Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 26/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-31 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Powołane przepisy: article: art. 254 § 1 art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 18 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Wnioskiem – uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 10 maja 2010 r. – skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi sam, posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż nie uzyskuje żadnego dochodu. W uzasadnieniu podniósł jest samotny i schorowany, z prowadzone gospodarstwo rolne przynosi same straty finansowe, zaś z pomocy rodziny opłaca mieszkanie i inne niezbędne wydatki.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 26 maja 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 14 czerwca 2010 r., w którym wyjaśnił, iż uzyskuje pomoc od rodziny wtedy jak mu zabraknie środków do życia. Wskazał, iż otrzymał obecnie dopłatę bezpośrednią do gruntów rolnych za 2009 r. w wysokości [...] zł. Jednocześnie podniósł, iż jest obciążony karą w wysokości [...] zł. Wskazał również jak przedstawiają się jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem. Do pisma załączył m. in. kserokopie rachunków za energię elektryczną, wodę oraz kserokopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2009 r. do 23 września 2009 r.

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób było dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie.

Pismem z dnia 22 lipca 2010 r. zatytułowanym "zażalenie" A. M. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że przez występujące klęski żywiołowe (w poprzednich latach powodzie, obecnie susze) nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i adwokackich w niniejszej sprawie.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa.

Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.

Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej.

Skarżący oświadczył we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, iż nie uzyskuje żadnego dochodu (np. z pracy w gospodarstwie rolnym), zaś w piśmie z 14 czerwca 2010 r. wskazał, iż pomoc od rodziny otrzymuje dopiero jak mu braknie środków do życia i na opłaty. Wobec tego należałoby wnioskować, iż posiada jakieś "inne źródło utrzymania", jednakże nie wskazuje jakie to źródło dochodów, czy jest stałe oraz jaka jest ewentualna miesięczna wysokość tych dochodów. Podnieść również należy, iż skarżący nie przedłożył zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej, nie oświadczył również wprost, iż takich dochodów nie posiada. Jednocześnie zauważyć trzeba, iż złożone wyciągi z rachunku bankowego – z saldem końcowym na dzień 23 września 2009 r. w wysokości [...] zł – dotyczą innego okresu aniżeli tego, który miały poświadczać, tj. zgodnie z zarządzeniem z 26 maja 2010 r. – okres ostatnich trzech miesięcy przed dniem otrzymania wezwania.

Analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody oraz posiadane środki pieniężne gromadzone na rachunku bankowym w okresie ostatnich trzech miesięcy. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07).

Stwierdzić zatem należy, iż wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na kluczowe dla oceny wniosku pytania, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.

Warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Podkreślić należy, że Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.

W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych.

Należy zauważyć, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący również nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nie dołączył żądanych dokumentów. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że przez występujące klęski żywiołowe (w poprzednich latach powodzie, obecnie susze) nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i adwokackich w niniejszej sprawie.

Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie.

W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.