Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 484/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1468
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 października 2014 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań  związanych z ustanowieniem dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw w  związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej.
article: art. 5 ust.1
journal: Dz.U. 2014 nr 284 poz 22
law: Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1031/2014 z dnia 29 września 2014 r. ustanawiające dalsze tymczasowe nadzwyczajne środki  wsparcia producentów niektórych owoców i warzyw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi W. S.-[...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie pomocy finansowej ze środków unijnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej W. S.-[...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania Sądu jest skarga W. S. – [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia wsparcia w ramach mechanizmu wycofania

z rynku owoców (jabłek) na bezpłatną dystrybucję w związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej.

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2020 r,, nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2018 r., poz. 2096 ze zm. dalej jako kpa) w związku z § 4 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 października 2014 r. w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadań związanych z ustanawianiem dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw w związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej ( DZ.U z 2014 roku, poz. 1468, ze zm. dalej jako rozporządzenie RM), po rozpatrzeniu odwołania z 24 października 2019 r. wniesionego przez W. S. – [...] (dalej: strona, skarżąca, producent), od decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] października 2019 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w W. nr [...] z [...] sierpnia 2016 r.

w sprawie udzielenia wsparcia – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 2 listopada 2015 r. do Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w W. wpłynęło powiadomienie o zamiarze wycofania z rynku jabłek

w ramach mechanizmu ,, Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw DOW III ‘’ złożone stronę. Strona wskazała, że do 30 czerwca 2016 r. zamierza przeprowadzić działania wycofania z rynku z przeznaczeniem na bezpłatną dystrybucję 500 ton jabłek uzyskanych z powierzchni 17,87 ha. Ponadto zaznaczyła, że formularz jest składany przez producenta owoców i warzyw niebędącego członkiem organizacji producentów owoców i warzyw oraz oświadczyła, że zna warunki uczestnictwa

i zobowiązuje się do ich przestrzegania.

Następnie w dniu 12 maja 2016 r. do Dyrektora OT ARR wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie wsparcia [...] za przeprowadzenie przez stronę operacji wycofania z rynku jabłek w ramach mechanizmu ,, dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw", z zaznaczeniem, iż wniosek jest składany przez producenta niebędącego członkiem organizacji producentów owoców i warzyw oraz, że zna ona warunki uczestnictwa w tym programie.

Z akt administracyjnych, że sporządzono raport z kontroli przeprowadzonej

w dniu 11 lipca 2016 r. potwierdzający przeprowadzenie operacji wycofania 8 partii jabłek w ramach mechanizmu DOW III.

W dniu 26 sierpnia 2016 r. Dyrektor OT ARR decyzją nr [...] udzielił stronie częściowego wsparcia w kwocie 65 552,71 EUR, która została przeliczona na kwotę 290 804,92 zł za przeprowadzenie operacji wycofania 154,455 ton jabłek z rynku. Płatność zrealizowano w dniu 13 września 2016 roku.

Jednocześnie w aktach znajduje się decyzja Dyrektora OT ARR nr [...] z [...] września 2016 r., potwierdzająca przyznanie pomocy [...] sp. z o.o. w wysokości 2 126 022,28 EUR tj. 9 431 460,07 zł za wycofanie z rynku jabłek i gruszek.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Prezes Agencji Rynku Rolnego wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych środków w ramach mechanizmu ,,Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw" wobec producenta W. S. – [...].

Po przeprowadzeniu postepowania Prezes ARiMR decyzję z [...] października 2019 r. nr [...], stwierdził nieważność decyzji nr [...] z [...] sierpnia 2016 r. wydanej przez Dyrektora OT ARR w sprawie udzielenia wsparcia.

Uzasadniając decyzję, organ podnosił, iż producent (W. S. – [...] nie była uprawniona do otrzymania wsparcia przyznawanego na podstawie § 4 ust.1 rozporządzenia RM oraz art. 5 ust.1 rozporządzenia delegowanego Komisji(UE) nr 1031/2014 z dnia 29 września 2014 r. ustanawiającego dalsze tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw( Dz.Urz. UE L 284 , z 30.09.2014, str. 22 ze zm. dalej jako rozporządzenie nr 1031/3024).

Zdaniem Prezesa ARiMR producent który w dniu składania powiadomienia oraz w dniu składania wniosku o przyznanie wsparcia był członkiem i współudziałowcem uznanej organizacji producenckiej owoców i warzyw, nie miał prawa do otrzymania wsparcia na podstawie obowiązujących przepisów.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji skarżąca wniosła odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 40 § 2 kpa polegające na niedoręczeniu postanowienia o wszczęciu postępowania, jak również decyzji organu pierwszej instancji ustanowionemu pełnomocnikowi;

- art. 110 §1 w związku z art. 126 i art. 155 kpa polegające na wszczęciu postępowania w trybie stwierdzenia nieważności w sytuacji gdy wszczęto postępowanie w trybie art. 155 kpa co skutkuje niemożnością równoległego prowadzenia w trybach nadzwyczajnych;

- art. 158 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 kpa polegające na wydaniu decyzji

w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2015 roku w sprawie udzielenia wsparcia, w sytuacji gdy brak jest ku temu przesłanek, a w szczególności nie zaistniała przesłanka rażącego naruszenia prawa.

W piśmie z 5 marca 2020 r. skarżąca doprecyzowała zarzuty oraz uzupełniła wnioski dowodowe, składając jednocześnie pełnomocnictwo dla adwokatów M. P. i J. Ł.

Skarżąca wnosiła o uzupełnienie dowodów w sprawie o:

- numery działek zgłoszone we wniosku o wsparcie za przeprowadzenie działania wycofania z rynku jabłek realizowanego w ramach programów operacyjnych przez [...] sp. z oo dla której organ wydał decyzję nr [...] – na okoliczność sprawdzenia czy numery działek zgłaszanych przez stronę były wymienione we wniosku grupy, której pozostawała członkiem;

- listy wspólników [...] sp. z o. o. aktualne na dzień 2 listopada 2015 roku, 12 maja 2016 roku i 30 sierpnia 2016 roku, tj. w datach złożenia powiadomienia

i wniosku o płatność oraz otrzymania decyzji o przyznaniu wsparcia – na okoliczność czy skarżąca była członkiem organizacji producentów owoców i warzyw.

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2020 r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając decyzję, Minister w pierwszej kolejności wyjaśnił treść przepisów krajowych i unijnych mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Podzielił ustalenia organu I instancji co do okoliczności, że producent nie spełniał warunków udziału i uzyskania wsparcia w przedmiotowym mechanizmie, ponieważ nie był podmiotem, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r. W jego ocenie producent byłby uprawniony do wsparcia w ramach przedmiotowego mechanizmu gdyby nie był członkiem żadnej organizacji producentów owoców i warzyw albo był członkiem takiej organizacji, ale nierealizującej programu operacyjnego. Producent, który był członkiem organizacji producentów realizującej program operacyjny nie był uprawniony do otrzymania wsparcia.

Organ odwoławczy ustalił, że strona na każdym etapie przeprowadzania operacji wycofania jabłek z rynku w ramach mechanizmu "Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw" pozostawała członkiem organizacji [...] Sp. z o.o., biorącej udział w realizacji tego samego programu. Dyrektor OT ARR, nie weryfikując tej okoliczności, rażąco naruszył § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 2014 r., bowiem strona nie była podmiotem uprawnionym do otrzymania wsparcia w ramach opisanego mechanizmu w związku z członkostwem w ww. organizacji. Przepis § 4 ust. 1 pkt 2 wyżej wskazanego rozporządzenia może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu

i nie wymaga stosowania wykładni prawa. Również analiza ewentualnych naruszeń

w sferze gospodarczej pozwala stwierdzić, że decyzja ostateczna z 2016 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ pomoc finansowa trafiła do podmiotu nieuprawnionego, który tego wsparcia nie powinien otrzymać.

Minister zwrócił również uwagę na okoliczność, że środki wypłacane w ramach przedmiotowego mechanizmu nadzwyczajnego wsparcia są środkami budżetowymi

(z budżetu unijnego) i jako takie podlegają szczególnej ochronie, a więc muszą być wydatkowane w sposób celowy. Trudno w tej sytuacji uznać skutki, jakie wywołuje decyzja ostateczna z 2016 r. tj. wypłatę wsparcia finansowego ze środków budżetowych podmiotowi nieuprawnionemu, za możliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Odnosząc się do drugiej przesłanki nieważności wskazanej przez organ

I instancji, tj. rażącego naruszenia art. 9 ust. 4 rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014, organ odwoławczy wskazał, że przy prawidłowym zastosowaniu przez Dyrektora OT ARR przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 2014 r. nie mogłoby być mowy o równoczesnym skorzystaniu z mechanizmu dalszego tymczasowego wsparcia przez organizację producentów oraz jej członka. Ryzyko wystąpienia podwójnego finansowania było zatem jedynie konsekwencją błędnego zastosowania przepisu § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia.

Niezależnie od powyższych ustaleń, organ odwoławczy zbadał również pozostałe przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wynikające z art. 156 § 1 kpa i w jego ocenie, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie zachodzą inne naruszenia prawa objęte tym przepisem, jak również przepisem art. 156 § 2 kpa Zdaniem Ministra

w sprawie nie wystąpiły także negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż od dnia doręczenia stronie decyzji ostatecznej z 2016 r. nie upłynęło 10 lat. Nie zachodzi też sytuacja nieodwracalności skutków prawnych decyzji.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 158 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 kpa to zdaniem organu nie można organ można zgodzić się ze skarżącym, iż podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji była zmiana interpretacji przepisów w następstwie audytu. Jak wskazano, wyżej przepisy § 4 ust.1 pkt rozporządzenia RM nie wymagają interpretacji i wyraźnie wskazuje jakie podmioty były uprawnione do otrzymania wsparcia. Skarżąca jako członek organizacji producentów owoców i warzyw realizującej program operacyjny nie była uprawniony do otrzymania wsparcia.

Odnosząc się do wniosków dowodowych strony, zgłoszonych w piśmie z 2 marca 2020 r. o uzupełnienie materiału dowodowego, organ odwoławczy wyjaśnił, że wniosek strony jest niezasadny, jako że dotyczy okoliczności, które zostały już wyczerpująco wyjaśnione przez organ na podstawie zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji. Minister zwrócił uwagę, że nie ma znaczenia dla sprawy czy organizacja [...] Sp. z o.o., uczestniczyła w ww. mechanizmie i czy w ramach tego mechanizmu skorzystała ze wsparcia. Istotne jest że realizowała program operacyjny w danym okresie. Okoliczność realizacji przez organizację producentów programu operacyjnego w 2016 r. została wykazana decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] z [...] grudnia 2015 r., zatwierdzającą realizację przez [...] Sp. z o.o. programu operacyjnego na lata 2016 – 2018. Zatem w ocenie Ministra nie ma znaczenia czy działki zgłoszone we wniosku strony o wsparcie były, czy też nie były wymienione w analogicznym wniosku złożonym przez organizacje producentów.

Ponadto organ odwoławczy uznał za zbędne dopuszczanie kolejnych wniosków dowodowych, w tym z listy wspólników spółki i kopii rezygnacji przez stronę

z członkostwa w organizacji producentów.

W ocenie Ministra z akt sprawy jednoznacznie i bez wątpliwości wynika, że

w momencie realizacji wycofania jabłek z rynku i ubiegania się o wsparcie w ramach mechanizmu embargo, strona byłą członkiem organizacji producentów [...] Sp.

z o.o., która realizowała program operacyjny.

Organ II instancji odniósł się ponadto do kwestii rezygnacji z członkostwa

w organizacji producentów i warzyw, wskazując regulacje prawne i jednocześnie stwierdzając, że osoba, która przestała być członkiem organizacji w dniu 11 lipca 2018 r., nie mogła nie być jej członkiem w I połowie 2016 r., tj. w czasie realizacji przez stronę mechanizmu embargo.

Nadto organ zauważył, iż Dyrektor OT ARR na dzień wydawania decyzji

o przyznaniu stronie wsparcia miał całościowy nadzór nad organizacjami producenckimi na mocy ustawy, w tym obsługiwał programy operacyjne, o których mowa w art. 33 rozporządzenia nr 1308/2013. Organ ten miał z urzędu wiedzę, że skarżąca od dnia 20 grudnia 2008 r. jest członkiem organizacji [...] sp. z o. o. Nieuwzględnienie tej okoliczności przez organ świadczy o rażącym naruszeniu prawa tj. § 4 ust.1 pkt 2 rozporządzenia.

W skardze skierowanej do Sądu W. S. – [...] (skarżąca) zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że decyzja Dyrektora OT ARR [...] sierpnia 2016 r., nr [...] dotknięta była wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia § 4 rozporządzenia RM pomimo, że:

- przepisy budziły wątpliwości interpretacyjne już przed organem wydającym kontrolowaną decyzję, co do tego jakim podmiotom należy się wsparcie;

- w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do uznania, że istnienie

w obrocie prawnym kontrolowanej decyzji jest nie do pogodzenia z punktu widzenia zasad praworządności, ponieważ tylko forma wycofania była niezgodna z w/w przepisem, a skutki pozostały niezmienne;

- rażące naruszenie prawa nie istnieje w samej treści kontrolowanej decyzji,

a jest wynikiem nowych ustaleń faktycznych, że skarżąca była członkiem organizacji producentów [...] sp. z o. o., co może stanowić podstawę wznowieniową,

a nie nieważnościową.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazywała, że przedstawiona przez organy sytuacja prawna i faktyczna przerzuca całą odpowiedzialność za otrzymane rzekomo sprzecznie z prawem wsparcie na skarżącą. Odniosła się do przekazania informacji sadownikom, iż każdy producent indywidualny, tak organizacje producenckie mogą składać powiadomienia celem wycofania produktów z rynku. Na ten fakt mogły mieć wpływ niejasne przepisy rozporządzenia nr 1031/2014.

Zdaniem skarżącej polski ustawodawca w rozporządzeniu RM działał ponad upoważnienie ustawowe ponieważ art. 12a ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych ( DZ.U z 2012 roku, poz. 633 ze zm.) zezwalał jedynie na określenie kompetencji Agencji Rynku Rolnego, a nie określenie zasad przyznawania wsparcia, które zostało uregulowane w prawodawstwie unijnym.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych rażące naruszenie prawa nie polega tylko oczywistości naruszenia przepisu, ale przypisaniu takiej wady, która jest nie do pogodzenia ze społeczno- gospodarczymi skutkami utrzymania wadliwej decyzji w mocy.

W ocenie skarżącej organy orzekające w postępowaniu nieważnościowym dokonały ewentualnego błędu wyboru weryfikacji kontrolowanej decyzji o przyznaniu wsparcia. Dopiero po zgromadzeniu dodatkowych dowodów w postaci listy członków organizacji [...] sp. z o. o. w ramach trybu nieważnościowego została wydana zaskarżona decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji kontrolowanej. Na tej podstawie dokonał nowych ustaleń faktycznych, a zatem przeprowadził postępowanie wznowieniowe, a nie nieważnościowe.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując dotychczas zaprezentowane stanowisko.

Wyrokiem z 10 grudnia 2020 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 499/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. S. – [...], podzielając stanowisko Ministra zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 listopada 2021 r. w sprawie sygn. akt I GSK 684/21 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd ten za usprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowany w punkcie I.1 petitum skargi kasacyjnej. Jak wyjaśnił, z akt sprawy wynika, że po poinformowaniu skarżącej o wniosku organu o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym oraz o znaczeniu braku żądania przez drugą stronę przeprowadzenia rozprawy, pełnomocnik skarżącej

w piśmie z dnia 8 października 2020 r., nawiązując do doręczonego pisma Sądu, wnosił o rozpoznanie skargi na rozprawie. Następnie zarządzeniem z dnia 19 listopada 2020 r. wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych sprawę skierowano na posiedzenie niejawne, wyznaczając termin posiedzenia na 10 grudnia 2020 r. Odpis tego zarządzenia nie został doręczony stronom, jak również nie poinformowano stron o wydaniu takiego zarządzenia. Usprawiedliwiony jest zarzut skargi kasacyjnej, że w ten sposób doszło do naruszenia przepisów art. 167 p.p.s.a. w związku z art. 163 § 2 p.p.s.a. Doręczenie stronom zarządzenia, którego konsekwencją było zaniechanie przeprowadzenia rozprawy, mimo wyraźnego wniosku pełnomocnika skarżącej, było obowiązkowe.

Jednocześnie stwierdził, że jego w ocenie nie ma wątpliwości, że kwestia członkostwa skarżącej w organizacji producentów w czasie istotnym dla wydania decyzji z [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie udzielenie wsparcia jest zagadnieniem kluczowym dla oceny czy wydanie wymienionej decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego.

Uwzględnienie skargi przez sąd następuje jedynie w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu.

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia wystąpiły co skutkowało uwzględnieniem skargi.

Przypomnieć należy, że sąd kontroluje decyzję Ministra z [...] maja 2020 r., wydaną w postępowaniu nadzwyczajnym w trybie stwierdzenia nieważności. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest szczególnym sposobem weryfikacji decyzji, czyniącym wyjątek od zasady trwałości decyzji. Jego celem nie jest ponowne, merytoryczne rozpoznanie sprawy, a wyłącznie ustalenie, czy decyzja jest dotknięta wadami kwalifikowanymi wymienionymi w art. 156 § 1 kpa. W postępowaniu

o stwierdzenie nieważności decyzji nie prowadzi się postępowania dowodowego i nie ustala ponownie stanu faktycznego. Organ opiera się na materiale dowodowym, którym dysponował organ wydając decyzję w postępowaniu zwyczajnym (por. wyrok NSA z 19 maja 2017 r., II OSK 2405/15, publ. CBOSA). Nadto prowadzone w trybie nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy jakie ma miejsce w przypadku postępowania zwykłego, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem.

Dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa organ orzekający

w tym zakresie bada stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji, działa więc jako organ kasacyjny i w oparciu o materiał dowodowy, który posłużył do wydania badanego orzeczenia. Charakter postępowania uniemożliwia bowiem gromadzenie nowych dowodów i czynienie nowych ustaleń faktycznych w sprawie.

Z treści art. 156 § 1 kpa wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6)

w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Nie każde jednak naruszenie prawa zasługuje na to, aby zakwalifikować je jako "rażące". Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia,

a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyroki NSA: z 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09, z 2 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 2226/10, z 17 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2832/12, z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 453/16, wszystkie publ. cbosa).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana w trybie nadzoru decyzja ostateczna z 2016 r. zdaniem Ministra jest dotknięta wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 kpa, tj. zarzucaną wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji, będąca nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnych, stanowi wyjątek od trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 kpa, a służącej ochronie takich wartości jak: ochrona porządku prawnego, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Z tego powodu tryb ten może być zastosowany tylko w przypadku bezspornego ustalenia wystąpienia kwalifikowanych wad decyzji, określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa, które to przesłanki – z racji ich wyczerpującego wyliczenia – nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Poza tym do wzruszenia trwałości decyzji ostatecznej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie wystarcza stwierdzenie jakiegokolwiek naruszenia prawa, lecz musi to być rażące uchybienie normie prawnej (oczywiste i wyraźne "na pierwszy rzut oka").

Wracając do rozpoznawanej sprawy, po dokonaniu analizy dokumentów będących podstawą wydania decyzji ostatecznej z 2016 r. oraz przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie jej podjęcia, wyjaśnić należy, iż w postępowaniu dotyczącym wniosku strony o przyznanie wsparcia zastosowanie znalazły przepisy rozporządzenia RM z 2014 r. oraz rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014 -

w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji ostatecznej z 2016 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014 w niniejszym rozporządzeniu ustanowiono przepisy dotyczące tymczasowych nadzwyczajnych unijnych środków wsparcia, które mają być przyznane organizacjom producentów

w sektorze owoców i warzyw, uznanym zgodnie z art. 154 rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, oraz producentom, którzy nie są członkami takich organizacji. Te tymczasowe nadzwyczajne unijne środki wsparcia obejmują operacje wycofania

z rynku, niezbierania plonów i zielonych zbiorów.

Stosownie do § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 2014 r. wsparcie przysługuje:

1) organizacji producentów owoców i warzyw, uznanej na podstawie odrębnych przepisów i realizującej program operacyjny, o którym mowa w art. 33 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. UE L 347, z 20.12.2013, str. 671 ze zm., dalej: rozporządzenie nr 1308/2013);

2) producentowi owoców i warzyw niebędącemu członkiem organizacji producentów, o której mowa w pkt 1, będącemu producentem rolnym w rozumieniu ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, który:

a) posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni co najmniej 1 ha, w którym prowadzi uprawę owoców lub warzyw w gruncie, a powierzchnia działki rolnej

w rozumieniu ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, na której prowadzi dana uprawę, wynosi co najmniej 0,1 ha, lub

b) prowadzi uprawę owoców lub warzyw w ramach działu specjalnego produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Nie ulega wątpliwości, że tak sformułowany przepis jasno wskazuje, że producentowi indywidualnemu wsparcie w ramach przedmiotowego mechanizmu przysługuje pod warunkiem, że nie jest on członkiem organizacji producentów owoców

i warzyw, która realizuje program operacyjny. O tym wyraźnie mówi również art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014 r., z którego wynika, że pomoc finansową Unii przyznaje się producentom owoców i warzyw, którzy nie są członkami organizacji producentów, na operacje wycofania z rynku w celu bezpłatnej dystrybucji (...).

Producent indywidualny niebędący członkiem organizacji producentów owoców

i warzyw realizującej program operacyjny, który zamierza ubiegać się o wsparcie

w ramach omawianego mechanizmu, powinien stosownie do § 4 ust. 3 rozporządzenia RM z 2014 r. złożyć do dyrektora oddziału terenowego Agencji powiadomienie

o zamiarze przeprowadzenia operacji wycofania z rynku kwalifikującej się do wsparcia. Ponadto, zgodnie z § 7 ust. 1 ww. rozporządzenia wparcie udzielane jest na wniosek podmiotu, o którym mowa w § 4 ust. 1, co oznacza, że może być on składany wyłącznie przez organizację producentów owoców i warzyw realizującą program operacyjny albo przez indywidualnego producenta owoców i warzyw, który nie należy do takiej organizacji.

W okolicznościach niniejszej sprawy kluczowe jest ustalenie, czy skarżąca spełniała warunki udziału i uzyskania wsparcia w przedmiotowym mechanizmie, czy była członkiem uznanej grupy producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o.o., która w latach 2016-2018 realizowała również ten program.

Skarżąca w dacie składania powiadomienia (2 listopada 2015 r.), wycofania jabłek na bezpłatną dystrybucję (11 marca - 28 kwietnia 2016 r.) oraz składania wniosku (12 maja 2016 r.) twierdziła że była podmiotem, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r. oraz w art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014. Przepisy te pod względem podmiotowym wskazują więc wyraźnie 2 grupy producentów, które mogą występować w przedmiotowym mechanizmie wsparcia.

Co istotne skarżąca, składając wniosek o przyznanie wsparcia oświadczyła, że zna warunki uczestnictwa w tym programie i zobowiązuje się do ich przestrzegania (strona 2 wniosku, punkt 1 oświadczenia). Niewątpliwie, podpisując takie oświadczenie, miała świadomość obowiązujących ją przepisów krajowych i unijnych, regulujących udział w przedmiotowym mechanizmie.

W tym miejscu warto zauważyć, że organizacje producentów są podmiotami, których celem jest wzmacnianie pozycji plantatorów na rynku. Są one wręcz zobowiązane do zagospodarowania całości produkcji dostarczonej przez swoich członków. Z treści § 4 ust. 2 rozporządzenia RM z 2014 r. wynika ponadto, że

w przypadku organizacji producentów owoców i warzyw realizującej program operacyjny limit dotyczący m.in. ilości produktów objętych planowaną operacją wynosi 20.000 ton, kiedy w przypadku indywidualnego producenta wynosi 500 ton.

W ocenie Sądu literalne brzmienie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r. (wzmocnione brzmieniem art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia delegowanego nr 1031/2014) jest jasne i oczywiste, nie wymaga wykładni.

Z porównania jego treści oraz stanowiska Ministra zawartego w zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że producent, który był członkiem [...] nie powinien być adresatem decyzji ostatecznej z 2016 r. Decyzja ta w takiej sytuacji została skierowana do podmiotu nieuprawnionego, co stanowi rażące naruszenie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r., skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji ostatecznej z 2016 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Kluczowe jest więc czy skarżąca była członkiem uznanej grupy producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o.o., która w latach 2016-2018 realizowała również ten program, w jakim okresie była członkiem. Ponadto jak wynika z akt administracyjnych skarżąca miała własne gospodarstwo rolne, odrębne od gospodarstwa z małżonkiem, wydaje się więc że organy powinny mieć na uwadze kwestie samodzielnego członkostwa czy też wyjaśnienia czy była "członkiem grupy przy mężu".

W aktach administracyjnych nie ma dokumentów (wykazów) potwierdzających od kiedy skarżąca jak twierdzą organy była członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o.o. Na stronie 11 zaskarżonej decyzji (pierwszy akapit), Minister podał, że cyt.: "czasokres w jakim pani W. S. – [...] była członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o.o., wynika jednoznacznie z dołączonego do akt niniejszej sprawy wypisu z prowadzonego przez Prezesa ARiMR Rejestru Producentów Rolnych – z ww. rejestru wynika, że pani W. S. – [...] była członkiem tej organizacji w okresie od 12 grudnia 2008 r. do dnia 11 lipca 2018 r.".

Sąd stwierdza, że w aktach administracyjnych (k-127 ) znajduje się kopia wskazująca na nadaniu skarżącej numeru identyfikacyjnego, ponadto (k-124 i 124v) znajduje się kopia wydruku, w której pod nr 65 figuruje nazwisko skarżącej

z zaznaczeniem dat podanych w decyzji, nie mniej z wydruku powyższego nie wynika, że jest to wykaz członków [...] wygenerowany z SI ZSZiZ.

W sytuacji kwestionowania przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu

I instancji – kwestii jej członkostwa organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o.o., w spornym okresie, niewątpliwie Minister powinien powyższą kwestię bezwzględnie wyjaśnić, zważywszy, że strona podniosła taki zarzut. Okoliczność, że pewne fakty organy znały z urzędu nie dawała skarżącej zweryfikowania powyższego na etapie postepowania administracyjnego. Zatem na etapie postępowania odwoławczego Minister oddalając de facto wnioski dowodowe winien zweryfikować akta administracyjne i dołączyć dowody na które powoływał się w decyzji np. wygenerowany z SI ZSZiZ wykaz członków producentów, z zaznaczeniem że dokument został wygenerowany z bazy. W ocenie Sądu strona ma prawo kwestionować dane zawarte

w decyzji organu, które nie znajdują potwierdzenia w dokumentach.

Zatem niewątpliwie kluczowe dla odparcia zarzutów skarżącej jest bezwzględne wykazanie, że w dacie wydania decyzji ostatecznej, skarżąca była członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o.o.

Ponadto organ winien szczegółowo odnieść się czy strona i jej mąż byli odrębnie członkami grupy producentów [...] Sp. z o.o., czy przystąpili odrębnie i czy powyższa okoliczność miała znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w kontekście, że sprawa rozpoznawana jest w postępowaniu nieważnościowym i kluczowa jest oczywistość naruszenia prawa.

Sąd nie podziela natomiast wywodów skargi odnoszących się do stwierdzenia, że dopiero po zgromadzeniu dodatkowych dowodów w postaci listy członków organizacji [...]sp.z o.o. w ramach trybu nieważnościowego została wydana decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji kontrolowanej. Sąd na uwadze ma trafne uwagi organów, że pewne fakty są mu znane z urzędu. Wygenerowanie dokumentów

z systemu informatycznego dla wiadomości strony czy Sądu nie stanowi nowych ustaleń faktycznych i nie ma związku z postępowaniem wznowieniowym. Zważyć tu należy że wygenerowany wykaz stanowiący kopię (k-124 i 124 v) nie zawiera nagłówka, daty wydruku, oraz informacji skąd pochodzi wydruk.

Z tych względów za zasadne Sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania z uwzględnieniem § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.