Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 526/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aldona Gąsecka -Duda Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr) AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2008r . sprawy ze skargi K.B. i J.Z. na decyzję Wojewody z dnia [ ] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji ; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących K.B. i J.Z. kwotę 474 zł ( czterysta siedemdziesiąt cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania .


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z [...] września 2007 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 136 ust. 3, art. 142 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), art. 104 kpa odmówił zwrotu części działki nr [...] o pow. 93070 m2 obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. w granicach działki nr [...] o pow. 49 m2 obr. [...] (mały) P., stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...] - na rzecz K. B. i J. Z.

Organ l instancji w uzasadnieniu decyzji podał, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku K. B. i J. Z., którzy 14 listopada 1997 r. wystąpili o zwrot działki położonej w obr. [...] P., wywłaszczonej pod budowę bazy Zajezdni [...] M P K przy ul. [...].

Organ l instancji ustalił, że ostateczną decyzją Urzędu Dzielnicowego K. z [...] lipca 1985 r. znak [...] wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa działka nr [...] obr. [...] (mały) P. na cele realizacji Bazy Zajezdni [...] MPK przy ul. [...] w K. zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z [...] grudnia 1983 r. znak [...], wydaną przez Wydział Gospodarki Przestrzennej i Architektury Urzędu Dzielnicowego K.. W/w działka w dniu wywłaszczenia stanowiła współwłasność M. S. w 1/2 cz. i J. Z. w 1/2 cz. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z [...] maja 1996 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłej M. S. nabyła jej córka K. S., która zmieniła nazwisko na B.

Następnie na podstawie zebranej dokumentacji geodezyjne - kartograficznej organ l instancji ustalił, iż wywłaszczona działka nr [...] obr. [...] (mały) P. planem podziału nr [...] podzielona została na działki nr [...] o pow. 229 m2, [...] o pow. 2216 m2, 2/3 o pow. 1020 m, [...] o pow. 1525 m2 i [...] o pow. 49 m2. Jak wynika z planu podziału nr [...], działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] o pow. 11 m2 i nr [...] o pow. 2205 m2. W dalszej kolejności, na podstawie operatu modernizacji ewidencji gruntów z 2 lutego 1995 r. nr [...] działka nr [...] zmieniła oznaczenie na nr [...], działka [...] zmieniła oznaczenie na nr [...]. działka

[...] zmieniła oznaczenie na nr [...]. działka [...] zmieniła oznaczenie na nr [...], działka [...] zmieniła oznaczenie na nr [...] obr. [...]. iedn. ewid. K.

Natomiast działka nr [...] o pow. 49 m2 obr [...] (mały) P. weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K., co potwierdza wykaz zmian gruntowych (równoważników) z 5 lutego 1996 r. I. ks. robót [...] oraz porównanie aktualnej mapy ewidencji gruntów i mapy małego obrębu nr [...] P.

Działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. objęte księgą wieczystą Kw Nr [...] K. - P. stanowią własność Gminy Miejskiej K. Wobec powyższego organ l instancji podał, że mając na uwadze przepisy art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa i uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętą 19 maja 2003 r. w składzie 7 sędziów (OPS 1/03), Prezydent Miasta pismem z [...] sierpnia 2004 r. wystąpił do Wojewody z prośbą o wyznaczenie innego organu, gdyż uznał za zasadne wyłączenie się od załatwienia sprawy zwrotu działek nr: [...], [...], [...], [...] i [...] obr. [...] jedn. ewid. K., stanowiących własność Gminy Miejskiej K. Postanowieniem z [...] sierpnia 2004 r. nr [...] Wojewoda wyznaczył Starostę do załatwienia sprawy zwrotu w/w nieruchomości. Przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta był zwrot część działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. w granicach działki nr [...] o pow. 49 m2 obr. [...] (mały) P., (stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...]), której własność została przeniesiona przez Gminę Miejską K. w drodze aportu na rzecz "A." S.A. w K.

Na podstawie załącznika graficznego do decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z [...] grudnia 1983 r. znak [...], stanowiącej podstawę wywłaszczenia, oraz mapy małego obrębu [...] P. i aktualnej mapy ewidencyjnej obr. [...] jedn. ewid. K. organ l instancji ustalił, iż objęta wnioskiem o zwrot część działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. w granicach działki nr [...] obr. [...] (mały) P., zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Architektury Urzędu Dzielnicowego w K. z [...] grudnia 1983 r. znak: [...] stanowiącego podstawę wywłaszczenia w/w nieruchomości przeznaczona miała być pod drogę dojazdową. Na podstawie kolejnych dowodów, w tym pisma Dyrekcji A. z [...] lutego 1989 r., protokołu branżowego z [...] kwietnia 1990 r., stanowiącego załącznik do protokołu przekazania przez inwestora - Dyrekcję A. robót budowalno-montażowych i zabezpieczeń antykorozyjnych na terenie budowy Bazy MPK organ I instancji stwierdził, iż budowa Zajezdni [...] MPK została rozpoczęta w sierpniu 1984 r. Ponadto Załącznik nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] marca 1996 r.

dotyczący przekazania przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne spółka z o. o. w K. - Gminie K., nieruchomości położonych w granicy lokalizacji Zajezdni [...] przy ul. [...] dowodzi, że: na przedmiotowej nieruchomości w dniu wyceny, tj. [...] września 1995 r. znajdowały się obiekty zajezdni [...] w różnym stopniu zaawansowania, realizowane w latach 1984-1992. Jak stwierdziła w w/w elaboracie szacunkowym biegła ds. szacowania nieruchomości mgr inż. A. S. inwestycja została nieukończona. Zgodnie z opinią biegłego drogi i place montażowe prowizoryczne wykonano z płyt drogowych pełnych w układzie pasowym o powierzchni zabudowy 4 207,5 m2. Stan powyższy został stwierdzony w dniu [...] września 1995 r. przez biegłą ds. szacowania nieruchomości. Dane znajdujące się w przedmiotowym operacie potwierdzają, że realizację inwestycji rozpoczęto w 1984 r. jednak w 1992 r. została ona przerwana i nie jest kontynuowana.

Opierając się na powyższych dowodach organ l instancji stwierdził, iż w czasie przekazywania nieruchomości położonych w granicy lokalizacji Zajezdni [...] przy ul. [...] w K. przez MPK Gminie K. tj. w 1996 r. mająca powstać w/w inwestycja nie została w pełni ukończona.

Organ l instancji ustalił w czasie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu w dniu 1 czerwca 2007 r., że zawnioskowana do zwrotu część działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. w granicach wywłaszczonej części działki nr [...] (tj. działki nr [...]) obr. [...] (mały) P. stanowi w części teren porośnięty niekoszoną, wysoką trawą oraz chwastami. Pozostała część wykorzystywana jest jako tymczasowa droga do budującego się osiedla, wyłożona betonowymi płytami.

Dlatego też Prezydent Miasta stwierdził, że budowa Zajezdni [...] MPK została rozpoczęta w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jednak inwestycja w całości nie została ukończona.

Organ l instancji zaznaczył, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie pojawił się pogląd, iż istniejący stan prawny nieruchomości nie oznacza jednak, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w toku prowadzonego postępowania dowodowego, że istnieją przewidziane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, może wydać decyzję odmawiającą takiego zwrotu, z uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W takim przypadku wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości winno poprzedzić podjęcie czynności procesowych mających na celu stwierdzenie zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej, w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy organ l instancji stwierdził, że umowa z [...] września 1997 r. Nr Rep. [...] przenosząca własność nieruchomości przez Gminę K. w formie aportu na rzecz "A." Spółki Akcyjnej była już przedmiotem postępowania prowadzonego przez sąd powszechny o stwierdzenie jej nieważności. Z powództwem wystąpili poprzedni właściciele wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] (mały) P. Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z [...] stycznia 2003 r. sygn. akt [...] stwierdził, że umowa przeniesienia zawarta w dniu [...] września 1997 r. w formie aktu notarialnego Rep. [...] przez Gminę Miasta K. na rzecz "A." S.A. z siedzibą w K. jest nieważna. Jednakże Sąd Apelacyjny wyrokiem z [...] maja 2003 r. sygn. akt [...], [...] uchylił wyrok Sądu Okręgowego z [...] stycznia 2003 r. sygn. akt [...] orzekający o stwierdzeniu nieważności przedmiotowej umowy i oddalił powództwo.

Powyższy pogląd potwierdził również Sąd Najwyższy w wyroku z 21 czerwca 2007r. sygn. IV CSK 81/07 stwierdzając, iż naruszenie art. 47 ust. 4 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nie powoduje bezwzględnej nieważności umowy sprzedaży. Ponadto organ l instancji podał, że prawo własności w odniesieniu do objętej wnioskiem o zwrot działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid.

K. uległo kilkukrotnemu obrotowi prawnemu. Umową z [...] września 1997 r. Rep. [...] nr [...] Gmina Miejska K. przeniosła prawo własności w/w nieruchomości na rzecz "A.", która z kolei przejęta została przez firmę S. Sp. z o.o. z siedzibą w K. Następnie firma pod nazwą S. Sp. z o.o., na podstawie aktu notarialnego z [...] sierpnia 2006 r. Rep. [...] nr [...], sprzedała przysługujące jej prawo własności działki nr [...] na rzecz M. N., a 19 grudnia 2006 r. prawo to nabyła firma pod nazwą "A." Sp. z o.o. z siedzibą w W.

Z uwagi na powyższe w ocenie organu orzekającego wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu części działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. z pominięciem obowiązku poinformowania strony przez organ prowadzący postępowanie w jakim trybie może podnosić wady czynności cywilnoprawnej względem umowy z dnia [...] września 1997r, w rozpatrywanym przypadku nie narusza przepisu art. 7 kpa oraz postanowień art. 136 ust. l i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ I instancji podał, że skoro jak wykazało przeprowadzone w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K., w skład której weszła działka nr [...] obr. [...] (mały) P. stanowi własność firmy pod nazwą "A." Sp. z o.o. z siedzibą w W., należy orzec o odmowie zwrotu powyższej nieruchomości. Zgodnie z poglądem mającym odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA-OZ w Krakowie z dnia 29.11.1999 r. II SA/Kr 2479/97) oraz literaturze (praca prof. T. Wosia -"Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości: PWN 1998), fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością poprzez jej zbycie umową cywilno-prawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami staje się bezskuteczne, a wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona mimo, iż okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Taka interpretacja powyższej normy prawnej ma odniesienie również do sytuacji gdy przeniesienie nieruchomości na rzecz spółki nastąpiło w formie aportu.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli K. B. oraz J. Z., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. Skarżący podali, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nieruchomość nie została sprzedana przez Gminę Miejską K. przed dniem 1 stycznia 1998 r. bowiem jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji zostało przeniesione jedynie prawo własności a prawa nabywców nie zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Wojewoda decyzją z [...] r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podał, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka zbędności zawarta w art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn, a mianowicie pomimo upływu 10 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel na który nieruchomość została wywłaszczona, nie został zrealizowany. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż część działki nr [...] o pow. 93070 m obr. [...] jedn. ewid. K. m. K., w granicach działki nr [...] o pow. 49 m obr. [...] (mały) P., stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...], stała się zbędna na cel na który została wywłaszczona.

Organ II instancji zauważył jednak, że dla możliwości rozstrzygnięcia o zwrocie w/w nieruchomości należało również przeanalizować czy nie zachodzi negatywna przesłanka zwrotu nieruchomość w postaci braku władania nią przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Jak wskazał Prezydent Miasta umową przeniesienia własności (aport) z dnia [...] września 1997 r. Rep. [...] nr [...], prawo własność m.in. działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. nabyła "A.". Aktualnie, zgodnie z zapisem w dziale II księgi wieczystej [...] działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. stanowi własność firmy pod nazwa "A." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na podstawie

aktu notarialnego z [...] grudnia 2006 r. Rep. [...] nr [...], a zatem nieruchomość ta nie jest we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Mając na uwadze również, co wskazano wyżej, iż należało podjąć działania zmierzające do przywrócenia władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, organ II instancji stwierdził, iż takie działania w niniejszej sprawie zostały podjęte.

Umowa z [...] września 1997 r. Nr Rep. [...]. przenosząca własność nieruchomości przez Gminę K. w formie aportu na rzecz "A." SA, była przedmiotem postępowania prowadzonego przez sąd powszechny o stwierdzenie jej nieważności. Postępowanie to miało na celu przywrócenie stanu prawnego nieruchomości umożliwiając jej zwrot. Z powództwem wystąpili poprzedni właściciele wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] (mały) P. W tej sprawie Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia [...] stycznia 2003 r. sygn. akt [...], stwierdził, że umowa przeniesienia zawarta w dniu [...] września 1997 r. w formie aktu notarialnego Rep. [...] nr [...], przez Gminę Miasta K. na rzecz "A." S.A. z siedzibą w K. jest nieważna. Jednakże Sąd Apelacyjny prawomocnym wyrokiem z [...] maja 2003 r. sygn. akt l [...], [...], uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] stycznia 2003 r. sygn. akt [...], orzekający o stwierdzeniu nieważności przedmiotowej umowy i oddalił powództwo.

Jak wynika z powyższego, kroki zmierzające do przywrócenia stanu prawnego nieruchomości, który następnie umożliwiłby jej zwrot, zostały podjęte. Jednakże, co wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w [...], umowa przeniesienia własności przez Gminę K. w formie aportu na rzecz "A." SA, jest nadal ważna i pozostaje w obrocie prawnym. Dlatego też ze względu na fakt, iż Skarb Państwa lub gmina nie władają przedmiotową nieruchomością, nie możliwe jest orzeczenie o jej zwrocie.

Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli K. B. i J. Z., domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji. Skarżący zarzucili organom administracji naruszenie przepisów prawa materialnego a to art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę zwrotu nieruchomości pomimo, że przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość nie została sprzedana ani nie

ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej. Prawo własności nieruchomości zostało bowiem jedynie przeniesione w drodze aportu na inny podmiot.

Skarżący wskazali również na naruszenie przez organy administracji publicznej przepisów postępowania administracyjnego a to: art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez nie wyjaśnienie w sposób wyczerpujący okoliczności sprawy. Zdaniem skarżący organy administracji nie wyjaśniły w sposób należyty czy Gmina Miejskiej K. dokonała wszelkich działań w celu doprowadzenia do unieważnienia bądź uznania za bezskuteczne transakcji dokonanych z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności czy Gmina Miejskiej K. podjęła takie działania w sprawie z powództwa poprzednich właścicieli działki nr [...] o której mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy Gmina Miejska K. jest związana wyrokiem w sprawie z powództwa poprzednich właścicieli działki nr [...] o której mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy Gmina Miejska K. wystąpiła z powództwem w celu zakwestionowania ważności bądź skuteczności umowy przeniesienia własności nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, czy Prezydent Miasta jako organ reprezentujący Gminę Miejską K. po wniesieniu nieruchomości aportem do "A." S.A. poczynił jako przedstawiciel akcjonariusza starania celem odzyskania tej nieruchomości wniesionej do tej spółki tytułem aportu, czy Prezydent Miasta poczynił starania celem zakwestionowania ważności bądź skuteczności czynności prawnych na podstawie, których nieruchomość ta stała się własnością "A." spółki z o.o. z siedzibą w W.

Zdaniem skarżący organ l i II instancji przerzuciły na byłego właściciela skutki wyzbycia się przez Gminę Miejską K. wywłaszczonych nieruchomości, choć winne one były podjąć działania mające na celu doprowadzenie do unieważnienia transakcji dokonanych z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zwarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 e zm.) w skrócie p.p.s.a. kontrola ta odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Zgodnie z brzmieniem art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną- art. 134 § 1 p.p.s.a.

Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek tylko częściowo z uwagi na podnoszone w niej zarzuty.

Stosownie do postanowień art. 136 ust. 3 Ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest zbędność tej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości obowiązany jest do poczynienia ustaleń w tym przedmiocie, a ustalenia te determinują rozstrzygnięcie sprawy. Stwierdzenie, że przesłanka zbędności nie zaistniała, uzasadnia wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości. W art. 137 ust. 1 u.g.n. ustawodawca sformułował legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne, zgodnie z którymi nieruchomości uznaje się za zbędną, jeżeli:

1. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu,

albo

2. pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Podstawą do oceny, czy mamy do czynienia e stanem zbędności nieruchomości na ceł określony w decyzji o wywłaszczeniu jest precyzyjne ustalenie tego celu przez organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. Dopiero wtedy staje się możliwe badanie przez organ, czy zachodzi któraś z sytuacji określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n.

Jak wynika z akt sprawy nieruchomość będąca przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa ostateczną decyzją Naczelnika Dzielnicy K. z dnia [...] lipca 1985 r. nr [...] (nie zaś jak błędnie podają organy decyzją Urzędu Dzielnicowego K. z tej daty). Wchodziła ona wówczas w skład działki nr [...] obr. [...] (mały) P., która to działka uległa kolejnym podziałom, opisanym w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji. W wyniku podziałów oraz zmian oznaczeń, nieruchomość której dotyczy postępowanie stanowi obecnie część działki nr [...] o pow. 93070m2 obr. [...] jedn. ewid K. m. K., w granicach działki nr [...] o pow. 49 m2 obr. [...] (mały) P., stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...]. Wywłaszczenie nastąpiło pod budowę Bazy Zajezdni [...] MPK przy ul. [...]. W dniu wywłaszczenia nieruchomość stanowiła współwłasność M. S. w - części oraz J. Z. w 7-2. części. M. S. zmarła [...] kwietnia 1996 r. a spadek po niej nabyła córka K. S. (postanowienie Sądu Rejonowego Wydział [...] z dnia [...].05.1996 r., [...]), obecnie K. B., wnioskująca wraz z J. Z. o zwrot nieruchomości. Z przedstawionych akt sprawy administracyjnej wynika, że budowa zajezdni autobusowej została rozpoczęta w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt. 1 u.g.n., jednak nie została ukończona, a zawnioskowana do zwrotu część działki nr [...] w granicach wywłaszczonej części działki nr [...] stanowi teren częściowo porośnięty trawą i chwastami a częściowo wykorzystywany pod drogę do budującego się osiedla, wyłożoną betonowymi płytami. Pozwala to na stwierdzenie, że nieruchomość wnioskowana do zwrotu stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona. Ocenić należy, że ustalenia organu dotyczące celu wywłaszczenia, oraz braku jego realizacji zostały poczynione prawidłowo. Organ zgromadził w toku postępowania dokumentację zarówno poprzedzającą wywłaszczenie, jak i obrazującą stan prawny i faktyczny nieruchomości w okresie po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej aż do dnia złożenia wniosku o zwrot, a także na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Prawidłowo ustalony stan faktyczny dał podstawę do uznania, że nieruchomość stanowiąca część działki nr [...] , w granicach działki nr [...] o pow. 49 m2 obr. [...] (mały) P. stanowiąca część wywłaszczonej nieruchomości stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona. Prawidłowo więc uznał organ, że wystąpiła przesłanka zbędności, o której mowa w art. 137 ust. 1 pkt. 2 u.g.n.

Zaistnienie przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie może w niniejszej sprawie budzić najmniejszych wątpliwości.

Nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej, nieruchomość taka nie będzie mogła być zwrócona. Stan powstały w wyniku zbycia wywłaszczonej nieruchomości, powodujący przeszkodę jej zwrotu pomimo zrealizowania się przesłanki zbędności stanowi niepisaną wprost, negatywną przesłankę zwrotu, (por. T. Woś: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Wyd. LexisNexis Warszawa 2007, wyd. 3, str. 278 i nast. ). Kwestie dotyczące negatywnej przesłanki zwrotu w postaci praw osób trzecich do wywłaszczonej nieruchomości były wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, oraz doktryny. Z dotychczasowej linii orzecznictwa oraz stanowiska doktryny wynika, ze nie ma możliwości jednolitego rozwiązania tego problemu z uwagi na wielość sytuacji prowadzących do wyzbycia się przez wywłaszczyciela własności nieruchomości wywłaszczonej bądź jej ograniczenia przez obciążenie jej prawami rzeczowymi, ustanowienie na niej użytkowania wieczystego bądź uczynienie jej przedmiotem stosunku obligacyjnego. Z uwagi na stan sprawy nie ma w tym miejscu konieczności przedstawiania i omawiania poszczególnych przypadków istnienia praw osób trzecich do wywłaszczonej nieruchomości, w stosunku do której zrealizowały się ustawowe przesłanki zwrotu.

W sprawie niniejszej istnieje negatywna przesłanka zwrotu powstała w wyniku zawarcia przez Gminę K. w dniu [...] września 1997 r. umowy przeniesienia własności nieruchomości Nr Rep. [...], m. in. działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. na rzecz "A." SA, tytułem aportu. Aktualnie, w wyniku kolejnych umów przenoszących własność, działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. stanowi własność "A." Sp. z o.o z siedzibą w W., a to na podstawie umowy z dnia [...] grudnia 2006 r. Rep [...] nr [...].

Organy prawidłowo ustaliły istnienie powyższej, negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości. Prawidłowo również uznały, powołując się na istniejące orzecznictwo, że w przypadku zaistnienia negatywnej przesłanki, wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości winno poprzedzić podjęcie czynności

procesowych mających na celu stwierdzenie zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej, w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciły władanie wywłaszczoną nieruchomością. Jednak dalsze ustalenia organów w tej kwestii, odnoszące się już do stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy należy uznać za błędne. Ustalenia te polegają na przyjęciu, że w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, działania zmierzające do przywrócenia władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego zostały podjęte. Stwierdzenie to stoi w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Organ stwierdził, że "umowa z dnia [...] września 1997 r. Nr Rep [...], przenosząca własność nieruchomości przez Gminę K. w formie aportu na rzecz "A." S.A. była przedmiotem postępowania prowadzonego przez sąd. Natomiast z treści wyroków Sądu Okręgowego w [...] Wydział[...] z dnia [...] stycznia 2003 r. sygn. akt [...], oraz Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2003 r. sygn. akt [...], których kserokopie wraz z uzasadnieniami znajdują się w aktach administracyjnych wynika, że żądanie pozwu wniesionego przez p. A. K. - spadkobiercę byłej właścicielki działki nr [...], dotyczyło stwierdzenia nieważności umowy zawartej w dniu [...] września 1997 r. w formie aktu notarialnego, Nr Rep. [...], mocą której Gmina Miasta K. przeniosła na rzecz "A." S.A. z siedzibą w K., własność działki uprzednio oznaczonej numerem [...], jako aport w celu pokrycia części podwyższonego kapitału akcyjnego spółki w związku z objętymi przez Gminę akcjami tej firmy. Wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] oddalający powództwo o stwierdzenie nieważności umowy dotyczył zatem wyłącznie umowy przeniesienia własności działki o dawnym nr [...], stanowiącej przed wywłaszczeniem własność K. F. Organy orzekające nie uwzględniły tej okoliczności, nadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że przedmiotem postępowania prowadzonego przez sąd była umowa przenosząca własność nieruchomości, nie wskazując, o jaką nieruchomość chodzi.

Niewątpliwie więc przedmiotem rozpoznania i wyrokowania sądu cywilnego nie była umowa przeniesienia własności nieruchomości podlegającej zwrotowi, czyli działki stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...] w granicach obecnej działki nr [...], o pow. 49m2, będącej w chwili wywłaszczenia przedmiotem współwłasności M. S. i J. Z. Wyrok Sądu Apelacyjnego, oddalający powództwo o stwierdzenie nieważności umowy zawartej przez Gminę K. z "A." SA, który

organ uznał za przesądzający negatywnie możliwość przywrócenia władania przez Gminę K. nieruchomością, której zwrotu domagają się skarżący, nie dotyczy tej nieruchomości. Tworzy on określony stan prawny tylko w odniesieniu do dawnej działki nr [...]. Obowiązek uwzględnienia przez organy administracji stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania decyzji nie stwarza podstaw do odwoływania się do istnienia tego wyroku jako przesądzającego negatywnie możliwość przywrócenia władania przez Gminę K. wywłaszczoną działką nr [...]. Dlatego poczynione przez organy odmienne ustalenia w tym zakresie są sprzeczne z istniejącym w dniu orzekania w przedmiocie zwrotu stanem faktycznym sprawy oraz stanem prawnym działki będącej przedmiotem postępowania, co stanowi naruszenie norm wynikających z przepisów art. 7 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, oraz art. 104 i 107 § 3 kpa poprzez nieuwzględnienie jej rzeczywistego stanu faktycznego i prawnego, sprzeczność uzasadnienia z zebranym w sprawie materiałem dowodowym a także brak uzasadnienia uznania wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...].05.2003, sygn. akt [...] za decydujący o braku możliwości orzeczenia o zwrocie. Konsekwencją powyższego, błędnego stanowiska organów było naruszenie w toku postępowania art. 97 § 1 pkt. 4 kpa. W tym miejscu należy jednak powrócić do prawidłowo przedstawionego przez organ problemu powinności podjęcia przez organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości czynności procesowych umożliwiających powrót do stanu, w którym - w niniejszej sprawie- Gmina K. na powrót uzyska władanie podlegającą zwrotowi nieruchomością. Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości powinno być w tej sytuacji poprzedzone rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego jakim jest stwierdzenie niezgodności z prawem umowy przeniesienia własności nieruchomości podlegającej zwrotowi. W myśl przepisu art. 97 § 1 pkt. 4 kpa postępowanie administracyjne zawiesza się, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Oznacza to konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego z urzędu w przypadku, gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji byłoby niemożliwe. Zagadnieniem wstępnym jest zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania w sprawie administracyjnej i do rozstrzygnięcia którego nie jest właściwy organ prowadzący postępowanie, ale inny organ lub sąd. Rozstrzygnięcie zagadnienia

wstępnego i jego treść jest koniecznym elementem podstawy rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez organ administracji (por. B. Adamiak w Komentarzu do kodeksu postępowania administracyjnego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2005, wyd. 7. rozszerzone i zaktualizowane, kom. do art. 97 ustawy). W ocenie sądu rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności umowy przenoszącej własność nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania w niniejszej sprawie będzie rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt. 4 kpa. Zgodnie z brzmieniem art. 100 § 1 kpa organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt. 4, wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego lub wezwie stronę do wystąpienia o to w wyznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. Użycie w art. 100 § 1 kpa spójnika "albo" oznacza, że organ może sam wystąpić o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego lub wezwać stronę do wystąpienia., przy czym swoboda wyboru organu jest ograniczona obowiązującymi przepisami prawa, które muszą być przez organ uwzględniane. W przypadku, gdy do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego właściwy jest sąd, organ administracji publicznej może wystąpić sam na drogę sądową, gdy jest to dopuszczalne w myśl przepisów postępowania sądowego w związku z prawem materialnym cywilnym, ponieważ sama tylko regulacja zawarta w art. 100 § 1 kpa nie uprawnia organu do występowania na drogę sądową. Dopuszczalność takiego wystąpienia wynikać więc będzie z istnienia po stronie organu legitymacji do wystąpienia do sądu cywilnego z określonym powództwem. Kodeks postępowania cywilnego w art. 189 reguluje kwestię legitymacji procesowej w sprawie o ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego, przyznając tę legitymację temu, kto ma w tym interes prawny. Stwierdzić należy, iż organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie nie mają legitymacji do wniesienia powództwa o ustalenie nieważności umowy z dnia [...] września 1997 r. zawartej przez Gminę K. z "A." S.A. mocą której przeniesiona została na "A." S.A. własność działki będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, ponieważ brak po ich stronie interesu prawnego w uznaniu przez sąd takiej czynności prawnej za nieważną. Interes taki mają natomiast jedynie byli właściciele nieruchomości. W tej sytuacji organ powinien zawiesić postępowanie i zobowiązać wnioskujących o zwrot nieruchomości K. B. i J. Z. do wystąpienia w określonym terminie do sądu o

stwierdzenie nieważności tej umowy. Od wyniku postępowania sądowego będzie zależeć treść rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu działki, która przed wywłaszczeniem stanowiła własność skarżącego, oraz M. S. Ponieważ organy prowadzące postępowanie, na skutek błędnej oceny stanu faktycznego i prawnego, w rezultacie nie dokonały powyższych czynności procesowych, naruszyły tym samym przepis art. 97 § 1 pkt. 4 kpa. W tym miejscu należy dodatkowo podkreślić w związku z podnoszonymi w toku rozprawy przez pełnomocników stron zarzutami, że w obowiązującym stanie prawnym brak podstaw do doprowadzenia dostępnymi środkami prawnymi przez organ orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości do sytuacji, w której osoba, na rzecz której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości podlegającej zwrotowi z uwagi na zaistnienie przesłanki zbędności, z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n. podejmie samodzielne działania prawne zmierzające do przywrócenia stanu, w którym Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nieruchomością taką "władają" co będzie oznaczać, że orzeczenie o zwrocie stanie się możliwe z jego skutkami prawnymi oznaczającymi przeniesienie własności wywłaszczonej nieruchomości na byłych właścicieli lub ich spadkobierców.

Za bezzasadny należy natomiast uznać zarzut skargi dotyczący wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisu art. 229 u.g.n. Przepis ten nie stanowi podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Nieruchomość będąca przedmiotem postępowania nie została przed dniem 1 stycznia 1998 r. sprzedana, ani nie zostało na niej ustanowione przed tą datą prawo wieczystego użytkowania. Własność nieruchomości została przeniesiona przez Gminę K. nie na podstawie umowy sprzedaży, lecz innej umowy przenoszącej własność. Przesłanką odmowy zwrotu nieruchomości było istnienie w chwili orzekania w przedmiocie jej zwrotu stanu prawnego uniemożliwiającego orzeczenie o jej zwrocie.

Wobec stwierdzenia przez sąd wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania a to art. 7 , 77. 104. 107§ 3 kpa, oraz art. 97 § 1 pkt.4 kpa, które, jak wynika z przedstawionego przez sąd stanowiska mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.