Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1359/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.2, 6 ust 4, art.10 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1420/14 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] kwotę 260 (dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 1420/14, po rozpatrzeniu skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r. na podstawie art. 2, art. 6 ust. 4 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), w związku z art. 17, art. 20 ust. 3 i art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 1456, ze zm.) odmówił przyznania [...] świadczeń w formie zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, wnioskowanego na [...]:

- na okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r.,

- na okres od 15 maja do 31 maja 2014 r., oraz

- odsetek ustawowych, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ I instancji podniósł, że [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, na okres od 1 czerwca 2012 r. do 31 maja 2014 r. w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r.

W dniu 4 lipca 2014 r. [...] złożył wniosek o ustalenie i wypłatę zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, jednak w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawca nie spełnia warunków do otrzymania tego zasiłku w okresie od 1 lipca 2013 r. do 31 maja 2014 r., ponieważ nie jest spełniony jeden z warunków niezbędnych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie matka wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim, ale współmałżonek w wymienionym okresie nie legitymował się ważnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec wnioskodawcy posiadał orzeczenie z terminem ważności do dnia 31 maja 2013 r. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i złożone oświadczenia organ I instancji ustalił, że wnioskodawca sprawuje stałą opiekę nad matką. Ponadto, ujawniona została nowa okoliczność w przedmiotowej sprawie, a mianowicie organ ustalił, że od dnia 8 lipca 2014 r. ojciec wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] do dnia 31 lipca 2015 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 czerwca 2014 r.

W tej sytuacji organ I instancji odmówił wnioskodawcy prawa do zasiłku dla opiekuna w okresie od 1 lipca 2013 r. do 31 maja 2014 r. z powodu braku posiadania przez jego ojca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast przyznał prawo do tego świadczenia w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 31 lipca 2015 r., tj. do daty końcowej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wniósł odwołanie, kwestionując część decyzji odmawiającej mu w określonych w tej decyzji okresach prawa do otrzymania zasiłku dla opiekuna. Odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w części, o której mowa w punktach 1, 2, 3, poprzez przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, o której mowa w punktach 1, 2 i 3 i przekazanie sprawy organowi prowadzącemu postępowanie do ponownego rozpoznania.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna w wymienionych w decyzji okresach. Zasadnie również przyznał zasiłek dla opiekuna wnioskowany na matkę na okres od 1 czerwca 2014 r. do 31 lipca 2015 r., tj. na okres począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności dotyczący ojca wnioskodawcy, do 31 lipca 2015 r., tj. do daty końcowej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności; w tym bowiem okresie spełniony był warunek stawiany w przepisie art. 17 ust. 5 pkt. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ II instancji zwrócił uwagę, że co prawda, jak wynika z odwołania, ojciec wnioskodawcy legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 lipca 2013 r. oraz obecnie również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na okres do 31 lipca 2015 r., jest osobą chorą i, co wynika z treści odwołania, nie jest w stanie opiekować się żoną, jednakże w okresie od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r. nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym samym nie została spełniona ustawowa przesłanka legitymowania się przez drugiego z małżonków orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części odmawiającej przyznania zasiłku dla opiekuna w określonym w punktach 1-3 decyzji organu I instancji okresie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w złożył [...]. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie skarżącemu zasiłku dla opiekuna w okresie od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r., względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

1 - przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez niezbadanie przez organ zarówno okoliczności związanych z sprawowaniem przez stronę stałej, długotrwałej (kilkuletniej) opieki nad niepełnosprawną matką i ojcem, jak i możliwością podjęcia przez męża matki inwalidę I grupy faktycznej opieki nad żoną, daty powstania jego choroby, a także przyczyn okresowego nieposiadania okresowych orzeczeń o niepełnosprawności,

- art. 10 kpa, gdyż z treści uzasadnienia decyzji nie wynika, że organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

2 - przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ten sposób, że naruszenie norm postępowania doprowadziło do sytuacji, w której organ orzekający w sprawie dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Argumentując podniesione zarzuty skarżący wskazał, że ojciec od kilku lat poważnie choruje na hipercholesterolemię, hemodynamiczne zwężenie okolic rozwidlenia tętnic szyjnych wspólnych, a kilkukrotne wylewy krwi do mózgu spowodowały, że wymaga on stałej opieki osoby drugiej i to począwszy od 2009 r., co uniemożliwia sprawowanie przez niego faktycznej opieki nad żoną, natomiast przerwy w posiadaniu orzeczeń o niepełnosprawności wynikają z jego chorób, ponieważ odmawia on pójścia do lekarza czy stawienia się przed komisję lekarską, bezpodstawnie uważając, że spotka go "jakaś krzywda".

Zdaniem skarżącego organy pominęły te okoliczności, poprzestając na prostej konstatacji o braku ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w momencie ubiegania się o powyższy zasiłek, przy jednoczesnym, trwającym już od wielu lat, stanie zdrowia ojca, powodującym brak możliwości samodzielnej egzystencji, a takie stanowisko jest obarczone wadą nierozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy, nadto dotknięte jest błędną interpretacją faktów ujawnionych w sprawie, ale przede wszystkim jest wynikiem wadliwej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, ponieważ dokonana interpretacja tego przepisu jest nie do pogodzenia z zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji, w takim zakresie, w jakim pozbawia osoby pozostające bez pracy możliwości ubiegania się o to świadczenie. Skarżący stwierdził wobec tego, że w aktualnym stanie prawnym, zmienionym na skutek wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt. P 27/07 (OTK-A 2008/107, Dz. U. Nr 138, poz. 872) i znowelizowania ustawy o świadczeniach rodzinnych, okoliczność, że skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (współmałżonek również wymaga opieki osoby drugiej i nie może sprawować faktycznej opieki nad żoną).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 1420/14 uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wyjaśnił, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna wnioskowanego na matkę w okresie od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r. Sąd przypomniał dotychczasowy stan sprawy. Przywołał treść z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567) oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie niebudzącą wątpliwości jest okoliczność, że wymagająca opieki matka wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim z jego ojcem, posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności ważne do dnia 31 maja 2013 r., a następne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojciec skarżącego i mąż osoby wymagającej opieki otrzymał w dniu 8 lipca 2014 r. Orzeczenie to ważne jest do 31 lipca 2015 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 czerwca 2014 r. Okoliczność ta powoduje, w ocenie Sądu I instancji, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad matką za okresy od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r., gdyż małżonek osoby wymagającej opieki nie posiadał w tych przedziałach czasowych aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym samym nie spełniał ustawowej przesłanki legitymowania się przez drugiego z małżonków orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy. Sąd Wojewódzki wskazał, że sformułowany w treści skargi zarzut w zakresie niewłaściwego zastosowania art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., poprzez nieuwzględnienie faktu, że małżonek osoby wymagającej opieki jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną, jest bezzasadny. Wykładnia językowa tego uregulowania nie budzi żadnych wątpliwości. Z treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenia organu co do faktu, że matka skarżącego jako osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek w okresach od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r., nie posiadał aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostały zakwestionowane przez skarżącego. Sąd I instancji podkreślił, że organy orzekające w niniejszej sprawie odnośnie zasiłku dla opiekunów nie były uprawnione do oceniania stopnia niepełnosprawności osób, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle wyżej przedstawionych argumentów również zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa Sąd uznał za bezzasadny, albowiem okolicznością niebudzącą wątpliwości jest fakt nieposiadania przez ojca skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności w oznaczonych wyżej okresach, tak więc fakt złego stanu zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie organu. Również zarzuty naruszenia art. 9 i art. 10 kpa Sąd I instancji uznał za gołosłowne i bezzasadne, bowiem nie zostały powiązane z określonymi działaniami strony, których ona nie podjęła, a które miałyby wpływ na wynik toczącego się postępowania, dlatego zarzuty te nie znajdują potwierdzenia w niniejszej sprawie.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł [...]. Skarżący zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1 - przepisów prawa materialnego, czyli art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w zasadności przyjęcia jego wykładni literalnej jako jedynej, a nie dopuszczenie wykładni funkcjonalnej i celowościowej znajdujących oparcie w Konstytucji. Sądy administracyjne zajmują stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować, mając na uwadze przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130). Powołany przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2a rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (ze względu na stan zdrowia czy wiek). Wprawdzie Sąd zauważył, że istnieje obiektywny brak zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, lecz ocena takiego stanu rzeczy nie może być dorozumiała i interpretowana literalnie.

2 - podstawowych zasad procedury administracyjnej zawartych w art. 7, 8, 9, 11 i 15 kpa przez to, że Sąd nie ustosunkował się do twierdzeń skargi oraz postulowanej wykładni przepisu prawa mającego podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku strony i podanych w skardze okoliczności faktycznych. Sąd winien rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich, a tymczasem Sąd poprzestał na powtórzeniu argumentacji prawnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego i zupełnie pominął okoliczności faktyczne i prawne przedstawione w skardze.

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało zatem wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta wprawdzie na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale zawarte w niej zarzuty były ze sobą ściśle powiązane i w istocie rzeczy zmierzały do zakwestionowania stanowiska Sądu Wojewódzkiego oraz organów obu instancji, zgodnie z którym, w świetle art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., w związku z art. 2 ust 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie istniała możliwość przyznania skarżącemu kasacyjnie zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, bowiem pozostawała ona w związku małżeńskim, a współmałżonek w okresach od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r. nie posiadał aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem skarżącego, Sąd Wojewódzki nie zwrócił też uwagi, że w toku postępowania administracyjnego doszło do uchybienia przepisom regulującym postępowanie dowodowe, gdyż nie dokonano w nim ustaleń, czy ojciec skarżącego kasacyjnie dysponował faktyczną możliwością sprawowania opieki nad żoną.

Dokonując oceny tak określonych zarzutów, należy więc wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zasiłek dla opiekuna przysługuje za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w którym osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Natomiast, zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Stosownie zatem do art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmowały lub rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Biorąc powyższe pod uwagę, wyjaśnić należy, że znaczny stopień niepełnosprawności jest pojęciem ustawowo zdefiniowanym w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 tej ustawy, do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności zalicza się osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy, albo zdolne do pracy, ale jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagające, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Nie ulega więc wątpliwości, że z oczywistych względów osoba mająca obecnie lat 80, ciężko schorowana, po kilku wylewach krwi do mózgu, od 2009 r. wymagając stałej opieki osoby drugiej jest osobą, która winna być traktowana jako osoba, która ma stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, gdyż ze względu na tak zaawansowany wiek i stan zdrowia nie tylko sama nie może pracować zawodowo, ale sama potrzebuje pomocy innych osób. Nie sposób zatem wymagać, by osoba taka była w stanie jeszcze zapewniać konieczną pomoc osobie drugiej, a taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie. Małżonek osoby wymagającej pomocy osoby trzeciej, w dacie orzekania przez organ I instancji był ciężko schorowany i ze względu na podeszły wiek, stan zdrowia i umysłu (kilkakrotne wylewy krwi do mózgu i uporczywa odmowa pójścia do lekarza, czy stawienia się przed komisję lekarską, bezpodstawnie ze względu na obawę, że spotka go "jakaś krzywda") sam wymagał pomocy innych osób, co niewątpliwie uniemożliwia sprawowanie przez niego faktycznej opieki nad żoną.

W ocenie składu orzekającego, w realiach tej konkretnie rozpoznawanej sprawy wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogła i nie powinna od tych okoliczności abstrahować. Prawidłowości takiego rozumienia powyższego przepisu w tym przypadku dowodzi m.in. okoliczność, że w dniu 8 lipca 2014 r. zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącego kasacyjnie. W orzeczeniu tym stwierdzono, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast jest on niezdolny do pracy i wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji w postaci korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych oraz stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Biorąc powyższe pod uwagę, już choćby tylko z uwagi na wiek współmałżonka osoby, nad którą opiekę sprawuje skarżący kasacyjnie, zarówno organy rozpatrujące sprawę, a także Sąd I instancji winne były dokonać w tym przypadku wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniającą ten fakt. W sytuacji zaś, w której organy, pomimo wszystko miałyby jednak wątpliwości, co do możliwości zdrowotnych osoby będącej w wieku bez mała 80-ciu lat, winny zwrócić uwagę stronie na konieczność przedłożenia stosownej dokumentacji, czego jednak w tej sprawie nie uczyniły.

W związku z powyższym należało skargę kasacyjną uznać za zasadną i to zarówno w zakresie obrazy prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych), jak i naruszenia przepisów postępowania prawidłowo rozumianych jako zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 kpa.

W tej sytuacji przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą związane przedstawioną wyżej wykładnią prawa materialnego.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję organu I instancji w zakresie, w którym organ ten odmówił skarżącemu kasacyjnie świadczeń w formie zasiłku dla opiekuna w okresach od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od 15 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r., czyli w skarżonym zakresie. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 203 pkt 1 powołanej wyżej ustawy.