Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1022/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2006 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2006r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2006r, mocą której stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] Dział Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] października 1948 r. w części dotyczącej nieruchomości o powierzchni 23,84 ha oznaczonej według aktualnej ewidencji gruntów jako działka nr [...] położona w obrębie D., stanowiąca obecnie własność Skarbu Państwa pozostająca w zarządzie Lasów Państwowych -Nadleśnictwo P.. Natomiast w części dotyczącej nieruchomości o łącznej powierzchni 44,60 ha Minister uznał, że w\w orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Urzędu Wojewódzkiego [...] Dział Rolnictwa i Reform Rolnych zostało wydane z naruszeniem prawa i nie może być stwierdzona w tej części ich nieważność ponieważ nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Obecnie w skład tej nieruchomości wchodzą oznaczone według aktualnej ewidencji gruntów działki: nr [...] o powierzchni 5,47ha, [...] o powierzchni 2,99 ha, [...] o powierzchni 8,71 ha, [...] o powierzchni 0,20ha, [...] o powierzchni 26,36ha, część działki nr [...] o powierzchni 0,03 ha, część działki nr [...] o powierzchni 0,20 ha, część działki nr [...] o powierzchni 0,28 ha, położona w obrębie D., część działki nr [...] o powierzchni 0,3 ha położona w obrębie D.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ naczelny wskazał, że podstawą prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości stanowiły przepisy art. 2 ust. 1 lit.e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z przepisów tych wynika, że na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw: poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Nieruchomości spełniające warunki określone w powołanym wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przechodziły na własność Państwa z mocy samego prawa bez

odszkodowania z dniem wejścia w życie dekretu tj. 13 września 1944r. Ze znajdującego się w aktach sprawy rejestru pomiarowego sporządzonego w 1938 r. przez mierniczego przysięgłego A. P. wynika, że ogólny obszar przedmiotowej nieruchomości wynosił 68,5364 ha a w skład jej wchodziły: place zabudowane-0,5097 ha, grunty orne - 32,7816 ha, ogród-0,2190 ha, pastwiska-10,6240ha, las -8,7245ha, zarośla -3,4881 ha, bagna - 2,8098ha, wody - 1,3441 ha, rowy-0,3762ha, drogi-0,8742ha, nieużytki-6,7852ha.

W aktach sprawy znajduje się ponadto plan gruntów części wsi C. w gminie K., pow. P., woj. [...] sporządzony w 1948 r. przez mierniczego przysięgłego A. P., z którego wynika, że łączna powierzchnia przedmiotowej nieruchomości wynosiła 68,5364ha. Rodzaje użytków oraz ich powierzchnie zawarte na tym planie są tożsame z rejestrem pomiarowym sporządzonym w 1938r.

Zgodnie z §4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. nr 10 poz. 51) do użytków rolnych wliczane były: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy tj. rejestru pomiarowego oraz planu gruntów części wsi C. sporządzonych przez mierniczego przysięgłego A. P. wynika, iż do użytków rolnych przejętej nieruchomości ziemskiej wchodziły: grunty orne o powierzchni 32,7816ha, ogród o powierzchni 0,2190ha, pastwiska o powierzchni 10,6240ha. Łączny obszar użytków rolnych wynosił 43,6246ha. Zgromadzone akta sprawy wskazują jednoznacznie, że taki stan faktyczny istniał w dniu wejścia w życie dekretu tj. 13 września 1944r.

Mając na względzie powyższe organ uznał, że podjęte decyzje uznające, że nieruchomość podpada pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzaniu reformy rolnej zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa. Dodatkowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, rozpoznając po raz pierwszy sprawę ( i podtrzymał następnie to twierdzenie), że co do części gruntów (wymienionych w pkt.2 decyzji z dnia 24 stycznia 2006 r. nie można stwierdzić nieważności w\w decyzji albowiem zaistniały nieodwracalne skutki prawne - grunty te są obecnie własnością indywidualnych rolników oraz Gminy C. (tej ostatniej -nieruchomości będące drogami gminnymi).

Co do działki o powierzchni 23,84ha oznaczonej obecnie jako działka nr [...] nie ma przeszkód prawnych w stwierdzeniu nieważności decyzji albowiem stanowi ona własność Skarbu Państwa - pozostaje w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwa P.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 156§1 pkt. 2 kpa w zw. z art. 158§1 kpa oraz 158§2 w zw. z art. 156§1pkt.22, i §2 kpa.

Skargę na w\w decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo P. wnosząc o chylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z [...] stycznia 2006 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organy nieprawidłowo ustaliły całkowity obszar majątku, który został przejęty na rzecz Skarbu Państwa mocą dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co skutkowało podjęciem wadliwej decyzji. W ocenie skarżącego w zakresie pojęcia " nieruchomości ziemskiej" pozostają wody, drogi, nieużytki, a także las, które nie zostały uwzględnione przy wyliczaniu powierzchni majątku ziemskiego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wskazuje, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu, który mógłby uzasadniać wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Natomiast zgodnie z treścią art. 145 §1 pkt. 1 lit. a i c w\w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Niniejsza decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadami wyliczonymi w art. 156 §1 kpa powodującymi nieprawidłowe ukształtowanie stosunku materialnoprawnego zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym Postępowanie o stwierdzenie nieważności jest ograniczone jedynie do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem możliwość rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, której dotyczy weryfikowana decyzja.(tak NSA w wyroku z dnia 9 sierpnia 1990 r. IVSA 543\90, NSA w wyroku z dnia 14.08.1987 sygn. akt IV SA 393/97, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7.03.1996r. IIIARN 70/95 ,OSN 1996, nr 18 poz. 258). Zgodnie z treścią art. 156§1pkt. 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż rażące naruszenie prawa występuje w przypadku naruszenia przepisów prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. ( tak m.in. wyrok NSA z 17 listopada 1994r. VSA1260\94,)

Kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych , a na terenie województw: p., p. i s. jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. A zatem zasadniczą kwestią wymagającą ustalenia w niniejszej sprawie jest czy powierzchnia majątku ziemskiego p.n. C. położonego w gminie K. pow. P. stanowiący niegdyś własność W. U. przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej lub 50ha użytków rolnych co stanowiło podstawową przesłankę przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa.

Wbrew zawartym w skardze zarzutom Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwa P. - ustalenia organu w tym zakresie są prawidłowe. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy rejestru pomiarowego sporządzonego w 1938r. przez mierniczego przysięgłego A. P. przedmiotowa

nieruchomość posiadała 68,53364 ha powierzchni w tym : place zabudowane-0,5097 ha, grunty orne - 32,7816 ha, ogród-0,2190 ha, pastwiska-10,6240ha, las -8,7245ha, zarośla -3,4881 ha, bagna - 2,8098ha, wody - 1,3441 ha, rowy-0,3762ha, drogi-0,8742ha, nieużytki-6,7852 ha.

Zgodnie z treścią §4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: "rozporządzenia wykonawczego" ) przez użytki rolne w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należało rozumieć: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Sumując zatem te kategorie gruntów - według rejestru pomiarowego A. P. użytki rolne przejętego majątku ziemskiego stanowiły 43,6245 ha tj.: 32,7816ha gruntów ornych, 10,6240 ha pastwisk, 0,2190 ha ogrodów. Podobne wyszczególnienie został zawarte w protokole przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej z dnia 17.02.1949 r. W konsekwencji zatem powierzchnia nieruchomości C. nie przekraczała 50 ha użytków rolnych.

Natomiast bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje okoliczność, ze w skład majątku ziemskiego wchodziły także m.in. lasy, bagna, rowy ,53364 itp., które stanowiły integralną cześć majątku. Nie negując faktu, że te kategorie gruntów wchodziły w skład majątku ziemskiego ani też tego, że pozostawały z nią w funkcjonalnym związku wskazać należy, że zsumowanie tych części nieruchomości dało łącznie 68, 5364 ha powierzchni gruntów a zatem mniej niż 100 ha. Rację ma skarżący, ze lasy - o ile ich powierzchnia nie przekraczała 25 ha - przechodziły na rzecz Skarbu Państwa jako cześć składowa majątku. Stan taki zachodził jednak wówczas gdy powierzchnia całego majątku tj. użytków rolnych i wszelkich innych nieruchomości ( w tym lasów, nieużytków, bagien, rowów, itp.)przekraczała 100 powierzchni ogólnej ( poza województwami śląskim, poznański i pomorskim. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem majątek ziemski W. U. liczył łącznie 68,5364ha.

Reasumując - organy prawidłowo ustaliły, że decyzja z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] października 1948 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa - art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej albowiem nieruchomość stanowiąca własność W. U. nie spełniała norm obszarowych uzasadniających przejęcie jej na rzecz Skarbu Państwa na mocy przepisów dekretu.

Prawidłowo również organy ustaliły, że w stosunku do nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] położonej w obrębie D. o powierzchni 23,84 ha nie zachodzą nieodwracalne skutki prawne, które mogłyby stanowić negatywną przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji. Nie może wpłynąć również na rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych przez decyzję treść art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju ( Dz.U. nr 97 poz. 1051 ze zm.), zgodnie z którym roszczenia osób fizycznych byłych właścicieli lub ich spadkobierców z tytułu utraty własności zasobów wymienionych w art. 1 ustawy zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów.

A zatem nawet jeśli faktycznie w\w nieruchomość nie może podlegać zwrotowi w naturze nie oznacza to, że kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, zaś nie można stwierdzić ich nieważności z uwagi na to, że zaszły nieodwracalne skutki prawne. Niemożność zwrotu nieruchomości w naturze nie wynika wszak z faktu rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osoby trzeciej ale z przepisów szczególnych a zatem one a nie wydane decyzje spowodowały nieodwracalne skutki prawne.

Co do nieruchomości objętych pkt. 2 decyzji skarżąca nie posiada interesu prawnego do kwestionowania decyzji w tym zakresie albowiem ich właścicielami są osoby trzecie, co również legło u podstaw oddalenia skargi w tym zakresie. Mając na uwadze powyśzej okoliczności Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna i jako taka winna ulec oddaleniu.

Z tych wszystkich względów - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr. 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.