter zindywidualizowany i wynika ze szkody doznanej przez daną konkretną osobę.

Wprawdzie zarówno rozporządzenia 1371, jak i Prawo przewozowe nie zawierają definicji pasażera, jednakże definicje takie zawarte są w wielu dokumentach, w tym również unijnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący przywołał w tej mierze, wskazane wyżej decyzję Komisji z dnia 1 lutego 2008 r. dotyczącą specyfikacji technicznej interoperacyjności podsystemu "Ruch kolejowy" transeuropejskiego systemu kolei dużych prędkości, o której mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 96/48/WE, i uchylającą decyzję Komisji 2002/734/WE z dnia 30 maja 2002 r., gdzie pod pojęciem pasażera rozumie się osobę podróżującą pociągiem lub znajdującą się na terenie kolejowym przed rozpoczęciem podróży pociągiem lub po jej zakończeniu. W skardze wskazano też, że podobną definicję zawarto w Ilustrowanym Słowniku Statystyk Transportu wydanym przez Europejską Komisję Gospodarczą Eurostat ITF (Międzynarodowe Forum Transportu), gdzie za pasażera kolejowego uznaje się osobę odbywającą podróż koleją, z wyłączeniem członków obsługi pociągów.

Dalsza wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że pasażerem jest każda osoba korzystająca z usług przewozu koleją. Dla uznania za pasażera nie jest więc konieczne, aby osoba korzystająca z przewozu koleją faktycznie dokonała czynności prawnej z przewoźnikiem (np. zawarła umowę przewozu poprzez nabycie biletu). Pasażerami będą m.in. osoby podróżujące pociągiem, dla których inne osoby kupiły bilet, dzieci podróżujące pod opieką dorosłych, czy osoby uprawnione do bezpłatnych przejazdów.

Za takim rozumieniem pojęcia pasażer przemawia także charakter odszkodowania. Przysługuje ono osobie, z tytułu konkretnego zdarzenia jakim jest opóźnienie jej podróży. Bez znaczenia jest przy tym, czy osoba ta sama kupiła bilet, czy też bilet kupiła jej osoba trzecia. Odszkodowanie przysługuje bowiem za opóźnienie podróży, a nie za jej opłacenie. Zatem R. G., jeżeli był pasażerem pociągu przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej 50% ceny jednego biletu uprawniającego do przejazdu na przedmiotowej trasie. Nie ma znaczenia przy tym, ze był on płatnikiem większej liczby biletów. Nie doznał on bowiem szkody z tytułu opóźnienia pociągu w stosunku do innych pasażerów. Rację ma w tej mierze skarżący, który wyraża gotowość wypłaty odszkodowania również innym pasażerom na podstawie biletu zakupionego przez R. G., po złożeniu przez nich wniosku. Do działania R.G. w tym zakresie przed przewoźnikiem, jak trafnie zauważył skarżący, niezbędne jest pełnomocnictwo udzielone przez pozostałych pasażerów bądź bezpośrednie wystąpienie tych osób do przewodnika.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 j.t. ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.