Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1561/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1, art. 183 par. 1 i par. 2, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 18 ust. 1 pkt 6, par. 19 pkt 6
journal: Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant asystent sędziego Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Cz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1764/13 w sprawie ze skargi P. Cz. na decyzję P. A. R. i M. R. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych ze środków z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1764/13 oddalił skargę P. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych ze środków unijnych.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym.

Skarżący dnia [...] lipca 2008 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Do wniosku dołączył m.in. oświadczenie o sposobie uzupełnienia wykształcenia.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...] przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc w wysokości 50.000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (m.in. uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia wydania tej decyzji - pkt 4 lit. g pouczenia decyzji). Skarżący dnia [...] marca 2009 r. złożył wniosek o płatność, która została wypłacona dnia [...] maja 2009 r. i przekazana na jego konto.

Następnie skarżący dnia [...] grudnia 2011 r. złożył prośbę o wydłużenie terminu uzupełnienia wykształcenia. Do prośby dołączył m.in. zaświadczenie wydane przez Dyrektora S. w C. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2011 r. stwierdzające, że podlegał leczeniu w związku z czym nie mógł kontynuować nauki w 2009 r.

W dniu [...] lipca 2012 r. skarżący złożył do akt sprawy świadectwo ukończenia Szkoły Policealnej w C. nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", o czym poinformował stronę pismem z dnia [...] listopada 2012 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania dnia [...] lutego 2013 r. wydał decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" na kwotę 50.000 zł.

Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, do którego załączył świadectwo ukończenia Szkoły Policealnej oraz dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe.

Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2013 r. decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że wypłacone nienależnie skarżącemu środki pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy. Płatność z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", przysługuje na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.; dalej: rozporządzenie).

Dnia [...] stycznia 2009 r. skarżącemu została doręczona decyzja nr [...], w której został pouczony w pkt 4 lit. g o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji. W myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19 rozporządzenia. Jednocześnie zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. W sprawie skarżącego termin określony w § 19 pkt 6 rozporządzenia, dotyczący regulacji zawartej w § 18 ust. 1 pkt 6, przypadał na [...] marca 2012 r. Skarżący nie uzupełnił wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie przedłożył dokumentu, o którym mowa w § 19 pkt 6 rozporządzenia w terminie do [...] marca 2012 r. Wobec powyższego zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, zasadne było potrącenie skarżącemu całej wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 100% (tj. 50.000 zł wraz z odsetkami).

Prezes ARiMR odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Podkreślił, że skarżący w punkcie XV wniosku o przyznanie pomocy potwierdził podpisem, iż znane są mu zasady przyznawania i wypłaty pomocy, a także został pouczony w decyzji nr [...] o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

Wskazał również na podstawy uchylenia odpowiedzialności beneficjenta pomocy w oparciu o przepis art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2004 oraz § 22 rozporządzenia. Podkreślił, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Mając na uwadze powyższe Prezes ARiMR stwierdził, że w sprawie skarżącego, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] grudnia 2011 r., leczenie odbywało się w 2009 r. Natomiast informacja o tym fakcie została przedłożona Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR dopiero dnia [...] grudnia 2011 r. wraz z prośbą o wydłużenie okresu na uzupełnienie wykształcenia. Prezes ARiMR stwierdził, że jeżeli rozporządzenie nie przewiduje żadnych wyjątków, poza powyżej wspomnianym, związanym z uwzględnianiem kategorii siły wyższej w sprawach ustalania kwot nienależnie pobranych płatności, to brak jest możliwości wychodzenia przez organ administracji poza granice prawa, ustalone w tym wypadku w powołanym rozporządzeniu. Dlatego koniecznym było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w kwocie 50.000 zł powiększonej o odsetki, na podstawie art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004.

Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. skarżący wniósł skargę do WSA w W. na decyzję Prezesa ARiMR, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W motywach skargi skarżący wskazał, że we wrześniu 2009 r. podjął naukę w Szkole Policealnej w C.. Jednak nie udało mu się zaliczyć pierwszego semestru z powodu choroby, czego dowodzi przedłożone [...] grudnia 2011 r. w ARiMR zaświadczenie lekarskie. Skarżący podkreślił, że podjął naukę w możliwie najszybszym terminie we wrześniu 2010 r. Szkołę ukończył z dobrymi wynikami w nauce w czerwcu 2012 r., a więc zrealizował warunek uzupełnienia wykształcenia. Ponadto zrealizował wszystkie inne zobowiązania związane z przyznaną pomocą, a jego gospodarstwo jest prowadzone jest prowadzone zgodnie z zasadami i ciągle się rozwija. Zdaniem skarżącego, jego choroba uniemożliwiająca ukończenie Szkoły Policealnej w zakreślonym terminie powinna być potraktowana jako siła wyższa na podstawie art. 47 rozporządzenia nr 1974/2004. Skarżący podkreślił, że cofnięcie udzielonej mu pomocy finansowej oznacza bankructwo gospodarstwa poprzez jego sprzedaż w celu uregulowania należności wobec ARiMR. Konieczność zwrotu nie będzie też zgodna z zasadami współżycia społecznego.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ARiMR, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie.

W trakcie rozprawy skarżący oświadczył, że podjął naukę we wrześniu 2009 r. ale z uwagi na wypadek w październiku 2009 r. (uraz kręgosłupa) musiał leżeć w łóżku przez trzy miesiące, co uniemożliwiło mu naukę w tym roku szkolnym. Wówczas nie wiedział, że powinien poinformować organ o tym zdarzeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. C.. Wskazując na treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), wyjaśnił, że wypłacone nienależnie skarżącemu środki pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy. Powyższą płatność skarżący otrzymał na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.).

Zgodnie § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia – powyższa pomoc finansowa jest przyznawana osobie fizycznej, która posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Stosowanie do § 6 ust. 3 rozporządzenia – osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych (...), może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. W myśl §18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3. Zgodnie z § 19 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

W sprawie bezspornie ustalono, że dnia [...] stycznia 2009 r. została doręczona skarżącemu decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]o przyznaniu wnioskowanej pomocy finansowej. W decyzji tej skarżący został (pouczony w pkt 4 lit. g) o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji (tj. do [...] stycznia 2012 r.). Dokument o uzupełnieniu wykształcenia powinien zostać przedłożony w ARiMR w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, czyli do [...] marca 2012 r. Nie jest również w sprawie kwestionowane, że dokument o uzupełnieniu wykształcenia skarżący przedłożył dnia [...] lipca 2012 r. (świadectwo z [...] czerwca 2012 r.). Powyższe spowodowało konieczność zastosowania w sprawie § 20 ust. 1 rozporządzenia – pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1 lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia – w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy.

W związku z powyższym, wobec braku uzupełnienia wykształcenia przez skarżącego w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie przedłożenia dokumentu o którym mowa w § 19 pkt 6 rozporządzenia w terminie do [...] marca 2012 r., organ miał podstawy do żądanie zwrotu całej wypłaconej kwoty pomocy (tj. 50.000 zł).

Sąd wyjaśnił również, że przepisy przepisach rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.), a także przepisy krajowego rozporządzenia, przewidują sytuacje, w których zwrot pomocy nie jest wymagany. Przypadki te zostały wymienione w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2004 – państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta; długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Ponadto § 22 rozporządzenia, wymienia dodatkowe inne, kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są to: 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy, 2) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów, 3) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia, 4) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin, 5) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu.

Przy czym, jak podkreślił Sąd, aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wyżej wymienionych kategorii sił wyższych, a także innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez beneficjenta, przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 wymaga ich zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w sprawie okoliczności. Tymczasem w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że skarżący nie złożył we wskazanym terminie powiadomienia o chorobie uniemożliwiającej mu spełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia przed dniem [...] stycznia 2012 r. Skarżący pisemne powiadomienie ARiMR o chorobie z 2009 r. złożył dopiero w grudniu 2011r., przedkładając zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2011 r. Skoro skarżący – jak stwierdził podczas rozprawy – urazu kręgosłupa doznał w październiku 2009 r. i trzy miesiące leżał w łóżku, to po uzyskaniu sprawności w styczniu 2010 r. powinien zawiadomić ARiMR wraz z przedstawieniem dokumentacji lekarskiej. Takie zawiadomienia było koniecznym wymogiem formalnym, aby możliwe było zbadanie, czy choroba skarżącego wyczerpuje i może być potraktowana jako siła wyższa lub inna wyjątkowa okoliczność.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że organy prawidłowo rozpoznały sprawę, ponieważ zobowiązanie skarżącego w zakresie terminowego uzupełnienia wykształcenia nie zostało przez niego dotrzymane, a ponadto nie powiadomił organu w terminie 10 dni o zaistniałej sytuacji uniemożliwiającej mu spełnienie powyższego warunku.

Jednocześnie Sąd uznał, że kwestia aktualnego stanu gospodarstwa skarżącego, spełnienia pozostałych warunków, jak również względy społeczne podnoszone przez skarżącego w skardze pozostają bez wpływu na zasadność podjęcia zaskarżonej decyzji.

P. C., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od w/w wyroku, zaskarżając go w całości i podnosząc w oparciu o przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.

- § 18 ust. 1 pkt 6 oraz § 19 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 poprzez błędną ich interpretację i przyjęcie, że skarżący nie wypełnił zobowiązania dotyczącego zdobycia wymaganych kwalifikacji zawodowych, mimo uzupełnienia wykształcenia, co doprowadziło do naruszenia przez skarżącego warunków decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. i stanowiło podstawę nałożenia na niego sankcji z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia w sytuacji, gdy zachodzi okoliczność wymieniona w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006;

- art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o agencji restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że istniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu ułatwienia startu młodym rolnikom.

Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji, a także zasadzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach środka prawnego, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w tej sprawie nie występują. Tym samym wyrok Sądu I instancji podlega kontroli pod kątem ustalenia, czy jest on wadliwy w zakresie objętym zarzutami wyartykułowanymi w skardze kasacyjnej. Dodać przy tym należy, że rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, iż Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej podstawami, czyli wskazanymi przepisami prawa materialnego lub procesowego. Natomiast NSA nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Ponieważ w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie nie podniósł zarzutów naruszenia prawa procesowego, podstawą rozpoznania skargi kasacyjnej jest stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji.

Zaznaczyć należy, że zarzucając Sądowi I instancji naruszenie § 18 ust. 1 pkt 6 oraz § 19 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 skarżący kasacyjnie wyjaśnił jedynie, że Sąd uznał, iż nie spełnił on warunku uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i przedłożenia dokumentu, o którym mowa w § 19 pkt 6 rozporządzenia w terminie [...] marca 2012r. Wskazał także, że Sąd uznał, że w sprawie nie podlegają uwzględnieniu okoliczności, o których mowa w Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, z uwagi na to, że skarżący nie zgłosił ich wystąpienia w ciągu 10 dni roboczych od momentu, w którym mógł tego dokonać. Autor skargi kasacyjnej nie przedstawił w ogóle własnej wykładni wskazanych w petitum skargi przepisów, koncentrując się na przesłankach wyłączających odpowiedzialność beneficjentów pomocy określonych w art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, wyjaśniając, że skarżący niecelowo i nieświadomie zwlekał z podjęciem nauki i nie lekceważył ciążących na nim obowiązków, przystępując do kontynuacji nauki w możliwie najszybszym terminie. Jednocześnie wskazał, że żądanie organu stanowi nadużycie prawa i z tej przyczyny nie zasługuje na ochronę. Organ rozpatrzył sprawę w oderwaniu od względów społecznych. Nie odniósł się do kwestii formalnych, tj. uchybienia terminom przewidzianych przez przepisy prawa, których uchybienie stanowiło podstawę do ukształtowania jego sytuacji prawnej i wydania zaskarżonej decyzji.

Z kolei powołany w podstawach kasacyjnych przepis art. 29 ustawy o ARiMR nie jest przepisem materialnym, lecz przepisem procesowym statuującym kompetencję organu do wydania w określonych okolicznościach decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności w ramach systemów wsparcia dedykowanych dla rolnictwa. Powyższe nie czyni zadość zasadom formułowania zarzutów skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów, wyjaśnić należy, że jednym z warunków przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 nr 200 poz. 1443 ze zm.) jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych. Jednakże zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych, o których mowa w ust. 1, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się ona do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. W konsekwencji dopuszczenia do pomocy osób, które nie posiadają odpowiednich kwalifikacji, lecz które zobowiązały się do ich uzupełnienia w określonym terminie, ustawodawca w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia nałożył na beneficjenta obowiązek uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, zaś w § 19 pkt 6 rozporządzenia obowiązek przedłożenia w Agencji dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Nie spełnienie warunku o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia rodzi po stronie beneficjenta obowiązek zwrotu przyznanej pomocy w całości ( § 20 ust. 1 w zw. z ust. 3 pkt 1 rozporządzenia). Strona podpisując wnioski i poświadczając okoliczność zapoznania się z treścią pouczeń, nie może oczekiwać kolejnych pouczeń i musi się liczyć z konsekwencjami zarówno swoich działań jak i zaniedbań.

Jednocześnie zarówno w przepisach prawa unijnego jak i w przepisach krajowych przewidziano warunki, w oparciu o które uchylić się można od w/w obowiązku zwrotu płatności. Zgodnie z art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U.UE.L 368 z 2006 r. s. 15) państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przy czym zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Z kolei zgodnie z § 22 rozporządzenia innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są: 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy, 2) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów, 3) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia, 4) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin, 5) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu.

Wskazane przepisy formułują okoliczności egzoneracyjne, których istnienia skarżący kasacyjnie w toku postępowania, w prawem przewidzianym trybie, nie wykazał. W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że dnia [...] stycznia 2009 r. skarżącemu została doręczona decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]o przyznaniu wnioskowanej pomocy finansowej. W decyzji tej skarżący został (pouczony w pkt 4 lit. g) o konieczności uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji (tj. do [...] stycznia 2012 r.). Dokument o uzupełnieniu wykształcenia powinien zostać przedłożony w ARiMR w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, czyli do dnia [...] marca 2012 r. Nie jest również w sprawie kwestionowane, że dokument o uzupełnieniu wykształcenia skarżący przedłożył [...] lipca 2012 r. (świadectwo z [...] czerwca 2012 r.). Tym samym okoliczność niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia nie budzi wątpliwości, a skarżący kasacyjnie nie zakwestionował tych ustaleń faktycznych w skardze kasacyjnej. Powyższe obliguje organ do wydania w oparciu o przepis art. 29 ust. 1i 2 ustawy o ARiMR w zw. z § 20 ust. 1 w zw. z ust. 3 pkt 1 rozporządzenia ustalającą wysokość nienależnie pobranej płatności. Ponadto w sprawie w zasadzie nikt nie zakwestionował faktu, że z powodu choroby skarżący w 2009 r. nie mógł kontynuować nauki. Istota problemu sprowadza się tu do tego, że skarżący nie zgłosił zaistnienia "siły wyższej" tj. choroby w terminie, o którym mowa w art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący nie odniósł się do kwestii dopełnienia obowiązku poinformowania organu o zaistnieniu wskazanych okoliczności. Podnosi jedynie fakt wystąpienia choroby, a także dobrej woli kontynuowania nauki, co z przyczyn od niego niezależnych w 2009 r. nie było możliwe. Autor skargi kasacyjnej jednak pomija ustalone przez ustawodawcę warunki zastosowania zapisów w/w przepisów uchylających obowiązek zwrotu przyznanej mu pomocy prawnej, tj. obowiązek poinformowania organu we właściwym terminie o zaistnieniu siły wyższej. W tak ustalonym stanie faktycznym skarżący nie może skutecznie powoływać się na takie okoliczności, skoro w terminie, o którym mowa w art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, nie poinformował o nich właściwego organu.

Powołane przez skarżącego kasacyjnie okoliczności odnoszące się do względów społecznych, w tym do instytucji nadużycia prawa, którego dopuścił się organ, a które w jego ocenie nie zasługuje na ochronę prawną, pozostają bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Pamiętać należy, że zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, co oznacza, że obowiązane są do postępowania zgodnego z przepisami prawa. W postępowaniu administracyjnym powołanie się na instytucję art. 5 kc, tj. zasady współżycia społecznego, nie znajduje uzasadnienia. Brak jest przepisu, który obligowałby organ, czy też pozostawiał organowi swobodę oceny istniejącego stanu prawnego przy uwzględnieniu tej zasady. Przepisy prawa, które organy w niniejszym postępowaniu zastosowały, mają charakter bezwzględnie wiążący, a wobec nie dopełnienia przez skarżącego ciążących na nim obowiązków - w tym przede wszystkim obowiązku poinformowania o zaistnieniu przeszkód w ich realizacji przyjętego w oparciu o decyzję nr [...]zobowiązania - organ nie mógł uwzględnić wskazanych z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, przesłanek wymienionych w art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, na które skarżący powołuje się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, mogących doprowadzić do uchylenia negatywnych konsekwencji nie dopełnienia obowiązku wymienionego w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Dalej podkreślić należy, że brak jest również przepisu prawa, który pozwalałby sądowi administracyjnemu, badającemu legalność działania organów administracji publicznej, przedłożone mu do kontroli decyzje administracyjne oceniać pod kątem ich zgodności z zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności. Z tego też powodu zasady współżycia społecznego nie mogą być skutecznie powoływane w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako podstawa żądania uchylenia zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.