Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2061/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Małgorzata Pocztarek Sędzia WSA - Bronisław Szydło Asesor WSA - Jarosław Trelka (spr.) Protokolant: - Paweł Groński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2006 r., sprawy ze skargi D. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, - oddala skargę -


UZASADNIENIE

II SA/Wa 2061/05

UZASADNIENIE

Dnia 18 lipca 2005 r. D. K., reprezentująca córkę, małoletnią A. K., złożyła wniosek o przyznanie jej córce renty rodzinnej w drodze wyjątku po jej zmarłym ojcu R. K.. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną, wysokie koszty utrzymania i swoje niskie dochody, podkreśliła, że jej zmarły mąż pracował od 15 roku życia do 1995 r. Od tego roku, z uwagi na stan zdrowia nie mógł dalej pracować - pracował jedynie dorywczo.

W decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podkreślił, że stosownie do art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o rentach i emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm), przyznanie renty rodzinnej na tej podstawie możliwe jest, gdy łącznie spełnione zostaną następujące warunki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Organ podniósł, że udokumentowany przez wnioskodawczynię dochód na osobę - członka rodziny nie pozwala na uznanie, że zachodzi brak niezbędnych środków utrzymania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podkreśliła, że uzyskuje dochód w wysokości 1280, 37 zł. netto, a po zapłaceniu wymaganych opłat stałych, sfinansowaniu wydatków związanych z nauką dziecka pozostaje jej jedynie 650 zł., tj. ok. 325 zł na osobę. Poza tym zobowiązana jest jeszcze do spłaty rat kredytowych w wysokości 400 zł. Pobrany kredyt przeznaczony był na zakup żywności i pokrycie kosztów leczenia ortodontycznego córki.

W decyzji ponownej z dnia [...] października 2005 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję. Organ wskazał w jej uzasadnieniu na pochodność renty rodzinnej, przyznawanej w trybie art. 83 ww. ustawy, wobec uprawnień zmarłego ojca. Uznał wobec tego, że świadczenie nie może być przyznane, ponieważ wobec zmarłego nie zachodziła przesłanka szczególnej okoliczności uniemożliwiającej nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Ostatni okres składkowy zmarłego przypadł na sierpień 1995 r. Z akt nie wynika, aby zmarły nie mógł kontynuować pracy po tej dacie, zwłaszcza, że w orzeczeniu lekarza jako początek całkowitej niezdolności do pracy wskazano dzień 31 grudnia 1998 r. Od ostatniego okresu składkowego do powstania całkowitej niezdolności do pracy upłynęło 3 lata, 4 miesiące i 16 dni. Ponadto organ wskazał, że 924, 77 zł. miesięcznego dochodu na członka rodziny nie pozwala przyjąć, że wobec A. K. zachodzi przypadek braku niezbędnych środków utrzymania.

W skardze do WSA skarżąca ponownie podkreśliła trudną sytuację materialną swojej rodziny. Jej dochód netto wynosi 1280, 37 zł., stałe wydatki - ok. 400 - 500 zł., koszty nauki dziecka - 100 zł., leczenie córki - 50 zł. Wskazała, że w rzeczywistości całkowita niezdolność do pracy jej zmarłego męża powstała w dniu jego wypadku, tj. [...], a więc [...] wcześniej, niż wynika to z orzeczenia lekarskiego. Skarżąca zarzuciła też organowi, że w pierwszej decyzji jako podstawę swojej odmowy wskazał brak przesłanki nieposiadania niezbędnych środków utrzymania, a w drugiej - dodał do niej także brak szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu nabycie uprawnień w zwykłym trybie. Podkreśliła, że jej sytuacja materialna nie pozwala na wykształcenie i leczenie jej dziecka.

W odpowiedzi na powyższą skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje stanowisko. Ponownie wskazał, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną uprawnień zmarłego. Podkreślił, ze dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni (924 zł.) przekracza nie tylko wysokość najniższego świadczenia z ubezpieczenia społecznego, ale także wysokość płacy minimalnej. W art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS chodzi natomiast o niezbędne środki utrzymania, nie zaś środki wystarczające na pokrycie wszystkich potrzeb wnioskodawcy.

N rozprawie w dniu 25 stycznia 2006 r. D. K. podała, że jej dochód brutto wynosi nie 1849 zł., jak w odpowiedzi na skargę wskazał Prezes ZUS, lecz 1516, 70 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem m.in. zaskarżonej decyzji administracyjnej. Badając zaskarżoną decyzję z tego punktu widzenia uznać należy, że odpowiada ona wymogom prawa.

Stosownie do art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o rentach i emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organ właściwie uznał, że wyliczone w tym przepisie przesłanki nabycia świadczenia powinny być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że brak którejkolwiek z nich nie pozwala na przyznanie tego świadczenia.

W niniejszej sprawie organ uznał, że zachodzi brak dwóch wymaganych przez cytowany przepis przesłanek przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - nie zaszły mianowicie szczególne okoliczności usprawiedliwiające fakt, że zmarły R. K. nie nabył prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności, a ponadto - wnioskodawczyni, A. K., nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Weryfikując ustalenia organu w zakresie braku szczególnych okoliczności usprawiedliwiających fakt, że R. K. nie nabył uprawnienia do świadczenia ustawowego, należy przede wszystkim uznać, że organ właściwie zinterpretował przywołany przepis. Istotnie - w pierwszej kolejności należało ocenić, czy zmarły nie nabył tego prawa wskutek szczególnych okoliczności. Renta rodzinna przyznawana w drodze wyjątku po zmarłym ubezpieczonym jest bowiem pochodną uprawnień, jakie przysługiwałyby temu zmarłemu. Ostatni okres składkowy zmarłego przypada na sierpień 1995 r. Z orzeczenia lekarskiego wynika, że całkowita niezdolność do pracy zmarłego powstała 31 grudnia 1998 r. Nawet jeśli uwzględni się stanowisko skarżącej, że niezdolność ta powstała w dniu wypadku R. K. ([...]), to nie zmienia to faktu, że przez 3 lata poprzedzające tę niezdolność zmarły nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego też względu nie nabył on uprawnień do świadczenia ustawowego. Niewątpliwe jest natomiast, że brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazywane przez skarżącą dorywcze, nie zgłaszane do ubezpieczenia społecznego zatrudnienie zmarłego nie może być uznane za taką okoliczność.

Odnośnie sytuacji materialnej skarżącej Sąd podzielił ocenę tej sytuacji dokonaną przez organ. Literalnie odczytywany przepis art. 83 ww. ustawy pozwala przyznać świadczenie w drodze wyjątku tylko wtedy, gdy pozostały po ubezpieczonym członek rodziny nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Tymczasem miesięczny dochód D. K., przyjmując jej oświadczenie złożone na rozprawie, wynosi 1516, 70 zł., co oznacza, że wysokość dochodu członka jej rodziny wynosi 758, 35 zł. Kwota ta nie przekracza co prawda wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w roku 2005, czyli w roku wydania zaskarżonej decyzji (zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2005 r., Dz. U. nr 201, poz. 2062, wysokość tę ustalono na kwotę 849 zł.), to jednak przekracza, i to wyraźnie, wysokość najniższego świadczenia z FUS (wynosi ono 562, 58 zł. - Komunikat Prezesa ZUS z dnia 21 lutego 2004 r., M.P. nr 10, poz. 162). Nie można uznać, że skarżąca nie posiada niezbędnych środków utrzymania. W przepisie art. 83 ustawy chodzi bowiem nie o środki wystarczające na pokrycie wszelkich wydatków, lecz o środki absolutnie niezbędne. Kwota 758, 35 zł. musi być w tym kontekście uznana za wystarczająca na pokrycie tych niezbędnych wydatków, zwłaszcza, że przekracza ona wysokość określoną, z mocy ustawy, dla najniższego świadczenia z FUS i zbliża się do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zdając sobie sprawę, że dochód skarżącej nie pozwala na zaspokojenie wszelkich potrzeb uczącej się i wymagającej leczenia A. K., Sąd nie mógł zignorować faktu, że świadczenie to ma charakter wyjątkowy. W trakcie postępowania w przedmiocie jego przyznania spełnione być musi wymagane kryterium dochodowe - wnioskodawca nie może posiadać niezbędnych środków utrzymania. Takiego kryterium w niniejszej sprawie zabrakło.

Podzielić należy zastrzeżenia skarżącej co do pewnej rozbieżności pomiędzy uzasadnieniem decyzji organu z [...] sierpnia 2005 r., a uzasadnieniem jego decyzji z dnia [...] października 2005 r. W pierwszej decyzji należało wskazać wszystkie powody, dla których organ odmawia renty w drodze wyjątku, a nie ograniczać się wyłącznie do braku kryterium dochodowego. Niemniej nie stanowi to podstawy uzasadniającej uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego, z uwagi na nie spełnienie przez skarżącą wymagań określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę należało oddalić.