Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 305/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 27
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

SENTENCJA

Dnia 8 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski(spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2017 roku sprawy ze skargi M.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną nr (...) z dnia (...)o odmowie umorzenia M. D. należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych i Fundusz Pracy.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

W związku z informacją o wszczętym postępowaniu w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek w dniu 27 lipca 2016 r. M. D. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Przedłożył również dokumenty obrazujące jego sytuację materialną i finansową.

Po przeprowadzonej analizie ww. dokumentów w dniu (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Wnioskiem z dnia 21 października 2016 r. skarżący zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Jego zdaniem, ww. decyzja nie uwzględnia jego rzeczywistej, bardzo trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala na uregulowanie należności. Ponadto poinformował, że zaległość powstała z powodu braku dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. W jego ocenie nieopłacone należności są w znacznej mierze przedawnione.

W związku z powyższym wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności.

Po przeanalizowaniu całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ZUS stwierdził, że w sytuacji skarżącego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), bowiem umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej.

Decyzja organu pierwszej instancji wydana została zdaniem organu prawidłowo. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności Zakład uwzględnił wszystkie powołane argumenty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy. W związku z tym, że skarżący uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę, Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Po przeanalizowaniu przedłożonych informacji stwierdzono, że zła sytuacja zdrowotna skarżącego nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania umorzenia. Ponadto organ zaznaczył, że na sytuację rodziny mają wpływ dochody wszystkich jej członków. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która zatrudniona jest na umowę zlecenie i osiąga z tego tytułu dochód w kwocie 2271,12 zł brutto. Ponadto ustalono, że U. D. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1499,63 zł netto. Pomimo, że obecna sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, to argument ten nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia należności. Skarżący nie wskazał, że korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nawet jeżeli w chwili obecnej uzyskiwane wynagrodzenie za pracę nie jest wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości. W decyzji I instancji poprawnie podano, że gdyby sytuacja materialna rodziny była bardzo trudna, to zapewne zostałaby przyznana jej pomoc społeczna.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 8 sierpnia 2016 r. skarżący wskazał, że ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania i wydatki na leki. Ponoszenie powyższych kosztów nie jest również przesłanką uzasadniającą umorzenie, albowiem nie są to nadzwyczajne lub nieprzewidziane wydatki. Nie udokumentował, że nie posiada środków na ich opłatę, np. nie przedstawił nieuregulowanych rachunków.

Zakład wyjaśnił, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Nawet gdy organ egzekucyjny ustali, że skarżący nie posiada majątku, to i tak nie oznacza, że zaległości muszą być umorzone. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone, zatem brak jest potwierdzenia nieściągalności należności. Wobec powyższego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem organu w przedstawionej przez skarżącego sytuacji nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Niepowodzenia finansowe związane z prowadzoną na własną odpowiedzialność działalnością gospodarczą nie stanowią podstawy do umorzenia, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. Płatnik bierze na siebie ryzyko związane z opłacalnością prowadzonej działalności. Opłacanie składek zarówno w czasie prowadzonej działalności, jak i uregulowanie zaległości z tytułu składek łącznie z odsetkami za zwłokę po jej zakończeniu, jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Brak możliwości jednorazowej ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia należności. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy automatycznego umorzenia należności. Zgodnie z art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek jest zobowiązany do opłacania składek w ściśle określonych terminach płatności, a od nieopłaconych składek pobiera się odsetki za zwłokę na zasadach i wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa. Z uwagi na powyższe, zarówno składki, jak i odsetki naliczone do dnia wpłaty włącznie podlegają spłacie przez osobę zobowiązaną. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby zadłużenie powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ wyjaśnił, że nadzwyczajnym zdarzeniem losowym jest np. sytuacja wywołana przez czynniki zewnętrzne, której nie można było przewiedzieć. W przypadku skarżącego zadłużenie powstało z uwagi na to, że nie opłacał należnych składek w określonych terminach w okresie prowadzonej działalności. W decyzji I instancji wskazano, że od 5 marca 2015 r. zawiesił, a nie zlikwidował prowadzoną działalność, co może oznaczać, że liczy się z jej wznowieniem. Organ zaznaczył, że pomimo trudnej sytuacji finansowej nie ma on zaległości wobec innych wierzycieli, co świadczy, że jest w stanie regulować na bieżąco swoje zobowiązania.

Za niezasadny organ uznał zarzut dotyczący przedawnienia roszczeń. Wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który podlegał nowelizacjom z dnia 30 grudnia 1999 r., 1 stycznia 2003 r. i 1 lipca 2004 r. należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Jeżeli bieg terminu przedawnienia był przerwany, to należności nie mogły być dochodzone, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.

Od dnia 1 stycznia 2003 r. w związku z nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uległa zmianie treść art. 24 ust.4, który stanowi, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5b, który stanowi, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Znowelizowany od dnia 1 stycznia 2003 r. przepis art. 24 ust. 4 ustawy wprowadził zasadę, w myśl której należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, co oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymagalnych zobowiązań. Zatem 10-letni okres przedawnienia dotyczy zarówno należności powstałych do 31 grudnia 2002 r., o ile nie uległy przedawnieniu przed 1 stycznia 2003 r., jak i zobowiązań powstałych od 1 października 2003 r. W związku z powyższym 10 letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r. Przedstawione stanowisko potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 232/04, OSNP 2006/1-2/26).

W związku z wejściem w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378), zwanej dalej ustawą deregulacyjną, skrócono o 5 lat okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek - wynikających ze zmiany art. 24 ust. 4 i ust. 6g ustawy o sus, wprowadzonej art. 11 ust. 1 ustawy deregulacyjnej. Oznacza to, iż wprowadzone zmiany skracają okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek z dotychczasowych 10 lat do 5 lat. Tym samym przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, którego bieg rozpocznie się w dniu 1 stycznia 2012 r. lub później będzie wynosił 5 lat. Równocześnie ustawa wprowadza przepisy przejściowe regulujące bieg terminu przedawnienia w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. zgodnie z art. 27 ustawy deregulacyjnej, przedawnienie należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne wszczęto na podstawie tytułów wykonawczych w lipcu 2012 r., czerwcu 2013 r., sierpniu 2013 r. W ramach prowadzonego postępowania dokonano zajęcia rachunków bankowych oraz wynagrodzenia za pracę. Ponadto w dniu 25 kwietnia 2016 r. przekazano tytuły wykonawcze do Urzędu Skarbowego celem prowadzenia dalszych działań. Trzeba zauważyć, że Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny dysponuje znacznie szerszym katalogiem możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych. Jednocześnie w związku z wnioskiem o umorzenie należności z dnia 9 stycznia 2015 r. na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) prowadzone postępowanie egzekucyjne było zawieszone. W dniu 27 lipca 2016 r. wydano decyzję nr 328/A/2016/RED/U o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zgodnie z zawartym pouczeniem przysługiwały skarżącemu środki odwoławcze od powyższej decyzji, z których nie skorzystał. Z treści złożonego wniosku wynika, że postępowanie dowodowe winno być przeprowadzone na okoliczność szeroko rozumianej sytuacji finansowej, zdrowotnej i majątkowej. Natomiast Zakład podejmuje decyzje w sprawie w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uwzględniając wszystkie okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie. W decyzji I Instancji szczegółowo odniesiono się do argumentów jak i zarzutów, które w całości zostały uwzględnione przy podejmowanym rozstrzygnięciu. Dokonana analiza okoliczności sprawy jest zgodna z zasadami logiki, a przeprowadzone postępowanie zgodnie z przepisami proceduralnymi. Skarżący nie wniósł żadnych nowych okoliczności, które miałaby wpływ na umorzenie należności. Organ wskazał, że jeśli skarżący nie ma możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie należności na raty.

Na powyższą decyzję M. D. wniósł skargę do WSA w Łodzi wskazując, że nie uwzględnia ona jego rzeczywistej trudnej sytuacji finansowej. Należności z tytułu nieopłaconych przez niego składek są w znacznej mierze przedawnione. Skarżący podtrzymał zarzut przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek i wniósł o jego uwzględnienie przez WSA w Łodzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.

Mając zatem na względzie wskazane przesłanki oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 963). Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Na podstawie ust. 3a omawianego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U z 2003 r., nr 141, poz. 1365). Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 cyt. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że względem skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., które nie zostało jeszcze zakończone. W świetle powyższego uprawnione jest stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i związany z nim § 3 cyt. rozporządzenia.

Zdaniem Sądu prawidłowo ustalony stan majątkowy, rodzinny i sytuacja zdrowotna skarżącego uzasadniały stanowisko organu o odmowie umorzenia należności względem ZUS. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie skarżący mieszka z żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Żona skarżącego jest zatrudniona na umowę zlecenie i osiąga z tego tytułu dochód w kwocie 2271,12 zł brutto. Ponadto żona skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1499,63 zł netto.

Sam skarżący, jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, pracuje zarobkowo z wynagrodzeniem miesięcznym około 1200 zł netto, nie pobiera renty ani emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 590 zł oraz ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości około 100 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada zobowiązań pieniężnych, majątku ruchomego, nieruchomego, praw majątkowych i wierzytelności. Skarżący podniósł, że posiada problemy zdrowotne.

Na tle tak ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził, że nie bagatelizuje trudnej sytuacji skarżącego, ale nie kwalifikuje jej do uznania za szczególnie drastyczną, pozwalającą na uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie należności. W ocenie Sądu niewątpliwie obowiązek zapłaty zaległości niesie za sobą znaczące uszczuplenie dochodów, co stanowić będzie pewną dolegliwość dla skarżącego, tym niemniej, w ocenie Sądu, sytuacja taka nie wypełnia znamion przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jak już wyżej wskazano, nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

Odnosząc się do zarzutu skargi, że należności względem ZUS z tytułu nieopłaconych składek są w znacznej mierze przedawnione, należy wskazać, że ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w art. 24 ust. 4 stanowiła, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 powyżej wskazanej ustawy, stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5b, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 roku.

Powyższy przepis wprowadził zasadę, zgodnie z którą należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat. Okres ten obejmuje zarówno należności powstałych do 31 grudnia 2002 r. o ile nie przedawniły się one przed 1 stycznia 2003 r., jak i zobowiązań powstałych od 1 stycznia 2003 r. W związku z powyższym 10 letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r.

Powyżej wyrażone stanowisko zostało utrwalone w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 14 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 338/06, z dnia 5 czerwca 2008r. sygn. akt II FSK 505/07, z dnia 6 listopada 2008r. sygn. akt II GSK 447/08, publ. CBOIS), jak i Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 5 kwietnia 2005 r. sygn. akt I UK 232/04 (publ. OSNP 2006/1-2/26, Lex nr 166470) Sąd Najwyższy stwierdził, że zmiana art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 roku, nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem. Z kolei w wyroku z dnia 12 lipca 2007 roku sygn. akt I UK 37/07 (publ. OSNP 2008/17-18/266, Lex nr 447764) Sąd przyjął, że dziesięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wprowadzony od dnia 1 stycznia 2003 r. odnosi się także do należności powstałych przed tym dniem i wówczas nieprzedawnionych. W orzeczeniu tym wyjaśniono ponadto, że prawo zmiany terminów przedawnienia jest domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego. W cytowanej już wyżej uchwale Sądu Najwyższego sygn. akt II UZP 5/08 również uznano, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 roku, jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych.

W związku z wejściem w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378), okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek został skrócony do lat 5.

W myśl art. 27 ust. 1 ww. ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Zgodnie zaś z treścią art. 27 ust. 2 wymienionej ustawy, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Analiza treści art. 27 ustawy z 16 września 2011 r. wskazuje, że bieg pięcioletniego terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu 1 stycznia 2012 r. chyba, że przedawnienie nastąpiłoby wcześniej na podstawie dotychczasowych przepisów. Reasumując, należy więc stwierdzić, że w przypadku skarżącego do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek ani na podstawie dotychczasowych ani nowych przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od maja 2005 r. do marca 2015 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2012 r. do marca 2015 r., Fundusz Pracy za okres od czerwca 2005 r. do marca 2015 r.

Jak wyżej wskazano do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. ( według poprzednio obowiązujących zasad zastosowanie miał 10 letni okres przedawnienia) ma zatem zastosowanie 5 letnie przedawnienie, z tym jednakże zastrzeżeniem, że nie liczy się od daty wymagalności jak stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. W tej sytuacji 5 letni termin przedawnienia zaległych składek za okres do końca 2011 r., objętych m.in. wnioskiem skarżącego, należy liczyć od dnia 1 stycznia 2012 r.

Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Osiągany przez skarżącego wspólnie z żoną stały dochód miesięczny, przy wydatkach na leczenie w wysokości 100 zł miesięcznie i braku innych zobowiązań finansowych uzasadnia twierdzenie organu o niewystępowaniu przesłanki niezaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie korzysta również ze środków pomocy społecznej. Należy wyjaśnić, że organ ustala sytuacje majątkową, finansową i zdrowotną wnioskodawcy na dzień wydania decyzji. Każda zmiana w tej sytuacji nie stoi na przeszkodzie wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności, bowiem decyzja o odmowie umorzenia należności nie korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

B.K.