Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1716/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi H. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku: 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...]; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

H. F. złożyła wniosek o przyznanie jej wcześniejszej emerytury, w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) Wniosek swój motywowała potrzebą sprawowania opieki nad dorosłą o znacznym stopniu niepełnosprawności i całkowicie ubezwłasnowolnioną córką J..

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. odmówił przyznanie tego świadczenia, argumentując, iż H. F. nie spełnia przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem jest zdolna do pracy i nie osiągnęła wieku emerytalnego. Organ podniósł także to, że prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad kalekim dzieckiem regulowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dzieckiem wymagającym stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.), jednakże na podstawie art. 194, w związku z art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, rozporządzenie to utraciło moc. Tak więc brak jest w obecnym systemie prawa możliwości przyznania takiego świadczenia w trybie zwykłym, a zatem także i w trybie szczególnym.

W wyniku wniosku H. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa, utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję, podtrzymując także jej uzasadnienie.

H. F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o przyznanie jej świadczenia. W uzasadnieniu wskazywała, iż świadczenie powinno być jej przyznane z uwagi na stan zdrowia i potrzeby córki.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w niej zawartych.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.

Tak więc ścisły i wyjątkowy charakter tej regulacji prawnej, wyłącza możliwość przyznania skarżącej żądanego przez nią świadczenia, zarówno z braku spełniania przez H. F. przesłanek do jego uzyskania, jak i z uwagi na brak przepisów regulujących prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad kalekim dzieckiem.

Jednakże podjęta w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. posiada poważne wady, gdyż została podpisana przez osobę wówczas nieuprawnioną do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzja ta została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Wicedyrektora Departamentu [...] – E. N.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powziął wątpliwości co do skuteczności tego pełnomocnictwa. Ustalono, że Wicedyrektor Departamentu [...] – E. N. posiada pełnomocnictwo do wydawania przedmiotowych decyzji, wystawione przez Członka Zarządu ZUS – W. P., umocowaną z kolei do tych czynności przez Prezesa ZUS z prawem do udzielania dalszych pełnomocnictw.

Zgodnie z treścią art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Brak jest podstaw do uznania, że E. N. – Wicedyrektorowi Departamentu [...], pełnomocnictwa do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła skutecznie udzielić W. P. – Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a. kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do:

1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach,

2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1.

Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS, w celu dalszego upoważniania innych pracowników, do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w zastrzeżonych w ustawie wyłącznie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (Kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu.

W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.