Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 569/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-02-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: +zwolniono od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1, 2 , art. 199, art. 255,  art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku O. L. jako następcy prawnego zmarłego J. L. o prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] r. postanawia: 1. zwolnić O.L. od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek O.L.o ustanowienie doradcy podatkowego.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] r. O. L. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie zna się na sprawach podatkowych prowadzonych przez Sąd, jedyne co wie to, że sprawy te dotyczą czasów kiedy jej ojciec prowadził działalność gospodarczą, miał jakieś problemy z urzędem skarbowym. Z tego co wyliczyła to Sąd wzywa ją łącznie do zapłaty kwoty prawie 40 tysięcy zł, której nie jest w stanie zapłacić. Wnioskodawczyni podała ponadto, że obecnie uczy się, utrzymuje się z renty przyznanej po śmierci ojca w kwocie 1377 zł brutto miesięcznie. Pozostaje sama w gospodarstwie domowym i posiada majątek w postaci garażu o pow. 21,4m². Z informacji jakie posiada po ojcu nie został żaden majątek, a jedynie długi.

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2015 r. referendarz sądowy zwolnił O. L. od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego.

W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawczyni wskazała, że nie zna się na sprawach podatkowych i chce by sprawami zajął się fachowiec, lecz nie stać jej na jego opłacenie. Niezrozumiałym jest dla wnioskodawczyni dlaczego uznano, że nie stać jej na koszty, a stać na prawnika. Wynagrodzenia prawników są przecież wyższe niż koszty sądowe. Wnioskodawczyni nie rozumie dlaczego w sprawie I SA/Ke 561/14 ustanowiono jej doradcę podatkowego, a w pozostałych sprawach oddalono wniosek w tym zakresie. W związku z powyższym O. L. wniosła o zmianę postanowienia i ustanowienie w tych sprawach również doradcy podatkowego. Nie chce bowiem na skutek nieznajomości prawa ponosić konsekwencji finansowych tylko dlatego, ze coś przeoczyła albo czegoś nie zrobiła.

Sąd stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", wezwał O. L. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania oraz źródeł ich pokrycia; kwoty miesięcznych wydatków związanych z życiem codziennym oraz źródeł ich pokrycia; oświadczenie, czy wnioskodawczyni korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie; wskazanie sposobu wykorzystania wykazanego we wniosku garażu; w przypadku odpłatnego jego udostępniania wskazanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z tego tytułu; w związku z nabyciem przez wnioskodawczynię spadku po skarżącym J. L. z dobrodziejstwem inwentarza wskazanie czy został sporządzony spis inwentarza; jeżeli tak to przedłożenie jego odpisu. W przypadku gdy spis inwentarza nie został sporządzony podanie informacji odnośnie majątku należącego do masy spadkowej na dzień otwarcia spadku (tj. śmierci skarżącego) oraz na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. aktualnego stanu tego majątku). Z akt sprawy wynika bowiem, że J. L. był właścicielem, na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej z żoną, dwóch lokali mieszkalnych przy ul. P. 16B/27 i 16B/28 oraz oprócz samochodu KIA OPIRUS, samochodów osobowych: Peugeot 407 COUPE SPORT AUTOMAT 2 nr rej [...] oraz Infiniti 37S;

W odpowiedzi na wezwanie O. L. wskazała, że wysokość miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania wynosi średnio około 800-900 zł, kwoty miesięcznych wydatków związanych z życiem codziennym nie zna dokładnie, ale stanowi resztę jej dochodów czyli około 600 zł, czasami pomaga jej też mama, nie korzysta z pomocy społecznej. Obecnie udało jej się wynająć garaż i otrzymuje czynsz w wysokości 300 zł miesięcznie, a koszty które w związku z tym opłaca do Wspólnoty to kwota 150 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni ponadto wskazała, że został sporządzony spis inwentarza jednak nie udało jej się go do dziś zdobyć. Zarówno komornik jak i Sąd przekazał już akta do Archiwum. Do końca tygodnia akta te mają być w Sądzie z powrotem i jeśli uda jej się zdobyć kopię tego spisu przekaże ją niezwłocznie. Obecnie przedkłada tylko postanowienie o sporządzeniu spisu z 1 sierpnia 2013 r. Skarżąca ponadto przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt III Nsm 1327/13 zezwalające A. L. na sprzedaż udziałów córki O. L. w prawie własności samochodu Infiniti S51 oraz KIA LD, wniosek A. L. z dnia 6 grudnia 2013 r. o udzielenie takiego zezwolenia, umowę kredytu samochodowego z dnia 23 października 2009 r. oraz umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika.

Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635).

W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Zdaniem Sądu O. L. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, którego domaga się wnioskodawczyni, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku.

Wnioskodawczyni natomiast wprawdzie nie pracuje, ponieważ uczy się, to jednak nie jest pozbawiona środków do życia. Jej źródło utrzymania stanowi renta po ojcu otrzymywana miesięcznie w wysokości 1377 zł brutto. Dodatkowym źródłem jej utrzymania jest czynsz uzyskiwany z wynajmu należącego do niej garażu w wysokości 150 zł netto. Uzyskiwane środki pokrywają jej niezbędne, podstawowe wydatki związane z codziennym utrzymaniem. Dodatkowo wnioskodawczyni pomaga finansowo matka.

Istotną kwestią z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy jest również kwestia majątku posiadanego przez wnioskodawczynię. W tym zakresie we wniosku o prawo pomocy O. L. wskazała na garaż o powierzchni 21,4m². Sąd miał jednak na uwadze okoliczność, że wnioskodawczyni jest spadkobiercą, zmarłego skarżącego, który, jak wynika z akt sprawy posiadał majątek w postaci m.in. trzech samochodów oraz dwóch nieruchomości mieszkalnych. W związku z powyższym Sąd powziął wątpliwości co do rzeczywistych zasobów majątkowych posiadanych przez O. L. i postanowił wyjaśnić tę kwestię. Temu celowi służyło wezwanie O. L., na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie spisu inwentarza, ewentualnie podanie informacji odnośnie majątku należącego do masy spadkowej na dzień otwarcia spadku (tj. śmierci skarżącego) oraz na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. aktualnego stanu tego majątku). Sąd wskazał przy tym jakich składników majątku skarżącego dotyczą jego wątpliwości.

Odpowiedź wnioskodawczyni na powyższe wezwanie nie rozwiała w omawianym zakresie wątpliwości Sądu. Z przedłożonych przez O. L. dokumentów (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt III Nsm 1327/13 zezwalające A. L. na sprzedaż udziałów córki O. L. w prawie własności samochodu Infiniti S51 oraz KIA LD, wniosek A. L. z dnia 6 grudnia 2013 r. o udzielenie takiego zezwolenia) wynika, że wnioskodawczyni posiadała udziały we współwłasności ww. samochodów. Wymaga jednak podkreślenia, że dokumenty te zostały wydane ponad rok temu. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła natomiast czy opisane w tych dokumentach czynności (sprzedaż samochodów, spłata kredytów i założenie lokaty oszczędnościowej dla wnioskodawczyni) zostały zrealizowane i ewentualnie jaki miały wpływ na jej obecną sytuację majątkową. Z akt sprawy wynika, że samochód KIA prawdopodobnie nie został sprzedany ponieważ jest w wykazywany jako składnik majątku należącego do A. L. – matki wnioskodawczyni. Sąd jednak nie może domniemywać takich okoliczności, lecz powinny one być szczegółowo wyjaśnione przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy. O. L. nie przedstawiła również żadnych wyjaśnień odnośnie pozostałych składników majątku ojca, wskazanych przez Sąd w wezwaniu do uzupełnienia wniosku, tj. samochodu Peugeot oraz dwóch nieruchomości mieszkalnych. Oprócz konkretnych odpowiedzi na pytania w zakresie kosztów ponoszonych na codzienne utrzymanie, kwestię wykorzystania garażu, przedłożyła plik dokumentów nie wyjaśniających kwestii związanych z jej aktualną sytuacją majątkową. Zdaniem Sądu przeszkody dla przedstawienia takich wyjaśnień nie stanowiły trudności uzyskania przez stronę spisu inwentarza.

Podstawowym kryterium przyznania prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Oceniając istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy Sąd przede wszystkim ocenia aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Ustaleniu tej kwestii w niniejszej sprawie miało służyć ww. wezwanie o uzupełnienie wniosku. Treść wezwania w oczywisty sposób wskazywała jakie informacje i dotyczące jakiego okresu wymagane są od wnioskodawczyni. Powyższa analiza pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawczyni przedstawia informacje wybiórczo, a nawet nierzetelnie.

Zdaniem Sądu przedstawione okoliczności wskazują, że wnioskodawczyni niewątpliwie dysponuje pewnymi zasobami finansowymi i majątkiem przez co nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy z zakresie całkowitym, określonych w art. 246 § 1 pk 1 ustawy p.p.s.a. Sąd stwierdził natomiast, że ustalona sytuacja wnioskodawczyni pozwala na przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, a przede wszystkim istotnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi. Zasoby finansowe (renta, czynsz za garaż), którymi dysponuje skarżąca bowiem w całości pokrywają jej podstawowe, niezbędne wydatki. W związku z tym nie jest w stanie regulować kosztów sądowych w terminach wymaganych przepisami prawa. Istotne przy tym jest, że wnioskodawczyni jest następcą prawnym skarżącego J. L. również w innych w sprawach rozpatrywanych aktualnie przez Sąd, a ogólna suma wpisów w tych sprawach jest znaczna(około 40 tys. zł).

Przyznanie natomiast prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania nie jest warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. (sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto jak już wyżej wskazano podstawowym kryterium przyznania prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a nie nieznajomość prawa przez wnioskodawcę. W związku z tym na oddalenie wniosku w tym zakresie miały również wpływ informacje w zakresie odziedziczenia przez wnioskodawczynię ewentualnych składników majątku J. L.. Spieniężenia tych składników majątku pozwoli uzyskać stosowne środki na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika. Istotne przy tym jest, że termin zapłaty tego wynagrodzenia nie jest obwarowany przepisami ustawowymi jak w przypadku kosztów sądowych, lecz może wynikać z indywidualnych ustaleń z wybranym pełnomocnikiem. Jednocześnie wymaga wyjaśnienia, że w niniejszej sprawie dotyczącej skargi zmarłego J. L. w miejsce, którego do postępowania weszli jego następcy prawni, tj. O. L. i A. L., został już ustanowiony w ramach prawa pomocy doradca podatkowy, a interesy następców prawnych w niniejszej sprawie nie są sprzeczne.

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma podnoszona przez O. L. okoliczność przyznania jej doradcy podatkowego w innej sprawie sądowoadministracyjnej przez referendarza sądowego. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez referendarza. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Pierwszeństwo miała natomiast analiza akt sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.