Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2211/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie : asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Piotr Kabała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] października 2005 r., po rozpatrzeniu zażalenia M. W. na postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2005 r. zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt położony w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ drugiej instancji stwierdził, że stosownie do treści przepisu art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późn. zm.), stronami toczącego się postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną są zawsze Skarb Państwa lub odpowiednia jednostka samorządu terytorialnego i dotychczasowy właściciel, co oznacza, że unormowanie zawarte w tym przepisie dotyczy jedynie osób, które w dniu 31 grudnia 1998 r. były właścicielami nieruchomości, pozbawionymi możliwości władania w wyniku zajęcia jej pod drogę publiczną. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie dysponuje dokumentem bezspornie potwierdzającym prawo do przedmiotowej nieruchomości, bowiem nie może być wydane zaświadczenie z księgi wieczystej stwierdzające stan prawny nieruchomości i aktualnych jej właścicieli.

Wojewoda [...] podkreślił ponadto, że stosownie do treści powołanego art. 73 ust. 3, podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości pozostających w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiących ich własności, a zajętych pod drogi publiczne jest ostateczna decyzja wojewody. Z akt sprawy wynika, że została wydana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. potwierdzająca przejście własności przedmiotowej nieruchomości, zajętej 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, na rzecz Gminy W. Jednakże nie dokonano wpisu w księdze wieczystej aktualnego właściciela przedmiotowego gruntu.

Przeniesienie tytułu własności na podstawie powołanego art. 73 ust. 4 wymaga, zdaniem organu drugiej instancji, ujawnienia prawa własności nowego właściciela nieruchomości zajętej w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, w postaci wpisu w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości. Przepis ten ustanawia szczególną formą wywłaszczenia. Ustalenie odszkodowania przez starostę następuje zgodnie z przepisami ustawy o z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), jednakże przepisy te nie nakazują w postępowaniu odszkodowawczym składania w sądzie wniosku o ujawnienie w księdze wieczystej faktu wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawach odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Odmienne potraktowanie w postępowaniu odszkodowawczym sprawy wpisu w księdze wieczystej prawa własności nowego właściciela do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną naruszałoby przepis art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, który stanowi, iż odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości.

Powyższe potwierdza zatem, zdaniem organu drugiej instancji, że dopiero wpis w księdze wieczystej stanowi o możliwości rozpatrzenia sprawy ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz byłego właściciela nieruchomości, który utracił prawo własności (został wywłaszczony) w związku z zajęciem jej pod drogę publiczną. Zarówno ustalenie właścicieli nieruchomości posiadających legitymację procesową w postępowaniu odszkodowawczym, jak też kwestia ujawnienia w księdze wieczystej prawa nabytego na podstawie powołanego art. 73, jest w stosunku do sprawy odszkodowania zagadnieniem wstępnym, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2005 r. złożyła M. W. podnosząc, że zgodnie z prawem spadkowym spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. Takie postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku można przeprowadzić faktycznie w każdym czasie, nawet po kilku czy kilkunastu latach. W przedmiotowej sprawie formalne rozstrzygnięcie w tej kwestii Sąd Rejonowy W. wydał w dniu [...] listopada 2000 r. Skarb Państwa przejął natomiast na własność grunt pod ulicą [...] z dniem 1 stycznia 1999 r. bez uprzedniego założenia księgi wieczystej.

Skarżąca podkreśliła, że stosownie do art. 64 Konstytucji RP każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawa dziedziczenia, które to prawa podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. W przedmiotowej sprawie prawo to zostało, zdaniem skarżącej, naruszone poprzez wybiórcze traktowanie dostarczonych dokumentów i wykorzystywanie ich jako dowodów działających na jej niekorzyść.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowo-administracyjna postanowień i decyzji organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Skargę wniesioną w rozpatrywanej sprawie należy uwzględnić, bowiem organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy postępowania ze skutkiem mającym wpływ na wynik tej sprawy.

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Niezbędne jest zatem ustalenie związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym.

Nie można podzielić poglądu wyrażonego przez organy w kwestionowanych w skardze postanowieniach, że w sprawie niniejszej zagadnieniem wstępnym, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jest kwestia ustalenia właścicieli nieruchomości posiadających legitymację procesową w postępowaniu odszkodowawczym oraz ujawnienia prawa własności, zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości.

Treść przepisu art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, z późń. zm.), nadaje deklaratoryjnej decyzji wojewody, stwierdzającej nabycie własności z mocy prawa, charakter dokumentu stanowiącego podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej. Do wylegitymowania się przez osobę, która powołuje się na takie nabycie własności nieruchomości, konieczne jest wiec okazanie tej decyzji. Oznacza to, że ta decyzja ostateczna stanowi dowód nabycia własności. Do zmiany stanu prawnego nie jest natomiast konieczny wpis do księgi wieczystej.

W obowiązującym systemie prawnym, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 1 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, z późn. zm.), tzw. "zasada wpisu" obowiązuje tylko w ograniczonym zakresie, co oznacza, że zmiany stanu prawnego nieruchomości następują niezależnie od wpisu (wpis deklaratoryjny), chyba że przepis szczególny przewiduje wpis konstytutywny. Przepis art. 73 ust. 3 powołanej ustawy takiego wyjątku nie przewiduje.

Nie ma potrzeby również ustalenia właścicieli nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., posiadających legitymację procesową w postępowaniu odszkodowawczym. Osoby te zostały bowiem ustalone w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., potwierdzającą przejście z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Gminy W., na podstawie aktu notarialnego zawartego w dniu [...] października 1945 r. (rep. Nr [...]) i postanowienia Sądu Rejonowego W. z dnia [...] listopada 2000 r. sygn. akt. [...] (znajdujących się w aktach sprawy). W przypadku braku księgi wieczystej akt notarialny stanowi wystarczający dowód stwierdzający własność nieruchomości.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają wskazane przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie w celu ponownego rozpatrzenia sprawy, z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.