Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2735/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 3 i 6
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Jarosław Szulc Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 655/14 w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 655/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę W.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił na wstępie stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2014 r. skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne powołując się na trudną sytuację rodzinną i materialną. Wyjaśnił, że odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na 20 sierpnia 2017 r. Obecnie nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Wskazał, że w okresie od 2009 r. do 2012 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, zaś w 2011 r. uległ wypadkowi i doznał uszkodzenia kręgosłupa, dlatego też we wnioskowanym okresie nie mając dochodów nie uiścił należnych składek. Dodał, że od 2009 r. leczy się neurologicznie, a od 2013 r. opiekował się chorymi rodzicami. Obecnie toczy się zaś sprawa z byłą żoną o podział majątku wspólnego w postaci mieszkania o pow. 60 m² położonego w B. i 1 ha ziemi. Skarżący posiada zadłużenie alimentacyjne wobec syna.

Decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3a i 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres 04.2011 r., 12.2011 r. - 01.2012 r., wobec Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 12.2011 r. - 01.2012 r. i wobec Funduszu Pracy za okres 12.2010 r., 12.2011 r. - 01.2012 r. w łącznej kwocie 2.246,38 zł.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października

2014 r. W uzasadnieniu wskazał, że co prawda skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, jednak posiada majątek, z którego można by prowadzić egzekucję należności wobec ZUS. Obecnie zadłużenie jest zaś objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego. Informacja o braku zatrudnienia, czy też braku możliwości dysponowania majątkiem nie pozwala na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Skoro postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone trudno uznać za udowodnioną okoliczność, iż należności nie mogą być zaspokojone z powodu całkowitej nieściągalności. Dlatego też w obecnych okolicznościach faktycznych nie zachodzą przesłanki przewidujące umorzenie należności z tytułu składek wobec FUS, FUZ i FP z powodu ich całkowitej nieściągalności. Prezes ZUS uznał ponadto, że nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, to jest że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Prezesa ZUS, skarżący nie wykazał, że z powodu przewlekłej choroby jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodów w tym również na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Skarżący nie posiada bowiem orzeczenia o niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy. Odnosząc się do twierdzenia, że należności z tytułu składek winny zostać umorzone, ponieważ dotyczą tylko 2 miesięcy, organ wskazał, iż umorzenie należności w oparciu o przepisy ustawy systemie ubezpieczeń społecznych i ww. rozporządzenia nie jest uzależnione od kwoty i okresu zadłużenia. W świetle § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, organ nie uznał za zdarzenie nadzwyczajne pobytu skarżącego w zakładzie karnym. Zdaniem organu, nic nie stoi na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia i przeznaczania części uzyskanego w ten sposób wynagrodzenia na spłatę należności, tym bardziej, że spłata może odbywać się w ramach układu ratalnego.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie. W jego ocenie organ nie wskazał kryteriów, które byłyby miarą umorzenia, a powołanie się na uznaniowość to prowizoryczny ogólnik. Skarżący podniósł, że komornik umorzył postępowanie egzekucyjne. Dodał, że opiekował się też chorymi rodzicami. Opisał też trudną sytuację w areszcie śledczym i uznał, że umorzenie niewielkiego zadłużenia jest powinnością ZUS. Jego zdaniem pobyt w areszcie śledczym jest przesłanką do umorzenia zadłużenia. Kwestionował ponadto wysokość zaległości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., przywołał na wstępie treść przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie i stwierdził, że rozpoznając niniejszą sprawę organ wziął pod uwagę możliwość wystąpienia wszystkich przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Zaskarżona decyzja została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Organ stwierdził bowiem, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale jednocześnie zauważył, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należności wobec ZUS. Skarżący posiada bowiem wspólnie z byłą żoną nieruchomość w postaci mieszkania oraz 1 ha przeliczeniowy gruntu i lasu. Okoliczność, że toczy się sprawa sądowa o podział tego majątku wspólnego nie oznacza, że skarżący nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności. W trakcie rozpatrywania wniosku skarżącego organy nie dysponowały dokumentami i informacjami, które prowadziłyby do przeciwnych wniosków. Organ wskazał, że zadłużenie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Twierdzenia skarżącego jakoby komornik umorzył postępowanie egzekucyjne nie znajdują oparcia w aktach sprawy i dotyczą prawdopodobnie egzekucji prowadzonej na rzecz innych wierzycieli. Stwierdzenie braku majątku pozwalającego na spłatę dochodzonych przez ZUS należności możliwe będzie zaś po formalnym zakończeniu postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania zaległych składek. Wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przypadki wskazujące na całkowitą nieściągalność nie mają charakteru przemijającego, lecz trwały. Takich okoliczności w sprawie nie stwierdzono. Trudno jest przy tym uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Do takich wniosków nie mogą prowadzić argumenty wskazujące na brak zatrudnienia skarżącego, czy też brak możliwości dysponowania majątkiem, która to okoliczność ma przemijający charakter, co najmniej do momentu podziału majątku wspólnego.

Sąd I instancji zauważył, że podobnie jak przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności należności, tak i w sytuacji przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości w uzasadnionych przypadkach przykładowo wymienionych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r., rzeczą organu jest stwierdzenie, czy w konkretnym przypadku wystąpiła określona przesłanka. W ocenie Sądu, sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Jednak okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności nie może być sama w sobie usprawiedliwieniem do zastosowania tak daleko idącej ulgi jak umorzenie należności wobec ZUS. Po odbyciu kary pozbawienia wolności skarżący może przecież przedsięwziąć kroki zmierzające do uzyskania dochodu i spłaty zaległości. Nie jest także wykluczone, a nawet potencjalnie możliwe, że podczas odbywania kary pozbawienia wolności skarżący podejmie zatrudnienie w warunkach izolacyjnych. Sąd akceptuje zatem ocenę organu, że skarżący nie wykazał okoliczności świadczących o tym, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie wykazał też jakichkolwiek strat materialnych poniesionych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń. Nie przedstawił też żadnej dokumentacji lekarskiej świadczącej o tym, że z powodu przewlekłej choroby jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodów, w tym również na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Z akt nie wynika, aby skarżący posiadał orzeczenie o niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek znajduje zastosowanie w obiektywnie wyjątkowych sytuacjach. Organ musi ważyć nie tylko interes osoby zobowiązanej, ale również interes ubezpieczeń społecznych, z puli których wypłacone są świadczenia uprawnionym do tego osobom ubezpieczonym. Organ trafnie zwrócił uwagę, że choć wysokość zadłużenia uniemożliwia jego jednorazową spłatę, to istnieje jednak możliwość spłaty w ramach układu ratalnego. Dla zastosowania wnioskowanej preferencji wysokość zadłużenia nie ma zasadniczego znaczenia. Jakkolwiek sytuacja majątkowa i osobista skarżącego jest trudna, to jednak organ swobodnie ocenił, że nie daje ona podstaw do zastosowania wnioskowanej preferencji. Sąd podkreślił, że wniosek o umorzenie należności wobec ZUS może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Ze wskazanych powodów skarga podlegała oddaleniu.

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) art. 28 ust. 3 pkt 3 oraz pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że z uwagi na sytuację majątkową skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez pozostawienie poza rozważaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a zwłaszcza iż skarżący odbywa karę długoletniego pobawienia wolności w zakładzie zamkniętym i nie ma możliwości w najbliższych latach podjęcia pracy umożliwiającej opłacenie należności z tytułu składek zdrowotnych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem. Według Sądu I instancji - jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - organ administracji na podstawie prawidłowo zrekonstruowanego stanu faktycznego ustalił i ocenił, że w rozpatrywanej sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ziściły się określone przepisami prawa przesłanki mogące uzasadniać ich umorzenie, a mianowicie przesłanka ich nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani też - w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek - przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które wydane zostało na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b przywołanej ustawy.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika natomiast, że niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku strona skarżąca upatruje w wadliwej z punktu widzenia art. 28 ust. 3 pkt 3 oraz pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ocenie stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, co jej zdaniem ma świadczyć o niewłaściwym zastosowaniu wymienionego przepisu prawa materialnego, a ponadto w nieuwzględnieniu tej okoliczności, którą uznać należało za niepozostającą bez wpływu na ocenę odnośnie do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a mianowicie, że odbywa długoterminową karę pozbawienia wolności, co w tym zakresie świadczyć miało z kolei o istnieniu daleko idących deficytów uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie odpowiada w związku z tym wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, z którego wynika, że kontrolowana przez ten Sąd decyzja nie jest niezgodna z prawem.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisu art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący z uwagi na sytuację majątkową nie jest w stanie opłacić należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny stwierdzić należy, że zarzut ten nie jest usprawiedliwiony i nie może odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.

Ocenę zasadności omawianego zarzutu poprzedzić należy wyjaśnieniem, że zarzut "niewłaściwego zastosowania" prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia - elementu tego omawiany zarzut jednak nie zawiera - jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego, ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany. Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie polega więc na zarzuceniu tzw. błędu subsumcji, tj. gdy ustalony w sprawie stan faktyczny błędnie uznano za odpowiadający albo nieodpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w danej normie prawnej. Innym słowy, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (w formie pozytywnej) wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, albo (w formie negatywnej) z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego - niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez sąd, rozumiane jest, jako sytuacja polegająca albo na bezzasadnym tolerowaniu błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny, albo wręcz przeciwnie, na bezzasadnym zarzuceniu organowi popełnienia takiego błędu. Ponadto, uwzględniając wymogi, którym powinny czynić zadość zarzuty oparte na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a., a których w wystarczającym stopniu nie spełnia jednak omawiany zarzut kasacyjny podnieść należy również, w sytuacji, gdy strona skarżąca podważa prawidłowość zaskarżonego wyroku z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym, w odniesieniu do którego zarzuca niewłaściwe zastosowanie, to ocena zasadności tego rodzaju zarzutu może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone.

W świetle przedstawionych uwag wprowadzających, zwłaszcza gdy wynikające z nich konsekwencje skonfrontować ze sposobem, w jaki omawiany zarzut kasacyjny został skonstruowany oraz uzasadniony, za niezasadne uznać należy twierdzenie, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 3 oraz pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sposób w jaki przedstawia to skarga kasacyjna, a mianowicie poprzez jego niezastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego przepis ten powinien być zastosowany w związku z zaistnieniem określonych nim przesłanek udzielenia ulgi w spłacie zaległych należności z tytułu ubezpieczenia społecznego.

W sytuacji bowiem, gdy z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 3 orz pkt 6 tej ustawy - którego naruszenie zarzuca strona skarżąca - całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, to za w pełni uzasadnione z punktu widzenia przedstawionych uwag wprowadzających uznać należałoby oczekiwanie wykazania i wyjaśnienia przez stronę skarżącą, które z elementów stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie i niekwestionowanego przez stronę, jako mieszczące się w hipotezie norm prawnych dekodowanych z przywołanego przepisu prawa lub im odpowiadające, zostały jednak pominięte lub wadliwie nieuwzględnione przez Sąd I instancji w procesie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co miałoby świadczyć o niedostrzeżeniu albo bezzasadnym tolerowaniu przez ten Sąd błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny. Tego rodzaju koniecznego elementu uzasadnienia omawiany zarzut nie zawiera, co nie może pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do braku jego skuteczności.

Ponadto w sytuacji, gdy kwestia istnienia określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 oraz pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanek umorzenia należności stanowiła przedmiot ustaleń oraz oceny organu, a także i Sądu I instancji kontrolującego prawidłowość działania organu w tym względzie, a strona skarżąca ustaleń i ocen tych nie podważa, upatrując naruszenia przywołanego przepisu wyłącznie w tym, że "[...] z uwagi na sytuację majątkową skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", to tym bardziej omawiany zarzut uznać należało za niezasadny. Podstawa tego zarzutu nie koresponduje bowiem z jego uzasadnieniem. Naruszenia wymienionego przepisu, wobec jednoznaczności określonych nim przesłanek udzielenia ulgi z powodu całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek nie sposób bowiem upatrywać, ani w argumentacji odwołującej się do okoliczności odbywania przez stronę długoterminowej kary pozbawienia wolności, ani też w argumentacji odwołującej się do względów natury społecznej, których egzemplifikację, jako przesłanek umorzenia należności z tytułu zaległych składek zawiera przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W analizowanym zakresie za nie bez znaczenia z punktu widzenia oceny skuteczności skargi kasacyjnej uznać należy więc również i to, że nie zawiera ona zarzutu naruszenia przepisów przywołanego rozporządzenia.

Za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który zdaniem strony skarżącej miał polegać na braku rozważenia przez Sąd I instancji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a zwłaszcza, że skarżący odbywa długoterminową karę pobawienia wolności w zakładzie karnym zamkniętym i nie ma możliwości w najbliższych latach podjęcia pracy umożliwiającej opłacenie należności z tytułu składek zdrowotnych.

Wadliwość uzasadnienia wyroku może bowiem stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego I instancji, gdy chodzi o analizę przedstawionych w nim argumentów, nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia, co prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji uczynił zadość obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia w sposób uwzględniający konsekwencje wynikające z towarzyszącej uzasadnieniu każdego orzeczenia sądowego funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia. W tej mierze - co wymaga szczególnego podkreślenia - zupełnie inną kwestią jest natomiast siła przekonywania zawartych w nim argumentów, co prowadzi do wniosku, że brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa - którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych - czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz oceny prawidłowości przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych, których rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony skarżącej, nie oznacza naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, nie poddaje się kontroli kasacyjnej, czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że orzekając na podstawie akt sprawy oraz w jej granicach, Sąd I instancji zajął stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie, a także wskazał podstawę prawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia oraz ją wyjaśnił, co oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku odnosiło się do normatywnego wzorca kontroli legalności zaskarżonej decyzji poprzez wskazanie i tym samym wyznaczenie koniecznych ram prawnych, a mianowicie przepisów prawa, które miały lub powinny mieć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie.

W świetle przedstawionych uwag stwierdzić należy więc, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s..a. w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika również, że wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji odniósł się również do okoliczności odbywania przez stronę długoterminowej kary pozbawienia wolności, oraz że ocenił znaczenie tej okoliczności w procesie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Podniósł w tym względzie, że po odbyciu kary skarżący może podjąć działania w celu uzyskania dochodu i spłaty zaległych należności, zwracając przy tym uwagę również na możliwość zwarcia układu ratalnego umożliwiającego dogodną spłatę tych należności w systemie ratalnym, a także na możliwość wystąpienia do organu z kolejnym wnioskiem o umorzenie tych należności w przypadku zmiany okoliczności sprawy.

Mając zatem na uwadze, że skarga kasacyjna pozbawiona była usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1) sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie 2) sentencji wyroku odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości ze względu na charakter rozpoznawanej sprawy oraz całokształt okoliczności obrazujących sytuację skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla strony skarżącej pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, ponieważ o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia orzeka w drodze odrębnego postanowienie wydanego na posiedzeniu niejawnym referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających tę kwestię. W związku z powyższym, o wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej, rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku.