Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 718/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Jan Grzęda(spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Asystent sędziego Marta Surmacz-Buszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 30 kwietnia 2009 r. J.S. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR (zwanym dalej Biurem Powiatowym ARiMR) wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009. Producent rolny zgłosił realizację pakietu 3 "Ekstensywne trwałe użytki zielone" w wariancie 3.1 "Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach" na powierzchni 9,95 ha.

Następnie 11.09.2009 r. producent rolny przedłożył zmianę do pierwotnie złożonego wniosku. W wyniku zmian realizacja Pakietu 3 "Ekstensywne trwałe użytki zielone"

w wariancie 3.1 "Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach" miała być prowadzona na powierzchni 9,49 ha, na następujących działkach rolnych

i ewidencyjnych tj.:

– działka rolna A (łąka trwała), o powierzchni 0,96 ha, położonej na działce ewidencyjnej nr [...],

– działce rolnej C (łąka trwała), o powierzchni 0,86 ha, położonej na działce ewidencyjnej nr [...],

– działce rolnej E (łąka trwała), o powierzchni 6,74 ha, położonej na działce ewidencyjnej nr [...],

– działce rolnej F (łąka trwała), o powierzchni 0,93 ha, położonej na działce ewidencyjnej nr [...].

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał [...].02.2010 r. decyzję nr [...], na mocy której przyznano J.S. płatność w kwocie 4745,00 zł. Terminem rozpoczęcia 5-letniego okresu zobowiązania, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 33, poz. 262, ze zm.) - zwanego dalej Rozporządzeniem PRŚ - jest dzień 15.03.2009 r. Płatność przyznana w/w decyzją została przekazana na konto bankowe wnioskodawcy [...] lutego 2010r.

Kolejne wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej J.S. składał: 6.05.2010 r. na rok 2010, 17.05.2011 r. na rok 2011 i 14 maja 2012 r. na rok 2012r.

W gospodarstwie rolnym J.S. przeprowadzono [...].10.2010 r. kontrolę na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz kontrola w zakresie wzajemnej zgodności. W wyniku kontroli na miejscu stwierdzono nieprawidłowości, dotyczące przedeklarowania powierzchni. Ustalono, że powierzchnia stwierdzona na działce rolnej oznaczonej symbolem "E", która została zadeklarowana do przyznania płatności rolno środowiskowej w wariancie 5.1 "Ochrona siedlisk lęgowych ptaków" wynosi 4,09ha, a zatem jest mniejsza od powierzchni deklarowanej kwalifikowanej o 0,90 ha.

Oznacza to, że w zakresie wariantu 5.1 nastąpiło przedeklarowanie powierzchni wynoszące 22,00%, co skutkowało odmową przyznania płatności dla w/w wariantu na mocy art. 16 ust. 2 akapit pierwszy Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006, który stanowi, że jeśli obszar zadeklarowany we wniosku przekracza obszar stwierdzony, który spełnia wszystkie warunki określone w zasadach przyznawania pomocy dla płatności rolnośrodowiskowej oraz jeżeli różnica wynosi więcej nże 20% zatwierdzonego obszaru, dla danego środka związanego z obszarem nie przyznaje się pomocy.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z [...].04.2011r. przyznał J.S. płatność rolnośrodowiskową na rok 2010 tylko z tytułu realizacji Pakietu 3, w wariancie 3.1, w wysokości 2.250,00 zł.

Natomiast odmówiono wnioskodawcy przyznania płatności z tytułu realizacji pakietu nr 5 w wariancie nr 5.1 i w konsekwencji odmówiono także przyznania jednorazowej płatności stanowiącej rekompensatę części kosztów dotyczących sporządzenia dokumentacji przyrodniczej. W roku 2009 producent rolny prowadził przedmiotową działalność na powierzchni 9,49 ha natomiast w roku 2010 była to powierzchnia 8,59 ha.

W związku z zaistniałą sytuacją J.S. wpłacił 17.05.2011r. na konto ARiMR kwotę 450,00 zł, która stanowi zwrot tej części płatności, która została przyznana do powierzchni gruntów na których nastąpiło zaniechanie realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał [...].12.2011 r. decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości (kwota pomniejszeń wyniosła łącznie 78,53 zł i wynika ze złożenia wniosku 1 dzień po ostatecznym terminie).

Na mocy w/w decyzji przyznano wnioskodawcy płatność w kwocie łącznej 7774,77 zł, w tym: z tytułu realizacji pakietu 3 kwotę w wysokości 2227,50 zł oraz z tytułu realizacji pakietu 5 kwotę w wysokości 5547,27 zł. Przyznane kwoty płatności zostały przekazane na konto producenta rolnego w dniach 2 lutego 2012 r. oraz 16 lutego 2012 r.

Gospodarstwo rolne J.S. zostało skontrolowane kolejny raz [...].09.2012 r. w zakresie kwalifikowalności powierzchni metodą FOTO przez inspektorów przedsiębiorstwa G inż. R.J..

Wyniki kontroli na miejscu dla gospodarstwa:

|Oznaczenie działki rolnej |Nr działki ewidencyjnej |Powierzchnia deklarowana z wniosku w ha |Powierzchnia stwierdzona w KnM |

| | | |w ha |

|A |[...] |0,96 |0,90 |

|C |[...] |0,86 |0,86 |

|E |[...] |3,23 |2,61 |

|F |[...] |0,93 |0,81 |

|I |[...] |2,61 |2,61 |

Kontrola na miejscu stwierdziła dla realizowanego pakietu 3 - pow. - 4,32 ha tj. mniej nże powierzchnia deklarowana, czyli 4,50 ha. Natomiast dla realizowanego pakietu 5 czynności kontrolne wykazały obszar pow. 3,47 ha tj. mniej nże powierzchnia deklarowana dla przedmiotowego wariantu, czyli 4,09 ha.

W konsekwencji tych ustaleń dla obu deklarowanych wariantów zastosowano art. 16 ust. 5 akapit pierwszy Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 ustanawiającego zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE nr L 25, str. 8 z 28.01.2011 r. z późn. zm.) - zwanego dalej Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 65/2011, który stanowi, że jeśli obszar zadeklarowany we wniosku przekracza obszar stwierdzony, który spełnia wszystkie warunki określone w zasadach przyznawania pomocy dla płatności rolnośrodowiskowej oraz gdy różnica między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną wynosi powyżej 2 ha lub 3%, ale nie więcej nże 20% stwierdzonego obszaru, wówczas kwota, jaka ma być przyznana zostaje pomniejszona w danym roku o kwotę przypadającą na dwukrotną wykrytą różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Wobec powyższego płatności rolnośrodowiskowe na rok 2012 dla wariantu 3.1.2 oraz 5.1 zostały Stronie pomniejszone o dwukrotność stwierdzonej różnicy pomiędzy obszarem zadeklarowanym a stwierdzonym dla w/w wariantów w podczas kontroli na miejscu.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał [...] kwietnia 2013r. decyzję o przyznaniu J.S. płatności PRŚ w pomniejszonej wysokości.

W uzasadnieniu w/w decyzji wskazane zostało, że powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności z tytułu realizacji;

– Pakietu 3 "ekstensywne trwałe użytki zielone" w wariancie 3.1.2 "ekstensywna na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000" wynosi 4,32 ha

– Pakietu 5 - "ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000" w wariancie 5.1 "ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000", wynosi 3,47 ha.

W konsekwencji płatność przyznana J.S. wynosiła odpowiednio:

z tytułu realizacji pakietu 3, w wariancie nr 3.1.2 - kwota płatności: 1980,00 zł,

z tytułu realizacji pakietu 5, w wariancie nr 5.1 - kwota płatności: 3055,10 zł.

Łączna kwota 5035,10 zł została przekazana na rachunek bankowy J.S..

Od tej decyzji odwołał się J.S. do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. W odwołaniu zawarto jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania stwierdził, że zostało ono wniesione z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania i jednocześnie uznał, na podstawie dokumentacji przedłożonej przez J.S., że nie uprawdopodobnił on braku winy (art. 58 § 1 Kpa) przy wniesieniu odwołania z uchybieniem terminu i [...].08.2013 r. wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...].06.2013r. wydał decyzję, w której zobowiązał stronę do zwrotu kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości 2269,41 zł.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ rozstrzygający sprawę podał, że w związku

z ustaleniami dokonanymi podczas kontroli z dnia [...].09.2012 r. realizacja programu rolnośrodowiskowego odbywała się w roku 2012 na powierzchni łącznej 7,79 ha (pakiet 3 4,32 ha, pakiet 5-3,47 ha), co oznacza, że nastąpiło niedotrzymanie pierwotnie podjętego zobowiązania wieloletniego dotyczącego powierzchni łącznej 8,59 ha (pakiet 3 - 4,50 ha, pakiet 5 - 4,09 ha).

J.S. odwołał się od tej decyzji.

Po kolejnych decyzjach organu I instancji i uchylających je decyzjach Dyrektora Oddziału ARiMR, decyzją z [...] listopada 2014r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...].08.2014 r. w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na przepisy prawa krajowego

jak i wspólnotowe dotyczące zasad przyznawania płatności PRŚ oraz zasady obowiązujące w przypadku niedotrzymania podjętych zobowiązań wieloletnich PRŚ oraz przytoczył przepisy mające zastosowanie w sprawie.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, że J.S. zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem PRŚ w roku 2012 na powierzchni 0,80 ha. Zatem jest zobowiązany do dokonania zwrotu płatności PRŚ, będących różnicą pomiędzy powierzchnią objętą zobowiązaniem, do której wypłacono środki, a powierzchnią użytkowaną rolniczo na działkach rolnych zgłoszonych w wariancie 3.1.2 - "ekstensywna na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000" oraz w wariancie 5.1 - "ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000".

Wskazał, że kwota nienależnie pobranych przez J.S. płatności PRŚ wynosi 1 420,01 zł i wyliczył, co składa się na tą kwotę. Zdaniem organu odwoławczego zasadnym było umorzenie postępowania w części dotyczącej konieczności zwrotu kwot: 400,00 zł (dotyczy roku 2009) oraz 90,00 zł (dotyczy roku 2010) albowiem w myśl art. 105 § 1 Kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Stwierdził, że łączna kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolno środowiskowego na powierzchni mniejszej niż objęta 5-letnim zobowiązaniem wynosi w przypadku J.S. 930,01 zł i w omawianym zakresie organ odwoławczy potwierdza słuszność ustaleń dokonanych przez organ I instancji. Strona nie przedstawiła okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ.

W ocenie organu odwoławczego w odwołaniu z dnia [...].09.2014 r. J.S. porusza przede wszystkim kwestie związane z okolicznościami kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony [...].09.2012 r. w zakresie kwalifikowalności powierzchni w postępowaniu dotyczącym płatności na rok 2012 stwierdzając, że została ona przeprowadzona niestarannie, a inspektorzy nie dokonali pomiarów całych działek rolnych. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że przedmiotem postępowania jest kwestia zbadania zasadności ustalenia wobec strony kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ za lata 2009, 2010 oraz 2011, a kwestia przyznania płatności PRŚ za rok 2012 (to do kontroli z tego roku odnosi się strona) została rozstrzygnięta decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...].04.2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, która jest ostateczna i wiąże i skarżącego i organ.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wówczas gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), Strona, która otrzymała środki finansowe zobowiąże się do realizacji zobowiązania wynikającego z przepisów prawa (w niniejszym przypadku do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia PRŚ), a następnie przedmiotowego zobowiązania nie realizuje.

W takich okolicznościach przepisy prawa tj. § 28 ust. 2b Rozporządzenia PRŚ jednoznacznie wskazują na konieczność zwrotu płatności PRŚ w zakresie tej części płatności, co do której nastąpiło zaniechanie realizacji zobowiązania. Rolą organu odwoławczego nie jest kontrolowanie zasadności przyznania stronie środków finansowych oraz okoliczności w jakich to nastąpiło w roku 2012 (mając na uwadze okoliczności podnoszone przez stronę w piśmie odwoławczym z [...].09.2014 r. związane z kwestiami kontroli na miejscu), a jedynie ustalenie czy na podstawie przepisów prawa strona faktycznie winna zwrócić na rzecz ARiMR część otrzymanych środków finansowych. Okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie na konieczność zastosowania regulacji wynikającej z § 28 ust. 2b Rozporządzenia PRŚ, a co za tym idzie zaistniała konieczność odzyskania nienależnie pobranych środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 Ustawy o Agencji.

Ponadto w odwołaniu strona wniosła również o przeanalizowanie dokumentów – map i wypisów z ewidencji gruntów i o udostępnienie map z pomiarami dokonanymi

w trakcie kontroli w roku 2010 oraz roku 2012. Odnosząc się do powyższego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR po raz kolejny wskazał, że przedmiotowe postępowanie administracyjne nie dotyczy zasadności przyznawania płatności PRŚ w kolejnych latach kalendarzowych stąd nie istnieje konieczność analizy map i wypisów z rejestru gruntów. Działania takie dokonywane są corocznie w odrębnych postępowaniach administracyjnych, które finalizowane są poprzez wydanie decyzji administracyjnych dotyczących konkretnego postępowania. W przypadku spraw PRŚ J.S. postępowania administracyjne dotyczące lat 2009, 2010, 2011 oraz 2012 zakończone zostały wydaniem ostatecznych decyzji administracyjnych przez uprawniony organ ARiMR, a przedmiotowe rozstrzygnięcia - ze względu na niedotrzymanie przez J.S. podjętych zobowiązań - stały się podstawą do ustalenia stronie kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ, co dokonało się poprzez wydanie [...].08.2014 r. Szkice pomiarów są integralną częścią każdego raportu z kontroli, który producent rolny otrzymuje i ma prawo wnieść do niego uwagi. Raporty z kontroli przeprowadzonych w gospodarstwie strony zostały jej przekazane i wnioskodawca posiada te dokumenty. Każdy raport z czynności kontrolnych przekazywany producentom rolnym przez ARiMR, także raport z czynności kontrolnych konsekwentnie kwestionowany przez J.S., zawiera informację o możliwości wniesienia uwag oraz umotywowanych zastrzeżeń co do wyników kontroli. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na etapie postępowania dotyczącego płatności na rok 2012, po otrzymaniu raportu, strona nie kwestionowała wyników czynności kontrolnych. Dopiero w momencie powzięcia informacji o skutkach jakie spowodował fakt zmniejszenia powierzchni, na której J.S. w roku 2012 prowadził działalność rolniczą. Zakwestionował on te czynności. Producent rolny, występujący jako beneficjent pomocy finansowej z tytułu płatności PRŚ, tratowany jest jako profesjonalista, od którego oczekiwać należy szczególnej troski i staranności w zakresie ochrony swoich praw, ale przede wszystkim w zakresie realizacji przyjętych na siebie zobowiązań rolnośrodowiskowych. W odniesieniu do stosunków o charakterze zawodowym - a niewątpliwie działalność rolnicza jest działalnością o charakterze zawodowym - konieczna jest staranność na poziomie wyższym od przeciętnej, wymagana od specjalistów bez względu na to, czy wykonująca tą działalność osoba osiągnęła odpowiednio wysoki stopień biegłości w drodze uzyskania specjalistycznego wykształcenia zawodowego (fachowego), czy też poprzez praktyczne doskonalenie zawodowe. Każdy podmiot gospodarczy, prowadząc działalność, spełnia jednocześnie wszystkie warunki do prowadzenia takiej działalności, a do takich warunków należy posiadanie wiadomości i wiedzy na temat konsekwencji jakie niesie za sobą zmniejszenie obszaru na jakim prowadzi się działalność rolniczą w przypadku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia PRŚ.

Płatności PRŚ, które wymagają odzyskania i które otrzymał J.S. dotyczą lat 2009, 2010 oraz 2011. W związku z powyższym w przypadku okoliczności związanych z możliwością odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności PRŚ zastosowanie mają regulacje wyrażone w trzech różnych aktach prawa wspólnotowego tj. art. 73 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (dla płatności PRŚ z roku 2009), art. 80 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 (dla płatności PRŚ z roku 2010) oraz art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 (dla płatności PRŚ z roku 2011). W związku z powyższym w niniejszej sprawie zastosowanie mają różne przepisy prawa, jednakże w istocie jednobrzmiące i odnoszące się do tych samych okoliczności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności określone art. 73 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011.

Gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie płatności PRŚ przekazywane na rachunek bankowy wskazany przez J.S. we wniosku o wpis do ewidencji producentów nie wynikały z pomyłki, o której mowa w art. 73 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Pomoc finansowa z tytułu płatności PRŚ za rok 2009 w wysokości 4 745,00 zł przekazana została Stronie 25.02.2010r., a płatności te strona uzyskała na mocy ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...].02.2010 r., wydanej na podstawie złożonego przez Stronę wniosku z [...].04.2009 r. o przyznanie płatności PRŚ na rok 2009.

Pomoc finansową za rok 2010 w wysokości 2 250,00 zł Strona uzyskała na mocy ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...].04.2011 r. wydanej na podstawie złożonego przez Stronę wniosku z [...].05.202010 r. o przyznanie płatności PRŚ na rok 2010. Kwota płatności wynikająca z decyzji została przekazana na rachunek bankowy Wnioskodawcy [...].05.2011 r.

Pomoc finansowa z tytułu płatności PRŚ za rok 2011 w łącznej wysokości 7 774,77 zł przekazana została Stronie w dniach [...].02.2012 r, oraz [...].02.2012 r., a płatności te strona uzyskała na mocy ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, z [...].12.2011 r., wydanej na podstawie złożonego przez stronę wniosku z dnia [...] maja 2011 r. o przyznanie płatności PRŚ na rok 2011.

W omawianym przypadku wypłata płatności PRŚ za lata 2009, 2010 oraz 2011, uznanych następnie w części za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniach: [...].02.2010 r., [...].05.2011 r., [...] lutego 2012r., [...].02.2012 r. oraz [...].05.2013 r. (vide: załączniki z dnia [...].11.2014 r. nr 1 - nr 6 potwierdzające realizację płatności - w aktach sprawy). Natomiast pierwsze powiadomienie J.S. o nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło już z dniem [...].06.2013 r. tj. z dniem doręczenia decyzji nr [...], a więc przed upływem dziesięciu lat od dnia wypłaty pierwszej płatności PRŚ. Co więcej, zaskarżona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...].08.2014 r. została doręczona 25.08.2014 r., czyli również przed upływem dziesięciu lat od daty wpływu na konto Wnioskodawcy pierwszej płatności PRŚ. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że J.S. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności PRŚ za lata 2009, 2010 oraz 2011 przed upływem dziesięciu lat od daty wskazanych płatności. Obowiązek zwrotu przez Stronę kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ byłby wykluczony, jeżeli pierwsze powiadomienie przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tych płatności zostałoby doręczone J.S. po upływie dziesięciu lat od daty pierwszej płatności tj. po [...].02.2020 r.

Strona skarżąca nie wykazała również, że jej działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze.

Strona była w pełni świadoma podjętego z dniem [...] marca 2009r.

5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz konsekwencji wynikających

z jego niedotrzymania. Wnioskodawca składając 30.04.2009 r. pierwszy wniosek o przyznanie płatności PRŚ podpisał oświadczenie, że znane są zasady oraz tryb realizacji płatności, jak również jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Oświadczenia tożsame do powyższego J.S. podpisywał każdego roku składając kolejne wnioski o płatności PRŚ. Skarżący nie wykazał, że działał w dobrej wierze. Według Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR nie zostały w niniejszej sprawie spełnione przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności PRŚ wynikające art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Na podstawie art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Zgodnie z art. 29 ust. 7 Ustawy o Agencji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.) z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania.

Skargę na powyższą decyzję złożył J.S. i wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Strona skarżąca zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania

i przeanalizowania materiału dowodowego w sprawie, poprzez niedokonanie rzetelnego badania powierzchni działek zadeklarowanych z powierzchnią faktyczną,

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny kwestii zgodności powierzchni zadeklarowanej z powierzchnią faktyczną przy użyciu dokumentów zaoferowanych przez stronę - ortofotomapa oraz kopię wypisu z ewidencji gruntów wraz z zestawieniem PEG - i poprzestanie na pomiarach dokonanych w toku kontroli, choć ich prawidłowość była kwestionowana przez stronę,

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i przyjęcie braki dobrej wiary po stronie skarżącego, choć wobec wyników prowadzonych kontroli skarżący nie miał możliwości wykrycia błędu, co ma wpływ na obowiązek zwrotu płatności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z 16 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] listopada 2014 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że rozwiązania przyjęte w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazują, że to strona musi wykazywać się wzmożoną aktywnością w gromadzeniu oraz przedstawianiu dowodów i nie może oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Jak stanowi art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Nie jest jednak dopuszczalne przyjęcie stanowiska, że ciężar udowodnienia okoliczności przeciwnych nże wynikające z dokumentów zgromadzonych w sprawie spoczywa na stronie postępowania w sytuacji, gdy dokumenty te budzą wątpliwości z obiektywnego punktu widzenia.

Stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy organy ustaliły na podstawie protokołu kontroli z [...] września 2012 r. Czynność ta miała miejsce w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie płatności na 2012 r. Oparcie ustaleń w niniejszej sprawie na treści protokołu z tej kontroli wymagało zatem nie tylko formalnego dopuszczenia dowodu z tego dokumentu, lecz przede wszystkim szczególnie wnikliwej analizy i przedstawienia jej wyników w motywach rozstrzygnięcia, zwłaszcza w sytuacji, gdy istota sporu sprowadza się do ustalenia zasadniczej okoliczności jaką jest rzeczywista powierzchnia gruntów i prowadzonych na nich upraw, z którymi związane jest prawo skarżącego do otrzymania wnioskowanych przez niego płatności ze środków Unii Europejskiej. Organy opierając się na treści ww. protokołu ustaliły, że powierzchnia zobowiązania rolnośrodowiskowego dla wariantu 5.1 wynosi 4,09 ha a powierzchnia tego wariantu w postępowaniu dotyczącym roku 2012 r. – 3,47 ha, natomiast powierzchnia zobowiązania rolnośrodowiskowego dla wariantu 3.1.2 wynosi 4,50 ha a aktualna powierzchnia wariantu 3.1.2 stwierdzona w postępowaniu dotyczącym roku 2012 – 4,32 ha. Różnice w powierzchni dotyczą działek A (nr ewid. [...]), E (nr ewid. [...]) i E (nr ewid. [...]). Znajdująca się w aktach sprawy kserokopia protokołu z [...] września 2012 r. wskazuje, że kontrola na miejscu przeprowadzona została metodą teledetekcji (określoną przez kontrolerów, w protokole, oraz przez organy "metodą FOTO").

Metoda ta zalecana jest państwom członkowskim Wspólnoty – "w miarę możliwości" – w drugim zdaniu art. 33 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65).

Sąd nie kwestionował zasadności i metody przeprowadzonych pomiarów. Wskazał, że uchybienia organu polegały na wadliwym uzasadnieniu decyzji.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyniło zadość wymogom wynikającym z przepisów prawa. Zastrzeżenia Sądu dotyczyły umotywowania rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia różnicy między powierzchnią zobowiązania rolnośrodowiskowego a powierzchnią stwierdzoną podczas kontroli na miejscu. Decyzja administracyjna powinna umożliwiać jej kontrolę zarówno przez stronę, organ odwoławczy i w końcu przez sąd administracyjny. Znajdująca się w aktach sprawy kserokopia protokołu z [...] września 2012 r. wskazuje, że w dokumencie tym posłużono się szeregiem kodów, istotnie utrudniających jego odczytanie przez osoby nie mające do tego przygotowania. Na dołączonych natomiast do akt sprawy mapach zaznaczono wprawdzie działki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego skarżącego lecz nie wskazano dokładnie tych obszarów (oraz ich powierzchni) co do których, zdaniem organu, skarżący nie dotrzymał podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Skarżący nie był powiadomiony o kontroli, co tym bardziej uzasadniało szczególną wnikliwość w jego analizie. Decyzje organów obydwu instancji zawierają bardzo lapidarne uzasadnienia w zakresie oceny protokołu z [...] września 2012 r. Nie znajduje przy tym żadnego uzasadnienia wnioskowanie o prawidłowości ustaleń przyjętych w tym protokole z faktu, że postępowanie, w którym dokonano czynności kontrolnych [...] września 2012 r. zakończyło się ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną z [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości.

Według Sądu zarówno protokół kontroli z [...] września 2012 r., jak i brak jego wnikliwej oceny w motywach zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w kontekście zarzutów skarżącego - stanowią w ocenie Sądu o tym, że stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający odniesienie do niego wskazanych przez organy norm prawa materialnego. Organy naruszyły art. 21 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów

Wiejskich (Dz.U. z 2007 r., nr 64, poz. 427 ze zm.) oraz art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w sposób bezpośredni zdeterminowały treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, czyniąc to rozstrzygnięcie przedwczesnym.

Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji decyzją z [...] lipca 2015 roku utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...].08.2014 roku.

W uzasadnieniu swojej decyzji Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR dokonał ponownej analizy zgromadzonych dowodów. W szczególności –zgodnie ze wskazaniami Sądu – odniósł się obszernie do wyników kontroli "na miejscu". Wskazał, że przeprowadzonych kontroli na miejscu sporządzono protokoły, które są dowodami bezpośrednimi co wynika z przepisów prawa krajowego i wspólnotowego. Żądanie przeprowadzenia dowodów pośrednich było zatem bezzasadne. Ewidencja gruntów nie stanowi dowodu przez zakres i charakter prowadzonej działalności rolniczej. Ewidencja gruntów obrazuje powierzchnię działki a nie obszar objęty działalnością rolniczą, z którą wiąże się zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Kontrole w tej sprawie przeprowadzone zostały metodą FOTO czyli dokonano pomiaru powierzchni działek w oparciu o ortofotomapę a ponadto przeprowadzono wywiad terenowy.

Organ II instancji podkreślił, że Sąd w wyroku z 16 lutego 2015 roku nie kwestionował zasadności i metody przeprowadzenia kontroli a jedynie wadliwą i niepełną analizę zgromadzonych dowodów. Do decyzji dołączono czytelne fotomapy z zamieszczonymi danymi dotyczącymi pomiaru działek i informacje o charakterze ich wyliczenia i przeznaczenia. Po dokonaniu obszernej analizy tak uzyskanych dowodów co do powierzchni i zagospodarowania działek dokonano szczegółowych wyliczeń wynikami dotyczących należności i ich zwrotu.

W skardze z [...] sierpnia 2015 roku J.S. domagał się uchylenia decyzji z [...] lipca 2015 roku w całości uznając naruszenie przepisów art.77§1 kpa i art.80 kpa. W uzasadnieniu wskazał, że materiał dowodowy nie został zebrany w sposób wyczerpujący i nie przeprowadzono prawidłowego pomiaru działek zadeklarowanych we wniosku. Przyznaje jednocześnie, że realizuje całe zobowiązanie rolnośrodowiskowe ale całość powierzchni jest wykluczona z powodu przekroczenia granic ewidencyjnych działki. Ponadto obszernie powołuje się skarżący na orzeczenie WSA w Warszawie w sprawie VSA/Wa 370/08

W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy podtrzymuje w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wnosi o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa ta była już poddana kontroli Sądu administracyjnego, który wyrokiem z 16 lutego 2015 roku (sygn.. akt II SA/Go 26/15) uchylił decyzję organu odwoławczego.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej w skrócie; "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ponownie rozpatrując sprawę organ administracyjny powinien zastosować się nie tylko do tej oceny, która legła u podstaw wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, ale także oceny prawnej, która w kontekście zarzutów skargi i dokonanej kontroli legalności uznawała działania organu administracji za zgodne z prawem. Z kolei związanie sądu administracyjnego przyjętą oceną prawną oznacza natomiast, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, nawet wówczas, gdy nie podziela wyrażonych w tym wyroku ocen (wyrok NSA z dnia 14 lutego 2014 r., II FSK 592/12, LEX nr 1450330).

W najnowszym orzecznictwie stwierdza się ponadto, że pojęcie oceny prawnej dotyczy szeroko pojętej wykładni prawa, która obejmuje różnego rodzaju egzegezy tekstów prawnych, łącznie z regułami walidacyjnymi, reguły wynikania norm prawnych z innych norm prawnych, a także kwestie dotyczące subsumcji oraz wyboru konsekwencji prawnej faktu uznanego za udowodniony, a nie tylko rezultaty zastosowania tzw. dyrektyw wykładni prawa, których użycie ograniczone zostaje jedynie do ustalenia znaczenia (sposobu pojmowania) normy prawnej uznanej wcześniej za obowiązującą (mającą zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego). Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób ich postępowania w przyszłości. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., II GSK 1762/12, LEX nr 1452730). Zawarte w analizowanym tu przepisie wyrażenie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GSK 2101/11, LEX nr 1277944).

Odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a. może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich związana jest z ewentualną zmianą stanu faktycznego, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, natomiast drugi z przypadków utraty mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku sądu to zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r.,I OSK 1790/11, LEX nr 1336324). Jak podkreślił też NSA, rozstrzygając sprawę w ponownym postępowaniu organ administracyjny dysponuje takimi samymi możliwościami w zakresie sposobu rozstrzygnięcia, jakimi dysponował w pierwotnym postępowaniu, z ograniczeniami wynikającymi z zasady związania oceną prawną sądu administracyjnego. Jeśli uzupełnione postępowanie wskazuje na zasadność poprzedniej decyzji, nic nie stoi na przeszkodzie w wydaniu identycznego z poprzednim rozstrzygnięcia, z odpowiednim (pogłębionym) uzasadnieniem (wyrok NSA z dnia 12 maja 2006 r., II OSK 816/05, LEX nr 236445).

W niniejszej sprawie ocena prawna wiążąca Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR i sąd w zakresie istotnym dla niniejszego postępowania została wyrażona w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim. Sąd w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził "Sąd nie kontroluje zasadności i metod przeprowadzonych pomiarów albowiem metoda ta zalecana jest państwom członkowskim Wspólnoty – w miarę możliwości - ... polega ona na wykonaniu fotointerpretacji obrazów satelitarnych lub zdjęć lotniczych wszystkich działek rolnych kontrolowanego wniosku, w celu rozpoznania pokrycia gruntu i pomiarze powierzchni a także na przeprowadzeniu fizycznych inspekcji terenowych na wszystkich działkach rolnych, których fotointerpretacja nie umożliwia sprawdzenia dokładności deklaracji w sposób zadowalające organy".

"Zastrzeżenia Sądu dotyczą umotywowania rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia różnicy między powierzchnią zobowiązania rolnośrodowiskowego a powierzchnią stwierdzoną podczas kontroli na miejscu..." W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający odniesienie do niego wskazanych przez organy norm prawa materialnego. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ odwoławczy przeprowadził ponownie postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem wskazanych wyżej unormowań w szczególności szczegółowej (wnikliwej) analizy protokołu kontroli z [...].09.012 r. odnosząc się merytorycznie do wszystkich zarzutów skarżącego w zakresie "prawidłowości pomiarów nieruchomości". Z powyższego wynika , że Sąd zobowiązał organ do ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania oceny czy powstały różnice pomiędzy obszarem zadeklarowanym we wnioskach a faktycznie objętym realizacją w ramach programu rolnośrodowiskowego.

Wydając zaskarżona decyzję organ dokonał ponownej oceny zgromadzonego w sprawie obszernego materiału dowodowego. Prawidłowo ustalił, że nie nastąpiła jego zmiana. Zgodnie ze stanowiskiem sądu wyrażonym w uzasadnieniu poprzedniego wyroku - szczegółowo ocenił dane uzyskane z ortofotomapy i protokołów kontroli na miejscu.

Jak wskazano wyżej Sąd nie kwestionował zasadności i metody przeprowadzonych pomiarów.

Należy stwierdzić, że dane uzyskane w postepowaniu administracyjnym są wystarczające do prawidłowej oceny czy zachodzi różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym a faktycznie objętym działaniem wynikającym z programu rolnośrodowiskowego. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność przeciwną ustaleniom organu. W postępowaniu nie brał aktywnego udziału zmierzającego do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Jego aktywność polegała jedynie na zaprzeczaniu ustaleniom organu i wskazywaniu nieistotnych dla postępowania dowodów. Ewidencja gruntów nie odzwierciedla sposobu użytkowania. W skardze J.S. przyznał, że być może realizacja programu była prawidłowa co do powierzchni gruntów rolnych lecz objęty obszar wykraczał poza granice działek. To oznacza, że realizacja programu rolnośrodowiskowego nie obejmowała działek wskazanych we wnioskach.

Reasumując Sąd stwierdził, że organ prawidłowo zrealizował wskazania wynikające z wyroku z 16 lutego 2015 roku.

Na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.