Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 872/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6243 Skierowanie do służby zastępczej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.1 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1994 nr 111 poz 537
law: Ustawa z dnia 2 września 1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu.
article: art. 104 ust. 2
journal: Dz.U. 1950 nr 6 poz 46
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym.
article: art. 7 art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 1994 nr 136 poz 707
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń  żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach  budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia 2 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] z dnia 14 sierpnia 2015 r., nr [...].


UZASADNIENIE

J. D. (dalej jako: "strona", "skarżący") zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia 2 października 2015 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] z dnia 14 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 123 § 1 i 2, art. 125 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 w zw. z art. 217 § 2 pkt 2, art. 218 § 1 i 2, art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz § 1 ust. 1 i 2, § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. z 1994 r. nr 136, poz. 707 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 15 grudnia 2014 r. skarżący zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] o wydanie zaświadczenia o wcieleniu do brygad "Służby Polsce" i przymusowym zatrudnieniu w latach 1949 - 1950.

Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2014 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. z powodu oczywistej omyłki pisarskiej, Wojskowy Komendant Uzupełnień [...] omówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. Stanowisko odmowne uzasadniono zniszczeniem ewidencji wnioskodawcy (zgodnie z przepisami prawa - rozporządzaniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 października 2010 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej (Dz. U. z 2010 r., Nr 199, poz. 1321), co uniemożliwiło ustalenie i potwierdzenie w zaświadczeniu powołania do służby i jej przebiegu.

Po rozpatrzeniu zażalenia strony z dnia 5 marca 2015 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...], postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r., nr [...], uchylił postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień nie wykonał przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami, gdyż nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, nakazanego przepisami § 1 ust. 2 tego rozporządzenia. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia zalecił wykonanie czynności nakazanych przepisami rozporządzenia, w tym zwrócenie się o wydanie opinii przez instytucje w nim wskazane.

Wojskowy Komendant Uzupełnień [...], realizując zalecenia wystąpił w dniu 16 kwietnia 2015 r. do Centralnego Archiwum Wojskowego z siedzibą [...] przy ul. C. [...] oraz Związku Żołnierzy - Górników Represjonowanych w Latach 1949 - 1959 z siedzibą w M. przy ul. B. [...].

W dniu 23 kwietnia 2015 r. Dyrektor Centralnego Archiwum Wojskowego [...], z uwagi na brak materiałów archiwalnych dotyczących brygad Powszechnej Organizacji "Służba Polsce", przesłał pismo Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] do Dyrektora Archiwum Państwowego [...] z prośbą dalsze rozpatrzenie i załatwienie. W wyniku przeprowadzonej kwerendy materiałów archiwalnych Archiwum Państwowe [...] "po raz wtóry" poinformowało skarżącego, że w zasobach archiwalnych brak jakiejkolwiek wzmianki potwierdzającej jego służbę. Wystąpienie przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] do Związku Żołnierzy - Górników Represjonowanych w Latach 1949-1959 pozostało bez odpowiedzi.

Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2015 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień [...] ponownie odmówił wydania zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej.

W uzasadnieniu powołał się na brak informacji ze Związku Górników Żołnierzy Represjonowanych oraz niepotwierdzenie przymusowego zatrudnienia przez Archiwa Państwowe [...].

W zażaleniu z dnia 24 sierpnia 2015 r. na ww. postanowienie skarżący opisał przebieg swojej pracy przymusowej, wskazując na pracę w miesiącu kwiecień, maj, czerwiec i lipiec. Ponownie wnioskował o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przymusową wywózkę do pracy "Służba Polsce" w 1949 r. Powołał się również na pracę w "Batalionach [...]" (tak jak w zażaleniu z dnia 5 marca 2015 r.).

Organ odwoławczy analizując ponownie sprawę wydania zaświadczenia doszedł do wniosku, że Wojskowy Komendant Uzupełnień nie do końca zrealizował zalecenia zawarte w postanowieniu uchylającym wcześniejsze jego postanowienie. Przedmiotem jego wystąpień powinno być uzyskanie informacji, a nie przerzucenie obowiązku wydania zaświadczenia. Wojskowy Komendant Uzupełnień nie zwrócił się do wnioskodawcy o wskazanie dowodów potwierdzających służbę i pracę przymusową. Mając to na uwadze, na podstawie przepisów k.p.a. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego: 1) ustalił z miejscowym stowarzyszeniem byłych żołnierzy górników ich możliwości i sposób ustalenia wykonywania pracy przymusowej (ich siedziba znajduje się w budynku Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...]), 2) zwrócił się do zainteresowanego o nadesłanie kserokopii książeczki wojskowej oraz informacji o stowarzyszeniach, które mogą mieć informacje o żołnierzach odbywających zastępcze formy służby wojskowej.

Organ ustalił, że podstawowym dokumentem potwierdzającym pracę przymusową żołnierzy jest książeczka wojskowa, w której odnotowywano fakt pełnienia służby i jej miejsce. Za pośrednictwem Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] otrzymano kserokopie sześciu stron książeczki wojskowej nr [...] (seria E) wystawionej na nazwisko D. J. s. J. ur. [...] r. Z analizy wpisów na uzyskanych stronach książeczki wojskowej wynika, że wnioskodawca "w wojsku nie służył" oraz, że był uznany za niezdolnego do służby wojskowej. O ile, zdaniem organu, ta druga informacja nie stanowi sama w sobie o wyłączeniu możliwości służby przed dniem 8 października 1954 r. (w latach 1949 - 1950) to pozwala na przyjęcie niezdolności do służby wojskowej jako przyczyny nie powołania do tej służby.

W ocenie organu, zebrany materiał pozwala na utrzymanie w mocy postanowienia Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...], gdyż skarżący nie odbywał służby wojskowej, co wynika z zapisu w posiadanej książeczki wojskowej. Tym samym nie mają do niego zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami. Przepisy rozporządzenia odnoszą się do "żołnierzy zastępczej służby wojskowej", której skarżący nie pełnił. Ponadto organ podkreślił, że nie wyklucza to wykonywania pracy, ale w tej kwestii organy wojskowe nie są właściwe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący zwrócił się z prośbą o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przymusową wywózkę do pracy "Służba Polsce". Opisał znów przebieg swojej pracy, podkreślając, że nie ma tu jego winy, że papiery zostały zniszczone.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zmiany stanowiska skarżącego do co okresu przymusowej pracy, organ wyjaśnił, że w przedmiotowym postępowaniu przyjął dla potrzeb sprawy okres pracy w miesiącach: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 1949 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia 2 października 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] z dnia 14 sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego wykonywanie przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej.

Podstawowym aktem prawnym, który reguluje problematykę będącą przedmiotem niniejszej sprawy jest ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jednolity: Dz.U. z 2014 r., poz.1373) dalej jako - "ustawa" lub "ustawa o świadczeniu pieniężnym".

W preambule ww. ustawy wskazano, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy, żołnierzom:

1) zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych,

2) z poboru w 1949 r., którzy byli wcielani do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach,

3) przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959

- przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne.

Świadczenia pieniężne i uprawnienia przewidziane ustawą nie przysługują żołnierzom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zstępczej służby wojskowej oraz żołnierzom, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym (art. 1 ust. 2 ustawy).

Jest oczywiste, że podstawowym zagadnieniem, które wymaga rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżący jest objęty zakresem podmiotowym ustawy o świadczeniu pieniężnym. Innymi słowy czy skarżący należy do jednej z kategorii podmiotów wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3 tej ustawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny są przyznawane na podstawie zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zstępczej służby wojskowej, o której mowa w art. 1 ust. 1.

Stosownie do art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, Minister Obrony Narodowej określa, w drodze rozporządzenia, organy wojskowe właściwe do wydawania zaświadczeń, o których mowa w ustępie 1, oraz tryb postępowania przed tymi organami.

Na podstawie tego przepisu ustawy, zostało wydane rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. nr 136, poz. 707 ze zm.), zwane dalej -"rozporządzeniem".

Przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia, stanowi, że zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji.

Poza sporem było w sprawie, że dokumenty A. D. zostały zniszczone z uwagi na upływ czasu stosownie do regulacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 października 2010 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej (Dz. U. z 2010 r., nr 199, poz. 1321).

W przypadku braku dokumentów przywołany przepis rozporządzenia:

po pierwsze - nakłada na organ obowiązek przeprowadzenia w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego,

po drugie - nakłada obowiązek zasięgnięcia opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników; użyte w przepisie sformułowanie wskazuje, że jest to czynność obligatoryjna w każdym postępowaniu o wydanie zaświadczenia,

po trzecie - w razie zaś potrzeby przewiduje również konieczność zasięgnięcia opinii Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji.

Kwestie wydawania zaświadczeń w ogólności normują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w Dziale VII w artykułach 217 - 220.

Postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń, choć jest postępowaniem uproszczonym, to ma charakter prawny zbliżony do postępowania administracyjnego i znajdują w nim zastosowanie zasady ogólne postępowania administracyjnego, takie jak zasada praworządności, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, dochodzenia prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli, udzielania pomocy prawnej (zob. wyrok NSA z dnia z dnia 9 stycznia 2001 r., I SA 1808/99, Lex nr 75510).

W przedmiotowej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem J. D. z dnia 15 grudnia 2014 r., w którym zwrócił się o wydanie zaświadczenia o wcieleniu do brygad "Służbie Polsce" i przymusowego zatrudnienia w latach 1949-1950.

We wniosku skarżący podał, że stacjonował w Hałdzie Załęckiej i pracował w kamieniołomach dla kopalni Wujek. Ponadto, co ważne, w toku postępowania wnioskodawca powołał się również na fakt pracy w "Batalionach [...]" wskazując, że był dowożony do G., S., C., Z. gdzie rozładowywał cegły z wagonów (vide: zażalenie z dnia 5 marca 2015 r. oraz zażalenie z dnia 24 sierpnia 2015 r.).

Złożony przez J. D. wniosek dotyczył lat 1949-1950. Także w skardze został ujęty rok 1949 i 1950 (przy czym ostatnia data została skreślona, nie wiadomo kiedy i przez kogo, gdyż nie ma omówienia, ani parafy). W toku postępowania wnioskodawca wskazywał m.in., że pracował w miesiącu kwietniu, maju, czerwcu i lipcu 1949 r. To jednak pierwotna treść wniosku nie została przez niego zmieniona, i mimo istnienia wątpliwości w tym zakresie, organy nie zwróciły się do wnioskodawcy o ich wyjaśnienie lub o doprecyzowanie treści żądania. Taki zaś obowiązek wynika dla organów z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w tym określonych w art. 7 i art. 8 k.p.a.

Jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę "dla potrzeb postępowania, przyjęto okres pracy w miesiącach: kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 1949 r.", dalej zaś że wnioskodawca podaje, iż "czteromiesięczną prace przymusową zakończył w czerwcu 1949 r." (która to okoliczność nie znajduje odzwierciedlana w materiale sprawy). Jednak nie można zgodzić się z tym twierdzeniem, albowiem analiza postanowień organów obu instancji (sentencji i uzasadnień) nie potwierdza takiego stanowiska. Nie zrozumiała jest tym samym konkluzja zawarta w odpowiedzi na skargę, że uzasadniona była odmowa wydania zaświadczenia za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 1949 r.

Trzeba tu zaznaczyć, że organy nie są uprawnione do samodzielnego określenia czy też doprecyzowania treści żądania zamiast wnioskodawcy (taka samodzielna "korekta" wniosku przez organy byłaby niedopuszczalna).

Przy czym w okolicznościach niniejszej sprawy dokładne określenie okresu przymusowego zatrudnienie, a przede wszystkim jego charakteru, nie jest obojętne dla prawidłowego rozpoznania wniosku.

W dniu 29 maja 1950 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. nr 6, poz. 46 ze zm.). Jednak w okresie którego dotyczył wniosek (lata1949-1950) obowiązywała ustawa z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. nr 12, poz. 90 ze zm.). Stosownie do treści art. 1 ust. 1 tej ustawy w celu włączenia twórczego zapału młodego pokolenia do pracy nad rozwojem sił i bogactwa Narodu oraz celem rozszerzenia systemu wychowania narodowego, przedłużenia kształcenia i wychowania młodzieży poza okres obowiązku szkolnego - wprowadzony został obowiązek powszechnego przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży. Przepisy tej ustawy zostały uchylone z dniem 1 grudnia 1956 r. przez art. 4 ustawy z 15 listopada 1956 r. o zniesieniu i zmianach podporządkowania niektórych urzędów centralnych (Dz. U. nr 54, poz. 246 ze zm.).

Stosownie do treści art. 32 ust. 1, przedmiotowej ustawie podlegali obywatele polscy obojga płci już w wieku od 16 do 21 lat włącznie.

Zgodnie zaś z art. 104 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym osoby, wykonujące w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dnu 29 maja 1950 r. powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego w zakresie, określonym w art. 47 ust. 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1948 r., stają się z mocy prawa żołnierzami, odbywającymi zastępczą służbę wojskową w ramach powszechnego obowiązku wojskowego, a odbyty przez te osoby czas pracy w ramach obowiązku przysposobienia zawodowego zalicza się im na poczet czasu trwania zastępczej służby wojskowej. W ściśle więc określonych przypadkach osobom odbywającym powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego mogą przysługiwać uprawnienia z ustawy o świadczeniu pieniężnym. Osoby te zostały prawnie zrównane z żołnierzami, choć wykonywały obowiązek przysposobienia zawodowego.

W przedmiotowej sprawie, w związku z treścią wniosku i stanowiskiem reprezentowanym przez skarżącego w toku postępowania, organy w pierwszej kolejności powinny jednoznacznie ustalić jaka jest treść wniosku.

Przy czym, nie dotyczy to, tylko okresu czasu jaki wniosek obejmuje (dat i terminów), ale również okoliczności faktycznych, na których jest oparty, a mianowicie czy odnosi się on tylko do pracy brygadach "Służby Polsce" czy również w "Batalionach [...]" (na co wskazuje jednoznacznie treść przywołanych powyżej zażaleń) lub może dotyczy innego przymusowego zatrudnienia.

Organ odwoławczy trafnie dostrzegł, że mimo, iż wnioskodawca nie pisze wprost o służbie wojskowej, to jednak taki wniosek można wywieść z okoliczności towarzyszących powołaniu - a mianowicie skierowania do służby przez Referat Wojskowy przy Prezydium [...]. Jednak organ nie podjął żadnych kroków, aby tą kwestię wyjaśnić. Nie wiadomo więc jaki charakter miała pełniona przez skarżącego służba.

Zdaniem Sądu orzekającego, organy rozpoznające sprawę powinny wziąć pod uwagę podeszły wiek wnioskodawcy, znaczny upływ czasu od zdarzeń, do których żądanie wniosku się odnosi oraz charakter sprawy, która dotyczy uprawnień osób represjonowanych z przyczyn politycznych. Dlatego w ramach prowadzonego postępowania organy powinny rozważyć celowość przesłuchania skarżącego, nie wyłączając, o ile taka potrzeba zaistnieje, przesłuchania wskazanego przez niego świadka. Zwłaszcza, że w toku postępowania wnioskodawca domagał się przesłuchania i chciał złożyć wyjaśnienia w sprawie, co zostało pominięte przez organy (vide: zażalenie z dnia 24 sierpnia 2015 r.).

Przesłuchanie wnioskodawcy powinno pozwolić organom na jednoznacznie ustalenie treści żądania i usunięcia wątpliwości w omówionym powyżej zakresie oraz w zależności od jego wyników na podjęcie stosownych czynności w sprawie, co z kolei powinno skutkować prawidłowym rozpoznaniem wniosku (pozytywnym lub negatywnym).

Należy również zauważyć, że wnioskodawca w swoich pismach i w zażaleniach, powoływał się nie tylko na skierowania przez Referat Wojskowy przy Prezydium [...], ale również m.in. na okoliczność pracy w [...] Brygadzie [...], której dowódcą była osoba o nazwisku [...], które nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy. Nie podjęto nawet próby ustalenia czy taka Brygada istniała i kto był jej dowódcą.

Ponadto, co już zostało zasygnalizowane powyżej, organy pominęły w ogóle fakt powołania się przez skarżącego na okoliczność pracy w "Batalionach [...]".

Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że powodem uchylenia pierwszego postanowienia było nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, w tym nie zwrócenie się o wydanie opinii przez właściwe stowarzyszenie (organ ograniczył się do stwierdzenia faktu zniszczenia dokumentacji). Wbrew wytycznym, a zwłaszcza wbrew obligatoryjnemu obowiązkowi wynikającemu z § 1 ust. 2 rozporządzenia, organ prowadząc ponownie postępowanie nie zasięgnął opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników (podobnie, jak i organ odwoławczy).

Nieprawidłowość przeprowadzonego postępowania pierwszo-instancyjnego zauważył organ odwoławczy podnosząc, że "Wojskowy Komendant uzupełnień nie do końca zrealizował zalecenia zawarte w postanowieniu" oraz nie zwrócił się do wnioskodawcy o wskazanie dowodów potwierdzających służbę i pracę przymusową. Słusznie przy tym organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem wystąpień organu powinno być uzyskanie informacji, a nie przerzucanie obowiązku wydawania zaświadczenia (jak wynika bowiem z akt sprawy, organ I instancji zwrócił się do Centralnego Archiwum Wojskowego [...] (CAW) i Związku Żołnierzy-Górników Represjonowanych w Latach 1949-1959 [...] o wydanie zaświadczeń). Od Związku Żołnierzy nie wpłynęła odpowiedź, natomiast CAW przekazał pismo do Archiwum Państwowego [...], które nie odnalazło dokumentów. Natomiast organ odwoławczy wezwał stronę o nadesłanie kserokopii książeczki wojskowej i o wskazanie stowarzyszenia, które może posiadać materiały dotyczące żołnierzy odbywających zastępczą służbę wojskową. W wykonaniu wezwania skarżący, nie przedstawił książeczki wojskowej, tak jak przyjął to wadliwie w swoich ustaleniach organ odwoławczy ("otrzymano kserokopie sześciu stron książeczki wojskowej nr [...] seria E") lecz zaświadczenie wojskowe o zwolnieniu od obowiązkowej służby wojskowej wystawione w dniu 8 października 1954 r. W oparciu o zapisy "w wojsku nie służył" oraz uznania za niezdolnego do służby wojskowej organ uznał, że wnioskodawca nie odbywał służby wojskowej, ale również że nie pełnił zastępczej służby wojskowej. Jednak jak słusznie zauważył organ, informacja o uznaniu za niezdolnego do służby "nie stanowi sama w sobie o wyłączeniu możliwości służby przed dniem 8 października 1954 r., tj. (w latach 1949-1950)". Nie wyklucza także pełnienia w tym czasie zastępczej służby wojskowej. Niezdolność do służby wojskowej mogła być przyczyną nie powołania do niej, jednak została stwierdzona orzeczeniem z dnia 8 października 1954 r. i nie jest wiadomym kiedy powstała, a zwłaszcza czy istniała już w latach 1949-1950. Ponadto, przedmiotowe zapisy nie wykluczają możliwości pełnienia przez skarżącego powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego.

Tym samym wywiedzione przez organ wnioski, zwłaszcza w świetle dokonanych rozważań, są przedwczesne.

Należy podkreślić, że postępowanie w kwestii wydawania zaświadczeń przewidzianych w rozporządzeniu jest postępowaniem administracyjnym i powinno przebiegać w trybie regulowanym przez k.p.a. To na organie administracji publicznej ciąży obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Ponieważ organy nie przeprowadziły w sposób należyty postępowania dowodowego, zostało one przeprowadzone z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a w konsekwencji organy dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

W świetle przywołanych okoliczności Sąd uznał, że organy wydały postanowienia bez uprzedniego wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających zasadnicze znaczenie w sprawie, czym naruszyły ww. przepisy postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania.

Trzeba zauważyć, że dopiero w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podejmuje się próby bardziej szczegółowego uzasadnienia postanowienia i wykazania prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia. Taki zaś sposób procedowania organów jest niedopuszczalny i narusza prawo strony do obrony. Jakakolwiek próba uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia ani go uzupełniać. Rozważania i ocena powinny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2006 r., V SA/Wa 2905/05, LEX nr 209713).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę organy winny uwzględnić powyższe rozważania.

Zgodnie przepisem art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.