Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 492/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 zo ust. 2, art. 31 zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 9 , art. 79a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za maj 2020r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia [...], nr [...]. .


UZASADNIENIE

Decyzją z [...]., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej jako: organ, ZUS) działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 1842, ze zm., dalej jako: "ustawa o COVID-19") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] odmawiającą A. J. (dalej jako Skarżąca) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca złożyła w dniu 7 kwietnia 2020r. wniosek o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020r. We wniosku zaznaczyła, że ubiega się o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenia chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za siebie, jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą opłacająca składki wyłącznie za siebie.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w O. odmówił Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ zacytował treść art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID-19, z którego wynika, że na wniosek płatnika składek, prowadzącego pozarolniczą działalność, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Następnie organ wskazał na treść art. 31 zq ust. 1 i ust. 3 ustawy o COVID-19, z którego wynika, że płatnik składek, który ubiega się o zwolnienie z ich opłacania, zobowiązany był do przesyłać do ZUS dokumenty rozliczeniowe na zasadach i terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami był zwolniony z obowiązku ich składnia. Organ podkreślił, iż przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r., stanowiło warunek zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Natomiast z analizy konta Skarżącej prowadzonego w Kompleksowym Systemie Informatycznym wynika, że dokumenty rozliczeniowe dotyczące maja 2020 r. nie zostały przekazane do ZUS w ww. terminie, w związku z powyższym zwolnienie nie przysługuje.

Pismem z dnia 8 września 2020 r. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie zwolnienia za maj 2020 r. Jednocześnie wskazała, że brakujące dokumenty zostały złożone w dniu 8 września 2020 r.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] odmawiającą przyznania prawa do zwolnienia z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazał, iż z analizy sprawy wynika, że w przypadku płatnika korzystającego z tzw. małego ZUS, Skarżąca miała obowiązek do złożenia za styczeń każdego roku deklaracji rozliczeniowych cz. IIDR2 (1) i DRA 01-01-2020 z kodem tytułu ubezpieczenia 059000, a w roku 2020 r, wyjątkowo również za luty DR2 (40) i DRA 01-02-2020 z kodem tytułu ubezpieczenia 059000. Dokumenty te od marca 2020 r, powinny dalej się klonować, jednak nie klonowały się, ponieważ brakujące deklaracje zostały złożone dopiero 8 września 2020 r. W związku z powyższym wymóg z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 nie został spełniony. Organ podkreślił, że ustawodawca ustalił jako ostateczny termin złożenia deklaracji dzień 30 czerwca 2020 r. Jest to termin ustawowy i nie może być przedłużany ani skracany przez organ, a jego upływ Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi uwzględnić z urzędu.

Nie godząc się z tą decyzją Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Podała, że w dniu 9 kwietnia 2020 r. złożyła w skrzynce odbiorczej ustawionej na terenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z opłacania składek - w jednej kopercie z wnioskiem o tzw. postojowe. Nie istniała wówczas możliwość osobistego złożenie wniosku i zweryfikowania jego poprawności i kompletności. Wskazała, iż gdyby Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył jej wniosek w ustawowym terminie, wówczas miałaby możliwość reakcji i uzupełnienia brakujących deklaracji w terminie, co miało miejsce w przypadku świadczenia postojowego. Podkreśliła, iż w przypadku zwolnienia z opłacania składek za marzec 2020 r. brakującym dokumentem była deklaracja za luty 2020 r., którą należało wyjątkowo złożyć w tym roku. Jednocześnie zaakcentowała, że deklarację za styczeń złożyła w terminie i nie została wówczas poinformowana o konieczności złożenia dodatkowej deklaracji za luty. Nadto podkreśliła, iż w okresie od złożenia wniosku o przyznanie zwolnienia, tj. od dnia 9 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r., czyli w okresie, w którym istniała możliwość złożenia deklaracji, nie dostała żadnej informacji, że jej wniosek jest niekompletny. Wskazała, że okoliczności tamtego czasu były takie, że nie istniała możliwość na osobistą weryfikację złożonego wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 15 listopada 2021r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 t.j.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Nadto, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z

[...] , utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Z kolei art. 31zq ust. 1- 4 ustawy o COVID-19 wprowadza obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że deklaracje rozliczeniowe (deklaracja za luty 2020 r.) nie zostały złożone przez Skarżącą w ustawowym terminie do 30 czerwca 2020 r. Dokumenty te zostały przesłane przez Stronę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopiero 9 września 2020 r

Jednocześnie zauważyć należy, iż w następstwie złożenia przez Skarżącą wniosku z dnia 7 kwietnia 2020 r., w dacie złożenie wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania prawa do zwolnienia z tytułu opłacania składek. W tym względzie należy podkreślić, że do postępowania w zakresie przyznania przedmiotowego zwolnienia, z mocy art. 123 u.s.u.s. oraz art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), dalej jako k.p.a., miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne. Stanowią one między innymi, że organy administracji publicznej obowiązane są: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

Oceniając postępowanie prowadzone przez organ rozpoznający wniosek Strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r., stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z wyżej powołanych przepisów. Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega między innymi na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy zaakcentować należy, iż organ - kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. - powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien był – w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy nie wynika, aby przed 30 czerwca 2020 r. ZUS wyjaśnił Skarżącej, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych, ograniczając się do wydania decyzji odmownej. Tym samym doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. Wbrew bowiem nakazowi wynikającemu z przywołanego art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał jej do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować Skarżącą, że bez złożenia brakującej deklaracji jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżąca miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymagany dokument. Organ powinien był o to zadbać i zweryfikować, czy wniosek jest kompletny oraz czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Ponadto art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązuje organ do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że Skarżąca nie złożyła wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniona z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to Stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID (30 czerwca 2020 r.). Nieudzielenie Skarżącej powyższych informacji narusza art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że Skarżąca mogłaby uczynić zadość temu obowiązkowi do 30 czerwca 2020 r. Zdaniem Sądu, uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli ona nie złożyła od razu deklaracji w terminie. Organy powinny mieć przede wszystkim na uwadze dobro Skarżącej w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu pandemii. Dlatego przestrzeganie przez organ wskazanych przepisów k.p.a. przez organ musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia, nawet jeżeli oni nie dopełnili od razu obowiązku w zakresie złożenia deklaracji. Brak informacji ze strony organu nie może przyczyniać się do negatywnych skutków dla strony (wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 647/21, wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 496/21). Sąd dostrzega jednocześnie argumentację Skarżącej, że była on gotowa spełnić wszystkie wymagania, gdyby o nich wiedziała. Powyższe potwierdza m.in. fakt niezwłocznego złożenia przez Skarżącą wymaganej przez organ deklaracji, po doręczeniu jej decyzji odmownej, z uzasadnienia której wynikało, iż wyłącznym powodem wydania decyzji odmownej jest niezłożenie tej deklaracji. Powyższe dodatkowo potwierdza, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków respektując przewidziane przepisami prawa terminy. W tej sytuacji w ocenie Sądu, Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z obrazą ww. przepisów postępowania.

Co istotne, w ocenie Sądu, przepisy ustawy o COVID-19 nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów k.p.a. Regulacje art. 15zzzzzn i n. tej ustawy wskazują, że kodeksowe zasady rządzące postępowaniem administracyjnym zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie, a nie wyłączone. Odesłanie do przepisów k.p.a. w zakresie odwołań (art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19) wskazuje jedynie na tryb rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (stanowi powielenie regulacji z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 2021, poz. 423 z poźn. zm.), lecz nie wskazuje na wyłączenie stosowania przepisów k.p.a. do rozpoznawania wniosków o zwolnienie z opłacania składek przez ZUS. Wprowadzone ustawą covidową szczególne rozwiązania prawne, miały pozwolić organom na podjęcie działań mających na celu zminimalizowanie negatywnych skutków wystąpienia tej choroby przez udzielenie wsparcia dla podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, a nie – zupełne wyłączenie ochrony prawnej dla stron postępowania, jaką gwarantuje k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 160/21, wyrok NSA z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt I GSK 485/21, wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I GSK 503/21, wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 496/21 ) .

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z [...]

Jednocześnie Sąd zawraca także uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020 r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, przepisy art. 15zzzzzn2 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez sąd pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem też kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników. Podkreślić też należy, że płatnicy składek nie powinni być różnie traktowani w zależności od tego, kiedy zostanie rozpatrzony ich wniosek, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy po tej dacie, co ma znaczenie przy obowiązkach organu o pouczaniu w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia sygn. 24 sierpnia 2021 r. akt I SA/Bd 406/21).

Rozpatrując ponownie sprawę organ, mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19) oraz charakter sprawy, rozważy możliwość przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia w oparciu o dokumenty będące już w posiadaniu organu. Jeśli uzna, że dokumenty te są niewystarczające, czy też nie mogą stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego przez Skarżącą zwolnienia z opłacania składek, w trybie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19 zawiadomi Skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania przez nią czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia. Powyższy przepis, choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, obejmuje zdarzenia mające miejsce podczas obowiązywania stanu epidemii (od 20 marca 2020 r. - na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii; Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.; - por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia sygn. 24 sierpnia 2021 r. akt I SA/Bd 406/21).

Końcowo Sąd wskazuje, że orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w treści niniejszego uzasadnienia, dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.