Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 957/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3  pkt 22,   art. 17  ust. 1,  art. 30  ust. 1, 2 i 9,  art. 32  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 6  ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 17  ust. 3a
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2011 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta S., z dnia [...] stycznia 2011 r., Nr [...], zobowiązującą K. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] zł - wypłaconych na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. przyznano K. S. świadczenie pielęgnacyjne na córkę N. S. - od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Ww. decyzja została podjęta na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz na podstawie rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu lub

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późno zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że świadczenie przysługuje tylko wtedy, gdy osoba ubiegająca się nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej.

Ustawa ta precyzuje również pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).

Powyższa decyzja została wydana, ponieważ zostały spełnione wszystkie warunki ustawowe niezbędne do przyznania tego świadczenia. Jest ona ostateczna w administracyjnym toku postępowania.

Następnie w dniu 14 września 2010 r. K. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków na dzieci N. i P. S. na okres zasiłkowy 2010/2011. Do wniosku dołączone zostały dokumenty dotyczące sytuacji dochodowej z roku poprzedzającego ww. okres zasiłkowy (2009 r.). Dokumenty te spowodowały wątpliwości organu, co do słuszności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na N. S. w okresie zasiłkowym 2007/2008 od dnia [...] września 2007 roku do dnia [...] sierpnia 2008 roku.

W związku z tym organ zgromadził dodatkowe dokumenty dotyczące podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy z dnia

28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z informacją uzyskaną ze Szkoły [...] z [...] Nr [...] w S., w okresie od dnia 2 stycznia 2008 r. do dnia 25 czerwca 2010 r. były zawierane z K. S. umowy zlecenia.

Zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych w S. potwierdził, że w tym okresie wnioskodawczyni podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i była zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub zlecenia u płatnika składek – Szkoła Podstawowa Nr [...],

ul. [...].

Wobec powyższego organ uznał, że po dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaistniały okoliczności, o których mowa w pkt. 1 ust. 2 art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych w całości tj. podjęcie i kontynuowanie zatrudnienia przez K. S. w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę.

Dodał, że po utracie uprawnień świadczenie pielęgnacyjne wypłacano, aż do końca okresu, na jaki został przyznany – bowiem wnioskodawczyni nie złożyła informacji o podjęciu zatrudnienia, a tym samym o zmianie sytuacji rodziny mającej bezpośredni wpływ na uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Informację o uzyskanym dochodzie powzięto dopiero przy składaniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków na nowy okres świadczeniowy 2010/2011.

Zaistniały fakt winien stanowić podstawę do uchylenia lub zmiany decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne w trybie art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przepis ten stanowi, że można bez zgody strony zmienić lub uchylić decyzję administracyjną, na podstawie której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa mianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń.

Jednakże, w związku z niewypełnieniem przez osobę pobierającą świadczenia obowiązku niezwłocznego poinformowania o zmianie sytuacji wpływającej na uprawnienia do świadczeń rodzinnych decyzja została już zrealizowana. W takiej sytuacji nie jest dopuszczalne dokonywanie zmian decyzji z mocą wsteczną. Decyzje wydawane na podstawie art. 32 ust. 1 są konstytutywne tj. wywołują skutki od chwili obecnej. Stanowisko takie prezentują sądy administracyjne (np. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r.- sygn. akt IV SA/ Wr 89/08, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia

19 stycznia 2009 r. - sygn. akt. I OSK 535/08).

W sprawie powinna być podjęta jedynie decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

W związku z powyższym 20 grudnia 2010 r. wszczęto postępowanie administracyjne celem zobowiązania K. S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że w obrocie pozostaje decyzja przyznająca świadczenie.

Art. 30 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu.

Zaś na podstawie art. 30 ust. 2 tejże ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się - między innymi - świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Treść art. 30 wyraźnie wskazuje, że pobrane świadczenie ma charakter świadczenia nienależnego, wówczas gdy osoba dotychczas uprawniona pobiera je mając świadomość, że uprawnienia do jego otrzymania ustało.

We wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego K. S. została pouczona, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza ukończenia przez dziecko 25 roku życia, jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne.

Oświadczyła także, iż dane we wniosku są prawdziwe i że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego.

Również decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne zawiera pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Ponieważ wnioskodawczyni nie dopełniła obowiązku poinformowania organu o podjęciu pracy, w związku z tym uznano, że spełniona została przesłanka pobierania nie przysługujących jej świadczeń na córkę N. S., zaś wypłacone jej świadczenie pielęgnacyjne - w okresach trwania zatrudnienia na podstawie umów zlecenia tj. od 02 stycznia 2008 r. do 30 kwietnia 2008 r., od 05 maja 2008 r. do

30 maja 2008 r. oraz od 02 czerwca 2008 r. do 20 czerwca 2008 r. uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty nienależnego świadczenia do dnia spłaty.

Wobec powyższego Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., Nr [...], zobowiązał K. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości [...] zł - wypłaconych na podstawie decyzji nr [...] z dnia

[...] sierpnia 2007 r.

K. S. złożyła odwołanie od w/w decyzji podnosząc, że nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej, zaś wskazane umowy nie były źródłem uzyskiwania dochodu, otrzymała tylko zwrot poniesionych kosztów dowozu niepełnosprawnej córki.

Dodała, że nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych niewłaściwej interpretacji przepisów przez pracowników Szkoły Podstawowej nr [...] w S. i zawarcia z nią nieprawidłowych umów zlecenia na dowóz córki do szkoły (niewłaściwie pojęcie i określenie zwrotu kosztów dojazdu - zamiast ryczałty, wpisanie "wynagrodzenia" i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne).

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta S., z dnia [...] stycznia 2011 r., Nr [...], zobowiązującą K. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych.

Kolegium w całości potwierdziło argumentację organu I instancji uznając, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu decyzji przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle powyższego przepisu osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego powinna pozostawać "osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Nie budzi wątpliwości ta część definicji osoby rezygnującej z pracy, która odnosi się do zakresu pracy, której uprawniony nie będzie wykonywał. Zakres ten wynika bowiem z definicji "zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" określonej w art. 3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle tej definicji "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej".

Aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tak osoba wymagająca opieki jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą łącznie spełnić warunki, jakie zostały określone w art. 17 ustawy. Odpadnięcie chociażby jednego elementu, który warunkuje korzystanie z tego świadczenia powoduje utratę prawa do jego pobierania przez osobę, której zostało przyznane.

Organ I instancji przyznał K. S. świadczenie pielęgnacyjne na córkę N. S., na okres od [...].09.2007 r. do [...].08.2008 r. w wysokości [...] zł miesięczne. Razem ze świadczeniem pielęgnacyjnym opłacane były również składki społeczne i zdrowotne.

K. S. składając w dniu 6 sierpnia 2007 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na formularzu tego wniosku w części IV - własnoręcznym podpisem potwierdziła zapoznanie się pouczeniem o treści: "W przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza ukończenia przez dziecko 25 roku życia, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić z tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne".

Również w treści decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne została pouczona o treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nakłada na osobę korzystającą ze świadczeń obowiązek informowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o każdej zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń.

Kolegium dodało, że K. S. w swoim piśmie z dnia 10 stycznia

2011 r. adresowanym do Państwowej Inspekcji Pracy w S. - zwracając się o ocenę umów zlecenia - podała, iż informowała szkołę o tym, że pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Skoro o tym fakcie informowała dyrektora szkoły, to niezrozumiałe jest, dlaczego nie poinformowała o tym organu realizującego wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, tym bardziej, że była pouczona o takim obowiązku.

Wnioskodawczyni zawierała umowy zlecenia ze zleceniodawcą: Szkoła Podstawowa z [...] nr [...] w S., [...]- o następującej treści: "Dowóz ucz. kl. II N. S. - Córki (dziecko niepełnosprawne - orzeczenie o niepełnosprawności [...]) na zajęcia szkolne zgodnie z planem w dni nauki szkolnej". Za wykonanie tych czynności K. S. jako zleceniobiorca otrzymywała wynagrodzenie wyrażone w kwotach brutto.

Zgodnie z informacją uzyskaną przez organ I instancji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. - pismo z dnia 22 listopada 2010 r. - w okresach na jakie były zawierane powyższe umowy zlecenia, K. S. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i była zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub zlecenia u płatnika składek: Szkoła Podstawowa Nr [...].

Powyższe potwierdza, że w przedmiotowych okresach K. S. pozostawała w zatrudnieniu w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium podniosło, że dyrektor szkoły oraz pełnomocnik wnioskodawczyni wyjaśniali, iż zawarte umowy zlecenia wiązały się wyłącznie z koniecznością zapewnienia dojazdu do szkoły dla niepełnosprawnego dziecka, zaś podstawą zawarcia tych umów był przepis art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Pełnomocnik stwierdził ponadto, że nieprecyzyjne określenie związane ze zwrotem kosztów dojazdu poprzez nazwanie ich wynagrodzeniem - jakie zostało użyte w umowach zlecenia - spowodowały zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i doprowadziły organy administracji do błędnej interpretacji tych umów oraz uznania, iż na ich podstawie K. S. pozostawała w zatrudnieniu - w związku z czym odpadły ustawowe przesłanki do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium nie zgodziło się z tym poglądem i wyjaśniło, że z treści art. 17 ust. 3a pkt 3 w zw. z pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy o systemie oświaty, obowiązkiem gminy jest zwrot kosztów przejazdu niepełnosprawnego ucznia oraz opiekuna do szkoły na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) i rodzicami, opiekunami lub opiekunami prawnymi ucznia - jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice, opiekunowie lub opiekunowie prawni.

Powyższe wskazuje, że zwrot kosztów przejazdu odbywa się na podstawie umowy, jednak przepis nie precyzuje, jaki ma być charakter tej umowy i jaką formę zwrot tych kosztów ma przyjąć (ryczałt, wynagrodzenie, równowartość kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej). Mając na uwadze cywilnoprawny charakter takiej umowy, Kolegium nie było upoważnione do dokonania oceny poprawności zawartych przez wnioskodawczynię umów zlecenia, gdyż wykraczało to poza sferę prawa administracyjnego.

Poza tym stronami takiej umowy mogą być wójt (burmistrz. prezydent) oraz rodzic dziecka niepełnosprawnego. Natomiast umowy zlecenia, które podpisała K. S. zawarte były z dyrektorem szkoły - a więc nie z organem wymienionym w przepisie art. 17 ust. 3a pkt 3 ustawy o systemie oświaty.

Podsumowując Kolegium uznało, że K. S. nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o zawarciu umów zlecenia, które potwierdzały fakt pozostawania jej w zatrudnieniu - co powodowało utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych też względów przyjęło, że organ I instancji w swojej decyzji prawidłowo ustalił, że w okresie od [...].01.2008 r. do [...].06.2008 r. pobrała ona nienależne świadczenie pielęgnacyjne.

W świetle art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się bowiem - świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części - jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Organ I instancji w swojej decyzji wykazał szczegółowo, kiedy i w jakiej wysokości świadczenia były wypłacane ustalając jednocześnie, iż łączna kwota nienależnych świadczeń wynosi [...] zł, a ustawowe odsetki obliczone na dzień wydawania decyzji to – [...] zł.

W dniu 20 kwietnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga złożona przez K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2011 r. - w której wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako sprzecznej z prawem ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa.

Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko podnosząc, że to gmina ma obowiązek zapewnienia jej niepełnosprawnej córce bezpłatnego dojazdu do szkoły. W związku z czym podjęła się ona dowozu córki własnym samochodem do szkoły, zaś zawarte przez nią umowy służyły jedynie do uzyskania zwrotu kosztów dojazdu, a nie osiągnięcie jakiegokolwiek dochodu. O formie i treści umów decydowała szkoła, ona również zgłosiła ją do ubezpieczenia społecznego. Skarżąca dodała, że musiała podpisać te umowy, gdyż inaczej nie dostałaby zwrotu kosztów dojazdu – dlatego też nie może ponosić z tego tytułu ujemnych konsekwencji prawnych. Do skargi zostały dołączone dwa zaświadczenia z Urzędu Skarbowego zaświadczające, że w dniu

[...] marca 2011 r. do urzędu wpłynęło zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2008 i 2009, w którym wykazano dochód [...] zł.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Dodało, że trudna sytuacja skarżącej może stanowić podstawę do zwrócenia się do organu I instancji - który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie na raty - art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji , na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta S., z dnia [...] stycznia 2011 r. zobowiązującą K. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" - organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W niniejszej sprawie decyzja przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne została już zrealizowana.

W związku z tym Sąd podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie, że w takiej sytuacji nie jest dopuszczalne dokonywanie zmian decyzji z mocą wsteczną, zaś decyzje wydawane na podstawie art. 32 ust. 1 są konstytutywne tj. wywołują skutki od chwili obecnej. Wobec powyższego uznał, iż prawidłowo została podjęta decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

W przedmiotowej sprawie stan faktyczny i prawny nie budzi wątpliwości, różna jest tylko jego interpretacja przez organy i skarżącą.

Kwestią zasadniczą jest ustalenie, czy K. S. - w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego - wykonywała pracę zarobkową.

Sąd orzekający w sprawie podzielił pogląd i argumentację organów obu instancji uznających, że skarżąca wykonywała pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia (art. 3 pkt 22 ustawy) – w związku z czym nie spełniała przesłanki warunkującej przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy (nie podjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności), co skutkowało obowiązkiem zwrotu tego świadczenia jako nienależnie pobranego (art. 30 ust. 1 i 2 ustawy).

Z treści umów zleceń dołączonych do akt sprawy ewidentnie wynika, że K. S. zobowiązuje się do wykonania określonej pracy (dowóz dziecka niepełnosprawnego na zajęcia szkolne), za którą to pracę otrzyma wynagrodzenie brutto w ustalonej wysokości. Ponadto - jak wynika z pisma ZUS-u z dnia 11 lutego 2011 r. - w tym okresie podlegała ona obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu) oraz była zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub zlecenia u płatnika składek Szkoły Podstawowej Nr [...] w S. Zaś zgodnie z art. 6 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze RP są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (...).

Zatem nie ma żadnych wątpliwości, że w świetle przepisów prawa - w okresie od dnia

2 stycznia 2008 r. do dnia 20 czerwca 2008 r. - skarżąca wykonywała pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Faktem jest, iż z treści art. 17 ust. 3a pkt 3 w zw. z pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty wynika, że obowiązkiem gminy jest zwrot kosztów przejazdu niepełnosprawnego ucznia oraz opiekuna do szkoły na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) i rodzicami, opiekunami lub opiekunami prawnymi ucznia - jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice, opiekunowie lub opiekunowie prawni. Zatem zwrot kosztów przejazdu odbywa się na podstawie umowy z tym, że przepis ten nie precyzuje, jaki ma być charakter tej umowy i jaką formę zwrot tych kosztów ma przyjąć.

Jednakże podstawową zasadą prawa cywilnego jest swoboda umów, zgodnie z którą strony mogą dowolnie kształtować jej treść według swojego uznania i stosownie do swoich potrzeb.

Skoro skarżąca - mając swobodę zawierania umów - zawarła konkretną umowę - zlecenie - której definicja oraz główne zasady reguluje kodeks cywilny, to powinna ponieść skutki wynikające z tej umowy i nie może powoływać się na fakt, że musiała zawrzeć umowę o takiej właśnie treści a nie innej.

Ponadto umowa zlecania zawarta została ze Szkołą Podstawową nr [...] w S, a nie z organem gminy: wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta – co przewiduje ww. przepis art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Poza tym K. S. została dwukrotnie pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych – o każdej zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń.

Skoro skarżąca informowała szkołę o tym, że pobiera świadczenie pielęgnacyjne, to powinna również powiadomić organ realizujący wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego o fakcie zawarcia ze szkołą umowy zlecenia – co umożliwiłoby wcześniejsze dokonanie przez organ oceny tej umowy i jej wpływu na prawo skarżącej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd rozumie trudną sytuację skarżącej – jednak bezspornym jest fakt, że w świetle przepisów prawa ma ona obowiązek zwrócić nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne. Sąd oddalając skargę wziął także pod uwagę przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który może stanowić podstawę do zwrócenia się do organu I instancji - który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie na raty.

Podsumowując Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Stwierdzić też należy, że wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły one stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadniły przekonująco swoje decyzje – zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.