Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 263/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 25, art. 30
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2020 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy, specjalista pracy socjalnej w [...] (dalej jako OPS lub organ I instancji) uznał świadczenia rodzinne wypłacone K.G. na dzieci A.J., D.G. i Z.G. za nienależnie pobrane za miesiąc maj 2019 r. w kwocie 536 zł i zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.

Na skutek złożonego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], OPS działając na podstawie art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 77, art, 104, art. 127a § 1 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dale jako k.p.a.) w związku z art. 1, art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 12 a ust. 1 i ust.2, art. 15 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 30, art. 32 ust. 1 i ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. – dalej jako u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz z zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), rozporządzenia rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497) uznał świadczenia rodzinne przyznane na rzecz A.J., D.G. i Z.G., wypłacone przez K.G. za nienależnie pobrane za okres od 1 do 31 maja 2019 r. w kwocie 536 zł i zobowiązał K.G. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w toku ponownie prowadzonego postępowania strona oświadczyła, że w miesiącu marcu 2019 r. poinformowała o podjęciu przez męża zatrudnienia od marca 2019 r. Potwierdziła, iż pracownik poinformował ją, że należy przedstawić zaświadczenie o dochodzie uzyskanym za przepracowany pierwszy pełny miesiąc tj. kwiecień 2019 r. Strona w dniu 17 maja 2019 r. dostarczyła zaświadczenie o dochodzie uzyskanym przez męża za miesiąc kwiecień 2019 r. Następnie strona oświadczyła, że świadoma była, iż dochód męża za miesiąc kwiecień 2019 r. doliczony zostanie do dochodu rodziny od miesiąca maja 2019 r., jednak nie zdawała sobie sprawy, iż po doliczeniu dochodu męża za miesiąc maj 2019 r. zostanie przekroczone kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych od miesiąca maja 2019 r. Organ podał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] na wniosek skarżącej uchylił od dnia [...] czerwca 2019 r. realizację z dnia [...] września 2018 r. w związku z poprawą sytuacji finansowej.

Organ wskazał, iż 18 października 2019 r. do organu wpłynęło oświadczenie strony, w którym podała, że nie wiedziała o możliwości przekroczenia dochodu na osobę w rodzinie ponieważ mąż podjął zatrudnienie za najniższe wynagrodzenie. Ponadto wskazała, że z pouczenia nie wynika do którego dnia miesiąca należy przynieść zaświadczenie i że przedstawiła je niezwłocznie po otrzymaniu. Dodatkowo podała, iż pracownik nie zawarł w protokole informacji dotyczącej dostarczenia zaświadczenia o dochodzie uzyskanym przez jej męża. Organ wyjaśnił, iż na pytanie pracownika dlaczego strona nie dostarczyła zaświadczenia o dochodzie uzyskanym przez męża za miesiąc kwiecień 2019 r. [...] maja 2019 r. tj. przed terminem wypłaty świadczeń rodzinnych i z funduszu alimentacyjnego (zaświadczenie wystawione w dniu [...] maja 2019 r.) strona oświadczyła, że nie miała kiedy przywieźć tego zaświadczenia, bo pracuje w [...] i poprosiła o to teściową.

W dalszej kolejności organ I instancji wskazał na przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r określający, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Organ wskazał, iż w decyzji z [...] września 2018 r. strona została pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia i strona zastosowała się do tego pouczenia w marcu zgłaszając do organu zmianę sytuacji dochodowej rodziny.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z dokumentacją Ł.G. podjął zatrudnienie na umowę o pracę w marcu i za miesiąc kwiecień 2019 r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie 1638,78 zł. Dochód ten został doliczony do dochodu rodziny w maju 2019 r. Według wyliczenia organu rozliczenie dochodu za maj 2019 r. wyniosło 999,51 zł na osobę w rodzinie, a zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe 674 zł uprawniające do korzystania ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego o 325,51 zł. OPS dokonał również analizy przepisów art. 5 ust. 3-3c u.ś.r. (tzw. metoda "złotówka za złotówkę". Organ stwierdził, że wskazana regulacja nie znajduje zastosowania, ponieważ przeciętna wysokość wszystkich świadczeń 497,74 zł jest mniejsza niż wysokość przekroczenia kryterium dochodowego 1.627,55 zł.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do otrzymywania świadczeń rodzinnych w okresie od 1 do 31 maja 2019 r . Ponieważ świadczenie to zostało wypłacone 15 maja 2019 r., a strona w dniu 21 maja 2019 r., została poinformowana telefonicznie, że zostało przekroczone kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ uznał, iż strona nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 do 31 maja 2019 r.

Na skutek złożonego przez K.G. odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO), działając na podstawie art. 1,2 i 2a ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 8 u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO stwierdziło, że świadczenia rodzinne pobrane na dzieci A.J., D.G. i Z.G. przez K.G. za okres od 1 do 31 maja 2019 r. zostało pobrane nienależnie, w związku z czym na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. podlega ono zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.

Kolegium wyjaśniło, iż w przedmiotowym postępowaniu okolicznością powodującą ustanie wypłaty świadczenia jest podjęcie zatrudnienia na umowę o pracę przez męża strony, który w kwietniu 2019 r. po przepracowaniu pełnego miesiąca otrzymał wynagrodzenie w kwocie 1.638,78 zł.

SKO zwróciło uwagę, iż obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Organ odwoławczy wskazał, iż strona od początku toczącego się postępowania wiedziała, miała świadomość tego, że zostanie przeliczony dochód rodziny za kwiecień 2019 r. i zostanie on doliczony do dochodu za maj 2019 r. Została zobowiązana do dostarczenia zaświadczenia o zarobkach męża i dostarczyła je zbyt późno - po wypłacie świadczenia za miesiąc maj 2019 r. Zdaniem SKO zaświadczenie zostało przedłożone zbyt późno nie z winy pracownika organu, lecz z winy - zaniechania strony. Według organu to na stronie spoczywał obowiązek niezwłocznego przedłożenia zaświadczenia w celu uniknięcia konsekwencji wypłaty świadczeń nienależnie pobranych o czym strona wielokrotnie była informowana, co wynika z pisemnych oświadczeń K.G.. Mając powyższe na uwadze SKO stwierdziło, iż w działaniu strony wystąpił zarówno element winy jak i zaniechania konieczny do uznania pobrania świadczenia alimentacyjnego za okres od 1 do 31 maja 2019 r. jako świadczenia nienależnego.

Odnosząc się zaś do zarzutów odwołującej Kolegium wskazało, iż pracownik organu dzwoniąc do strony, aby złożyła wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczenia spowodował, że nie wystąpiły dalsze konsekwencje w postaci nienależnie pobranych świadczeń za pozostałe miesiące. Następnie SKO dodało, iż zaświadczenie o dochodach Ł.G. za pełny miesiąc zostało wystawione [...] maja 2019 r. i gdyby skarżąca wykazała się starannością i przedłożyła to zaświadczenie nawet [...] maja 2019 r. to pracownik przeliczyłby dochód i nie wypłacił 15 maja 2019r. świadczenia. Według organu w dobie komunikacji internetowej strona mogła przesłać skan lub zdjęcie z telefonu i donieść oryginał przez teściową.

Od powyższej decyzji K.G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wnosząc o jej uchylenie, względnie o uchylenie decyzji obu organów oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 30 u.ś.r. poprzez błędne jego zastosowanie w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, niezebranie pełnego materiału dowodowego,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia.

W ocenie skarżącej doszło do naruszenia art. 30 u.ś.r poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, pomimo bowiem prawidłowej interpretacji przepisów, zarówno organ I stancji, jak i organ II instancji nie zastosowały ich prawidłowo i nie odniosły się do okoliczności niniejszej sprawy, wskazując, iż organy nie przeprowadziły ustaleń w zakresie świadomości skarżącej i jej celowego i zawinionego działania, a odgórnie przyjęły, że skarżąca celowo przyniosła zaświadczenie o dochodach męża po dniu wypłaty świadczenia. Skarżąca wskazała przede wszystkim na niejasne pouczenia i brak podstaw do przypisania jej złej wiary przy pobraniu świadczenia. Wniosła również o uwzględnienie stanowiska wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 maja 2020 r., II SA/Go 94/20 w sprawie dotyczącej nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] października 2019 r., wydaną przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej, na mocy której organ ten uznał wypłacone skarżącej świadczenia rodzinne za okres od 1 maja 2019 r. do 31 maja 2019 r. w łącznej kwocie 536 zł za świadczenia nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów stanowił art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 u. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Okresem zasiłkowym – stosownie do art. 3 pkt 10 u.ś.r. – oznacza to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. W realiach rozpoznawanej sprawy był to okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. We wskazanym okresie, zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r., zasiłek rodzinny przysługiwał, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekraczał kwoty 674 zł. Dochód członka rodziny stanowi przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r). Organ I instancji ustalił, że mąż skarżącej w 2017 r. nie pracował. Jednak z uwagi na fakt, że Ł.G. osiągnął dochód za miesiąc kwiecień 2019 r. organ mając na uwadze treść art. 5 ust. 4b (błędnie wskazano w uzasadnieniu decyzji art. 5 ust.4a u.ś.r.) zaliczył ten dochód do dochodu rodziny skarżącej za miesiąc maj 2019 r. W konsekwencji organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie (za miesiąc maj 2019 r.) wyniósł 999,51 zł, a zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe 674 zł uprawniające do korzystania ze świadczeń rodzinnych.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu (jednorazowo) nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego, gdyż doliczeniu podlega bowiem dopiero dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie do dochodu – dochodu długotrwale uzyskiwanego. Innymi słowy nie każde uzyskanie dochodu będzie miało wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie takie, które pozwoli na zastosowanie regulacji, o której mowa w art. 5 ust. 4b u.ś.r., której przesłanką do zastosowania jest uzyskiwanie dochodu w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych, a więc dochód ten musi być uzyskiwany regularnie, w powtarzających się odstępach czasu, a ponadto uzyskiwanie dochodu musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym. Dopiero wówczas taki dochód może być doliczony do dochodu rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu i dopiero uzyskaną w ten sposób sumę podzielić na liczbę członków rodziny (zob. wyroki NSA: z dnia 25 maja 2016 r., I OSK 1924/14, z dnia 9 czerwca 2017 r., I OSK 160/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na kanwę niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organy w sposób wadliwy zaliczyły dochód uzyskany przez męża skarżącej za miesiąc kwiecień 2019 r. do dochodu za miesiąc maj 2019 r. Skoro w analizowanym stanie faktycznym pierwszym miesiącem, o którym mowa w art. 5 ust.4b u.ś.r. był kwiecień 2019 r. to kolejnym powinien być miesiąc maj 2019 r. i dochód uzyskany w tym miesiącu powinien zostać doliczony do dochodu członka rodziny skarżącej. Ustawodawca zakłada bowiem doliczenie wyłącznie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Zważyć trzeba, że organy nie dokonały jednak ustaleń (na przykład za pomocą zaświadczenia pracodawcy), czy mąż skarżącej pracował w maju 2019 r. i jaki uzyskał dochód w powyższym okresie. Tym samym za co najmniej przedwczesne należy uznać ustalenie orzekających w sprawie organów, że nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przysługiwanie prawa do świadczeń rodzinnych, tj. 674 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W konsekwencji również za przedwczesne należy uznać stanowisko organów, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenia rodzinne.

W ocenie Sądu kluczową rolę w rozpoznawanej sprawie posiada jednoznaczne ustalenie, czy skarżąca nienależnie pobrała świadczenia rodzinne w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zdaniem Sądu ocena organów w tym zakresie budzi poważne zastrzeżenia, gdyż nie została oparta na wnikliwym i wszechstronnym zbadaniu wszystkich aspektów sprawy. Wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że przez nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć jedynie takie świadczenie, które zostało pobrane przez osobę, jakiej można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Stwierdzenie, że określona osoba pobrała takie świadczenia w sposób nienależny wymaga wykazania przez organy administracji, że podmioty te miały świadomość co do zaistnienia okoliczności mających wpływ na przyznanie tego świadczenia i pomimo tego przedstawiły organowi nieprawdziwe informacje lub nie poinformowały o zmianie sytuacji materialnej bądź osobistej. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby lub osób pobierających świadczenie. Wskazane wyżej przesłanki odwołują się zatem do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Wynika to z faktu, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego" (art. 30 ust. 2 pkt 1-5 u.ś.r.). Nie są to pojęcia tożsame, gdyż "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyroki NSA: z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, z 27 października 2010 r., I OSK 981/10, z19 lipca 2016 r., I OSK 3263/14, CBOSA). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyroki WSA: z 20 kwietnia 2017 r., III SA/Kr 205/17; z dnia 20 lutego 2020 r., II SA/Łd 787/19, CBOSA).

Należy wskazać, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. W tym kontekście należy podnieść, że skarżąca poinformowała organ w marcu 2019 r. o fakcie podjęcia zatrudnienia przez jej męża od tegoż miesiąca. Zdaniem Sądu zważywszy również na wysokość dochodu jej męża (2.250 zł brutto) nie można zdyskredytować argumentacji skarżącej, że była świadoma jedynie tego, że dochód jej męża zostanie wliczony do dochodu rodziny, ale nie zdawała sobie sprawy, że będzie to jednoznaczne z utratą prawa do świadczeń rodzinnych. W tym kontekście organy winny mieć również na uwadze kwestię dość skomplikowanej regulacji zawartej w art. 5 ust. 3-3c u.ś.r. (tzw. metoda złotówka za złotówkę) jak i fakt niewielkiego opóźnienia w dostarczeniu zaświadczenia pracodawcy (wystawionego [...] maja 2019 r.). Zdaniem Sądu ocena, że świadczenia zostały pobrane nienależnie wymaga wykazania negatywnego zachowania świadczeniobiorcy ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Ocena czy wypłacone świadczenia mogą zostać uznana za świadczenie nienależnie pobrane za każdym razem musi być dokonywana z uwzględnieniem specyficznych okoliczności konkretnej sprawy.

Mając na uwadze powyższe uwagi należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy nie dokonały w tym zakresie wszechstronnej i wnikliwej oceny i dlatego brak uwzględnienia wskazanych wyżej okoliczności oznacza, że organy dopuściły się naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jednocześnie organy te naruszyły prawo materialne, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 4b u.ś.r.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy wystarczające jest uchylenie decyzji organu II Instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy będzie związany zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku wskazaniami w zakresie wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie.