Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1532/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2,  art. 6,  art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą z up. Prezydenta Miasta G. na wniosek B. P.-G. i J. G., orzeczono o wymeldowaniu M. P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w G. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.).

W uzasadnieniu organ administracji po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania, wniosków stron i omówieniu zebranego materiału dowodowego wskazał, że odnosząc się do kwestii zawartych w piśmie pełnomocnika M. P. z dnia 2 sierpnia 2012 roku, a w szczególności do żądania przeprowadzenia ponownych oględzin lokalu i umożliwienia wstępu jego na teren posesji wyjaśnić należy, że pracownicy organu meldunkowego nie mają uprawnień do "wprowadzania" nikogo do lokalu i zapewnienia mu udziału w czynności wbrew stanowisku właściciela lokalu. Natomiast odnośnie wniosku o dopuszczenie dowodu z rachunków i faktur za meble i wyposażenie na okoliczność, czyją stanowią własność, organ stwierdził, że zameldowanie dotyczy faktu pobytu osoby w danym lokalu, a nie pozostawionych przez nią rzeczy, dokumentów, czy przedmiotów majątkowych. Zatem poruszane kwestie natury finansowej pozostają poza sferą zainteresowania organów meldunkowych, których rola jest wyraźnie określona i ogranicza się do kwestii meldunkowych, wynikających wyłącznie z przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Niedopuszczalne zatem i nieskuteczne jest nadużywanie instytucji zameldowania w celu rozwiązywania sporów mieszczących się w granicach innego postępowania, w tym przypadku o wydanie rzeczy (tak wyrok WSA z dnia 4 sierpnia 2004 r., sygn. akt 3/II SA/Ka 2078/02).

Organ wyjaśnił, że celem przeprowadzonego postępowania było ustalenie, czy M. P. zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w G., czy też opuścił ten lokal w sposób dobrowolny i trwały nie dopełniając obowiązku wymeldowania się.

Podstawowym kryterium oceny zamieszkiwania w lokalu jest rzeczywiste ześrodkowanie interesów życiowych strony. Zamieszkiwanie to przebywanie w sensie fizycznym oraz wola, zamiar stałego pobytu – a więc taki stan faktyczny, w którym osoba przebywa w określonym lokalu z zamiarem pobytu stałego, ma w nim zgromadzone swoje rzeczy osobiste, stołuje się w nim, nocuje i prowadzi tam gospodarstwo domowe, a zatem lokal ten stanowi centrum spraw życiowych tej osoby, nie zaś tylko miejsce zameldowania na pobyt stały.

W świetle dokonanych ustaleń organ stwierdził, że nie budzi wątpliwości fakt, iż M. P. aktualnie w lokalu przy ul. [...] w G. nie zamieszkuje, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Zgromadzone dowody wskazują, że przedmiotowy lokal nie stanowi centrum życiowego M. P., a jedynie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Zdaniem organu orzekającego, nastąpiło zerwanie więzi z tym lokalem, towarzyszyło temu jednoczesne przeniesienie swoich najistotniejszych spraw życiowych do innego miejsca pobytu. Tym samym lokal położony w G. przy ul. [...], nie jest jej aktualnym miejscem stałego pobytu.

Odnosząc się zaś do podnoszonej przez M. P. kwestii niedobrowolnego opuszczenia przez niego przedmiotowego lokalu i uniemożliwienia zamieszkiwania w przedmiotowej nieruchomości, organ podał, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, stan opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, powinien być przejawem woli osoby opuszczającej lokal. Jednakże, możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez właściciela, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego we wskazanym przepisie. Jeżeli osoba, której dotyczy postępowanie, nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu lub okażą się one nieskuteczne i nie powróci do lokalu, to obowiązkiem organu administracji jest jedynie ustalenie, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie bez wymeldowania się z dotychczasowego miejsca stałego pobytu (tak wyrok WSA z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt 3/II SA/Ka 2371/03). W ocenie organu, z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie. M. P. podjął co prawda kroki prawne zmierzające do udostępnienia jemu lokalu przy ul. [...] w G., jednak okazały się one nieskuteczne, bowiem nie powrócił i nie zamieszkał w przedmiotowym lokalu. Wyrok przywracający naruszone posiadanie lokalu nie przesądza o braku spełnienia przesłanki do wymeldowania osoby z lokalu, jeżeli osoba pomimo pozytywnego wyroku, faktycznie w lokalu nie zamieszkała.

Ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego – miejsca pobytu osoby. Ewidencyjno-rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Skoro M. P. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu (wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 83/11). Tymczasem bezsporny jest fakt, że M. P. nie przebywa fizycznie w lokalu przy ul. [...] w G. od kilku lat, a deklarowany zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu winien być oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, ponieważ dla oceny stanu faktycznego w sprawie mniejsze znaczenie mają twierdzenia osoby zainteresowanej, istotniejsze są zaś dające się obiektywnie stwierdzić okoliczności (wyrok WSA z Warszawy z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1890/06), takie jak np. brak tytułu prawnego do lokalu.

Obowiązkiem organów ewidencyjnych jest bowiem czuwanie nad prawidłową i zgodną ze stanem faktycznym ewidencją osób, a więc meldowanie ich tam, gdzie mieszkają i wymeldowywanie ich z lokalu, które opuścili. Utrzymywanie stanu fikcji meldunkowej w tej sprawie oznaczałoby w ocenie organu I instancji zgodę na obejście jednego z ważniejszych celów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy organ uznał zatem, iż wystąpiła przesłanka o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w postaci opuszczenia przez M. P. przedmiotowego lokalu.

W odwołaniu od decyzji M. P. domagał się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz niedopuszczenie M. P., ani jego pełnomocnika, do udziału w oględzinach lokalu, a następnie nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przeprowadzenie ponownych oględzin lokalu z jego udziałem, bądź zobowiązanie państwa G. do przedłożenia rachunków lub innych dowodów na okoliczności, że przedmioty znajdujące się w spornym budynku należą do nich. Nadto wskazał na naruszenie przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a w szczególności art. 15 tej ustawy, poprzez błędne jego zastosowanie mimo podjęcia przez stronę środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z nieruchomości. Podał, że nie zamieszkuje w spornym lokalu od 28 października 2008 r., ponieważ J. G. siłą wszedł na teren posesji przy ul. [...] w G., wymienił zamki w drzwiach i zajął jego mienie. Od tego czasu nie przebywa w lokalu w obawie o swoje życie i zdrowie. W budynku pozostały wszystkie jej rzeczy majątkowe i osobiste. W związku z powyższym nie można mówić o dobrowolnym opuszczeniu spornego lokalu. Podniósł ponadto, że organ I instancji nie wyjaśnił, co stało się z rzeczami majątkowymi i osobistymi należącymi do niego. W rażący sposób naruszył też nakaz brania pod uwagę słusznego interesu strony podczas orzekania w sprawie poprzez znaczące zmodyfikowanie twierdzeń wyroku, na który organ powołał się w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji.

Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Wskazał, że organy administracji publicznej nie badają, czy spełniona została przesłanka utraty uprawnienia do przebywania w lokalu, lecz jedynie ustalają czy nastąpiło zdarzenie polegające na opuszczeniu przez osobę lokalu w sposób dobrowolny i trwały bez dokonania wymeldowania się. Podstawą dokonania czynności wymeldowania jest zatem sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu.

Wnioskiem z dnia 10 listopada 2008 r. J. G. oraz B. P.-G. zwrócili się o wymeldowanie M. i K. P. z pobytu stałego w budynku przy ul. [...] w G.. Poinformowali, że dom nabyli na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...] (prawomocnego z dniem 30 września 2008 r.) przysądzającego im własnościowe spółdzielcze prawo do niego. Wskazali, że kilkakrotnie bezskutecznie próbowali skontaktować się z Państwem P. w celu wejścia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości. W dniu 28 października 2008 r. dokonali wejścia na teren posesji. Wnioskodawcy wskazali, że M. P. opuścił sporny lokal w tym samym dniu – "wsiadł do samochodu i odjechał w nieznanym nam kierunku pozostawiając bez opieki swoje rzeczy osobiste znajdujące się w domu". Stwierdzili, że prawdopodobnie przebywa w K., gdzie posiada dom. Natomiast K. P. w przedmiotowym budynku nie zamieszkuje od kilku lat i najprawdopodobniej przebywa u córki w W. Do wniosku dołączyli m. in. kserokopię wyżej wskazanego postanowienia Sądu Rejonowego w G..

Na okoliczność faktów wskazanych we wniosku organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające.

Przesłuchany w dniu 18 grudnia 2008 r. w charakterze strony J. G. poinformował, że K. P. w lokalu przy ul. [...] w G. nie zamieszkuje od pięciu lat, o fakcie tym poinformował go M. P.. Ponownie wskazał, że w dniu 28 października 2008 r. wszedł do spornego budynku w asyście policji. Dodał, że w lokalu znajdowało się wyposażenie oraz rzeczy osobiste Państwa P..

W rozmowie telefonicznej przeprowadzonej z pracownikiem organu I instancji w dniu 15 stycznia 2009 r. M. P. wskazał adres do korespondencji (Z., ul. [...]) oraz poinformował, że korespondencje kierowaną do K. P. również należy przesłać na podany adres.

Pismem z dnia 20 stycznia 2009 r. J. P. (córka Państwa P.) poinformowała, że rodzice nie przebywają w budynku przy ul. [...] w G. od 29 października 2008 r., ponieważ w tym dniu J. G. dokonał do niego włamania. O fakcie tym powiadomione zostały organy ścigania (policja i prokuratura). Stwierdziła, że w lokalu pozostały wszystkie rzeczy osobiste i cały dorobek życia rodziców, którzy nie dopełnili obowiązku meldunkowego, ponieważ nie dostali nakazu eksmisji z przedmiotowego budynku.

Przesłuchany w dniu 3 lutego 2009 r. M. P. zeznał do protokołu, że budynku przy ul. [...] w G. nie opuścił dobrowolnie, gdyż J. G. w dniu 28 października 2012 r. siłą wszedł do przedmiotowego budynku. O fakcie tym została powiadomiona policja. Stwierdził, że od tego czasu nie przebywa w spornym budynku i nie może do niego wejść, ponieważ obawia się o życie i zdrowie. W budynku pozostawił wszystkie rzeczy osobiste i majątkowe.

W dniu 16 lutego 2009 r. M. P. dołączył do akt sprawy kserokopię pozwu z dnia 5 lutego 2009 r. o ochronę naruszonego posiadania lokalu przy ul. [...] w G..

W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...],[...] organ I instancji zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu rozstrzygnięcia sprawy o przywrócenie naruszonego posiadania spornego lokalu. Przesłuchany w dniu 22 września 2010 r. J. G. poinformował, że w dniu [...] r. zapadł wyrok oddalający powództwo małż. P., jednak wyrok ten nie jest prawomocny. Powyższe potwierdził pismem z dnia 2 listopada 2010 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. wskazując, że Państwo P. złożyli apelację. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] przywrócił M. i K. P. naruszone posiadanie lokalu przy ul. [...] w G.. Przedmiotowy wyrok w punkcie przywracającym posiadanie spornej nieruchomości stał się prawomocny z dniem jego wydania, tj. z dniem [...] r. (pismo Sądu Okręgowego w G. z dnia 24 lutego 2011 r.). W związku z powyższym organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] podjął zawieszone postępowanie.

Z akt sprawy wynika ponadto, że aktem notarialnym z dnia [...] r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" w G. postanowiła przenieść prawo użytkowania wieczystego działek i własności budynku przy ul. [...] na rzecz państwa G.. Powyższe potwierdza pełnomocnik małż. G. w piśmie z dnia 22 marca 2011 r., z którego wynika, że własnościowe spółdzielcze prawo do domu jednorodzinnego położonego przy ul. [...] w G. wygasło z dniem 4 lutego 2009 r. Od tego dnia małż. G. korzystają z własności budynku i wieczystego użytkowania gruntu, na którym budynek jest postawiony.

Pismem z dnia 12 kwietnia 2011 r. pełnomocnik małż. P. poinformował, że zamierzają złożyć do komornika wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego celem wykonania wyroku przywracającego im naruszone posiadanie lokalu przy ul. [...] w G.. Obecnie oczekują na nadanie przedmiotowemu wyrokowi klauzuli wykonalności.

W związku z oczekiwaniem na zakończenie postępowania egzekucyjnego mającego na celu wprowadzenie małż. P. w posiadanie spornego lokalu, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...],[...] zawiesił przedmiotowe postępowanie meldunkowe. Po załączeniu do akt sprawy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...] postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], organ I instancji podjął zawieszone postępowanie. Na postanowienie to pełnomocnik M. P. złożył w dniu 15 czerwca 2012 r. zażalenie. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...].

Przeprowadzone w dniu 23 lipca 2012 r. oględziny lokalu przy ul. [...] w G. wykazały, że budynek jest umeblowany, a znajdujące się w nim rzeczy osobiste i majątkowe należą zgodnie z oświadczeniem B. P.-G. do jej rodziny. Wyżej wymieniona dodała, że rzeczy małż. P. zostały w 2009 r. zdeponowane w magazynie, o czym zostali poinformowani. Z protokołu oględzin wynika ponadto, że B. P.-G. odmówiła wstępu do lokalu K. P. i ich pełnomocnikom. K. P. oświadczyła do protokołu oględzin lokalu, że w spornym budynku znajdują się wszystkie jej rzeczy osobiste oraz umeblowanie pięciu pokoi, kuchni, łazienki i salonu z kominkiem w piwnicy.

W dniu 27 lipca 2012 r. K. P. zapoznała się z protokołem oględzin spornego lokalu. Podkreśliła, że nigdy dobrowolnie nie wyprowadziła się z lokalu przy ul. [...] w G. oraz ponownie wskazała, że w budynku pozostały jej rzeczy osobiste, dokumenty oraz pełne wyposażenie domu. Stwierdziła, że małż. G. nie mieli prawa dysponować jej rzeczami i nigdy nie powiadomili jej gdzie zostały złożone. Z protokołem oględzin zapoznał się również pełnomocnik małż. P..

Pismem z dnia 2 sierpnia 2012 r. pełnomocnik małż. P. wniósł o powtórzenie oględzin lokalu przy ul. [...] w G. z uwzględnieniem zapewnienia udziału wszystkim stronom zgodnie z art. 10 kpa poprzez umożliwienie im wstępu na teren spornej nieruchomości oraz dopuszczenie dowodu z rachunków oraz faktur za meble i wyposażenie znajdujące się w spornym budynku w celu wykazania czyją własność stanowią. Ponadto zwrócił się o dopuszczenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...], a także protokołów przesłuchań J. G. oraz B. P.-G. w celu ustalenia, czy przekazali małż. P. informacje o rzeczach pozostawionych przez nich na terenie spornej nieruchomości, a jeśli tak to w jakiej formie i ustalenia, czy małż. P. opuścili budynek przy ul. [...] w G. dobrowolnie.

Zapoznając się z aktami sprawy w dniu 8 sierpnia 2012 r. J. G. wyjaśnił, że w związku z rzeczami pozostawionymi przez Państwa P. w spornym budynku policja dokonała przeszukania nieruchomości przy ul. [...] w G. oraz magazynu, w którym rzeczy te zostały złożone, o czym małż. P. byli poinformowani. B. P.-G. zapoznając się z aktami sprawy w dniu 13 sierpnia 2012 r. załączyła do akt sprawy kserokopie dokumentów potwierdzających wyjaśnienia męża złożone do protokołu z dnia 8 sierpnia 2012 r.

Z kolei pełnomocnik małż. P. zapoznając się z aktami sprawy w dniu 27 sierpnia 2012 r. podtrzymał wnioski dowodowe zawarte w piśmie z dnia 2 sierpnia 2012 r.

W odpowiedzi na zarzuty zawarte w odwołaniu organ II instancji wyjaśnił, że wydając rozstrzygnięcie w kwestii wymeldowania w pierwszej kolejności należy stwierdzić, czy dana osoba pod wskazanym adresem zamieszkuje z zamiarem stałego pobytu. Podkreślono, że miejsce stałego pobytu osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Zamieszkanie w lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych winno, więc łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby (wyrok WSA w Warszawie z 13.10.2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1372/10). Zamieszkiwanie to zatem stały pobyt w danym lokalu, który stanowi centrum życiowe spraw rodzinnych, gospodarczych i rekreacyjnych. Nie jest to więc okazjonalne przebywanie w danym lokalu, lecz stały, codzienny pobyt połączony z czynnościami higienicznymi i gospodarczymi (wyrok NSA z 1 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2682/00).

Organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w sprawie wymeldowania oceniają, czy zachodzą określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki do wymeldowania danej osoby. Powołany przepis prawa materialnego w swej dyspozycji zawiera obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy sprowadzającego się do zbadania, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny bez wymeldowania, czy też nie. Ustawodawca nie sprecyzował w ww. przepisie, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony (wyrok NSA z 1 października 2009 r., sygn. akt II OSK 1491/00). Niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu wyżej omawianego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, nadto że opuszczenie danego lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale również zamiar jego opuszczenia, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem. Jednak przepis art. 15 ust. 2 wyżej wskazanej ustawy, nie ogranicza wydania decyzji o wymeldowaniu do przypadków, w których opuszczenie miejsca zameldowania było dobrowolne. Przesłanką do wymeldowania może być także sytuacja, w której osoba zameldowana została przymuszona do wyprowadzki. Jeżeli działanie takie było bezprawne, stronie służą roszczenia mające doprowadzić do przywrócenia posiadania mieszkania i usunięcia przeszkód do zamieszkiwania. Stwierdzenie, że osoba zmuszona do wyprowadzki podjęła kroki w tym kierunku może uzasadniać przyjęcie, że w istocie nie doszło do opuszczenia miejsca zamieszkania.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, organ wskazał, że poza sporem pozostaje okoliczności, że M. P. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w G. od dnia 28 października 2008 r. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że opuszczenie spornego lokalu nastąpiło na skutek działań nowego właściciela nieruchomości J. G. (m. in. wymiany zamka w drzwiach wejściowych). M. P. podjął jednak właściwe środki prawne wnosząc sprawę o przywrócenie posiadania lokalu i uzyskał pozytywny dla siebie wyrok.

Jednakże sam fakt uzyskania przez osobę, która przymusowo opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały wyroku przywracającego posiadanie tego lokalu, nie przesądza o niemożliwości wydania przez organy administracji decyzji o wymeldowaniu tej osoby z pobytu stałego. Przywrócenie posiadania lokalu na mocy wyroku sądu nie wyklucza bowiem bezterminowo możliwości uznania, że osoba, która taki wyrok uzyskała opuściła dany lokal dobrowolnie. Ocena, czy spełnia ona przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga w takiej sytuacji dokonania ustaleń odnośnie jej zachowania w okresie po wydaniu wyroku przywracającego posiadanie lokalu, tj. tego, czy za pomocą przysługujących jej środków prawnych dąży ona do jego wykonania, a tym samym przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu (wyrok NSA z 12 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1760/07). Nie jest bowiem tak, że wyrok o przywrócenie posiadania na zawsze wyklucza fakt ustalenia dobrowolnego opuszczenia lokalu. Wyrok taki musi być bowiem wykonany, a zakres czasowy mocy tego wyroku wynika z art. 344 § 2 kc (wyrok WSA w Gliwicach z 5 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/GL 566/07). Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne będą zatem ustalenia, czy po uzyskaniu wyroku przywracającego posiadanie spornego lokalu, M. P. powrócił do niego i zamieszkał (własnym działaniem, za zgodą Państwa G. lub na skutek egzekucji komorniczej), czy też opuścił owo mieszkanie w sposób dobrowolny i trwały.

Jak wynika z akt sprawy, M. P. wystąpił o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego celem wykonania wyroku przywracającego mu naruszone posiadanie lokalu przy ul. [...] w G.. Postępowanie to nie zostało jednak przeprowadzone ze względu na fakt, iż wyrok przywracający małż. P. posiadanie spornego lokalu dotyczył własnościowego spółdzielczego prawa do domu jednorodzinnego, które wygasło z dniem 4 lutego 2009 r. na skutek nabycia przez państwa G. użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynku. Zatem mimo podjęcia działań zmierzających do wykonania przedmiotowego wyroku M. P. nie powrócił do budynku przy ul. [...] w G.. Ponadto, z uwagi na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...] wskazujące, że przedmiot egzekucji w niniejszej sprawie przestał istnieć zatem, przymusowe wykonanie tytułu wykonawczego (wyroku przywracającego posiadanie) nie było możliwe. Za chybione uznał zatem organ twierdzenia pełnomocnika strony, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia fakt zakończenia czynności komorniczych, bowiem organy administracji przy rozpoznaniu sprawy mają obowiązek uwzględnić zmiany stanu prawnego i faktycznego, co w niniejszej sprawie niewątpliwie miało miejsce. Zatem skoro powrót M. P. do spornego lokalu na podstawie posiadanego tytułu wykonawczego nie jest możliwy, organy orzekające w sprawie musiały wziąć ten fakt pod uwagę. Ewidencja ludności ma bowiem jedynie charakter rejestracyjny, jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego – miejsca pobytu osoby (wyrok WSA w Łodzi z 10 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 83/11). Zatem uznać należało, iż dalsze utrzymywanie zameldowania M. P. w spornym lokalu służyłoby utrzymywaniu fikcji, że stanowi on jej stałe centrum życiowe i prowadziłoby do obejścia celu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ II instancji wskazał, że nieuwzględnienie wniosków pełnomocnika małż. P. zawartych w piśmie z dnia 2 sierpnia 2012 r. nie miało wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Organ meldunkowy nie jest właściwy do rozstrzygania kwestii własności ruchomości znajdujących się w budynku przy ul. [...] w G., bowiem ewidencja ludności nie rozstrzyga o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych powstałych na tle zajmowania bądź opuszczenia lokalu mieszkalnego. W tych sprawach rozstrzygają sądy powszechne (wyrok NSA z 18 lipca 2002 r., sygn. akt II SA/Ka 2432/00). Organ meldunkowy nie jest uprawniony do rozstrzygania innych spraw niż spełnienie lub nie przesłanek od których przepisy uzależniają wydanie decyzji o wymeldowaniu.

W odniesieniu do kwestii niezapewnienia stronie przez organ I instancji czynnego udziału w przeprowadzonej czynności oględzin poprzez niedopuszczenie M. P., ani jego pełnomocnika do udziału w niej, organ wyjaśnił, że organ meldunkowy dopełnił obowiązku wynikającego z art. 10 kpa, bowiem prawidłowo zawiadomił strony o terminie przeprowadzenia dowodu, a następnie umożliwił zapoznanie się z protokołem oględzin i wypowiedzenie się co do poczynionych w ich trakcie ustaleń. Organy meldunkowe nie mają żadnych podstaw do umożliwienia wejścia do lokalu stronie postępowania, na której obecność w lokalu właściciel nie wyraża zgody.

Z tych względów odwołania nie uwzględniono.

Skargę na decyzję ostateczną wniósł M. P., domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił:

– naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – poprzez błędne zastosowanie trybu wymeldowania ustanowionego w tym przepisie, mimo podjęcia przez stronę skarżącą środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z jej nieruchomości,

– naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa, poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego poprzez przyjęcie, że zachowanie skarżącego po okresie wydania wyroku, przywracającego posiadanie wskazywało, że w sposób dobrowolny i trwały opuścił on lokal – podczas, gdy nieprzezwyciężenie przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu było – mimo podjęcia przez stronę przysługujących jej środków prawnych – okolicznością zupełnie niezależną od skarżącego;

– naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9, art. 77, art. 79 § 2 i art. 80 kpa – poprzez niedopatrzenie się nieprawidłowości w fakcie niezapewnienia przez organ I instancji czynnego udziału w przeprowadzonej czynności oględzin poprzez niedopuszczenie skarżącego, ani jego pełnomocnika do udziału w niej – podczas, gdy przeprowadzenie powyższego dowodu uniemożliwiło skarżącego skorzystanie z przyznanych mu przez kpa uprawnień procesowych.

Skarżący nie zgadzając się z argumentacją organu II instancji podniósł, że zgodnie z art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na tej podstawie można przyjąć, że nie opuszcza miejsca stałego pobytu osoba, która nie ma takiego zamiaru, a to zaś zachodzi wtedy, gdy do opuszczenia miejsca pobytu została zmuszona. Jednocześnie jeżeli osoba zmuszona do opuszczenia miejsca stałego pobytu podejmie zgodnie z prawem środki, aby powrócić do miejsca stałego pobytu – co miało miejsce w niniejszej sprawie – świadczy to o tym, iż nie pogodziła się ona z sytuacją faktyczną, do której została zmuszona. Tym samym oznacza to, że nie zmieniła zamiaru co do miejsca stałego pobytu.

Przy ocenie zamiaru zainteresowanej osoby znaczenie będzie mieć to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają jej wolę, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich zaliczyć trzeba: sposób opuszczenia lokalu, koncentrację interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywną możliwość realizacji woli przebywania w nim. Miara dobrowolności dotyczy nie tylko sytuacji poprzedzającej bezpośrednie opuszczenie lokalu, ale obejmuje także uwzględnienie zdarzeń i zachowań strony opuszczającej, następujących po opuszczeniu tego lokalu. Tym samym nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w ramach którego strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do tego lokalu (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09, wyrok NSA z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 793/09). Skarżący przyznał, że niewątpliwym jest fakt, że nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...], ponieważ w dniu 28 października 2008 r. uczestnik postępowania J. G. siłą wszedł na teren powyższej posesji, wymienił zamki w drzwiach i zajął jego mienie, co jest przedmiotem postępowania karnego, prowadzonego w Prokuraturze Rejonowej G. Strona od tego czasu nie przebywa na terenie nieruchomości, gdyż obawia się o swoje życie i zdrowie. W lokalu tym pozostały wszystkie jej rzeczy majątkowe i osobiste – co organ I instancji sam przyznał. Tym samym – wskutek zastosowania przymusu fizycznego i psychicznego przez uczestnika postępowania oraz z powodu uniemożliwienia skarżącemu dostępu do jego lokalu – nie można w ogóle mówić o dobrowolnym zamiarze jej opuszczenia.

Skarżący zgodził się z organem odwoławczym, że ocena spełnienia przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga dokonania ustaleń odnośnie zachowania strony po okresie wydania wyroku, przywracającego posiadanie, tj. czy za pomocą przysługujących jej środków prawnych dąży ona do jego wykonania, a tym samym przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu. Bezsporna jest okoliczność, że skarżący wystąpił o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego celem wykonania wyroku przywracającego jej naruszone posiadanie przedmiotowego lokalu. Postępowanie to nie zostało jednak przeprowadzone ze względu na fakt, iż przedmiot egzekucji w niniejszej sprawie przestał istnieć, a przymusowe wykonanie tytułu wykonawczego nie było możliwe. Zdaniem skarżącego, za chybione należy wobec tego uznać ustalenie organu II instancji, że skoro nie powrócił do spornego lokalu i nie zamieszkał w nim, to opuścił mieszkanie w sposób dobrowolny i trwały. Powyższe zachowanie organu należy traktować jako niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego.

Podkreślono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że nie uznaje się za dobrowolne opuszczenie miejsca stałego pobytu, które nastąpiło na skutek działań osób trzecich, o ile osoba uprawniona we właściwym czasie podjęła skuteczną próbę przywrócenia posiadania na drodze postępowania przed sądem powszechnym (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 472/10). Z skuteczną próbę należy uznać w niniejszej sprawie uzyskanie przez skarżącą prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., sygn. akt [...], w którym nakazano uczestnikom postępowania J. G. i B. P.-G., aby przywrócili M. P. i K. P. posiadanie własnościowego spółdzielczego prawa do domu jednorodzinnego położonego w G. przy ul. [...]. Organ administracji prowadzący ewidencję ludności nie miał zatem podstaw prawnych do przyjęcia, iż nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem strona podjęła właściwe kroki prawne do przywrócenia stanu faktycznego sprzed daty wymuszenia jej usunięcia.

Nadto organ administracyjny, wydając decyzję w określonej sprawie, winien uwzględniać fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 27 maja 2002 r. orzeczenia o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (sygn. akt K 20/01). Organ administracji nie bada zatem uprawnień danej osoby do przebywania w lokalu, natomiast – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego – stosowne ustalenia organu winny się koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Nie ma zatem żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy fakt zakończenia czynności komorniczych zmierzających do wykonania wymienionego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r.

W konsekwencji, Wojewoda [...] z naruszeniem podstawowych reguł postępowania administracyjnego oraz przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wadliwie uznał, że zebrany materiał dowodowy wskazuje na istnienie przesłanek wymeldowania skarżącego z lokalu położonego w G. przy ul. [...]. Strona nigdy bowiem nie zrezygnowała z prawa do przebywania w przedmiotowym lokalu, co w sposób wyraźny demonstrowała, podejmując kroki prawne w celu objęcia go w ponowne posiadanie. Ponadto zamiarem strony było i jest lokalizowanie swego centrum życiowego w powyższym lokalu i fakt ten bez wątpienia stanowi negatywną przesłankę wymeldowania skarżącego. Organ nie próbował wyjaśnić przy tym, co stało się z rzeczami majątkowymi i osobistymi strony, nie wziął w ogóle pod uwagę faktu, że strona pozostawiła je w wymienionym lokalu i nigdy nie odzyskała z powrotem.

Wreszcie, skarżący podniósł, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest również zapewnienie stronie czynnego udziału w przeprowadzeniu dowodu, co stanowi gwarancję ochrony jej uzasadnionych interesów w postępowaniu przed organem. Zgodnie bowiem z art. 9 kpa organ powinien pouczyć stronę o jej prawie do zadawania pytań świadkom, biegłym i stronom oraz o prawie do składania wyjaśnień, a następnie umożliwić stronie realizację tego prawa przez zapewnienie jej prawa głosu. Jeżeli – jak podniósł organ odwoławczy – organy meldunkowe nie mają żadnych podstaw do umożliwienia wejścia do lokalu stronie postępowania, na której obecność w lokalu właściciel nie wyraża zgody – to tym samym niemożliwa jest realizacja przez organ obowiązków wynikających z art. 9, art. 77, art. 79 § 2 i art. 80 kpa. W takim przypadku organ powinien powstrzymać się od przeprowadzenia dowodu w ogóle, jeśli nie chce narazić się na zarzut naruszenia przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację.

W toku rozprawy sądowej uczestnik postępowania J. G. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem postępowania.

W niniejszej sprawie spełnione zostały bowiem materialnoprawne przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w budynku przy ul. [...] w G.. Jest poza sporem, że skarżący nie przebywa w tym lokalu od października 2008 r. W świetle treści prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych, przywołanych w motywach zaskarżonej decyzji, nie może być też kwestionowany fakt, że opuszczenie spornego budynku nie miało charakteru dobrowolnego. Jednak wbrew zarzutom skargi, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotny jest wynik postępowania egzekucyjnego. Tymczasem wyrok przywracający posiadanie nie został wykonany, a odmowa przeprowadzenia czynności egzekucyjnych przez komornika sądowego została uznana za zgodną z prawem na mocy kolejnych orzeczeń sądów powszechnych, przywołanych przez organ odwoławczy, przesądzających kwestię, że przymusowe wykonanie tytułu wykonawczego nie jest możliwe na skutek zdarzeń prawnych zaistniałych po wydaniu tego tytułu (wygaśnięcie własnościowego spółdzielczego prawa do domu jednorodzinnego wskutek nabycia przez małżonków G. własności budynku i prawa użytkowania wieczystego nieruchomości). Zatem w dacie orzekania przez organy administracji obydwu instancji skarżący, nie dysponował żadnym tytułem prawnym, umożliwiającym powrót do budynku zaś upływ czasu od utraty posiadania (5 lat), uniemożliwia dochodzeń roszczeń na tle posiadania, wynikających z art. 344 kodeksu cywilnego.

Skład orzekający nie podzielił też stanowiska skargi, że wydanie decyzji o wymeldowaniu możliwe jest jedynie w razie dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Ustawodawca nie wprowadził bowiem takiego wymogu w treści art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, a zestawienie tego przepisu z normą art. 6 ust. 1 ustawy, nie daje podstaw do ferowania wniosku, że ewidencja ludności służy rejestracji samego zamiaru przebywania pod oznaczonym adresem, któremu nie towarzyszy równocześnie pobyt w danym lokalu. Wręcz przeciwnie, decydującą okolicznością dla obowiązku meldunkowego jest pobyt (zamieszkiwanie), zaś przepisy art. 6 i 7 ustawy, służą jedynie rozróżnieniu charakteru pobytu – stałego i tymczasowego. Brak prawnej możliwości do powrotu do lokalu, musi być zaś kwalifikowany jako opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, gdyż przy zajęciu innego stanowiska podważony został sens i charakter ewidencji ludności. Tymczasem treść art. 1 ust. 2 ustawy, przesądza że ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, a więc gromadzeniu informacji co do stanu faktycznego. Wbrew twierdzeniom skargi, na taki charakter ewidencji ludności wskazał też Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 (OTK-A 2002/3/34), wyjaśniając że ewidencja ludności polega wyłącznie na rejestracji danych o miejscu pobytu. Obowiązek meldunkowy służy zaś prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkiwania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności służy także ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich. Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki.

Przywołany wyrok TK przesądził przy tym kwestię, że dla prawnej możliwości zameldowania się w lokalu nie może mieć znaczenia tytuł prawny – w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie w nim przebywa, gdyż ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego i nie jest ona kontrolą nad legalnością zamieszkania i pobytu.

Wreszcie wskazać przyjdzie, że brak jest jakichkolwiek informacji o innym miejscu pobytu skarżącego, a w szczególności, danych o zameldowaniu na pobyt czasowy pod innym adresem, co potwierdził pełnomocnik strony skarżącej w toku rozprawy sądowej. W konsekwencji, mając na uwadze długi upływ czasu od opuszczenia lokalu (5 lat) oraz prawną niemożność wyegzekwowania wyroku przywracającego posiadanie nieruchomości, podzielić należy pogląd organów administracji, że taki stan rzeczy oznacza spełnienie przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu w trybie art. 15 ust. 2 ustawy. Godzi się też podnieść, że decyzja o wymeldowaniu nie zapada na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że jej wydanie jest obligatoryjne w razie spełnienia przesłanek ustawowych celem doprowadzenia danych zawartych w ewidencji do stanu zgodnego z rzeczywistością. Gdyby zaś podzielić twierdzenia skargi, ewidencja miałaby charakter fikcyjny i służyłaby uchylaniu się od obowiązku meldunkowego, któremu podlegają wszyscy przebywający na terytorium RP.

Odnosząc się zaś do zarzutów skargi w zakresie naruszenia gwarancji procesowych (art. 9, 77, 79 § 2 i 80 kpa), stwierdzić należy, że w istocie dowód z oględzin lokalu był zbędny, gdyż jest poza sporem, że skarżący nie przebywa tam od 2008 r. Kwestia pozostawienia w lokalu sprzętu, mebli, czy rzeczy osobistych, jest zaś bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej z uwagi na treść orzeczeń sądów powszechnych i prawną niemożliwość powrotu do nieruchomości. Roszczenia z tego tytułu mogą być zaś dochodzone na drodze procesu cywilnego (o wydanie rzeczy). Stąd też nawet naruszenie procedury administracyjnej nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy, skoro w istocie stan faktyczny sprawy jest niesporny, a spór dotyczy jedynie oceny prawnej okoliczności faktycznych w aspekcie ustawowych przesłanek do wydania decyzji o wymeldowaniu.

Stąd też zarzuty naruszenia procedury administracyjnej nie mogły odnieść skutku.

W konsekwencji, nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy.

sw