Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 310/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: journal: M.P. 2006 nr 86 poz 880 art. 185 § 1
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 czerwca 2006 r. w sprawie wyjaśnień do Taryfy celnej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie NSA Jolanta Rajewska Anna Łuczaj (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 3729/01 w sprawie ze skargi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 25 października 2001 r. nr GG.V.7724/306/01/Cz w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie kwotę 380 (słownie: trzysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 października 2005 roku, II SA/Kr 3729/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podał, że powyższą decyzją Wojewoda Małopolski na podstawie art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2000 roku Nr 46, poz. 543 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] Nr [...] orzekającej o zwrocie na rzecz S. J. działki nr 5983/16 o powierzchni 0.1402 ha, położonej w M., objętej księgą wieczystą Kw 34289 i zobowiązaniu do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 8.678,38 zł - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda Małopolski stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona nr 5983/2, stanowiąca własność S. J., została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( t. j. Dz. U. z 1974 roku, Nr 10, poz. 64 ze zm.) aktem notarialnym z dnia 11 lipca 1975 roku pod realizację zbiornika wodnego [...]. Starosta [...] decyzję z dnia [...] o zwrocie działki nr 5983/16 o powierzchni 0.1402 ha rzecz S. J. uzasadnił tym, że działka nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, gdyż leży poza granicą terenów przeznaczonych do wywłaszczenia, pomiędzy linią maksymalnego piętrzenia wody w zbiorniku tj. rzędną 534,5 m. n.p.m. a linią wywłaszczenia ustaloną w drugim etapie, tj. rzędną 533 m. n. p. m. Ponadto działka jest porośnięta trawą, krzewami i nie uległa zalaniu nawet przez wodę powodziową w 1997 roku.

Od tej decyzji wniósł odwołanie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie podnosząc, że działka 5983/16 zgodnie z planem realizacyjnym jest położona na terenie Zespołu zbiorników Wodnych [...], poniżej rzędnej maksymalnego piętrzenia zbiornika 534,5 m n.p.m., co zostało potwierdzone operatem. Rzędna ta została ustalona w pozwoleniu wodnoprawnym dla zbiornika. W związku z tym działka jest wykorzystana na cel zgodny z wywłaszczeniem. Nadto odwołujący oświadczył, że w przypadku zwrotu działki położonej poniżej maksymalnego piętrzenia, nie może ponosić kosztów ochrony przed skutkami abrazji, do czego został zobowiązany w pozwoleniu wodno - prawnym.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podniósł, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( t. j. Dz. U. z 2000 roku Nr 46, poz. 543 ze zm.), regulujące kwestię zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Organ przytoczył treść art. 136 ust. 3 tej ustawy i zaznaczył, że warunkiem koniecznym żądania poprzedniego właściciela zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest uznanie, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Kiedy nieruchomość uznaje się w rozumieniu ustawy za zbędną na cel wywłaszczenia precyzuje art. 137 ust. 1. Podstawową kwestią, jaką musi ustalić organ jest zbadanie, jaki był cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej, a następnie ocenić, czy nieruchomość stała się zbędna w rozumieniu art. 137 dla realizacji tego celu. Cel określony w decyzji wywłaszczeniowej jest wiążący przy ocenie zbędności nieruchomości. Organ odwoławczy przytoczył nadto art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami dla wykazania, że przepisy tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Organ II instancji wskazał, że operatem geodezyjnym nr 281/13/2/66 wyznaczono i zastabilizowano warstwicę 536.5 m. n. p. m. w terenie otwartym oraz warstwicę 537 m n.p.m. w terenie zamkniętym jako granicę wywłaszczenia terenu w b. gm. kat. M. pod zbiornik wodny w [...] i przy uwzględnieniu tej granicy według w./w. rzędnych dokonano wywłaszczenia i wykupu terenu. Aktem notarialnym z dnia 11 lipca 1975 roku Rep. A nr 1591/75, zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, S. J. sprzedał na rzecz Skarbu Państwa - Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Krakowie m. in. działkę nr 5983/2 położoną we wsi M. Działka ta zgodnie z powołaną w tym akcie decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 16 czerwca 1973 roku Nr BUA II. 440/17/73 o zatwierdzeniu planu realizacyjnego została przeznaczona pod realizację zbiornika wodnego [...].

Na zlecenie Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Krakowie z dnia 20 października 1972 roku i z dnia 7 lutego 1973 roku Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze w Krakowie wykonało prace geodezyjne związane z korektą granicy wywłaszczeniowej projektowanego zbiornika wodnego. Z załącznika do umowy Nr 1399 zawierającego warunki techniczne i ze sprawozdania technicznego wykonanego zlecenia wynika, że Przedsiębiorstwo wyznaczyło w terenie warstwicę o rzędnej 533.0 m n. p. m., jako granicę zbiornika (wywłaszczenia) ustaloną przez komisję Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Krakowie. Warstwica o rzędnej 533.0 m n. p. m. wyznaczyła granicę terenu niezbędną dla realizacji zbiornika wodnego [...], czyli dla realizacji celu wywłaszczenia.

W wyniku ustalenia nowej granicy wywłaszczenia sporządzono operat wywłaszczeniowy z dnia 5 października 1977 roku Nr 281/13/5/77, zgodnie z którym działka nr 5983/2 o powierzchni 0,7252 ha podzieliła się na działkę nr 5983/16 o powierzchni 0.1402 ha i działkę nr 5983/17 o powierzchni 0,5850 ha. Działka nr 5983/17 znalazła się poniżej warstwicy 533.0 m. n.p.m., czyli poniżej granicy wywłaszczenia i stanowi teren zbiornika wodnego, a działka nr 5983/16 znalazła się powyżej warstwicy 533.0 m. n.p.m., czyli poza granicą wywłaszczenia. Celem nabycia działki nr 5983/16, stanowiącej część działki nr 5983/2, była budowa zbiornika wodnego [...]. W okresie od daty nabycia działki do daty ustalenia nowej granicy wywłaszczenia terenu zbiornik wodny na tej działce nie został wybudowany.

Zdaniem organu odwoławczego już w dniu 5 października 1977 roku, tj. w dacie sporządzenia operatu wywłaszczeniowego zgodnie z nową granicą wywłaszczeniową, działka nr 5983/16 stała się zbędna dla budowy zbiornika wodnego, ponieważ znalazła się poza nową granicą wywłaszczeniową. Z tej przyczyny działkę nr 5983/16, stanowiącą własność Skarbu Państwa, należy zwrócić poprzedniemu właścicielowi. Zarzuty odwołania, iż przedmiotowa działka znajduje się poniżej rzędnej maksymalnego piętrzenia ustalonej w pozwoleniu wodnoprawnym i dlatego nie może zostać zwrócona byłemu właścicielowi, nie znajdują uzasadnienia. Rzędna piętrzenia powodziowego 534.5m. n. p. m. nie wyznacza granicy wywłaszczenia zaś w decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia 18 września 1990 roku, Nr [...] o udzieleniu Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Krakowie pozwolenia wodnoprawnego, na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 roku - Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.), określono następujące parametry dla zadania inwestycyjnego "Zespół Zbiorników Wodnych [...]" jako zbiornika zaporowego [...]: rzędna piętrzenia minimalnego 510.0 m. n. p. m., rzędna piętrzenia normalnego 529.0 m. n. p. m., rzędna piętrzenia powodziowego 534.5 m. n. p. m., rzędna piętrzenia przy przepływie katastralnym 536,45 m. n. p. m. Z decyzji tej nie wynika, aby którakolwiek z tych rzędnych wprowadzała następną korektę granicy wywłaszczeniowej ustalonej w roku 1977. Z tych względów organ odwoławczy nie uznał zarzutów Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie, który mocą rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 1999 roku w sprawie organizacji i zakresu działania regionalnych zarządów gospodarki wodnej ( Dz. U. Nr 101, poz. 1180) z dniem 1 stycznia 2000 roku wstąpił w prawa i obowiązki Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Krakowie. Jednocześnie Wojewoda zwrócił uwagę, że chociaż z treści uzasadnienia decyzji Starosty [...] wynika, że zwrot działki nr 5983/16 następuje na rzecz S. J., który zobowiązany jest z tego tytułu do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, to informacje te powinny być zawarte również w sentencji decyzji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nadto błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu granicy zbiornika (wywłaszczenia) na poziomie 533,0 m. n. p. m. Podstawą bowiem wywłaszczenia była decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 16 czerwca 1973 roku, Nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego dla zadania budowy zbiornika wodnego [...], która jednocześnie wyznacza granice wywłaszczenia. Zmiana tej granicy mogłaby nastąpić tylko i wyłącznie w formie zmiany planu realizacyjnego, a to nie miało miejsca. Należy więc przyjąć, że wykupiona działka znajduje się w granicach wywłaszczenia, określonych w planie realizacyjnym a nadto leży w granicach piętrzenia (pomiędzy minimalnym 510 m. n. p. m. a maksymalnym 534,50 m. n. p. m.), określonych dla zbiornika [...] w pozwoleniu wodnoprawnym z dnia 18 września 1990 roku, wydanym w drodze decyzji Wojewody Nowosądeckiego. Zgodnie z tym pozwoleniem, w przypadku abrazji brzegów zbiornika wodnego i zabrania przez wody części lub całości nieruchomości objętej decyzją, Skarb Państwa byłby zobowiązany do wypłaty odszkodowania przyszłemu właścicielowi zwróconego gruntu. Wykupienie nieruchomości w latach 70 - tych ubiegłego wieku, miało m. in. na celu zapobieżenie takim wypadkom.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę ( art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) podniósł, że naczelną zasadą prawa wywłaszczeniowego jest zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ta zasada, wprowadzona ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( t. j. Dz. U. z 1991 roku, Nr 30, poz. 127 ze zm.) a obecnie zamieszczona w art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, stanowi gwarancję nie nadużywania instytucji wywłaszczenia ponad potrzeby związane z realizacją celów publicznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób jak tylko przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego chyba, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Z ustaleń organów I i II instancji wynika, że już w dacie wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość była zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wywłaszczenie nastąpiło więc ponad potrzebę założonego celu. Zgodnie z operatem wywłaszczeniowym z dnia 5 października 1977 roku Nr 281/13/5/77 ustalono granicę wywłaszczenia. Działka oznaczona numerem 5983/2 uległa wówczas podziałowi na działkę nr 5983/17, która znalazła się poniżej warstwicy 533.0 m. n.p.m., czyli poniżej granicy wywłaszczenia i działkę nr 5983/16 znalazła się powyżej warstwicy 533.0 m. n.p.m., czyli poza granicą wywłaszczenia. Wynika to również z opinii biegłego geodety. Korekta granicy wywłaszczeniowej nastąpiła na zlecenie Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Krakowie z dnia 20 października 1972 roku oraz z dnia 7 lutego 1973 roku. Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze w Krakowie wykonało prace geodezyjne związane z korektą granicy wywłaszczeniowej projektowanego zbiornika wodnego [...] wyznaczając w terenie warstwicę o rzędnej 533,0 m. n. p. m. jako granicę terenu niezbędną dla realizacji zbiornika wodnego. Poprzedni właściciel S. J. wystąpił z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej przedmiotowej nieruchomości w dniu 19 listopada 1996 roku. Analiza celu wywłaszczenia w konfrontacji ze stanem rzeczywistym tej nieruchomości, w jakim znajdowała się w dacie złożenia wniosku i z jej stanem prawnym (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) doprowadziła do uznania, iż nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a właściwie już była zbędna w dacie wywłaszczenia. Sąd zaznaczył, iż cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle zaś przy ocenie zbędności należy kierować się ustawową definicją zawartą w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 137 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji i podniósł, że bezsporną jest okoliczność, że cel wywłaszczenia w całości został realizowany poza obszarem przedmiotowej działki. W świetle prawidłowo dokonanych ustaleń organów, przedmiotowa działka dla tegoż celu okazała się nieprzydatna już w dacie jej wywłaszczenia, czego dowodem jest dokonana korekta granicy wywłaszczenia. Nadto obserwacje zbiornika w następnych latach, w tym w okresach powodzi wykazały, że działka ta nie ulega zalewaniu. Z tych przyczyn Sąd pierwszej instancji uznał roszczenie przedniego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości za zasadne.

Od powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę kasacyjną wniósł Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie, zaskarżając wyrok w całości.

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie, reprezentowany przez radcę prawnego S. G. zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, polegającą na przyjęciu, że wywłaszczona działka nr 5983/16 stała się zbędna na cele budowy "Zespołu Zbiorników Wodnych [...]", pomimo faktu, że w./w. działka została zakupiona aktem notarialnym Rep.A numer 1591/75 w dniu 11 lipca 1975 roku, sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w [...], zgodnie z ustaleniami wiążącego stronę skarżącą planu realizacyjnego budowy, zatwierdzonego decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Nr 50/73 z dnia 16 czerwca 1973 roku, znak: [...];

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 244 § 1 k. p. c. w związku z art. 106 § 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na dokonaniu rozstrzygnięcia wbrew treści dokumentów urzędowych, tj. powołanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Nr 50/73 o zatwierdzeniu planu realizacyjnego "Zespołu zbiorników wodnych [...]", § 2 umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 11 lipca 1975 roku, zawartej z formie aktu notarialnego i stwierdzającej, że nabycie następuje zgodnie z w./w. decyzją oraz decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia 18 września 1990 Znak: [...] udzielającej pozwolenia wodnoprawnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym wyroku ustalił, że działka nr 5983/16 była zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia operat wywłaszczeniowy z dnia 5 października 1977 roku Nr 281/13/5/77, co stanowi oczywiste naruszenie przepisów art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, których postanowienia mogą wyłącznie być podstawą określenia zbędności wywłaszczonej nieruchomości. Cel wywłaszczenia określony w decyzji o wywłaszczeniu / umowie sprzedaży z dnia 11 lipca 1973 roku to realizacja "Zespołu zbiorników wodnych [...]", której plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Nr 5//73 z dnia 16 czerwca 1973 roku. Plan realizacyjny przedmiotowej budowy, mimo wieloletniego procesu inwestycyjnego, nigdy nie został zmieniony, nie ma też żadnych decyzji zatwierdzających aneksy do tego planu. Cel wywłaszczenia został ostatecznie osiągnięty w 1997 roku, a wywłaszczona działka została przeznaczona właśnie na ten cel. Przy realizacji takiej inwestycji jak budowa zbiorników wodnych w planie realizacyjnym obejmuje się nie tylko nieruchomości niezbędne dla budowy tego zbiornika, które będą w przyszłości zalane wodami w granicach normalnego piętrzenia, ale także nieruchomości, na które może bezpośrednio oddziaływać zbiornik, w wyższych poziomach piętrzenia.

Podkreślono, że nieruchomości nie użyto na inny cel i nie jest też zbędna, albowiem leży w granicach piętrzenia powodziowego (534,50 m. n. p. m.) i katastrofalnego (536,45 m. n.p.m.), ostatecznie określonego w decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia 18 września 1990 roku, znak: [...], udzielającej pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie m. in. Zbiornika [...], w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 roku - Prawo wodne.

Zdaniem strony, bez znaczenia w niniejszej sprawie jest operat geodezyjny z 1977 roku jako opracowany bez zmiany podstawy wywłaszczenia określonej w decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny przedmiotowej budowy, jak również okoliczność, że działka nie została zalana podczas powodzi w 1997 roku. O zbędności nieruchomości przesądza tylko i wyłącznie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie nastąpiło wygaśnięcie celu wywłaszczenia, bowiem nie zaniechano realizacji inwestycji, jak też nie ustała prawna podstawa jej realizacji. Nie ma przy tym znaczenia, że cel wywłaszczenia został osiągnięty po upływie wielu lat, licząc od daty podjęcia decyzji o wywłaszczeniu, gdyż w dacie wydania zaskarżonej decyzji przedmiotowa działka była wykorzystywana zgodnie z celem określonym w tej decyzji. Autor skargi kasacyjnej powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 22 czerwca 2001 roku, sygn. akt I SA 241/00 i wyrok z dnia 28 maja 2002 roku, sygn. akt I SA 2743/00).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis. Naruszenie przepisów postępowania może przejawiać się w tych samych formach co naruszenie prawa materialnego.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami.

Powyższy zarzut naruszenia prawa materialnego jest usprawiedliwiony, a to z następujących względów.

Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( t. j. Dz. U. z 2000 roku Nr 46, poz. 543 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W myśl art. 137 ust. 1 tejże ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część – art. 137 ust. 2 ustawy.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie roszczenie przedniego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest zasadne, gdyż przedmiotowa działka już w dacie wywłaszczenia była zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu a wywłaszczenie nastąpiło ponad potrzebę założonego celu.

U podstaw takiego stanowiska Sądu legło stwierdzenie, iż zgodnie z operatem wywłaszczeniowym z dnia 5 października 1977 roku ustalono nową granicę wywłaszczenia według warstwicy o rzędnej 533.0 m. n.p.m. i działka nr 5983/16 (stanowiąca część działki nr 5983/2 ) znalazła się powyżej warstwicy 533.0 m. n.p.m., czyli poza granicą wywłaszczenia.

Przyjmując takie stanowisko Sąd pierwszej instancji błędnie utożsamia z przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z przesłankami wywłaszczenia nieruchomości a nadto niezasadnie upatruje przesłanek zwrotu przedmiotowej działki w "korekcie" granicy wywłaszczenia ustalonej uprzednio według warstwicy o rzędnej 536,5m. n.p.m. ( w I etapie ) na granicę wywłaszczenia według warstwicy o rzędnej 533.0 m. n.p.m. ( w II etapie ). O ile powyższe okoliczności faktyczne mogłyby być oceniane w toku postępowania wywłaszczeniowego to w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mają istotnego znaczenia.

Jak wynika z § 2 umowy sprzedaży z dnia 11 lipca 1975 roku - aktu notarialnego Rep. A numer 1591/75, sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym w [...] - działki opisane w tym akcie ( m.in. działka nr 5983/2 ) przeznaczone zostały pod "lokalizację zbiornika wodnego zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia 16 czerwca 1973 roku wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]".

Jednocześnie w decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia 18 września 1990 roku, Nr [...] o udzieleniu Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w Krakowie pozwolenia wodnoprawnego dla zadania inwestycyjnego "Zespół Zbiorników [...]" udzielono pozwolenia m.in. na wykonanie Zbiornika zaporowego [...] o następujących parametrach w zakresie piętrzenia wody: rzędna piętrzenia minimalnego 510,0 m. n. p. m., rzędna piętrzenia normalnego 529,0 m. n.p.m., rzędna piętrzenia powodziowego 534,50 m. n. p. m., rzędna piętrzenia przy przepływie katastralnym 536,45 m. n. p. m.

Okolicznością bezsporną jest fakt zrealizowania zbiornika zaporowego [...]. Działka nr 5983/17 stanowi czaszę zbiornika zaś sporna działka nr 5983/16 położona jest wprawdzie poza czaszą zbiornika lecz leży w granicach maksymalnego piętrzenia wody w zbiorniku.

Powyższe okoliczności faktyczne wymagały rozważenia w aspekcie przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ustanowionych w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Sąd pierwszej instancji uznał, iż działka nr 5983/16 podlega zwrotowi, gdyż była zbędna na cel wywłaszczenia już w dacie nabycia / wywłaszczenia nieruchomości. Takiej zaś przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie przewiduje zarówno art. 137 ust. 1 jak i żaden inny przepis powołanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostały enumeratywnie wyliczone w art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy, przy czym poszczególne jednostki redakcyjne tegoż przepisu regulują odmienne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ograniczył się wyłącznie do przytoczenia treści całego przepisu art. 137 ustawy bez wskazania, która to z przesłanek wymienionych w tym przepisie wystąpiła w niniejszej sprawie tj. przesłanka określona w punkcie 1 czy też w punkcie 2 ustępu 1. Jest to tym bardziej istotne, iż w niniejszej sprawie organy administracji publicznej orzekły o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości ( działka nr 5983/16 stanowiła część wywłaszczonej nieruchomości ) a taką sytuację normuje art. 137 ust. 2 ustawy. Przepis ten natomiast odwołuje się jedynie do przesłanki z punktu 2 ustępu 1. Wynika to jednoznacznie ze sformułowania art. 137 ust. 2 ustawy: "w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2"

Także okoliczność, iż przedmiotowa działka nie została zalana podczas powodzi nie stanowi o zaistnieniu ustawowej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy.

Z tych względów podzielić należy zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami.

Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 244 § 1 k. p. c. w związku z art. 106 § 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. zawiera odesłanie nie tylko do przepisów k.p.c., ale i do art. 106 § 3 p.p.s.a. ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, iż art. 244 § 1 k.p.c. jest wtórny w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 p.p.s.a. A zatem, w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., powoływanie art. 244 § 1 k. p. c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. jest bezprzedmiotowe.

Dokumenty, na które powołuje się strona wnosząca skargę kasacyjną znajdują się w aktach administracyjnych, a zatem podlegają ocenie Sądu pierwszej instancji w ramach kontroli legalności decyzji zaskarżonej do sądu administracyjnego a ich nieuwzględnienie bądź nieuprawniona ocena w kontekście przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie może - w zależności od sytuacji - stanowić podstawę do konstruowania zarzutu naruszenia prawa materialnego bądź naruszenia przepisów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).