Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 796/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za bezzasadne postanawia: zwolnić skarżącą spółkę od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

A pismem z dnia [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W skardze spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na fakt, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wobec niej prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne z tytułu zaległości w podatkach oraz wobec ZUS. Ponadto wobec spółki prowadzone są postępowania komornicze. Komornik Sądowy, w sprawie o sygn. akt [...] dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących m.in. od:

1. B,

2. C.

- do kwoty ok. [...] - na podstawie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego z dnia [...] w sprawie o sygn. [...].

Skarżąca wskazała, że wobec powyższego zasadnym jest zwolnienie spółki z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Skarżąca oświadczyła, że kapitał podstawowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy [...], skarżąca podała, że niepodzielony wynik finansowy z lat ubiegłych (stan na [...]) wynosi [...], wynik netto roku obrotowego [...]. Skarżąca podała, że posiada [...] rachunki bankowe w następujących bankach: D, E, F, G, przy czym rachunki bankowe podlegają zajęciu komorniczemu.

Skarżąca na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w odpowiedzi z dnia ...] podała, że w okresie [...] uzyskiwała przychód w wysokości [...] z tytułu wynajmu, koszty uzyskania przychodu wyniosły [...]. Równocześnie skarżąca wskazała, że są prowadzone wobec niej liczne postępowania egzekucyjne z tytułu zaległości w podatkach oraz wobec ZUS. Ponadto wobec Spółki są prowadzone postępowania komornicze. Komornik Sądowy, w sprawie o sygn. akt [...] dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących m.in. od:

1. B,

2. C. – do kwoty [...] – na podstawie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...].

Spółka podała, że w okresie [...] (data otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie dokonywała obrotu gotówkowego i wobec tego nie ma możliwości przedłożenia raportów kasowych. Spółka podała, że prowadzone są dla niej [...] rachunki bankowe: D, E, F, G. Skarżąca podała, że powyższe rachunki bankowe zostały zajęte w toku prowadzonych wobec spółki postępowań egzekucyjnych, rachunki bankowe nie wykazują obrotów. Skarżąca podała, że nie zatrudnia pracowników. Spółka posiada nieruchomości zlokalizowane w:

- S (działka ewidencyjna nr [...]), dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą o nr [...],

- S (działka ewidencyjna nr [...]), dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą o nr [...],

- S (działka ewidencyjna nr [...]), dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą o nr [...],

- S (działki nr [...] o pow. [...]), dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą o nr [...] – Spółce przysługuje prawo użytkowania wieczystego.

Na wskazanych wyżej nieruchomościach ustanowione zostały liczne hipoteki umowne oraz hipoteki przymusowe. Spółka nie posiada innych środków trwałych.

Spółka podała, że wspólnik spółki LN ma przyznaną emeryturę z ZUS, wypacaną w kwocie [...] miesięcznie. Z decyzji ZUS z dnia [...] wynika, że świadczenie emerytalne zmniejsza się o kwotę przekazaną do depozytu, t.j. [...]. Poza emeryturą i udziałem w spółce nie ma innych źródeł przychodów, jego żona uzyskuje dochody z emerytury oraz stosunku pracy w kwocie [...] brutto miesięcznie ([...] etatu). Wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie ok. [...], kwota ok. [...] jest wydawana na zaspokojenie takich potrzeb jak: żywność, ubrania, obuwie, środki czystości. LN i jego małżonka nie posiadają aktywnych kont bankowych, nie posiadają lokat bankowych, jak również nie korzystają z kart kredytowych – zarówno obecnie, jak i w okresie poprzednich sześciu miesięcy. Spółka podała, że jedyna nieruchomość, która stanowiła własność LN i jego małżonki, została przez nich zbyta w drodze darowizny w [...]. Przedmiotem w.w darowizny było ustanowienie służebności na rzecz LN i jego żony. LN nie jest w posiadaniu pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Drugi wspólnik RN pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką. RN i jego małżonka nie posiadają aktywnych kont bankowych, lokat bankowych, jak również nie korzystają z kart kredytowych – zarówno obecnie jak i w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Oprócz udziałów w spółce RN osiąga dochody z tytułu stosunku pracy – [...] brutto miesięcznie, zatrudnienie w wymiarze [...] etatu, poza tym nie ma innych źródeł przychodów. Żona RN uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia w wymiarze [...] etatu w wysokości [...] brutto, poza tym nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Zarówno RN jak i jego żona nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, nie posiadają także pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Żona skarżącego jest użytkownikiem wieczystym [...] nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy prowadzi księgi wieczyste oznaczone numerami [...]. Nieruchomości te zostały zajęte w toku prowadzonego przez Komornika Sądowego postępowania egzekucyjnego o sygn. [...], a ponadto są one obciążone hipotekami. Nie jest zatem możliwe dokonanie przez IN sprzedaży tych składników majątku. Koszty utrzymania prowadzonego przez RN wspólnie z małżonką i córką gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...]. Koszty te ponoszone są z dochodów osiąganych ze stosunku pracy oraz pomocy znajomych i rodziny (pomoc ta jest dobrowolna). Wspólnicy spółki nie posiadają udziałów w innych podmiotach, jak również nie pełnią funkcji w zarządach, czy też radach nadzorczych. Do pisma załączono kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez wspólników spółki i ich małżonki, bilans na dzień [...], rachunek zysków i strat za [...], zawiadomień Komornika Sądowego o zajęciu wierzytelności, postanowienia Komornika Sądowego o rozszerzeniu egzekwowanej od dłużnika należności, zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, zawiadomień Komornika Sądowego o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, zawiadomień Komornika Sądowego o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, deklaracji VAT-7 za miesiące [...].

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:

1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania:

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć również należy, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie wystąpiła spółka jawna. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 § 1 pkt 1 i art. 22 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm., dalej jako K.s.h.), która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 P.p.s.a. ma zdolność sądową. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 70/09 publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę oświadczeń i złożonych dokumentów wynika, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, ponieważ wierzytelności spółki zostały zajęte, zgodnie z zawiadomieniami Komornika Sądowego, jak i zawiadomieniami Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżąca nie zatrudnia pracowników. Spółka ma zajęte wszystkie rachunki bankowe. W okresie [...], t.j. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spółka nie dokonywała obrotu gotówkowego. Na nieruchomościach spółki są ustanowione liczne hipoteki umowne oraz hipoteki przymusowe, skarżąca nie posiada innych środków trwałych. Z bilansu na dzień [...] wynika, że kapitał własny spółki jest ujemny i wynosi [...]. Również sytuacja wspólników spółki jawnej jest trudna. Jeden ze wspólników jest na emeryturze, przy czym część świadczenia z tego tytułu podlega zajęciu egzekucyjnemu, drugi ze wspólników utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] miesięcznie. Wspólnicy spółki nie posiadają żadnego majątku, t.j. nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł oraz pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, który mógłby stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.