Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 940/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: NSA Barbara Skrzycka-Pilch Asesor WSA Krzysztof Retyk Protokolant: Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 22 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. K.-T. na decyzję Wojewody z dnia 1 marca 2002 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Jak ustalono w zaskarżonej decyzji, pismem z dnia 20 grudnia 1990 roku T. T. wystąpił do Prezydenta Miasta o zwrot wywłaszczonej na rzez Skarbu Państwa nieruchomości położonych w G., oznaczonych w dacie wywłaszczenia, jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] (k.m. 55) o łącznej powierzchni 6,066 m2. Nieruchomości zostały wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 roku (Dz. U. RP nr 20, poz. 138, ze zm.) z majątku C. T. bez odszkodowania, na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, nr [...] z dnia 9 stycznia 1951 roku. Celem wywłaszczenia było przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej.

Decyzją z dnia 5 marca 1997 roku, nr [...], Kierownik Urzędu Rejonowego, na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 48 i art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zm.) odmówił T. T. i K. W. – G. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], [...], [...], [...] wchodzącej obecnie w skład działek oznaczonych na karcie mapy 55 numerami [...], [...], część [...] i część [...] zapisanych w księgach wieczystych nr KW [...] i KW [...] prowadzonych w Sądzie Rejonowym w G. oraz odmówił przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości.

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskowany do zwrotu obszar został na podstawie wykazu zmian gruntowych oznaczony w aktualnym układzie geodezyjnym, w wyniku czego wywłaszczona działka nr [...] weszła w skład dz. nr [...], natomiast działki o numerach [...], [...], [...], [...] po scaleniu weszły w skład działki nr [...]. Działka nr [...] o pow. 504 m kw. i dz. nr [...] o pow. 984 m kw. nie uległy zmianom gruntowym i stały się własnością Gminy Miasta. Działka nr [...] na km. 55 pozostaje własnością - 1 - Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Teatru Muzycznego w G.

Organ ustalił obecny stan zagospodarowania przedmiotowego terenu podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 8 grudnia 1995r. Stwierdził w wyniku oględzin, iż działka oznaczona poprzednio numerem 1[...] jest zajęta pod ulicę [...] i częściowo zabudowana jest budynkiem Teatru Muzycznego. Dawna działka nr [...] zabudowana jest budynkiem Teatru Muzycznego wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Działka numer [...] wchodzi w skład kompleksu obiektów przynależnych do Teatru Muzycznego. Dawna działka [...] stanowi ulicę [...] oraz w części ul. [...], zaś dz. nr [...] stanowi chodnik. Działka [...] (róg ul. [...] i [...]) zabudowana jest w niewielkim fragmencie budynkiem Garnizonowej Administracji Mieszkań (narożnik budynku), częściowo stanowi też teren uliczny. Na działce [...] znajduje się parking, zieleń miejska, pawilon handlowy oraz tereny uliczne. Obszar działki [...] jest wykorzystywany obecnie pod deptak nadmorski oraz zieleń miejską. Do ustaleń dokonanych podczas wizji lokalnej strony nie wniosły zastrzeżeń.

Stwierdzono, iż pełnomocnik wnioskodawców K. Ż. wniósł o zwrot działek z wyłączeniem części zajętych pod ulicę i wytyczonego przejścia (deptaka) wzdłuż plaży po jego wydzieleniu geodezyjnym, uznając obecne zagospodarowanie terenu m.in. pod Teatr Muzyczny i tereny zielone za niezgodne z celem użyteczności publicznej. Natomiast z opinii urbanistycznej Urzędu Miasta (nr pisma [...] z dnia

10 lutego 1997 r.) wynikało, iż przedmiotowe działki weszły w skład terenów przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Śródmieścia G. pod funkcje: usługi kultury, instytucje społeczne związane z morzem, gastronomię. Wykluczone zostały formy degradujące walory estetyczne i prestiżowe forum morskiego. Zapis w aktualnym planie zagospodarowania wskazuje, iż teren przeznaczony jest na inwestycje związane z celami użyteczności publicznej.

Dokonując powyższych ustaleń Kierownik Urzędu Rejonowego stwierdził, że obszar objęty wnioskiem o zwrot wykorzystany został w całości pod obiekty użyteczności publicznej, a więc zgodnie z celem nabycia. Działka nr [...] na k.m. 55 pozostawała w użytkowaniu wieczystym Teatru Muzycznego, który nie zgłosił zbędności terenu podnosząc w piśmie z dnia 24 lipca 1996 r. (nr L.dz. NP.-/106/96), iż zagospodarowano działkę zgodnie z celem nabycia użytkowania wieczystego.

W ocenie organu pierwszej instancji brak było jednocześnie podstaw do wygaszenia użytkowania wieczystego w myśl art. 26 cyt. ustawy o gospodarce gruntami oraz art. 240 kodeksu cywilnego, co również było zgodne z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym Sąd wskazał, że nie może podlegać zwrotowi grunt nie pozostający we władaniu Skarbu Państwa lub Gminy (wyrok z dnia 3 listopada 1987 r., IV SA 372/87, ONSA 1987 2/76).

Organ odnosząc się natomiast do fragmentu dawnej działki numer [...], obecnie wchodzącej w skład działki numer [...] na k.m. 55 ustalił, iż stanowi ona w części tereny uliczne, w niewielkiej zaś części władającym bez tytułu prawnego jest Ministerstwo Obrony Narodowej, jako użytkownik budynku Garnizonowej Administracji Mieszkali znajdującego się na dz. nr [...]. W przedmiotowej sprawie przedstawiciel Prezydenta Miasta złożył wyjaśnienia na rozprawie w dniu

6 listopad 1996r., iż pawilon handlowy jako obiekt tymczasowy umiejscowiony jest na dz. nr [...] k.m., 55 w oparciu o umowę dzierżawy zawartą tymczasowo.

Ponadto organ wyjaśnił, iż na podstawie art. 69 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami możliwe jest jedynie orzekanie o zwrocie nieruchomości w naturze. Roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości uległy przedawnieniu, gdyż upłynął trzyletni termin do ich dochodzenia przewidziany w

art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, uchylający poprzednie przepisy wywłaszczeniowe. Byłym właścicielom lub ich następcom prawnym nie przysługuje też roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu istniejącego przed wywłaszczeniem odszkodowanie za zmianę jej stanu oraz za pozbawienie korzystania z nieruchomości.

W konsekwencji Kierownik Urzędu Rejonowego w kwestii dalszej przydatności lub zbędności przedmiotowych działek gruntu na cel wywłaszczenia w oparciu o art. 69 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami stwierdził, iż nieruchomość w całości zachowała swój publiczny charakter i nie może podlegać zwrotowi.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli T. T. i K. P. – G. reprezentowani przez pełnomocnika K. Ż., zarzucając organowi pierwszej instancji nieprawidłowe określenie obecnego przeznaczenia działek [...] i [...] oraz wnosząc o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w zaskarżonym zakresie i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. W ocenie skarżących, z ustaleń dokonanych podczas oględzin nieruchomości wynika, że część wywłaszczonego gruntu oddana Ministerstwu Obrony Narodowej, który włada nim bez tytułu prawnego, przy czym określenie "niewielka część" nieruchomości nie wyjaśni - jakim obszarem działki [...] włada MON. W opinii skarżących z ustaleń poczynionych przez Urząd Rejonowy wynika natomiast jednoznacznie, że wykorzystanie przedmiotowej działki w owej "niewielkiej części" o nieznanej powierzchni nie jest zgodne z celami wywłaszczenia nieruchomości wobec C. T. w 1951 roku. Według odwołujących się w odniesieniu do działki nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego przyjął za przesłankę wydania zaskarżonej decyzji wyjaśnienie przedstawiciela Prezydenta Miasta, mające charakter jednostronny i broniący stanu posiadania gminy G. Skarżący na podstawie ustaleń Urzędu Rejonowego wywodzą, iż teren działki [...] (a przynajmniej jego część) wykorzystywany jest na parking oraz pawilon handlowy. Odwołujący zauważają, że takie wykorzystywanie działki nie może być uznane za realizacje celów użyteczności publicznej. Obszar parkingu może być bowiem wykorzystywany gospodarczo przez następców prawnych C. T., podobnie jak to czyni gmina G. (a także firma A na podstawie umowy zawartej z Gminą) w odniesieniu do miejsc postojowych na terenie miasta, czerpiąc z tego tytułu określone dochody. W ocenie skarżących teren parkingu należało by więc uznać za teren o charakterze komercyjnym. Kontynuując, strona wskazuje, że na działce nr [...] mieści się pawilon handlowy, co oznacza że teren ten może być wykorzystywany na cele handlowe, gastronomiczne itp., a zatem działka ta służy gminie do celów komercyjnych. Pobiera ona pożytki z wykorzystywania gospodarczego działki czego nie można uznać za zgodne z celami użyteczności publicznej. Tym samym skarżący twierdzą, że działki nr [...] i [...], przynajmniej w części, są wykorzystywane przez gminę niezgodnie z celami wywłaszczenia.

Odnosząc się do odmowy przyznania odszkodowania za pozostałe część wywłaszczonej nieruchomości, wskazują, iż art. 39 dekretu z 26 kwietnia 1949r. (Dz.U. z 1952r., nr 4, poz. 31) powołany w zaskarżonej decyzji, dotyczy przedawnienia roszczeń o odszkodowanie, a nie przedawnienia sprawy o odszkodowanie, którą organ administracyjny podjął, lecz nie zakończył wydaniem ostatecznej decyzji. Skarżący podnoszą, iż w treści decyzji wywłaszczeniowej z 1951 roku Prezydium WRN w Gdańsku orzekło, iż o odszkodowaniu orzeka się w oddzielnym postępowaniu, przez co należy rozumieć, że postępowanie odszkodowawcze zostało wszczęte, jednak brak jest nadal o ostatecznego rozstrzygnięcia w tej sprawie. Wszystkie akty normatywne, regulujące problematykę wywłaszczeniową po dekrecie z 1949r. zawierają przepis o treści, która wskazuje, iż sprawy wszczęte, lecz nie zakończone ostateczną decyzją o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy (z 1958,1961,1975 i 1985r.) prowadzi się nadal. W opinii skarżących uzasadniony jest więc wniosek o merytoryczne rozpatrzenie sprawy o odszkodowanie, rozpoczętej w 1951r. i nie zakończonej do dnia dzisiejszego.

Rozpoznając powyższe odwołanie, które wypłynęło do organu I instancji w dniu 21 marca 1997r., Wojewoda zaskarżoną decyzją z dnia 1 marca 2002 roku (nr [...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 9a oraz art. 229 i art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami Dz. U. z 2000 roku, Nr 46, poz. 543) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż wymieniona ustawa o gospodarce nieruchomościami stanowi podstawę prawną zwrotu nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa. Wywłaszczone nieruchomości mogą podlegać zwrotowi, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie obowiązującej wówczas ustawy wywłaszczeniowej lub aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W niniejszej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na mocy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 roku, a więc aktu wywłaszczeniowego. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 ustawy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zobowiązanym do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzednim właścicielom na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest tylko Skarb Państwa lub odpowiednia jednostka samorządu terytorialnego będąca jej aktualnym właścicielem. Organ przytoczył orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 roku (III AZP 13/93, OSAP z 1994r. Nr 10, poz. 7), w którym wyrażono następujący pogląd: "Organ administracji rządowej orzeka na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie sprzedaży na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością". Pogląd ten zachował swoją aktualność w obecnym stanie prawnym. Organ wyjaśnił, że podmiotem obecnie władającym działką nr [...] nie jest Skarb Państwa, lecz Teatr Muzyczny w G. Zgodnie zatem z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 1998r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo to zostało uwzględnione w księdze wieczyste. W niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość została oddana przez Skarb Państwa w użytkowanie wieczyste Teatrowi Muzycznemu i zostało to ujawnione w księdze wieczystej KW [...], co stanowi przeszkodę zwrotu nieruchomości zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustawodawca wyłączył w art. 229 możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego o zwrot z uwagi na fakt, iż "przysługiwanie prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osobie trzeciej ma charakter obiektywny, niezależny od jakiegokolwiek uznania lub rozstrzygnięcia organu orzekającego. Z chwilą złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej organ orzekający zobowiązany jest zatem ustalić w pierwszej kolejności zaistnienie okoliczności określonych w art. 229. Przepis ten wygasił bowiem roszczenie o zwrot powodując, że były właściciel i jego spadkobiercy nie mają uprawnienia do złożenia wniosku o zwrot. Ponadto wskazano, iż w postępowaniu o zwrot nieruchomości nie bada się podstaw prawnych ani przesłanek zbycia nieruchomości na rzecz obecnego właściciela lub użytkownika wieczystego. Wojewoda uznał zatem, iż art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zamyka drogę do zwrotu nieruchomości będącej przed dniem 1 stycznia 1998r. w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem jej wywłaszczenia. W dalszej części organ odwoławczy podnosi, że pozostałe nieruchomości, część działki nr [...], [...], [...] i [...] pozostają nadal we władaniu Gminy Miasta, jednakże zgodnie z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym działki te są wykorzystywane zgodnie z celem wywłaszczenia, co powoduje brak możliwości dokonania zwrotu wnioskodawcom.

Wywłaszczone działki o dawnych numerach [...], [...], [...], [...] (obecnie część działki nr [...]) stanowią ulice i ciągi piesze, działka nr [...] stanowi również ulicę. Natomiast na działce [...] znajduje się ulica, chodniki oraz ogólnodostępny parking stanowiący fragment koniecznej infrastruktury. Ponadto działka nr [...] stanowi część deptaka nadmorskiego wraz z pasem zieleni. W ocenie organu drugiej instancji przedmiotowe działki są zagospodarowane zgodnie z obowiązującym miejscowym szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego Śródmieścia.

Odnosząc się do kwestii odszkodowawczej Wojewoda stwierdził, iż roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczone działki uległy przedawnieniu, gdyż upłynął trzyletni termin do ich dochodzenia przewidziany w art. 39 ust. 1 dekretu, z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, uchylający poprzednie przepisy wywłaszczeniowe. Organ wyjaśnił, iż ustawa z dnia 29 grudnia 1951r. (Dz. U. Z 1952 roku, nr 4, poz. 25) zmieniła dekret z 26 kwietnia 1949r. wprowadzając istotne zmiany w zakresie odszkodowań. Mianowicie uchyliła przepisy prawa wywłaszczeniowego tj. rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1934r. oraz dekretu z 7 kwietnia 1948r. z tym wyjątkiem, że sprawy wywłaszczeniowe wszczęte na jego podstawie i nie zakończone miały być prowadzone nadal w oparciu o przepisy tego dekretu. Natomiast do spraw odszkodowawczych prowadzonych na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948r. do dnia 31 stycznia 1952r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z 29 grudnia 1952r. ustawodawca przyjął, że zastosowanie mają przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949r. Uznano zatem, że skoro ustawodawca przyjął, że w prawach wszczętych o odszkodowanie przed 31 stycznia 1952 roku mają zastosowanie przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 roku, to tym bardziej przepisy te stosuje się do spraw, które nie zostały wszczęte przed 31 stycznia 1952 roku.

Organ odwoławczy uznał, że jeśli chodzi o roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. to miał zastosowanie art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949r., który określał trzyletni termin przedawnienia do dochodzenia odszkodowania liczony od dnia wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości.

Na powyższą decyzje skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła I. K.-T., spadkobierczyni T. T., reprezentowana przez pełnomocnika A. T., wskazując na błędy merytoryczne w decyzji oaz na błąd formalny polegający na skierowaniu przez Wojewodę decyzji do osoby, która już nie żyła i nie mogła być stroną w sprawie. Ponieważ postępowanie w tej sprawie trwa od kilkudziesięciu lat, procedura odwoławcza natomiast ciągnie się od 1997r., dlatego też właściwy organ nie został poinformowany o śmierci strony. Skarżąca stwierdziła, że uchylenie decyzji organu drugiej instancji spowoduje konieczność ponownego rozpatrzenia odwołania i dlatego też przedwczesne jest wykazywanie wadliwości merytorycznej decyzji pierwszej instancji. Ponadto I. K.-T. podała, że jednocześnie złożyła wniosek o wznowienie postępowania przed organem II instancji, skarga natomiast złożona została na wypadek, gdyby wniosek o wznowienie postępowania nie został uwzględniony. W związku z powyższym skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania w przedmiotowej sprawie do czasu zakończenia sprawy o wznowienie postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie uzasadniając, że wniosek skarżącej o wznowienie postępowania został uwzględniony postanowieniem z dnia 9 maja 2002r.

Postanowieniem z dnia 2 października 2002r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania przez organ administracji publicznej w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji, w tym także postępowania o wznowienie postępowania, po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. Wznowienie przez Wojewodę postanowieniem z dnia 9 maja 2002r. nie było dopuszczalne, skoro wcześniej skarżąca wniosła skargę na te decyzję. Postępowanie przed Sądem ma w takiej sytuacji pierwszeństwo przed postępowaniem administracyjnym. Organ administracyjny, którego decyzję zaskarżono ma zaś, w razie uznania zarzutów skargi za zasadne, możliwość uwzględnienia skargi w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał skargę za zasadną, gdyż organ administracyjny naruszył prawo.

Skarga dotyczy decyzji, która zakończyła postępowanie toczące się na skutek wniosku poprzednika prawnego skarżącej w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zakończonej ostateczną decyzją Wojewody z dnia 1 marca 2002r.

Odnosząc się do zarzutu skargi opartego na zaistnieniu przesłanki wznowieniowej uznać go należy za trafny.

Jak wynika z akt administracyjnych w dniu 12 kwietnia 2002r. A. T., działający jako pełnomocnik skarżącej I. K. – T., jedynej spadkobierczyni T. T. - jednego z dwóch adresatów zaskarżonej decyzji, złożył wniosek o wznowienie postępowania uzasadniając go śmiercią T. T., która miała miejsce w dniu 12 kwietnia 2000r. (vide: fotokopia wniosku w aktach administracyjnych, fotokopia postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 31 października 2000r, sygn. akt III Ns 1779/00 o stwierdzeniu nabycia spadku k. 9, wypis z aktu notarialnego udzielającego pełnomocnictwa k. 4, 8).

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

W rozpoznawanej sprawie na skutek śmierci strony – T. T., w trakcie postępowania administracyjnego na etapie odwołania, przymiot strony tego postępowania uzyskała jego I. K. - T. Z chwilą śmierci wymienionego mocodawcy wygasło również z mocy prawa pełnomocnictwo udzielone przez T. T. K. Ż. Bezspornie skarżąca nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym na tym etapie, nie była adresatką zaskarżonej decyzji ani też decyzji tej jej nie doręczono. Niedoręczenie przedmiotowej decyzji, jak w rozpoznawanej sprawie, jednej ze stron postępowania, oznacza pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w obronie własnego interesu prawnego w toku instancji, a w związku z tym strona ma prawo żądać wznowienia postępowania.

Podstawy uchylenia decyzji na skutek skargi wniesionej do Sądu wyliczone zostały w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Między innymi Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Sąd będzie obowiązany zatem uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi istnienie jednej z przesłanek wznowienia niezależnie od tego, czy naruszenie przepisów prawa miało wpływ na wynik sprawy.

Z tych przyczyn zaskarżoną decyzję na mocy powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić.

Ponowne rozpatrzenie sprawy obejmuje konieczność rozpatrzenia przez Wojewodę odwołania wniesionego w dniu 21 marca 1997r. i szczegółowego odniesienia się do podniesionych w nim zarzutów (vide: fotokopia odwołania k. 27). Sąd nie może aktualnie odnieść się do prawidłowości ustaleń dokonanych przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, albowiem nie pozwala na to ograniczony materiał znajdujący się w aktach administracyjnych. W kwestii zaś podstawy prawnej rozstrzygnięcia co do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i oceny, czy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu będzie miał organ odwoławczy na względzie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603, ze zm.). Co do żądania odszkodowania uregulowanego art. 128 i nast. powołanej wyżej ustawy należy mieć na względzie fakt, że powstanie obowiązku odszkodowania za wywłaszczenie ma charakter cywilnoprawny a stosunek ten powstaje między wywłaszczonym a wywłaszczającym - Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego (por. Tadeusz Woś, Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczanych nieruchomości Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2004, str. 122-132). Charakter cywilnoprawny roszczenia o wypłatę odszkodowania potwierdzony został również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 1993r., sygn. akt IV S.A. 1667/92, ONSA z 1993r., nr 4, poz. 115). W tym kontekście odszkodowanie za wywłaszczanie nieruchomości ma charakter obligacyjny, pieniężny i do skutków jego niewykonania znajdą zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, również w zakresie przedawnienia. Taki sam charakter roszczenia odszkodowawczego był również pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jak również ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r., Nr 10, poz. 64, ze zm.). Przedawnienie roszczenia odszkodowawczego przewidywał równie przepis art. 38a dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 27, poz. 197 ze zm.) stanowiący, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie lat trzech od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Organ odwoławczy powinien zatem odnieść się wyczerpująco do przedawnienia w kontekście zarzutu podniesionego w odwołaniu, czy zostało zakończone ostateczną decyzją postępowanie odszkodowawcze, wszczęte, jak twierdzi strona z datą wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Jednakże wobec wskazanego wyżej braku możliwości skontrolowania prawidłowości ustaleń dokonanych przez organ odwoławczy na skutek braku materiału dowodowego i jednocześnie wobec braku innych, poza podstawą wznowieniową, zarzutów skargi, Sąd nie wypowiada się w sposób wiążący co do oceny prawnej dokonanej w zaskarżonej decyzji.

Co do wadliwie wydanego i niedopuszczalnego, jak już stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2002r. (vide: k. 33-35) postanowienia Wojewody z dnia 9 maja 2002r. wznawiającego postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, organ odwoławczy powinien wszcząć z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności przedmiotowego postanowienia, z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Mając na względzie powyższe okoliczności i uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego czy i w jakim zakresie zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i odmawiająca odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie nadają się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie cytowanego przepisu.