Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1613/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-09-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie (art. 260 § 1 ustawy PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art.246 par.1 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 10 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi C. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym na formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 16 maja 2017 r., skarżący C. L. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.500 brutto, pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, wraz z małżonką utrzymuje małoletnią córkę, nadto opłaca alimenty w kwocie 450 zł na rzecz drugiej córki, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, zamieszkuje wraz z córką u siostry, nie płacąc za mieszkanie, posiada zobowiązania względem urzędu skarbowego, jednakże nie określił ich wysokości, korzysta z pomocy rodziny.

Na podstawie art.255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 maja 2017 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia, czy zamieszkuje wraz z innymi (poza małoletnią córką) osobami, wskazania tych osób oraz stopnia pokrewieństwa łączącego go z nimi i podania, w jakiej części każda z nich partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości, b) oświadczenia, czy zamieszkuje wspólnie z małżonką, w przypadku odpowiedzi przeczącej – wyjaśnienia, czy którykolwiek z małżonków zainicjował postępowanie zmierzające do separacji lub rozwodu i udokumentowania tej okoliczności oraz przedłożenia oświadczenia małżonki w tym przedmiocie, w przypadku odpowiedzi twierdzącej – wskazania składników majątku małżonki oraz przedłożenia stosownych dokumentów na okoliczność źródła i wysokości jej dochodów, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) dowodów uiszczenia w okresie ostatnich trzech miesięcy opłat za energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, e) oświadczenia, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności i zastosowane środki egzekucyjne, f) dokumentów obrazujących aktualną wysokość jego zobowiązań (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów, leasingodawcy i innych podmiotów), g) odpisów wszystkich złożonych przez niego zeznań podatkowych za rok 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), h) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy, i) oświadczenia w przedmiocie pobierania świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) oraz świadczenia wychowawczego (500 plus) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, j) oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, k) dokumentu obrazującego wysokość płaconych przez niego alimentów (odpisu wyroku sądu, ugody, umowy oraz potwierdzeń zapłaty), l) oświadczeń członków jego rodziny, którzy wspierają go finansowo, w przedmiocie częstotliwości i wysokości udzielonej przez nich w okresie ostatnich sześciu miesięcy pomocy finansowej, m) w przypadku wspólnego zamieszkiwania małżonków i niezainicjowania przez nich postępowania zmierzającego do rozwodu lub separacji – przedłożenia dokumentów wymienionych w punktach od c) do j) dotyczących małżonki wnioskodawcy.

Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy oraz o tym, iż istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej małżonki w razie wspólnego pozostawania małżonków w gospodarstwie domowym.

Powyższe wezwanie zostało doręczone profesjonalnemu pełnomocnikowi procesowemu wnioskodawcy w dniu 13 czerwca 2017 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 55).

W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przedłożył w dniu 14 czerwca 2017 r. wniosek o przedłużenie zakreślonego terminu o 14 dni.

Powyższy wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2017 r., o czym pełnomocnik skarżącego został poinformowany w dniu 11 lipca 2017 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 58).

W dniu 12 lipca 2017 r. wnioskodawca przedłożył odpisy: zaświadczenia o wysokości swojego oraz małżonki wynagrodzenia, umowy o pracę zawartej przez jego małżonkę, decyzji z dnia 19 czerwca 2016 r. przyznającej małżonce świadczenie wychowawcze na dziecko, wykazu z rachunku bankowego małżonki za okres od 1 marca 2017 r. do 26 czerwca 2017 r., ugody majątkowej małżeńskiej z dnia 14 grudnia 2012 r., ugody sądowej o alimenty z dnia 5 grudnia 2006 r., oświadczenia matki dziecka z dnia 24 czerwca 2017 r. o niezaleganiu z płatnościami alimentacyjnymi, dwóch informacji PIT-11 o dochodach wnioskodawcy za 2016 r.

Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Zdaniem referendarza sądowego, analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, iż jest on niepełny i nie usuwa wszystkich niejasności, odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Referendarz sądowy podkreślił, iż wnioskodawca pomimo wezwania, poinformowania go o skutkach jego niewykonania oraz przedłużenia o 14 dni terminu do jego wykonania nie przedłożył wielu z wymienionych w nim dokumentów istotnych dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W związku z tym referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie.

Nie zgadzając się z ww. postanowieniem, skarżący wniósł sprzeciw. Przeciwko postanowieniu podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadniając sprzeciw, skarżący podniósł, że referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jego sytuacji majątkowej na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, nie rozpoznaje zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo.

W myśl art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wyżej wymaganiom. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 P.p.s.a. i zobowiązano skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową skarżącego oraz jego rodziny. Co istotne, skarżący wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych o 14 dni, który to wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2017 r.

Podnieść należy, że wnioskodawca pomimo wezwania oraz przedłużenia terminu do jego wykonania nie wykonał prawidłowo nałożonego na niego obowiązku, ponieważ uchylił się od przedłożenia wielu wymienionych w wezwaniu dokumentów istotnych dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych.

Przede wszystkim wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wyciągów z prowadzonych dla niego rachunków bankowych, jak również nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu. Tym samym nie można ustalić wysokości środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponuje wnioskodawca. Co więcej, przedłożony przez wnioskodawcę wykaz z rachunku bankowego jego małżonki za okres od 1 marca 2017 r. do 26 czerwca 2017 r. nie zawiera żadnej informacji o wysokości sald tego rachunku ani wysokości rozchodów, obrazując jedynie zestawienie trzech operacji, tj. wpływów w kwocie 1.472,01 zł każdy, zaksięgowanych w dniach: 30 marca 2017 r., 27 kwietnia 2017 r. i 31 maja 2017 r. (opisanych jako wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę i przekazanych od pracodawcy małżonki wnioskodawcy). Gdyby przyjąć, iż wnioskodawca przedłożył – do czego był zobowiązany – wyciąg z rachunku bankowego małżonki obrazujący pełną historię księgowanych na nim operacji należałoby uznać, iż na dzień 26 czerwca 2017 r. znajdowały się na nim środki pieniężne w wysokości 4.416,03 zł (suma ww. wpływów). Oznaczałoby to, że sytuacja finansowa małżonków pozwala im co miesiąc zaoszczędzić kwotę 1.472,01 zł, a tym samym wykluczałoby uznanie, iż wnioskodawca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto należy zauważyć, iż wśród wpływów księgowanych na tym rachunku nie ma premii otrzymanej przez małżonkę wnioskodawcy na podstawie umowy o pracę (o jej przekazaniu świadczy średnia miesięczna wysokość wynagrodzenia za okres od 1 marca 2017 r. do 31 maja 2017 r. w kwocie 1.844,67 zł netto widniejąca na zaświadczeniu od pracodawcy małżonki wnioskodawcy z dnia 26 czerwca 2017 r.) oraz otrzymywanego przez nią świadczenia wychowawczego na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie, które – jak wynika wprost z uzasadnienia przyznającej je na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. decyzji z dnia 19 czerwca 2016 r. – przekazywane jest na konto bankowe wskazane we wniosku o jego przyznanie. Powyższe oznacza, iż albo małżonka wnioskodawcy ma jeszcze inny rachunek bankowy, na który wpływa m.in. świadczenie wychowawcze, a z którego wnioskodawca wbrew wezwaniu nie przedłożył żadnego wyciągu – albo przedłożony wyciąg jest wybiórczym zestawieniem nie odzwierciedlającym wysokości rzeczywistych wpływów.

Wymaga również odnotowania, iż skarżący nie złożył oświadczenia w przedmiocie majątku jego małżonki oraz odpisu złożonego przez nią zeznania podatkowego za ubiegły rok, ograniczając się do podania wysokości jej aktualnych dochodów (oraz dokumentów ją poświadczających) i przedłożenia umowy majątkowej małżeńskiej. W konsekwencji nie wiadomo, jakich rozmiarów majątkiem dysponuje małżonka wnioskodawcy, ani co wchodzi w jego skład, w szczególności, czy posiada ona zasoby finansowe lub składniki majątku przynoszące jej dodatkowy dochód (np. nieruchomości czy akcje). Odnosząc się do przedłożonej umowy majątkowej małżeńskiej, należy wskazać, iż okoliczność istniejącego w małżeństwie wnioskodawcy ustroju rozdzielności majątkowej, jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości finansowych. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonki. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zauważyć należy, że wnioskodawca nie wyjaśnił też, z kim zamieszkuje i kto pokrywa koszty utrzymania mieszkania jego siostry, które zajmuje, nie przedłożył też żadnych dokumentów na zobrazowanie wysokości tych opłat. W konsekwencji nie wiadomo, czy opłaty te pokrywa siostra wnioskodawcy, czy też jego małżonka (skoro opłat tych – jak sam wskazał – nie uiszcza wnioskodawca). Nie złożył również wymaganych oświadczeń członków rodziny w przedmiocie udzielonej mu przez nich pomocy finansowej.

Nadto wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, obrazujących wysokość posiadanego zadłużenia, na które wskazywał we wniosku, ani dokumentów na okoliczność prowadzonej z jego majątku egzekucji, jak również złożonych przez niego zeznań podatkowych za 2016 r., przesyłając w zamian wystawione przez jego pracodawców informacje o uzyskanych dochodach oraz pobranych zaliczkach za 2016 r. Odnosząc się do ostatniego, wskazać należy, iż wnioskodawca był wezwany do przedłożenia konkretnych dokumentów, tj. wszystkich złożonych zeznań podatkowych, gdyż odzwierciedlają one wysokość łącznych dochodów za danym rok uzyskanych przez niego ze wszystkich źródeł przychodów. Przedłożone w zamian dowody (PIT-11) ograniczają się do zobrazowania dochodów uzyskanych tylko z jednego źródła przychodów (u konkretnego pracodawcy).

Stwierdzić zatem należy, że poprzez swoje zaniechanie wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie mu prawa pomocy.

Mając na uwadze, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu wybranych dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

Zdaniem Sądu, opłaty sądowe, do których zalicza się wpis od skargi kasacyjnej oraz opłatę kancelaryjną, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). A zatem, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe.

Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Tym samym, wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w środku zaskarżenia bardzo ogólna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.