Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1024/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Bożena Popowska sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 809/12 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 7 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 809/12 oddalił skargę J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego (pkt I) oraz przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata [...] kwotę 295,20 zł, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt II).

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], działając na podstawie art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej w skrócie u.p.s., odmówił J.S. przyznania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do wynajmu pokoju, rehabilitacji, żywności, obuwia i leków. W uzasadnieniu decyzji podał, iż w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz na podstawie zebranych dokumentów ustalono, że dochód strony, jako osoby samotnie gospodarującej, po potrąceniach alimentacyjnych wynosi 680,70 zł miesięcznie, a więc przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania pomocy, które w jej przypadku wynosi 477,00 zł. Ponadto wskazał, że możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] są ograniczone. Ośrodek w 2011 r. zrealizował świadczenia w postaci zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych w wysokości [...] zł, a średnia wysokość świadczenia w przyznanego w tej formie wyniosła miesięcznie 54,34 zł. W roku 2012 na realizację w/w zadań przeznaczono [...] zł.

J.S. od powyższej decyzji wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]. Podał, że otrzymuje świadczenie rentowe, które jest obciążone kilkoma egzekucjami komorniczymi z tytułu alimentów. Choruje na [...], a koszt miesięcznego leczenia przekracza kwotę, która zostaje mu po potrąceniu świadczeń alimentacyjnych. Od dłuższego czasu zamieszkuje na klatce schodowej mieszkania, z którego został wyeksmitowany. Wyjaśnił, że posiada mieszkanie w miejscowości G., które wynajmuje w zamian za jego utrzymanie. Aktualnie z uwagi na brak chętnych do zakupu tego mieszkania nie może go sprzedać. Wskazał, że ponieważ leczy się w [...] musi w tym mieście zamieszkiwać.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 15 czerwca 2012 r. nr SKO.KA.431.2930/2012, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie K.p.a.), art. 41 pkt 1 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podało, że w oparciu o art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. b powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej przesłanki wymienionej w art.7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej: m.in. ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, czy przemocy w rodzinie. Zgodnie z art. art. 41 pkt 1 u.p.s. specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, który nie podlega zwrotowi.

Z akt sprawy wynika, że J.S. jest osobą bezrobotną i bezdomną. Pracownicy socjalni w wywiadzie środowiskowym wprawdzie poddają w wątpliwość fakt jego bezdomności, posiada on bowiem mieszkanie w miejscowości G., które zakupił od właściwej terenowo Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Mieszkanie to jest jednak zajmowane przez osobę obcą. J.S. jest chory na [...], utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 2.109,98 zł, z której po potrąceniach komorniczych oraz podatku i świadczeń ZUS otrzymuje kwotę 943,61 zł. netto miesięcznie. Jest osobą rozwiedzioną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wskazało, że decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego jest decyzją uznaniową i w niniejszej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia, że decyzja organu pierwszej instancji odmawiająca J.S. przyznania tego świadczenia narusza prawo.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której wniósł o jej uchylenie. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że jego sytuacja majątkowa i życiowa nie pozwala na uznanie, że spełnia on wymogi do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W ocenie skarżącego, organy błędnie ustaliły, że po potrąceniach komorniczych otrzymuje on świadczenie rentowe w kwocie 943,61 zł netto miesięcznie. W styczniu 2012 r. świadczenie z tego tytułu wyniosło bowiem 670,80 zł netto. Podkreślił, że z uwagi na to, iż choruje na [...] i ma problemy [...], orzeczono w stosunku do niego trwałą niepełnosprawność w stopniu znacznym. Wymaga stałej opieki osób trzecich, jest osobą bezdomną, a koszt miesięcznego leczenia wynosi 3.200 zł, a więc przekracza kwotę, która pozostaje mu po potrąceniu świadczeń alimentacyjnych. Ponadto skarżący wyjaśnił, że wprawdzie w miejscowości G. posiada mieszkanie, które jest wynajmowane w zamian za jego utrzymanie i brakuje chętnych na jego zakup, to jednak nie może w nim zamieszkać, gdyż jest objęty specjalistyczną opieką medyczną w [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podało, że z pisma Caritasu [...] z dnia [...] lipca 2012 r. wynika, że skarżący korzystał z pomocy świadczonej przez tę instytucję oraz został przyjęty do schroniska dla osób bezdomnych przy ul. [...] bez konieczności ponoszenia opłat za pobyt i wyżywienie, to jednak z tej formy pomocy zrezygnował.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że istotą pomocy społecznej są działania doraźne, które nigdy nie zastąpią stałych form przyznania świadczeń, takich jak np. renty, zasiłki stałe itp. Kryterium dochodowe, które umożliwia prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostało określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący, wynosi ono 477 zł miesięcznie. W niniejszej sprawie organ ustalił, że J. S. utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 2.109,98 zł miesięcznie, z której po potrąceniach komorniczych (alimenty) oraz podatku i świadczeń ZUS otrzymuje kwotę 943,61 zł. W styczniu 2012 r. świadczenie to wyniosło netto kwotę 670,80 zł. Dochód skarżącego przekroczył zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Z tego względu organ jego wniosek rozpatrzył na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., który w szczególnie uzasadnionych przypadkach przewiduje możliwość przyznania osobie o dochodzie przekraczającym kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Podstawą do udzielenia specjalnego zasiłku celowego jest stwierdzenie przez organ, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek. Ponadto organ ustalił, że skarżący choruje na [...]. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że koszt jego miesięcznego leczenia wynosi 3.200 zł. Posiada on także mieszkanie w miejscowości G., które wynajmuje za koszty jego utrzymania.

Sąd pierwszej instancji przyznał, że sytuacja materialna, a przede wszystkim zdrowotna, skarżącego jest bardzo trudna. W jego ocenie organy wnikliwie i wszechstronnie uzasadniły swoje stanowisko, aczkolwiek nie odniosły się do aktualnej sytuacji na rynku pracy w [...], co ma bezpośredni wpływ na rozmiar pomocy społecznej i jej wielkość adresowaną do poszczególnych osób. Wskazał, że jest faktem powszechnie znanym, że rynek pracy w [...] pogorszył się na skutek upadłości lub likwidacji kilku dużych zakładów pracy, a stopa bezrobocia w województwie [...] przekracza 18%, zaś w samym [...] przekracza 10% i ma tendencję wzrostową. Organy pomocy społecznej muszą zatem często wybierać pomiędzy osobami samotnymi, chorymi, ale otrzymującymi, tak jak skarżący, rentę inwalidzką a rodzinami często wielodzietnymi, których jedyni żywiciele stracili pracę i skończył im się okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, czyli w praktyce nie mają żadnych dochodów. Strefa ubóstwa poszerza się i stąd bardzo cenna jest pomoc instytucji pozarządowych i Caritasu. W sprawie ustalono, że J.S. korzystał z pomocy Caritasu [...]. Natomiast fakt, że został on przyjęty do schroniska dla osób bezdomnych przy ul. [...] bez konieczności ponoszenia opłat za pobyt i wyżywienie i z tej formy pomocy zrezygnował budzi zdziwienie w kontekście jego wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem m.in. na dofinansowanie do wynajmu pokoju i żywności .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podzielił stwierdzenie organu, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. uzasadniający przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1083/11, LEX nr 1149108 wyraził pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości."

W ocenie Sądu pierwszej instancji trudno zrozumieć, dlaczego skarżący - osoba poważnie schorowana i wymagająca opieki zrezygnował z przyznanego miejsca w schronisku dla osób bezdomnych, jednocześnie deklarując, że nie ma miejsca stałego pobytu i oczekuje wsparcia pomocy społecznej do wynajmu pokoju. Zdaniem Sądu nawet jednorazowa pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego nie rozwiąże problemów skarżącego, tym bardziej, że organ pierwszej instancji przedstawił szczegółowe wyliczenie świadczeń, jakich udzielił w 2011 r. i wynika z nich, że średnia wysokość świadczenia przyznanego w formie zasiłku celowego wyniosła 54,34 zł. Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie organ nie naruszył zakresu uznania administracyjnego, miał bowiem na uwadze nie tylko przepis prawa, ale również cel jego funkcjonowania w systemie prawa. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania zasiłku, organ może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości jaką uzna za uzasadnioną. Trudna sytuacja bytowa wnioskodawcy podlega ocenie w kontekście możliwości budżetowych organu przyznającego przedmiotowy zasiłek( por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10,LEX nr 951967).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. skargę oddalił, o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J.S., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię, a to art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), mające wpływ na wynik sprawy przez błędne przyjęcie, że sytuacja życiowa skarżącego nie wyczerpuje przesłanki dotyczącej szczególnie uzasadnionego przypadku, którego wystąpienie warunkuje przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo że organ nie wykazał, w oparciu o jakiekolwiek dowody, jakie w istocie miał środki do dyspozycji na udzielenia pomocy w formie zasiłków celowych, jaka była liczba osób ubiegających się o taką pomoc i jakie kryteria zostały wypracowane przy jej przyznawaniu.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów udzielonej stronie skarżącej pomocy prawnej, ponieważ nie została ona opłacona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przyczyny enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jednak istota podniesionych w niej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który zaaprobował stwierdzenie organu, że nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie J.S. specjalnego zasiłku celowego oraz nieuchylenia zaskarżonego wyroku mimo niewykazania przez organ administracji publicznej ilości środków pieniężnych możliwych do wykorzystania na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych.

Ocenę zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów poprzedzić należy uwagami natury ogólnej.

Zgodnie z zasadą pomocy społecznej zawartą w art. 2 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei z art. 3 ust. 1 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy( art. 3 ust. 3 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej jest specjalny zasiłek celowy. Stosownie do treści art. 41 pkt 1u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Zauważyć należy, iż przytoczony przepis posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany stronie tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek. Uprawnienie do otrzymania tego rodzaju zasiłku dotyczy osób, których dochody przekraczają kryterium ustawowe oraz spełniają przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku. W doktrynie podkreśla się, że ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Taką też wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego wyrazem jest m.in. wyrok z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, oraz wyrok z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11. Specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, zatem nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku winno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1u.p.s.).Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie ,wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności.

Ponadto wskazać należy, iż decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza ono przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego ( w tym przypadku art. 41 pkt 1u.p.s.) pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych wynikającym z art. 7 K.p.a. dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Ocena, czy przy załatwieniu sprawy administracyjnej doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Nie wynika to z prostego odczytania treści art.7 K.p.a. Wskazać należy, iż zarówno pojęcia interesu społecznego jaki słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść nadaje im organ orzekający. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie akcentuje się, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi, natomiast nie obejmuje tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10).

Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art.41 pkt 1 u.p.s. i zasadnie stwierdził, że w sprawie J.S. nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Przepis ten w sposób jednoznaczny przesądza o wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Zatem przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 cyt. ustawy muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Należy przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie okolicznościom z których wynika, że skarżący, bezrobotny i niezamieszkujący w swoim mieszkaniu, legitymujący się orzeczeniem trwałej niepełnosprawności w stopniu znacznym i wymagający stałej opieki osób trzecich, a koszty leczenia związane z chorobą – [...] przekraczają kwotę, która pozostaje mu po potrąceniu świadczeń alimentacyjnych, nie przypisano statusu szczególnie uzasadnionego przypadku.

Jako nietrafny ocenić należy również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 77 §1 K.p.a. Uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że w sprawie dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku celowego konstrukcja decyzji uznaniowej zostaje uruchomiona po ustaleniu wystąpienia w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku Oznacza to, że dopiero na tym etapie postępowania uwzględnia się stan środków finansowych, którymi dysponuje organ pomocy społecznej, liczbę osób ubiegających się o taką pomoc. Przy czym wskazać należy, iż w każdym przypadku nie jest konieczne precyzyjne wskazanie w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i ust. 2 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 tej ustawy, czy też art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. To samo odnosi się do ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 2518/12, publ. www.cbois.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.