Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1268/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2016 roku sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] odmawiającą Z. P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu tej skargi wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2014r. J. P., jako przedstawiciel ustawowy małoletniej córki Z. P., wystąpił o umorzenie zaległości wynikających z decyzji z dnia [...] w łącznej kwocie 57 848,67 zł. Podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu 18 czerwca 2014r. z pracownikiem ZUS II Oddział w Ł. Inspektorat w Ł. , wskazał, że wnosi o umorzenie całości zadłużenia wynikającego z decyzji z dnia [...] do którego zapłaty zobowiązana jest Z. P. Sąd oddalił odwołanie od decyzji z dnia [...] przenoszącej na małoletnią córkę Z. P., jako spadkobiercę po zmarłym dziadku A. P., odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 57 848,67 zł. J. P. podniósł, że zarówno on, jak i jego 4-letnia córka nie dysponują tak dużą kwotą. Z. P. uczęszcza do przedszkola. Nie posiada żadnego dochodu ani żadnych środków pieniężnych. Nie ma możliwości zarobkowania i znajduje się na wyłącznym utrzymaniu J. P. J. P. wyjaśnił, że "osobiście nie dysponuje żądaną kwotą", gdyż jest osobą bezrobotną, utrzymującą siebie, "partnerkę" i córkę z prac dorywczych. Jest także zobligowany do "alimentacji" córki M. P. "Odziedziczone aktywa to ¼ wkładu mieszkaniowego spółdzielczego, który to wkład nie podlega zbyciu". Z odziedziczonych aktywów nie może pokryć zadłużenia córki. Często brakuje mu środków na finansowanie bieżących potrzeb i zobowiązań. Wzięcie na siebie opłacenia tak wielkiego zobowiązania poniosłoby za sobą bardzo ciężkie skutki. Pozbawiłoby go i osoby pozostające na jego utrzymaniu możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika między innymi, że J. P. nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty, osiąga dochody z prac dorywczych w kwocie 700,00 zł miesięcznie. Nie osiąga dochodów z wynajmu pokoi, produkcji rolnej, alimentów i innych. Nie pobiera zasiłku i świadczeń z urzędu pracy oraz zasiłku z pomocy społecznej. Nie korzysta z innych form pomocy, "prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe". Nie posiada zobowiązań z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów, w bankach, w instytucjach, u osób fizycznych i innych. Posiada zobowiązania wobec Funduszu Alimentacyjnego, które nie są spłacane – miesięczna kwota zobowiązania wynosi 600,00 zł. Nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, nieruchomości oraz praw majątkowych. Nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu i innych składników mienia ruchomego. Nie posiada wierzytelności. Jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Nie ponosi stałych wydatków z tytułu miesięcznych opłat, kosztów związanych z leczeniem i innych. Organ administracji ustalił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.- Ś. w Ł. – III Wydział Cywilny, [...], z dnia 19 lipca 2010r., spadek po A. P. z dobrodziejstwem inwentarza nabyły wnuki Z. P., M. M. P., A.S. i M. J. S. po 1/4 części spadku każde z nich. Stan czynny spadku po A. P., zgodnie z uzupełnionym spisem inwentarza majątku spadkowego z dnia 29 kwietnia 2013r., sporządzonym przez Urząd Skarbowy Ł-P., wynosi 113 145,00 zł. Decyzją z dnia [...] ZUS przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w dniu 27 marca 2009r. A. P. w kwocie 57 848,67 zł na spadkobiercę, małoletnią wnuczkę – Z. P. Wyrokiem z dnia 3 marca 2014r., [...], Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie Z. P. od decyzji z dnia [...] Zgodnie z danymi zaewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS J. P. jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Jego konkubina – A. S. jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. wydał w dniu [...] decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej usus) oraz decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 30 usus.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. w dniu [...] decyzję nr [...] utrzymał w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek oraz decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] o umorzeniu postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015r., III SA/Łd 977/14, oddalił skargę na decyzję nr [...] z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] o umorzeniu postępowania, zaś wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015r., III SA/Łd 976/14, uchylił decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 i 4a usus.

Następnie organ wskazał, że zgodnie z oświadczeniem z dnia 11 maja 2015r. J. P. jest rozwiedziony, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty, osiąga dochody z tytułu wykonywania prac dorywczych w miesięcznej wysokości 700,00 zł. Nie pobiera zasiłku ani świadczenia z urzędu pracy. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Nie korzysta z innych form pomocy. Nie ponosi żadnych wydatków, w tym związanych z utrzymaniem, kosztów leczenia. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, z nieletnią córką Z. P. oraz "partnerką" A. S., która nie osiąga dochodów. Posiada zobowiązania alimentacyjne w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Dokonuje dobrowolnych wpłat w wysokości 50,00 zł. Nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń i środków transportu, innych ruchomości, wierzytelności. W "najbliższym czasie" nie prognozuje poprawy sytuacji finansowej, wnosi o "umorzenie w całości" oraz nie wypowiada się odnośnie sytuacji zdrowotnej. Zgodnie z informacją z dnia 25 marca 2015r. przekazaną przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] wartość wkładu mieszkaniowego wniesionego na pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego nr 20 przy ul. A 84, wynosiła 3,35 zł po denominacji, w dacie przydziału prawa, tj. w dniu 20 kwietnia 1978r. Zwaloryzowana wartość wkładu mieszkaniowego na dzień 27 marca 2009r. stanowiła 100% wartości wolnorynkowej według stanu na 2009r. Aktualnie zwaloryzowany wkład mieszkaniowy stanowi wartość rynkową. Osobami uprawnionymi do wkładu mieszkaniowego są w 1/2 części D. P. jako współwłaścicielka (odrzuciła spadek po mężu) oraz na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł-Ś. w Ł. [...] Wydział Spraw Cywilnych z dnia 31 marca 2011r., spadek (1/2 część wkładu) nabyły wnuki zmarłego: M. J. S., A. S., M. P. i Z. P. Zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, J. P. jest od dnia 9 listopada 2010r. zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Zgodnie z informacją z dnia 24 marca 2015r., przekazaną przez Powiatowy Urząd Pracy w Ł. , od dnia 9 listopada 2010r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W latach 2012-2014 przedstawiono mu 8 otwartych ofert pracy (bez konieczności rozliczania). Zgodnie z informacją z dnia 1 kwietnia 2015r., przekazaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., J. P. nie figuruje w kartotece świadczeniobiorców. Zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS A. S. od dnia 12 stycznia 2015r. nie posiada żadnego tytułu ubezpieczeń. Zgodnie z informacją z dnia 23 marca 2015r., przekazaną przez Powiatowy Urząd Pracy w Ł., A. S. w okresie od 23 maja 2011r. do 11 stycznia 2015r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W latach 2012-2014 przedstawiono jej 7 otwartych ofert pracy (bez konieczności rozliczania). Zgodnie z informacją z dnia 14 kwietnia 2015r., przekazaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. [...] Wydział Pracy Środowiskowej, A. S. nie mieszka w Ł. przy ul. B 25 m 52 (adres zgłoszony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako adres zameldowania).

Wnioskiem z dnia 10 grudnia 2014r. J. P. jako przedstawiciel ustawowy małoletniej Z. P., wystąpił o umorzenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz. 1551), należności wynikających z decyzji z dnia [...] przenoszącej na małoletnią Z. P. odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w dniu 27 marca 2009r. A. P. W dniu 27 marca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. wydał, na podstawie przepisów tej ustawy decyzję o warunkach umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2002r. do lipca 2003r., od września 2003r. do stycznia 2004r. oraz za kwiecień 2004r. w łącznej kwocie 12 569,07 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002r. do lipca 2003r., od września 2003r. do stycznia 2004r. oraz za kwiecień 2004r., w łącznej kwocie 3 632,60 zł, Fundusz Pracy za okres od listopada 2002r. do lipca 2003r., od września 2003r. do stycznia 2004r. oraz za miesiąc kwiecień 2004r. w łącznej kwocie 988,34 zł oraz wskazał, że warunkiem umorzenia należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu.

Rozpoznając natomiast wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w związku z decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek podjętą na podstawie usus, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w stosunku do małoletniej Z. P. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie należności. Nieuprawniona i przedwczesna byłaby wypowiedź, że w sprawie wystąpiła lub nie całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 usus. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 1-3 usus. Małoletniej Z. P. przysługuje udział w wielkości 1/4 masy czynnej spadku po zmarłym A. P., którego głównym składnikiem jest wkład mieszkaniowy, związany z lokalem mieszkalnym nr 20, znajdującym się w Ł. przy ul. A 84. Spadkobiercom zmarłego przysługuje w stosunku do małżonka przejmującego lokatorskie prawo do lokalu roszczenie o wypłatę połowy wartości wkładu. Wkład mieszkaniowy wniesiony przez członka ulega zwiększeniu o wartość poniesionych przez członka spółdzielni wpłat na poczet spłaty kredytu zaciągniętego przez spółdzielnię na sfinansowanie kosztów budowy danego lokalu. Zgodnie z operatem szacunkowym wartość lokalu mieszkalnego została określona na kwotę 225 600,00 zł. Wskazując na informację z dnia 25 marca 2015r., przekazaną przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...], organ stwierdził, że wartość wkładu mieszkaniowego będącego przedmiotem dziedziczenia wynosi 112 800,00 zł, tj. 1/2 wartości rynkowej. Wkład mieszkaniowy przysługuje w 1/2 części D. P. (małżonce zmarłego A. P., która odrzuciła spadek po zmarłym mężu), jako współwłaścicielce spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego oraz spadkobiercom zmarłego w pozostałej części. Do chwili dokonania działu spadku, wszystkim spadkobiercom zmarłego A. P., w tym małoletniej Z. P. przysługuje kwota 112 800,00 zł., tj. 1/2 wartości zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego. Kwota ta jest wystarczająca do pokrycia długów spadkowych A. P., stwierdzonych prawomocną decyzją z dnia [...]. W przypadku niemożności dokonania działu spadku, z uwagi na niemożność dokonania spłaty przez żyjącego małżonka, nie jest wykluczone przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielczego w odrębną własność lokalu, co pozwoliłoby na sprzedaż lokalu mieszkalnego na wolnym rynku w celu wypłaty kwot należnych spadkobiercom, a z pozostałej kwoty sfinansowanie zakupu mniejszego lokalu dla żyjącego małżonka. W przypadku jednomyślnego podjęcia decyzji o wystąpieniu ze spółdzielni, D. P. oraz spadkobiercom A. P. przysługiwać będzie roszczenie o wypłatę kwoty odpowiadającej wartości rynkowej lokalu mieszkalnego. Ewentualne wdrożenie przez uprawniony do tego organ postępowania egzekucyjnego, nie będzie wpływać na bieżące zaspokajanie potrzeb rodziny zobowiązanej. Efektywna egzekucja należności może być prowadzona tylko ze spadku, tj. z przysługującego małoletniej Z. P. roszczenia o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego ze spółdzielczym prawem do lokalu, niezależnie czy nastąpi ona od spadkobiercy, czy będzie wynikiem dobrowolnego zbycia "lokalu" celem uzyskania środków na ten cel. Ewentualne dochodzenie należności z tytułu składek na drodze postępowania egzekucyjnego pozostanie bez wpływu na osiągane przez rodzinę zobowiązanej dochody. W związku z tym za odmową umorzenia należności z tytułu składek przemawia interes publiczny, który rozumieć należy jako zapewnienie wpływu należnych składek wraz z odsetkami za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład. Wobec małoletniej Z. P. nie została stwierdzona przesłanka całkowitej nieściągalności. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie ustalono, że małoletnia Z. P. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z J. P. oraz z matką – A. S. J. P. nie pracuje zarobkowo i nadal pozostaje osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 5 maja 2015r. J. P. nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, zasiłku i świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, osiąga natomiast dochody z prac dorywczych w miesięcznej kwocie 700,00 zł. A. S. do dnia 11 stycznia 2015r. zarejestrowana była w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Aktualnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń i zgodnie z oświadczeniem z dnia 5 maja 2015r. nie osiąga dochodów. Na podstawie pozyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w Ł. informacji wynika, że tamtejszy urząd w latach 2012-2014 przedstawił J. P. 8 otwartych ofert pracy (bez obowiązku rozliczenia), natomiast A. S. w okresie od 23 maja 2011r. do 11 stycznia 2015r. – 7 ofert pracy (bez konieczności rozliczenia). Brak jest informacji o przyczynach niepodjęcia przez rodziców skarżącej zatrudnienia. W oświadczeniu z dnia 5 maja 2015r. J. P. nie wskazał, czy ponosi i w jakiej wysokości stałe wydatki związane z utrzymaniem. Nie wskazał również adresu zamieszkania/pobytu swojej rodziny, w związku z czym niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który potwierdziłby faktyczne warunki lokalowo-bytowe oraz sytuację finansową, majątkową i rodzinną małoletniej Z. P. Ponadto J. P. ma zasądzone na córkę M. P., alimenty w kwocie 600,00 zł miesięcznie. Jednak reguluje je w kwocie 50,00 zł miesięcznie (należność przekazywana jest do komornika) i posiada z tego tytułu zobowiązania wobec Funduszu Alimentacyjnego. J. P. nie wskazał, czy posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli. Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zgodnie z informacją pozyskaną od J. P. wynika, iż nie posiada on żadnego majątku w postaci nieruchomości i ruchomości. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazał zmiany sytuacji rodzinnej, majątkowej i materialnej swojej rodziny. Aktualna sytuacja finansowa rodziny małoletniej Z. P., spowodowana pozostawaniem przez jej rodziców bez stałej pracy oraz posiadaniem zobowiązań wobec innych wierzycieli jest trudna. Tym samym w przypadku rodziny skarżącej zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), zwanego rozporządzeniem. Z przyczyn oczywistych, tj. z uwagi na fakt, iż skarżąca, jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek wynikających z decyzji odpowiedzialności z dnia 18 września 2013r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie nie badał zajścia przesłanek zdefiniowanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił należności podlegające umorzeniu na podstawie przepisów ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz wskazał, iż warunkiem umorzenia wskazanych należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu. W sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Zachodzi natomiast przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, formalnie dająca możliwość umorzenia należności składkowych. Jednakże podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia, obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest uwzględnienie stanu finansów ubezpieczeń społecznych, co oznacza iż Zakład zobligowany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład, z którego wypłacane są świadczenia dla uprawnionej, szerokiej grupy społecznej, co z kolei może oznaczać, że interes administrowanych funduszy winien być stawiany wyżej niż interes wnioskodawcy. Umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako powinności publicznoprawne, powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Z uwagi na wyżej wskazany charakter należności oraz cele, na jakie składki są przeznaczane, umorzenie traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest zaistnieniem konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek, tj. zaistnieniem całkowitej nieściągalności lub ważnym interesem osoby zobowiązanej. Zastosowanie umorzenia należności jest odstąpieniem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, co oznacza, że muszą istnieć przyczyny wyraźnie przemawiające za szczególnym traktowaniem zobowiązanego. Ustawodawca określając szczegółowe zasady umarzania kierował się ważnym interesem osoby zobowiązanej, ale i stanem finansów ubezpieczeń społecznych, z czego dla organu wynika dodatkowa wskazówka o stosowaniu instytucji umorzenia jako wyjątkowej i ograniczonej tylko do sytuacji niezwykle trudnej. Zakład może, ale nie musi podjąć decyzję zgodną z żądaniem wnioskodawcy, także w sytuacji, gdyby zobowiązany wykazał istnienie przesłanki umorzenia. Organ może rozstrzygnąć sprawę w różny sposób przy tym samym stanie faktycznym i każde rozstrzygnięcie jest legalne. Decyzje w tym zakresie podejmowane są w oparciu o uznanie administracyjne. Zakład nie może pominąć oceny sytuacji rodziny skarżącej na tle ogółu dłużników. Sytuacja skarżącej nie kwalifikuje się do zastosowania umorzenia z zastosowaniem przytoczonych wyżej przepisów. W przypadku skarżącej nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 usus. Do wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty, z których wynikałoby, że rodzice skarżącej są osobami niezdolnymi do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej. Obecna trudna sytuacja finansowa i materialna rodziny skarżącej może nie mieć charakteru trwałego i może ulec zmianie, np. w wyniku podjęcia przez jej rodziców stałego zatrudnienia. J. P. nie ubiegał się o ulgową formę spłaty zadłużenia. Mógłby przystąpić do spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, który dostosowany byłby do jego możliwości finansowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością – należnościami z tytułu składek, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie.

W skardze na powyższą decyzję J. P. w imieniu małoletniej Z. P. podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny z dnia 21 stycznia 2015r., III SA/Łd 976/14, w którym Sąd odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2012r. II FSK 2410/10. Nabycie spadku przez skarżącą, który jest dla niej bez wartości, nie wpłynie na poprawę jej sytuacji majątkowej, a wręcz ją zuboży, bo gdy podejmie w przyszłości jakąkolwiek pracę zarobkową komornik przystąpi do ściągania pieniędzy. Jedynie w przypadku wyraźnej poprawy sytuacji mogłaby zaistnieć przesłanka do ustalenia, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes publiczny i nie zostaje naruszony interes zobowiązanego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że w sytuacji gdy nie będzie osiągała dochodu, egzekucja zostanie skierowana do składnika majątku, jakim jest odziedziczony wkład. Nie wzięto pod uwagę, że w ten sposób jej zadłużenie nadal będzie się pogłębiało, a wartość wkładu będzie ulegała zmniejszeniu. Wkład jest prawem majątkowym ściśle związanym ze spółdzielczym prawem do lokalu. Dopóki to ostatnie prawo istnieje i przysługuje jednemu z pierwotnie współuprawnionych, dopóty wkład nie ma samodzielnego bytu. Jak wynika ze spisu inwentarza, główną część aktywów spadku stanowi część wkładu mieszkaniowego. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wkład mieszkaniowy jest świadczeniem uiszczanym na rzecz spółdzielni mieszkaniowej w zamian za ustanowienie dla jej członka prawa do użytkowania lokalu mieszkalnego. Z chwila jego uiszczenia, członkowi spółdzielni przysługuje uprawnienie do korzystania z oddanego lokalu. Ustawa ściśle wiąże członkostwo w spółdzielni z trwaniem tego prawa, wskazując w art. 9 ust. 3, że jest ono niezbywalne i nie podlega dziedziczeniu. W przypadku, gdy prawo do lokalu przysługiwało obojgu małżonkom, w razie śmierci jednego z nich, całość tego prawa przechodzi na drugiego małżonka. Główny najemca babka skarżącej nadal mieszka w lokalu. Tym samym prawo to trwa nadal i nie powstaje po stronie spółdzielni obowiązek zwrotu wkładu/wypłaty wartości rynkowej lokalu skoro obowiązek wypłaty wkładu nigdy się nie zrealizował. Możliwość "waloryzacji" wkładu mieszkaniowego zachodzi wyłącznie w przypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. W przeciwnym razie jego wartość w czasie istnienia prawa do spółdzielczego lokalu mieszkalnego pozostaje niezmienna. Wkład w dalszym ciągu pozostaje do dyspozycji spółdzielni, stanowiąc jej wyodrębniony majątek. Błędne jest przyjmowanie wartości wkładu mieszkaniowego w wysokości zwaloryzowanej do wartości rynkowej mieszkania własnościowego. Wkład staje się bowiem samodzielnym prawem majątkowym chwili wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu. Obecnie nie ma on samodzielnego byty. Tym samym jego wartość pozostaje niezmienna. Z przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wynika, że wkład mieszkaniowy, poza przypadkami określonymi w art. 11 ust. 2 oraz 11 ust. 21, nie podlega nigdy waloryzacji. Zgodnie z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien przyjąć wartość wkładu mieszkaniowego, jaką miał w momencie wniesienia go do spółdzielni, co pozwoli na należyte uwzględnienie faktycznego wzbogacenia się skarżącej. Babka skarżącej nie przejęła żadnego prawa do lokalu lokatorskiego, gdyż nigdy go nie utraciła, będąc od wniesienia wkładu tj. 1978r. głównym najemcą. Podejmując decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien brać pod uwagę aktualną sytuację finansową, a nie hipotetyczne sytuacje mogące zaistnieć lub nie w bliżej nieokreślonej przyszłość, które mogą mieć wpływ na możliwość spłaty. Skarżąca ma obecnie 6 lat. W żaden sposób nie przyczyniła się do powstania zadłużenia. W chwili śmierci dziadka nawet się jeszcze nie urodziła.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Nie kwestionując powiązania wkładu z lokalem, niezbywalności, niedziedziczenia prawa do lokalu wskazał na możliwość zaspokojenia z przysługującej skarżącej spłaty od D. P., której źródłem jest nabycie w części spadku po A. P. W przypadku ustalania takiej spłaty w sytuacji wystąpienia z odpowiednim powództwem o zapłatę do sądu przez skarżącą, wartość wkładu nie będzie ustalona na poziomie 3,5 zł, lecz na poziomie wartości wolnorynkowej lokalu, z którym wkład jest związany. Potwierdza to informacja Spółdzielni Mieszkaniowej na temat wartości wkładu na moment nabycia spadku i obecnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie przez sąd pierwszej instancji istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a więc nie tylko samą wykładnię w ścisłym tego słowa znaczeniu. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za wadliwe. Ocena ta może odnosić się do przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego i dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006r., VII SA/Wa 1803/06, LEX nr 304131). Z kolei wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania mają wytyczać kierunek działania organu przy ponownym przyszłym rozpoznaniu sprawy, określają one sposób ich postępowania w przyszłości. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi więc ścisły związek (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2006r., I OSK 1377/05, LEX nr 281309 czy wyrok NSA z dnia 13 września 2006r., II FSK 1099/05, LEX nr 262073).

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd bada zatem legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnym wyroku WSA z dnia 20 stycznia 2015r., III SA/Łd 976/14, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej usus, oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), zwanego rozporządzeniem.

Zważywszy na zarzut skargi nie wykonania wytycznych podjętego w tej sprawie wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 stycznia 2015r., w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organ zastosował się do tego wyroku, a ponadto w sposób wszechstronny przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, a zakres tego postępowania jest adekwatny do podnoszonych przez skarżącą okoliczności umorzenia spornych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tym zakresie Sąd – uchylając wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015r. poprzednio podjęte w sprawie decyzje – zalecił organowi w toku ponownego rozpoznawania sprawy wyważenia słusznego interesu skarżącej i interesu społecznego, bowiem organ nie dokonał wyczerpującej oceny materiału dowodowego i nie wziął pod uwagę sytuacji małoletniej skarżącej, utrzymującej się z dorywczych prac ojca i zależnej od swoich rodziców. Ponadto Sąd zalecił organowi wyjaśnienie wartości spadku odziedziczonego przez skarżącą po dziadku. W tym zakresie Sąd zarzucił organom przyjęcie czynnej wartości tego spadku wedle spisu inwentarza w wysokości 113.145 zł, chociaż skarżąca otrzymała część tego spadku, na który składa się wkład mieszkaniowy, a wartość wkładu spółdzielczego prawa do lokalu nie może być utożsamiana z wartością rynkową lokalu mogącego stanowić przedmiot obrotu – własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu bądź odrębnej własności lokalu mieszkalnego. W konkluzji Sąd stwierdził, że organ w szczególności dokładnie ustali obecną sytuację materialną i osobistą skarżącej z uwzględnieniem rzeczywistej wartości odziedziczonego spadku.

Wykonując te zalecenia, organ ustalił, że skarżąca odziedziczyła wkład mieszkaniowy w spółdzielczym lokalu mieszkalnym nr 20 położonym w Ł. przy ul. A 84 w 1 /4, którego wartość po denominacji wynosi 3,35 zł w dacie przydziału prawa, tj. w dniu 20 kwietnia 1978r. Weryfikując zaś aktualną sytuację skarżącej organ ustalił na podstawie informacji przekazanych przez Powiatowy Urząd Pracy w Ł. i MOPS w Ł., że matka skarżącej A. S. była zarejestrowana w PUP w okresie od 23 maja 2011r. do dnia 11 stycznia 2015r. bez prawa do zasiłku i w tym czasie przedstawiono jej łącznie 7 ofert pracy, które nie wymagały rozliczenia, natomiast ojciec skarżącej J. P. jest zarejestrowany w PUP od dnia 9 listopada 2010r. i w tym czasie otrzymał 8 ofert pracy, nie wymagających rozliczenia. Ustalił nadto, że rodzina skarżącej nie figuruje w kartotece świadczeniobiorców pomocy społecznej. Podjęta przez organ próba ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej z udziałem jej matki nie odniosła skutku, bowiem organ uzyskał informację, że matka nie zamieszkuje pod wskazywanym adresem. Natomiast ojciec skarżącej na wezwanie organu złożył aktualne oświadczenie o sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, w którym stwierdził, że osiąga dochód z prac dorywczych, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem i matką, matka skarżącej nie osiąga żadnych dochodów, zaś ojciec ma zasądzone alimenty w kwocie 600 zł, co do których prowadzona jest egzekucja komornicza, gdyż dobrowolnie płaci 50 zł. Z oświadczenia wynika również, że skarżąca nie posiada żadnego majątku, w tym wierzytelności, nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy. Wskazał, że nie przewiduje poprawy swojej sytuacji materialnej w najbliższym czasie. Jednakże oświadczenie to jedynie częściowo przedstawia sytuację skarżącej, składając to oświadczenie nie wskazała bowiem wszystkich okoliczności faktycznych, do ujawnienia których była wzywana przez organ. Pomijając wynikający z akt fakt posiadania wkładu mieszkaniowego, którego nie wskazała w oświadczeniu, skarżąca nie wyjaśniała również okoliczności ponoszonych kosztów utrzymania rodziny, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie udokumentowała dochodów rodziny, w tym z pracy dorywczej ojca, a także nie złożyła żadnych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Choć jej matka otrzymywała 7 – krotnie propozycje pracy nie podała przyczyn nie przyjęcia żadnej z tych ofert pracy, a wobec faktu wyrejestrowania z PUP w styczniu 2015r. nie podała przyczyn tego stanu rzeczy, jak i nie wskazała przyczyn, dlaczego jej matka nie podejmuje zatrudnienia w sytuacji podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji materialnej rodziny. W oświadczeniu nie wskazywała na przyczyny zdrowotne w rodzinie, uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia przez matkę. Z kolei ojciec skarżącej – pomimo wieloletniego bezrobocia i 8 – krotnej propozycji oferty pracy – również nie przyjął żadnej z nich, choć wskazuje, że utrzymuje się z prac dorywczych. Nie wskazuje przy tym co to są za prace, gdzie je wykonuje i na czyją rzecz, w jakim okresie i wymiarze czasu pracy oraz na jakiej podstawie prawnej je wykonuje. Nie przedstawia więc żadnych danych, które pozwoliłyby organowi podjąć dalsze czynności wyjaśniające, w tym zweryfikowanie oświadczenia o wysokości dochodu z tych prac. Nie wyjaśnia też okoliczności, dlaczego będąc zarejestrowany w PUP nie zgłasza faktu wykonywania prac dorywczych, jak i nie dokonuje zgłoszenia uzyskanego dochodu do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Poczynienie ustaleń co do faktycznej sytuacji skarżącej nie pozwala również fakt braku danych o rzeczywistym miejscu zamieszkania skarżącej, co z kolei pozwoliłoby ocenić jej warunki lokalowo-bytowe, również w aspekcie przesłanki zagrożenia egzystencji. Co istotne pismem z dnia 21 kwietnia 2015r. organ poinformował skarżącą o konieczności informowania ZUS o każdorazowej zmianie adresu. Tego obowiązku skarżąca nie dopełniła. W tym zakresie podawana uprzednio przez skarżącą informacja ograniczała się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że rodzina skarżącej zamieszkuje w mieszkaniu należącym do rodziców matki skarżącej i nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Natomiast próba ustalenia warunków mieszkaniowych skarżącej w miejscu zgłoszonym w ZUS jako adres zamieszkiwania matki jak już wskazano nie powiodła się. MOPS w Ł. podał wszak, że matka skarżącej pod adresem w Ł. przy ul. B 25/52 nie mieszka. Skarżąca jako jedyny adres podaje adres lokalu, w którym ma wkład mieszkaniowy, przy czym jest to tylko adres korespondencyjny. Jak bowiem podnosi ojciec skarżącej w lokalu tym mieszka babka skarżącej. Również podjęta przez Sąd w toku rozprawy sądowej próba ustalenia tychże okoliczności w drodze wyjaśnień ojca skarżącego nie odniosła skutku, bowiem ograniczył się on jedynie do stwierdzenia, że popiera skargę. Z akt administracyjnych wynika nadto, że po rozpoznaniu wniosku skarżącej organ decyzją z dnia 27 marca 2015r. umorzył należności z tytułu spornych składek pod warunkiem spłaty należności niepodlegających umorzeniu, określonych w załączniku do tej decyzji w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się tej decyzji lub w terminie wynikającym z zawartej umowy ratalnej. Jednakże z notatki służbowej wynika, że skarżąca nie wystąpiła o jej rozłożenie na raty. Decyzja ta została wydana na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. z 2012r. poz. 1551). Powyższe okoliczności niewątpliwie dowodzą powściągliwej postawy skarżącej celem przedstawienia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jest to o tyle istotne, że skarżąca miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych przed wydaniem decyzji, a także zgłoszenia dowodów na podnoszone we wniosku o umorzenie okoliczności faktyczne. Była też informowana przez organ o warunkach umorzenia należności oraz o możliwości uzupełniania wniosku o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości, jak i o każdorazowej zmianie swojego adresu. Swoją aktywność ograniczyła w postępowaniu do niezbędnego minimum. Z akt wynika, że w pierwotnie prowadzonym postępowaniu działający w jej imieniu ojciec stwierdził, że nie wnosi uwag do materiału dowodowego sprawy, w obecnym zaś postępowaniu ograniczył się zaś do złożenia odwołania. W tych okolicznościach faktycznych nie sposób zarzucić organowi jakiejkolwiek wadliwości postępowania. Kontrolując zaskarżoną decyzję wedle wzorca procesowego poza zakresem zarzutów skargi – Sąd z urzędu nie dostrzegł również wadliwości przeprowadzonego postępowania, a tym bardziej istotnego naruszenia reguł tego postępowania, co skutkować mogłoby uwzględnieniem skargi. Co istotne w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze ciąży na wnioskodawcy, to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które świadczą za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Wiedzę o określonych okolicznościach faktycznych i dowodach ich potwierdzających posiada wszak wnioskodawca i jedynie on może je udostępnić czy ujawnić. Pewnych okoliczności faktycznych, tj. np. podnoszona okoliczność zagrożenia egzystencji przy nie przyjęciu przez rodziców skarżącej wielokrotnych ofert pracy ze skierowania PUP, organ nie jest w stanie z urzędu ustalić we własnym zakresie. Powyższe nie pozwala postawić organowi zarzutu niewyjaśnienia wszelkich wątpliwości co sytuacji bytowej skarżącej, tym bardziej, że wszystkie okoliczności sprawy skarżąca mogła wyjaśnić z własnej inicjatywy, jak i w odpowiedzi na wezwania lub powiadomienia organów, a także złożyć do akt inne jeszcze dowody, potwierdzające sytuację majątkową. Okoliczności faktyczne sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej nie były zresztą nazbyt skomplikowane. Nie budzi wszak wątpliwości i nie jest też kwestionowane przez organ, że skarżąca jest osobą małoletnią i uczącą się, pozostającą na utrzymaniu rodziców, nie mających albo w ogóle (matka) dochodów, albo jedynie dochody z prac dorywczych (ojcieca), nie posiadającą poza prawem do ¼ wkładu mieszkaniowego własnych środków pieniężnych. Nie budzi też wątpliwości, że sporne zadłużenie skarżąca przejęła w ramach długów spadkowych po dziadku A. P., choć mogła tak jak jej ojciec i pozostali spadkobiercy w linii prostej złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Ocena tych okoliczności dokonana przez organ w kontekście przesłanek materialnych zastosowania umorzenia zaległości również jest prawidłowa. Została ona dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącą i uzyskanego w marę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Jest ona prawidłowa, logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącą okoliczności faktycznej. Nie można też zarzucić organowi braku obiektywizmu czy działanie jedynie w interesie potrzeb ZUS. Wręcz przeciwnie analiza uzasadnień decyzji obu instancji dowodzi, iż organ dokonał ważenia obu interesów: interesu ZUS, wyrażającego również potrzeby obecnych świadczeniobiorców świadczeń emerytalnych czy rentowych, oraz interesu skarżącej, wyrażającego się brakiem możliwości uregulowania zaległości i bieżącego zaspokojenia jej potrzeb bytowych. Ocenę tych okoliczności determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż przesądza ona sposób ich relatywizowania do okoliczności faktycznych danej sprawy. Stosownie do art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie zaś z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. w zw. z art. 28 ust. 3a usus, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości stwarza potencjalną możliwość umorzenia zaległości w razie zaistnienia wskazanej ustawowej przesłanki. Jest ona oparta na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "mogą być umorzone". Oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia. Na tle art. 28 ust. 2 usus Sąd Najwyższy podjął uchwałę z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, w której stwierdził m.in., że przepis ten jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 usus, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 usus wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 usus, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 usus pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Także Naczelny Sąd Administracyjny chociażby w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007r., II GSK 141/07, postawił tezę, iż decyzja, o której stanowi przywołany art. 28 ust. 1 usus ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Nie budzi więc wątpliwości, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje natomiast przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego organ do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne itp. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Tym bardziej Sąd administracyjny nie może nakazać organom ZUS umorzenia zaległości, jak i we własnym zakresie w zastępstwie ZUS umorzyć zaległości, gdyż wykraczałoby to poza wskazany na wstępie rozważań zakres kompetencji sądu. Sądy administracyjne są sądami kasacyjnymi, co oznacza, że mogą uchylić zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzą naruszenie prawa, uzasadniające wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, w przeciwnym razie oddalają skargę.

Zważywszy na tak ukształtowane przesłanki umorzenia spornych należności zasadnie organy oceniły przesłankę nieściągalności zaległości oraz sporną przesłankę zagrożenia egzystencji.

W zakresie pierwszej przesłanki organ podniósł, że w stosunku do skarżącej nie prowadzono postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania spornej należności a to oznacza, że nie została stwierdzona całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 usus. Nie bez znaczenia dla oceny tej przesłanki ma podnoszona przez organ okoliczność odziedziczenia przez skarżącą ¼ części wkładu mieszkaniowego w lokalu nr 20 położonym w Ł. przy ul. A 84. Udział ten jak zasadnie organ podniósł ma wymierną wartość. To że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji skarżącej przysługuje jedynie prawo do odpowiedniej części tego wkładu a prawo to nie zostało zmaterializowane poprzez przekształcenie dotychczasowego spółdzielczego prawa do lokalu w prawo do spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego nie jest równoznaczne z brakiem majątku skarżącej, do którego może być skierowana egzekucja. Wkład mieszkaniowy stanowi wszak aktywną część spadku i ewentualny przedmiot środka egzekucyjnego czy zabezpieczającego, choć jak wynika z okoliczności faktycznych egzekucja z niego może być trudna. Niemniej jednak istnieje taka potencjalna prawna możliwość. W przypadku zaś zmaterializowania wkładu mieszkaniowego skarżącej przysługuje prawo do ¼ wartości rynkowej lokalu mieszkalnego. Wobec tego, że wkład nie jest zbywalny bez znaczenia jest to, że zdenominowana jego wartość obecnie wynosi 3,35 zł. Odpowiada ona bowiem wartości całej masy spadkowej, która obecnie wynosi 112.800 zł. Ponadto decyzja o przekształceniu spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielcę własnościowe prawo do lokalu zależy wyłącznie od woli osób, którym przysługuje wkład mieszkaniowy w spornym lokalu, w tym skarżącej i pozostałych spadkobierców. Dla stwierdzenia całkowitej niewypłacalności nie jest więc istotny tak eksponowany przez skarżącą brak możliwości wskazanego przekształcenia z uwagi na fakt jej nieletniości i brak środków pieniężnych. Tego rodzaju okoliczność nie ma prawotwórczego charakteru dla oceny majątku, z którego możliwa jest egzekucja. Skoro jak wyżej wykazano wkład mieszkaniowy stanowi element oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, a więc majątku, do którego możliwe jest skierowanie egzekucji, to nie sposób podzielić wyrażonego w wyroku z dnia 9 lutego 2016r., III SA/Łd 1212/15, poglądu, wedle którego możliwość przekształcenia lokalu należy analizować w aspekcie spełnienia przesłanki ważnego interesu publicznego. Sąd w tym wyroku, czego nie podziela skład orzekający w tej sprawie, stwierdził wszak, że "za taki ważny interes (publiczny – dopisek Sądu) nie można uznać faktu odziedziczenia przez skarżącego w ½ prawa do wkładu mieszkaniowego spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego". Dalsze rozważania co do statusu i charakteru wkładu mieszkaniowego Sąd konkluduje brakiem możliwości skarżącego przekształcenia prawa do lokalu i braku – czego jednak Sąd nie uzasadnił prawnie - skierowania egzekucji do odziedziczonego przez skarżącego udziału we wkładzie mieszkaniowym. Tymczasem wbrew temu poglądowi wkład mieszkaniowy jest elementem majątku, który należy rozważać w kontekście przesłanki ściągalności należności. Wkład mieszkaniowy choć nie stanowi samodzielnego bytu, to jednak stanowi prawo majątkowe i powinien on być analizowany w aspekcie ewentualnej potencjalnej egzekucji z tego prawa majątkowego, co z kolei w dalszej dopiero kolejności mogłoby być rozważanie w aspekcie wpływu egzekucji z tego prawo na zagrożenie egzystencji skarżącej. Co istotne w podjętym poprzednio w tej sprawie wiążącym wyroku z dnia 20 stycznia 2015r., III SA/Łd 976/14, Sąd nie wiązał zalecanej wówczas okoliczności ustalenia wartości wkładu mieszkaniowego z przesłanką słusznego interesu skarżącej. Wręcz przeciwnie na ss. 17/18 uzasadnienia tegoż wyroku Sąd nakazał rozważyć ten interes w kontekście sytuacji rodziny małoletniej skarżącej, wskazując na takie okoliczności jak nieletniość skarżącej, pozostawanie na utrzymaniu rodziców, utrzymywanie rodziny przez ojca skarżącego uzyskującego dochód z dorywczych prac, po czym nakazał zbadanie przez organ tych okoliczności. Natomiast stan majątkowy skarżącej Sąd oceniał odrębnie, wskazując na ss. 18/19 uzasadnienia, że stan czynny spadku stanowi wkład mieszkaniowy, którego wartości organ nie ustalił prawidłowo. Będąc zatem związany wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015r. Sąd w obecnym składzie zobligowany był okoliczności dotyczące wkładu mieszkaniowego ocenić w kontekście przesłanki ściągalności należności, co uczynił, uznając za prawidłowe ustalenia organów co do tej przesłanki. Zwrócić też należy uwagę na to, że o zaistnieniu nieściągalności należności nie przesądza sam fakt nieosiągania przez małoletnią skarżącą dochodów, lecz fakt nieposiadania żadnego majątku, co w tej sprawie nie ma miejsca z uwagi na posiadany udział we wkładzie mieszkaniowym.

Za prawidłową Sąd uznał również ocenę organu przesłanki pozbawienia skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i jej słusznego interesu. Ocena tej przesłanki musi być dokonywana jak wyżej szczegółowo wskazano w aspekcie zbyt ciężkich skutków, jakie dla zobowiązanego i jego rodziny pociągnęłaby zapłata spornej należności. Nie jest zatem dopuszczalne rozważanie okoliczności sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego w oderwaniu od skutków, jakie może spowodować zapłata należności, czy to dobrowolnie czy to w drodze przymusu egzekucyjnego. Co istotne musi być ona rozważana indywidualnie w odniesieniu do danej sytuacji danego zobowiązanego, co oznacza, iż dokonana przez Sąd w wyroku z dnia 9 lutego 2016r., III SA/Łd 1212/15, ocena sytuacji majątkowej i osobistej innego spadkobiorcy, odpowiadającego ze skarżącą solidarnie za długi spadkowe, obejmujące nieuiszczone składki na ubezpieczenie społeczne, nie mają – pomijając już wskazaną okoliczność oceny w ramach przesłanki interesu społecznego - żadnego znaczenia dla oceny sytuacji skarżącej. Oceniając zatem przesłankę zagrożenia egzystencji skarżącej i jej rodziny potencjalną spłatą spornej należności wyłącznie co należy szczególnie podkreślić wedle obiektywnych kryteriów i zgodnie z zasadami sprawiedliwości społecznej – za prawidłową uznać należy ocenę organu w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego. W tym zakresie organ wskazał na s. 16 zaskarżonej decyzji, że "aktualna sytuacja finansowa rodziny małoletniej Z. P., spowodowana pozostawaniem przez Pana jako Jej tatę i mamę – Panią A. S. bez pracy oraz posiadaniem zobowiązań wobec innych wierzycieli jest trudna, tym samym stwierdzić należy, że w przypadku rodziny małoletniej Z. P. zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 20023r.". Następnie na s. 17 tegoż uzasadnienia organ stwierdził, że "zachodzi natomiast przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, formalnie dająca możliwość umorzenia należności składkowych. Jednakże podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia, obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest uwzględnienie stanu finansów ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że Zakład zobligowany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym". Powyższe oznacza, że organ a także obecnie Sąd dostrzega trudną sytuację majątkową rodziny skarżącej jednakże, nie oznacza to jeszcze, iż jest obowiązany uwzględnić wniosek o umorzenie zaległości, gdyż z uwagi na interes społeczny pomimo trudniej sytuacji zobowiązanego ma uprawnienie do odmowy umorzenia należności. To zaś oznacza, iż nie można zarzucić organowi wadliwej oceny możliwości płatniczych skarżącej. A skoro rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości pozostawione jest uznaniu organu, to organ ten nawet gdy zobowiązany spełnia przesłanki do umorzenia może odmówić umorzenia, ale wówczas jest obowiązany wykazać przyczyny takiej odmowy. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że organ w sposób wyczerpujący i zgodnie z zasadami logiki, racjonalności i doświadczenia życiowego wykazał przyczyny tej odmowy. W tym zakresie zgodzić się należy z organem, że "ewentualne wdrożenie przez uprawniony do tego organ postępowania egzekucyjnego, nie będzie wpływać na bieżące zaspokojenie potrzeb rodziny Zobowiązanej, ponieważ ewentualna egzekucja, z uwagi na nieosiąganie dochodów, może zostać skierowana tylko do składnika majątku, jakim jest odziedziczony udział we wkładzie mieszkaniowym. Efektywna egzekucja należności może być prowadzona tylko ze spadku, tj. z przysługującego małoletniej Z. P. roszczenia o wypłatę wchodzących do spadku kwot z wkładu związanego z spółdzielczym prawem do lokalu". Ponieważ skarżąca faktycznie nie dysponuje kwotą stanowiącą wkład mieszkaniowy, a jedynie przysługuje jej roszczenie o wypłatę jego równowartości lub roszczenie o przekształcenie spółdzielczego prawa do lokalu w spółdzielcze prawo w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, nie można zgodzić się ze skarżącą, że jej egzystencja wskutek skierowania egzekucji do tego wkładu i w ten sposób zaspokojenia roszczeń ZUS zostanie zagrożona. Takiej realnej obawy w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie ma. Co istotne skarżąca – choć nie podaje swojego miejsca zamieszkanie – z pewnością (bo potwierdza to jej ojciec) nie zamieszkuje w lokalu, co do którego posiada udział we wkładzie mieszkaniowym. Z tej racji nie ma więc zagrożenia, że wdrożenie egzekucji w odległej perspektywie pozbawi ją domu i uczyni ją bezdomną. Nie bez znaczenia jest tu i ta okoliczność, że do czasu wygaśnięcia prawa przedmiotem ewentualnego zajęcia będzie jedynie prawo majątkowe, nie zaś lokal mieszkalny. Wobec faktu nieosiągania przez skarżącą z oczywistych względów dochodów nie zachodzi również obawa skierowania egzekucji do tychże dochodów, co z kolei dopiero mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego rozważenia zagrożenia jej egzystencji wskutek zajęcia tych dochodów. W konsekwencji tego jak słusznie podnosi organ ewentualne dochodzenie należności z tytułu składek na drodze postępowania egzekucyjnego pozostanie bez wpływu na osiągane przez rodzinę skarżącej dochody i jej utrzymanie. Z tego powodu sytuacja skarżącej nie ulegnie najmniejszej zmianie. Okoliczność nieosiągania przez skarżącą dochodów nie jest też równoznaczne z zagrożeniem egzystencji dłużnika, z brakiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co ewentualnie uzasadniałoby umorzenie zaległości. Skoro bowiem skarżąca nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, to w istocie nie tylko nie ponosi kosztów własnego utrzymania, ale i nie zachodzi niebezpieczeństwo że wskutek potencjalnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego zostanie pozbawiona środków do życia. Brak środków w gotówce czy zbywalnego majątku uniemożliwia bowiem uszczuplenie środków pieniężnych, co z kolei pomniejszałoby pozostawione do dyspozycji skarżącej środki pieniężne na własne utrzymanie. Aby do tego doszło skarżąca musiałby osiągać jakkolwiek dochód. Tymczasem małoletnia skarżąca pozostaje na utrzymaniu rodziców, a w zasadzie ojca i to on obowiązany jest zapewnić jej godziwe warunki życia i zagwarantować jej egzystencję na poziomie zapewniającym funkcje życiowe. Dochody otrzymywane przez ojca skarżącej stanowią zaś jego majątek, nie podlegający jakiemukolwiek zajęciu egzekucyjnemu. Oznacza to, że ma ona zabezpieczone środki egzystencji, a więc nie zachodzi obawa zagrożenia tej egzystencji, na co zwrócił uwagę też organ. W tych okolicznościach nie jest więc zrozumiałe w jaki to sposób podjęcie obecnie przez organ egzekucji zaległości pociągnęłoby za sobą skutki w postaci niezaspokojenia potrzeb życiowych skarżącej.

Dokonując z kolei wyważenia interesu skarżącej i interesu społecznego zasadnie organ stwierdził, że nawet w przypadku stwierdzenia słusznego interesu strony przemawiającego za umorzeniem należności interes społeczny może uzasadniać odmowę uwzględnienia wniosku. W tym zakresie organ (choć jego rozważania są chaotyczne i znajdują się w różnych miejscach uzasadnienia decyzji), zwracając uwagę na brak wpływu egzekucji na sytuację majątkową skarżącej i jej trudną sytuację, wskazał w szczególności na s. 17 i n. uzasadnienia zaskarżonej decyzji na cele i potrzeby ZUS, obejmujące konieczność zapewnienia wpływu środków, którymi zarządza ZUS, wypłacając świadczenia dla uprawnionej, szerokiej grupy społecznej (np. zasiłki chorobowe, świadczenia emerytalno-rentowe, świadczenia opieki zdrowotnej – usługi medyczne). To oznacza zdaniem organu, że interes administrowanych funduszy winien być stawiany wyżej niż interes wnioskodawcy, zaś umorzenie zaległości oznacza definitywną rezygnację z należności. Z uwagi na charakter należności, jak i cele, na jakie są przeznaczane składki na ubezpieczenie społeczne oraz zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych umorzenie jest traktowane jako instytucja o wyjątkowym charakterze i wymaga wykazania przez wnioskodawcę istnienia przyczyn wyraźnie przemawiających za tak szczególnym potraktowaniem wnioskodawcy. Organ wskazał, że sytuacja skarżącej może nie mieć charakteru trwałego, rodzice skarżącej mogą podjąć zatrudnienie, skarżąca wystąpiła o najdalej idącą w skutkach ulgę, wobec braku dochodów jej sytuacja nie jest zagrożona, natomiast ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Rezygnacja z dochodzenia należności oznacza brak środków na realizację już wymagalnych świadczeń, ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz jedynie na zasadach ściśle określonych w przepisach. Wskazał nadto, że ma nałożony obowiązek dochodzenia należności, a na wniosek skarżącej podjęto w dniu 27 marca 20015r. decyzję o umorzeniu spornych należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r., jednakże jak wynika z akt sprawy skarżąca nie podjęła żadnych działań celem wykonania tej decyzji.

Powyższe nie wskazuje na naruszenie zasady swobody oceny okoliczności faktycznych, w tym ważenia interesów. Podnieść trzeba, że ze środków ZUS korzystają zasadniczo osoby starsze i schorowane, które przez wiele lat opłacały rzetelnie składki na ZUS, choć ich ówczesna sytuacja finansowa – uwzględniając powszechnie znany fakt, iż polskie społeczeństwo jest ubogie – była trudna; albo obecnie z uwagi na stan zdrowia nie są w stanie podjąć zatrudnienia i muszą skorzystać ze swoich uprawnień nabytych w konsekwencji uprzednio opłacanych składek i stan ten ma charakter trwały, nieodwracalny, np. z uwagi na stan zdrowia lub niepełnosprawność. Wpłaty z tytułu wymagalnych składek odgrywa więc istotną rolę w tym, aby ZUS miał środki na wypłatę świadczeń osobom, które zaprzestały już z uwagi na wiek działalność zawodową i uzyskały uprawnienia do świadczeń z ZUS. Brak wpływów ze składek do ZUS będzie oznaczał brak środków na wypłatę świadczeń uprawnionym osobom. Zwolnienie obecnie skarżącej z obowiązku uiszczenia zaległych składek godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej. Powszechnie są znane trudności finansowe i możliwości bieżącej realizacji świadczeń przez ZUS z uwagi na fakt starzenia się polskiego społeczeństwa i rosnący niż demograficzny malejące z roku na rok wpływy środków do funduszy i rosnącą wypłaty na świadczenia emerytalno-rentowe oraz opieki zdrowotnej. Władze państwa podejmują liczne łącznie z drastycznymi działania celem zabezpieczenia środków na te świadczenia, nawet jako wyjątek od zasady uzasadnionych oczekiwań (np. OFE). W przypadku skarżącej nie ma mowy o naruszeniu zasady uzasadnionych oczekiwań. Bowiem odziedziczone przez skarżącą długi spadkowe są efektem nie opłacenia w terminie należnych składek na ubezpieczenie społeczne przez spadkodawcę. Na spadkodawcy ciążył – jak na innych podmiotach podejmujących działalność zarobkową – obowiązek uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne. Zapłata składek jest przy tym nie tylko obowiązkiem, ale i zasadą. Umorzenie skarżącej w chwili obecnej należności z uwagi tylko na aktualny brak dochodów skarżącej byłoby niezgodne z zasadą równości wobec prawa i zasadą sprawiedliwości społecznej w sytuacji gdy inni odpowiadają za analogiczny obowiązek.

Choć organ to pominął, to jednakże nie bez znaczenia ma i to, w jaki sposób skarżąca uzasadnia zaistnienie jej słusznego interesu przemawiającego za umorzeniem zaległości. Interes ten skarżąca motywuje w istocie swoim rozgoryczeniem, będącym konsekwencją odziedziczenia długu spadkowego w sytuacji gdy wkład mieszkaniowy posiada wartość 3,35 zł. Jak bowiem skarżąca podnosi w skardze odmowa umorzenia należności, stanowiącej odziedziczone przez nią zobowiązanie po dziadku, zuboży ją gdy podejmie w przyszłości jakąkolwiek pracę zarobkową, gdyż komornik przystąpi do jej egzekucji; wartość wkładu z uwagi na rosnące zadłużenie będzie ulegała zmniejszeniu; pogrąży ją w jeszcze większych długach za sprawą narastających odsetek; skarżąca w żaden sposób nie przyczyniła się do powstania zadłużenia, w chwili śmierci dziadka nawet się jeszcze nie urodziła. Skarżąca nie rozumie dlaczego miałaby wchodzić w życie z bagażem długu w sytuacji gdy nie odziedziczyła fizycznie na dzień dzisiejszy żadnego majątku. Ponadto skarżąca podnosi, że główny najemca lokalu (jej babcia) nie po to zrzekła się spadku aby teraz kogoś spłacać z mieszkania, które jest własnością spółdzielni. Z powyższego wynika jednoznacznie, że skarżąca swojego słusznego interesu w umorzeniu należności upatruje w tym, że odziedziczony przez nią wkład mieszkaniowy w żaden sposób jej nie wzbogacił, a wskutek dziedziczenia długów dziadka wchodzi w życie z zadłużeniem, do powstania którego się nie przyczyniła w żaden sposób. Tak uzasadniany przez skarżącą interes w żaden sposób nie nawiązuje do okoliczności zagrożenia jej egzystencji. Podawane przez skarżącą okoliczności nie mają prawotwórczego znaczenia w sprawie. Wyrażają one jedynie subiektywnie odczuwane poczucie krzywdy w związku z odziedziczeniem w spadku długów, nie zauważając jednakże, że w skład czynnego spadku wchodzi mające wymierną wartość prawo majątkowe w postaci wkładu mieszkaniowego. To że nie zostało ono jeszcze zmaterializowane nie oznacza, że nie ma ono wpływu na wartość majątku skarżącej i masy spadkowej. Nie jest też sprawą organów ZUS to, dlaczego przedstawiciel ustawowy skarżącej nie złożył w jej imieniu w odpowiednim czasie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Zarzucając zaś organowi odnoszenie się do jej przyszłej i potencjalnej sytuacji w związku z możliwością przekształcenia prawa do lokalu jednocześnie sama odwołuje się do swojej przyszłej sytuacji w związku z odmową umorzenia należności. Podnieść jednak trzeba, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają subiektywne odczucia w związku z powstałym zadłużeniem, a jedynie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Podnoszone przez skarżącą okoliczności przejęcia odpowiedzialności za powstałą zaległość nie dość, że nie mieszczą się w przesłankach umorzenia zaległości, to jeszcze nie wskazują na istnienie słusznego interesu uzasadniającego danie mu pierwszeństwa przed interesem społecznym wyrażającym potrzeby świadczeniobiorców świadczeń z funduszy ZUS-u, a więc ogółu społeczeństwa, w tym skarżącej, korzystającej zapewne z publicznych świadczeń opieki zdrowotnej. Co już wskazano aktualny interes skarżącej nie jest w najmniejszym stopniu zagrożony z uwagi na brak dochodów i charakter wkładu mieszkaniowego. Na przyjęcie słusznego interesu strony nie pozwala też postawa rodziców skarżącej, którzy pomimo obiektywnej możliwości nie podejmują stałego zatrudnienia, tym bardziej, że ojciec skarżącej – będąc zarejestrowanym w PUP jako osoba bezrobotna z czym wiąże się gotowość do podjęcia zatrudnienia – jednocześnie dorywczo pracuje. Fakt zarejestrowania w PUP, proponowanie ofert pracy, podejmowanie prac dorywczych przez ojca skarżącej dowodzi, iż rodzice skarżącej są zdolni do podjęcia zatrudnienia. Rodzice skarżącej są młodymi, zdrowymi osobami w wielu aktywności zawodowej, którzy pomimo otrzymywania wielokrotnych ofert pracy żadnej z nich nie przyjęli podejmując stałe zatrudnienie. Nie sposób też przyjąć, że słuszny interes skarżącej przemawia za umorzeniem należności skoro wybiórczo przedstawia ona swoją sytuację materialną w dodatku nie przedstawiając na poparcie swoich twierdzeń żadnych dowodów. Choć pozostaje to bez znaczenia dla przesłanki umorzenia zaległości, nie sposób nie dostrzec tego, że rodzina skarżącej nie korzysta z pomocy społecznej, choć utrzymuje się ona jak twierdzi jej ojciec jedynie z jego dochodu w wysokości 700 zł z prac dorywczych. Dochód tej wysokości bez wątpienia nie pozwala zgodnie z wiedzą o żywieniu człowieka na zapewnienie funkcji życiowych rodziny skarżącej. Pomijając dobrowolnie płacone przez ojca skarżącego alimenty na drugą córkę w wysokości 50 zł/m musiałoby to oznaczać, że średni dochód na członka rodziny skarżącej wynosi 216 zł, a więc znacznie poniżej minimum socjalnego, gwarantującego przeżycie człowieka, a wynoszącego wedle PPiPS we wrześniu 2015r., tj. przed wydaniem zaskarżonej decyzji, dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego z jednym małoletnim dzieckiem - 880,46 zł/os. To wskazuje na brak spójności i logiki w argumentacji skarżącej, co w powiązaniu z wybiórczym przedstawieniem sytuacji materialnej sprzeciwia się danie priorytetu słusznemu interesowi skarżącej.

Mające zastosowanie w sprawie przepisy nie wymieniają jako przesłanki materialnoprawnej umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne okoliczności przedawnienia należności i z tego względu nie można postawić organowi skutecznie zarzutu braku rozważań w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odmiennie wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 lutego 2016r., III SA/Łd 1212/15, w sprawie innego solidarnego spadkobiercy A. P.). W praktyce orzeczniczej okoliczność ta nie jest też przedmiotem oceny w sprawie umorzenia należności, a to z tego względu, że jej zaistnienie stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości na podstawie art. 61a k.p.a., a więc wyklucza wszczęcie tego postępowania celem merytorycznego rozważenia przesłanek umorzenia zaległości. Niezależnie od tego podnieść jednakże trzeba, że z akt administracyjnych nie wynika, by sporna należność uległa przedawnieniu, tym bardziej, że organ jako wierzyciel tej należności podjął działania celem dochodzenia tej należności, doręczając upomnienie celem wezwania do dobrowolnego uregulowania należności, zaś w związku z toczonym się już w tej sprawie postępowaniem sądowym ma zastosowanie instytucja zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W aktach znajduje się informacja o stanie należności, z której wynikają poniesione przez wierzyciela koszty egzekucyjne. To że w stosunku do majątku skarżącej nie skierowano egzekucji nie oznacza, że należność uległa przedawnieniu. Okoliczność ta nie jest też sporna między stronami i nie była podnoszona przez skarżącą. Sąd uwzględnia też powziętą z urzędu, a wskazaną na s. 11 uzasadnienia wyroku WSA w Łodzi z dnia 9 lutego 2016r., III SA/Łd 1212/15, okoliczność, że "dotychczas naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził wobec skarżącego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję". Potwierdza to więc fakt podejmowania przez organ egzekucji spornej należności, co zaś pośrednio dowodzi, iż nie doszło do jej przedawnienia. W przeciwnym razie nie byłoby również podstaw do podjęcia decyzji z dnia [...] warunkowo umarzającej sporną zaległość. Nie bez znaczenia jest i ta okoliczność, że ewentualne przedawnienie należności nie miałoby istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż skarżąca w obecnie przedstawianej sytuacji nie uzyskałaby pozytywnej decyzji, a to oznacza, iż okoliczność ta nie miałaby wpływu na wynik sprawy umorzenia zaległości. Co istotne okoliczność przedawnienia zaległości stanowi podstawę zarzutu egzekucyjnego, które skarżąca będzie mogła podnieść w razie skierowania do niej egzekucji spornej należności. Z tych względów Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela stanowiska wyroku z dnia 9 lutego 2016r., III SA/Łd 1212/15, w zakresie stawianego organowi zarzutu braku oceny okoliczności przedawnienia spornej należności. W związku z tym wyrokiem dodać też wypada, że orzeczenia sądu administracyjnego z uwagi na orzekanie w składach trzyosobowych zapadają większością głosów członków składu, jeśli nie ma jednomyślności. Decyzje w sprawach umorzenia zaległości nie mają też powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że zmiana sytuacji wnioskodawcy, jak i przedłożenie dowodów jego trudnej sytuacji stwarza możliwość ponownej jej oceny przez organ i wydania decyzji.

Mając na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.

d.j