Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2021/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Ewa Machlejd po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek W. S. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2014 r., na które został złożony sprzeciw, stąd w oparciu o przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., straciło ono moc, a sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych razem z wnioskiem kserokopii dokumentów wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje ojciec, matka, żona i czworo dzieci. Ośmioosobowa rodzina utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez rodziców wnioskodawcy z tytułu emerytur rolniczych oraz zasiłków rodzinnych jakie żona wnioskodawcy otrzymuje na dzieci. Łączny miesięczny dochód ośmioosobowej rodziny wynosi 2507,19 zł. brutto. Wnioskodawca podał, że posiada dom o pow. 200 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha. Wnioskodawca oświadczył, że innych nieruchomości, oszczędności, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiada. Dodał ponadto, że nie posiada żadnych innych źródeł utrzymania, poza wskazanymi w formularzu. Również nikt z domowników nie posiada innych źródeł utrzymania. Gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów. Płody rolne są przeznaczane, wg oświadczenia, w całości na żywność dla rodziny. Dochód z gospodarstwa rolnego dla celów podatkowych wg oświadczenia obliczony został w skali miesięcznej w roku 2011 na kwotę 1071,29 zł.

Wnioskodawca dodał, że na energię elektryczną miesięcznie ponosi wydatek około 400 zł., gaz 100-150 zł. W 2013 r. wnioskodawca nie uzyskał żadnego dochodu podlegającego opodatkowaniu. Nie posiada samochodu o wartości pow. 3000 euro. Oświadczył, że ani wnioskodawca, ani nikt z domowników w przeciągu trzech lat nie zbył jakiejkolwiek nieruchomości, a także, że nie prowadzi działów specjalnych produkcji rolnej.

Wnioskodawca zaznaczył, że w 2007 r. zdiagnozowano u niego chorobę, po wypadku samochodowym, naczyniaka trzonu kręgu C7, który powoduje, że wnioskodawcy drętwieją kończyny i zdarzają się zasłabnięcia, zaburzenia równowagi, osłabienie pamięci.

Nie otrzymuje żadnych dopłat unijnych, nie posiada żadnych rachunków bankowych ani lokat dewizowych czy kosztowności. Dodał, że także pozostali członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku oraz kont bankowych poza żoną, która musiała założyć konto ze względu na wymogi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej do wpłat zasiłków przyznanych dla dzieci. Dodał, że konto to jest wykorzystywane wyłącznie do tego celu.

Wnioskodawca dołączył ponadto kopię decyzji przyznającej zasiłek rodzinny, kopię karty informacyjnej z ośrodka pomocy społecznej, kopię karty informacyjne ze szpitala, kopie kart informacyjnych leczenia, kopie zwolnień lekarskich.

W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że dochód jakim dysponuje jego ośmioosobowa rodzina świadczy, iż pozostają w ubóstwie. Na wezwanie Sądu wnioskodawca złożył dodatkowe wyjaśnienia w których wskazał, że ani wnioskodawca, ani nikt ze wspólnie zamieszkującej rodziny nie składał w 2013 r. deklaracji podatkowej, nie ponoszą wydatków na opał, bowiem drewno pozyskują z własnego lasu, wodę czerpią z własnej studni, posiada 20 letni samochód osobowy służący do dowozu dzieci do szkoły, miesięcznie z tego tytułu wydaje około 300 zł. (jeśli posiada na to środki), jedzenie w większości zapewnia wnioskodawcy własny chów i zbiory (dodatkowo na jedzenie wydają około 1 200 zł.), na środki czystości wydają około 300 zł., największe wydatki to prąd oraz leki (około 500 zł. miesięcznie).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym dotyczącym w niniejszej sprawie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.

Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Niewątpliwie miesięczny dochód osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącego jest nieznaczny w przeliczeniu na osobę, to jednak skarżący wskazał, że jest posiadaczem domu o pow. 200 m² oraz nieruchomości rolnej o pow. 10,8845 ha, w tym lasu o pow. 1,6 ha. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie.

Wnioskodawca wskazał, że dużą część utrzymania (opał, woda, znaczna część żywności) uzyskuje w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wydatki konieczne strony są zatem ograniczone do ponoszenia opłat za energię elektryczną, leki i częściowo żywność. Suma tych wydatków waha się w granicach 2 000 - 2 300 zł. Natomiast wskazane dochody to kwota ponad 2 500 zł. Okoliczność ta wskazuje, że strona posiada pewną kwotę do dyspozycji na inne wydatki.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy. Załączone do wniosku kserokopie badań świadczą jednak jedynie o tym, że wnioskodawca cierpi na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje. W stosunku do W. S., jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Wnioskodawca załączył kopie zaświadczeń o stanie zdrowia, które w większości są sprzed kilku lat, jednakże z ostatniego z dnia 20 października 2014 r. wynika, że wnioskodawca może chodzić. Wskazuje to, że wnioskodawca w trakcie zwolnienia nie był obłożnie chory. Należy również zauważyć, że w żadnym z pism i załączników strona nie wskazała w jakiej wysokości za okres zwolnienia pobrała zasiłek chorobowy.

Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że skarżący i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie 2.507,19 złotych. Ponadto, jak wynika z oświadczenia korzystają z plonów, jakie przynosi gospodarstwo rolne. Więc w sytuacji, w jakiej znajduje się W. S., który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,8845 ha, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie własnym staraniem ponieść kosztów postępowania w sprawie. Wnioskodawca i jego rodzina nie należą do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, a w związku z tym pozyskanie przez skarżącego środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie możliwe.

Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych.

Należy również wskazać, że za odmową przyznania prawa pomocy przemawia także, że kwestia jej przyznania skarżącemu była wielokroć analizowana w orzecznictwie NSA i wyraźnie wskazywano w nim, że stan majątkowy skarżącego – który od tamtej pory nie ulegał zasadniczo zmianie – nie przemawia za przyznaniem prawa pomocy (zob. postanowienia o sygnaturach: I OZ 960/12, I OZ 37/13, I OZ 134/13, I OZ 982/14, I OZ 199/15, I OZ 200/15, I OZ 230/15).

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.