Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1610/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. Ć. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 1077/12 w sprawie ze skargi L. Ć. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1077/12 oddalił skargę L. Ć. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1958 r. Prezydium Rady Narodowej w Chodzieży orzekło o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w N. o powierzchni [...]ha, stanowiącej własność F. K.

Wnioskiem z dnia 20 października 2009 r. skarżąca wystąpiła do Wojewody o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu.

We wniosku podniesiono, że pozbawienie poprzednika prawnego skarżącej władania, a następnie własności nieruchomości było bezprawne, albowiem postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu – Wydział Zamiejscowy w Trzciance z dnia 19 października 1950 r. umorzono postępowanie karne wobec właściciela nieruchomości o odstępstwo od narodowości polskiej w czasie wojny.

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w Chodzieży z dnia [...] lipca 1958 r.

Skarżąca wniosła do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, Minister wskazał, że w dacie wejścia w życie ustawy dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71 ze zm.), na mocy art. 9 której Skarb Państwa przejął nieruchomość na własność, poprzednik prawny skarżącej nie pozostawał w jej posiadaniu. W dacie tej bowiem, tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r., nieruchomość pozostawała we władaniu S. O. oraz P. K.

Z pisma Prezydium Rady z dnia 28 lutego 1952 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na cele reformy rolnej w dniu 16 lutego 1945 r. W piśmie tym stwierdzono również, że nieruchomość jest użytkowana przez władających. Z dokumentów nadania ziemi: z dnia [...] października 1958 r. nr [...] oraz z dnia [...] października 1958 r. nr [...] wynika pośrednio, że władający użytkowali nieruchomość do dnia otrzymania dokumentów nadania od 1945 r.

W tej sytuacji przesłanki do przejęcia nieruchomości na własność Państwa, wskazane w art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. zostały spełnione.

W świetle wykładni art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r., przyjętej w orzecznictwie sądowo – administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1695/09) okoliczności, w jakich Skarb Państwa objął nieruchomości we władanie nie mają wpływu na możliwość przejęcia ich przez Skarb Państwa na własność. Objęcie przez Skarb Państwa władania nieruchomości z naruszeniem przepisów prawa nie powodowało zatem braku możliwości zastosowania art. 9 ust.1 ustawy. Wspomniane we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1958 r. umorzenie postępowania karnego wobec poprzednika prawnego skarżącej, traktowane przez skarżącą jako dowód bezprawności pozbawienia tej osoby władania nieruchomości przez Skarb Państwa, nie mogło mieć zatem wpływu na ważność decyzji Prezydium Rady o przejęciu nieruchomości.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra, zarzucając naruszenie:

- art. 156, art. 6, art. 11, art. 104 § 2, art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 80, art. 8, art. 8, 11, 12 w związku z art. 107 § 1 i 3, art. 9, art.10 § 1, art. 81 k.p.a.,

- art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w związku z art. 7 i art. 8 w związku z art. 107 § 3 k.p.a.

- art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz.175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz.284),

- postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że z przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego wynika w sposób jasny, że przesłankami wystarczającymi do przejęcia przez Państwo nieruchomości, o którym mowa w tym przepisie, były łącznie: objęcie ich przez Państwo we władanie do dnia wejścia ustawy w życie (tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r.) oraz dalsze znajdowanie się tych nieruchomości we władaniu Państwa lub przekazanie ich przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Bezspornie przepis ten nie uzależnia dopuszczalności przejęcia nieruchomości od tego, aby objęcie przez Państwo nieruchomości we władanie było prawnie niewadliwe. Treść przepisu art. 9 ust. 1 ustawy całkowicie abstrahuje od legalności objęcia nieruchomości we władanie, nie stanowiąc, że ma to być władanie oparte na tytule prawnym, kładąc natomiast nacisk na samo władanie, tj. okoliczność o charakterze faktycznym.

W ocenie Sądu I instancji organ wykazał, że przesłanki, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r., zostały spełnione. Bezspornym zatem jest, że Państwo objęło we władanie nieruchomość należącą do poprzednika skarżącej w latach czterdziestych ubiegłego stulecia na potrzeby reformy rolnej. Następnie nieruchomość ta została oddana przez Państwo we władanie dwóm osobom fizycznym.

Powyższe okoliczności uprawniały Prezydium Rady do przejęcia nieruchomości na własność Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy. W tej sytuacji przesłanki do uznania, że przy orzekaniu w 1958 r. doszło do rażącego naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy, ewentualnie do dopuszczenia się przez Prezydium Rady innych naruszeń, których mowa w art.156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a., nie występują.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z tego względu zasadnym było odstąpienie przez Ministra od szczegółowego wyjaśniania kwestii legalności objęcia przez Państwo nieruchomości we władanie, albowiem nawet konstatacja, że objęcie to było wadliwe, nie mogłaby doprowadzić do skutecznego zakwestionowania legalności orzeczenia z 1958 r.

Podkreślono także, że jakkolwiek daleko idąca ingerencja ówczesnego ustawodawcy w prawo własności, mająca miejsce w latach 1944 – 1989 r., jest w oczywisty sposób niezgodna z obecnymi standardami, obowiązującymi w zakresie ochrony praworządności oraz ochrony prawa własności, o tyle z racji niezdecydowania się przez ustawodawcę obecnego na ustawowe, generalne odwrócenie skutków prawnych aktów prawnych, które tego rodzaju ingerencję spowodowały, skutki te muszą być przez organy administracji oraz sądy honorowane. W ocenie Sądu I instancji powyższego obowiązku spoczywającego na organach administracji oraz sądach nie można, w braku wskazanej wyżej inicjatywy ustawodawczej, traktować jako naruszenia postanowień powołanego w skardze art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościom oraz postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła L. Ć., zarzucając naruszenie:

I. mające istotny wpływ naruszenie przepisów postępowania, a to:

1) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 1 § 2 i art. 3 § 2 P.p.s.a. polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli decyzji poprzez wybiórcze i sprzeczne z materiałem dowodowym zebranym w sprawie przedstawienie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów i argumentów przedstawionych przez skarżącego w skardze do WSA (podczas gdy obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów wobec utrwalonej w tej kwestii linii orzeczniczej sądów administracyjnych jest niepodważalny), tj.:

- zarzutu błędnej wykładni art. 156 § 1 k.p.a. prowadzącej do oczywiście błędnej konstatacji, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] lipca 1958 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chodzieży nie jest obarczone wadą prawną stanowiącą przesłankę stwierdzenia nieważności, podczas gdy:

a) orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.), albowiem dawnym właścicielom odmówiono zwrotu nieruchomości, pomimo wykazania, że przejęcie nieruchomości na podstawie art. 21 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. Nr 17, poz. 96) było całkowicie bezpodstawne - mienie osób wpisanych do III i IV gr. niemieckiej listy narodowej nie podlegały zajęciu. Względem F. K. nie orzeczono także przepadku mienia na podstawie art. 16 ww. ustawy. W związku z powyższym nie było żadnej podstawy prawnej do zajęcia nieruchomości stanowiącej własność F. K. przez Państwo, a w latach 1951-1958 F. K. wielokrotnie zwracał się do właściwych organów celem odzyskania swej nieruchomości.

b) orzeczenie to zostało wydane bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem art. 99 Konstytucji RP z 17 marca 1921 r., albowiem prawo własności stanowiło jedną z najważniejszych podstaw ustroju społecznego i porządku prawnego, natomiast pozbawienie kogokolwiek prawa własności było dopuszczalne tylko w wypadkach, ustawą przewidzianych, zniesienie lub ograniczenie własności, czy to osobistej, czy to zbiorowej, ze względów wyższej użyteczności, za odszkodowaniem. Tylko ustawa może postanowić, jakie dobra i w jakim zakresie, ze względu na pożytek ogółu, mają stanowić wyłącznie własność Państwa, oraz o ile prawa obywateli i ich prawnie uznanych związków do swobodnego użytkowania ziemi, wód, minerałów i innych skarbów przyrody - mogą, ze względów publicznych, doznać ograniczenia. Zgodnie z treścią art. 21 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów na obszarach Rzeczypospolitej Polskiej wcielonych przemocą przez okupanta do Rzeszy Niemieckiej oraz na obszarze byłego Wolnego Miasta Gdańska podlegają opisowi i zajęciu znajdujące się tam majątki osób narodowości niemieckiej bez względu na ich przynależność państwową, z wyjątkiem osób wpisanych do trzeciej i czwartej grupy niemieckiej listy narodowej – F. K. należał do III grupy niemieckiej listy narodowej.

- zarzutu naruszenia art. 156 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania oceny legalności orzeczenia administracyjnego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chodzieży z dnia [...] lipca 1958 r. według akt sprawy i stanu sprawy z dnia wydania zaskarżonych orzeczeń, z uwzględnieniem okoliczności bezprawnego zajęcia majątku F. K., a tym samym odpadnięcia podstawy objęcia w posiadanie przez Skarb Państwa;

* zarzutu naruszenia art. 6 k.p.a. (zasada legalizmu), art. 7 k.p.a. (zasada poszanowania słusznego interesu obywateli) oraz alt. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa), poprzez nieustosunkowanie się do podniesionych przez skarżącą w skardze wszystkich zarzutów;

- zarzutu naruszenia alt. 7 k.p.a. polegającego na legalizacji bezprawia jakiego dopuściły się władze państwowe w 1958 r. wobec F. K. poprzez uznanie prawidłowości decyzji wydanej w naruszeniem prawa własności, na podstawie uchylonych obecnie przepisów;

- zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z alt. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy w wyniku braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz niezbadania stanu faktycznego sprawy;

- zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a. poprzez niezgodne z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc zupełnie dowolne i wykraczające poza zakres swobodnej oceny dowodów ustalenie, że decyzja z dnia [...] lipca 1958 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chodzieży nie jest obarczone wadą prawną stanowiącą przesłankę stwierdzenia nieważności;

* zarzutu naruszenia art. 8, art. 11 oraz art. 12 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne ich niezastosowanie i brak odzwierciedlenia w zaskarżonej decyzji oceny argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku inicjującego postępowanie, a ponadto poprzez całkowite pominięcie istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, oraz nie uwzględnienie przesłanek, które mają znaczenie dla prawidłowej oceny zgodności z prawem zaskarżonych orzeczeń nacjonalizacyjnych;

- zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia przez organ całościowego postępowania wyjaśniającego co do zarzutów podniesionych w odwołaniu na skutek czego decyzja została oparta na nieprawidłowym rozstrzygnięciu samych wstępnych zagadnień, bez jakiejkolwiek analizy podniesionych zarzutów, a więc bez merytorycznego rozpoznania - za prawidłowe uzasadnienie z pewnością nie można uznać cytowania wyrwanych z kontekstu fragmentów odwołania przez organ w znacznej części uzasadnienia oraz brak odniesienia się do części zarzutów oraz twierdzeń zawartych również w uzasadnieniu odwołania;

- zarzutu uznania przez organ I instancji, że "bezcelowe jest badanie czy władanie Państwa było zgodne z prawem, czy też bezprawne" rażąco narusza interes strony postępowania i jej fundamentalne prawa gwarantowane przez Konstytucję.

2) naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 133 §1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnej wykładni przepisów art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. przedstawionej w uzasadnieniu wyroku, podczas gdy właściwa wykładnia, prowadziłaby do uwzględnienia skargi;

3) naruszenie aft. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 133 §1 P.p.s.a., poprzez błędne uzasadnienie wyroku spowodowane niedokonaniem przez Sąd I instancji wnikliwej analizy akt sprawy i w konsekwencji błędne uznanie, iż nie można mówić w przedmiotowej sprawie o rażącym naruszeniu prawa, podczas gdy wnikliwa analiza całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i akt sprawy powinna doprowadzić Wojewódzki Sąd Administracyjny do odmiennego wniosku;

II. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z prowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez błędną i zawężającą wykładnię powyższego przepisu i przyjęcie, że wystarczającymi przesłankami objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo jest spełnienie przesłanek z art. 9 ust. 1 ustawy, podczas gdy właściwa wykładnia uwzględniająca zasadę słuszności, zasadę pogłębiania zaufania obywatela wobec państwa oraz zasady przekonywania, prowadzi do konstatacji, że w ówczesnej sytuacji faktycznej i prawnej nie można mówić o prawidłowości, czy też legalności pozbawienia F. K. władania nieruchomością, a tym samym o jakimkolwiek objęciu nieruchomości w posiadanie przez Państwo;

2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż orzeczenie administracyjne z dnia [...] lipca 1958 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chodzieży nie jest obarczone wadą prawną stanowiącą przesłankę stwierdzenia nieważności, podczas gdy zostało wydane z rażącym naruszeniem prawą (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.);

3) naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz brak uwzględnienia słusznego interesu strony i akceptację decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności wadliwej decyzji nacjonalizacyjnej;

4) naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) wskutek jego nie zastosowania, a przez to pozbawienie skarżącej prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej własność jej spadkodawcy;

5) naruszenie postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej zgodnie z brzmieniem sporządzonej do niniejszego dokumentu preambuły jest ona dodatkowym potwierdzeniem praw wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodnie z art. 17 KPP: "(...) każda osoba ma prawo do władania, używania, dysponowania i przekazania w drodze spadku swego mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swego mienia, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za uczciwym odszkodowaniem wypłaconym we właściwym terminie (...)".

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności powodujących nieważność postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjne

Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż w postępowaniu nadzorczym, którego celem jest poddanie ocenie decyzji pod kątem przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., organ nadzoru nie prowadzi postępowania mającego zastąpić działanie organu, którego decyzja jest badana. Nie wyklucza to oczywiście możliwości w ogóle prowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, organ nadzoru bowiem może gromadzić dowody, które będą pomocą w dokonaniu oceny. Istotą jednak tego postępowania jest czy decyzja podlegająca ocenie jest zgodna z prawem i nie zawiera wad powodujących jej nieważność, czy zatem przeprowadzone postępowanie i dowody w nim zgromadzone dawały podstawę do wydania takiego rozstrzygnięcia, jakie z decyzji badanej wynika.

W tej sprawie domagając się weryfikacji orzeczenia nacjonalizacyjnego wydanego przez Prezydium Rady Narodowej w Chodzieży w dniu [...] lipca 1958 r. skarżąca powoływała się na przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czyli w tym przypadku wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Skarga kasacyjna została oparta o obie podstawy z art. 174 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zbadał najpierw zasadność zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

Wskazany jako naruszony przepis art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. określa jakie elementy winno zawierać uzasadnienie wyroku. W myśl tego przepisu uzasadnienie winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie wskazane powyżej elementy. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 6 , 7, 77 i 80 k.p.a. stwierdzić należy, że są one nie usprawiedliwione.

Zasada praworządności z art. 6 k.p.a. nakazuje organowi administracji publicznej działanie na podstawie przepisów prawa. Dotyczy to wszystkich źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem organ administracji zobowiązany był do zastosowania przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że organy administracji uprawnione były do stosowania wyżej wymienionej ustawy obowiązującej w dacie wydania badanej w trybie nadzorczym decyzji administracyjnej, orzekającej o przejęciu na własność państwa nieruchomości rolnej stanowiącej własność F. K.

Stosowanie zasad wyrażonych w art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynienia żądaniu strony postępowania, jednak powinno wykazywać, że wydane orzeczenie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. Materiał sprawy musi odpowiadać na wątpliwości strony i nawet jeśli nie zgadza się ona z rozstrzygnięciem musi, w razie kontroli sądowoadministracyjnej, dawać przekonanie kontrolującemu o słuszności zaskarżonego aktu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego materiał zgromadzony w sprawie daje jednoznaczną odpowiedź co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy, a nadto zapewnia możliwość oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, jak to zasadnie przyjął Sąd Wojewódzki w Warszawie.

Jak już wspomniano wcześniej zakres postępowania nadzorczego w sposób istotny odbiega od postępowania zwykłego, w którym gromadzi się materiał w celu rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Postępowanie nadzorcze w tych sprawach miało na celu jedynie ustalenie, czy decyzje nacjonalizacyjne nie zostały dotknięte kwalifikowaną wadą prawną, o której stanowi przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Materiał na podstawie którego Minister Rolnictwa i rozwoju Wsi dokonał weryfikacji decyzji o przejęciu nieruchomości zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał jako wystarczający do oceny czy zastosowana przez organy nacjonalizacyjne podstawa prawna przejęcia nieruchomości rolnej odpowiadała obowiązującym wówczas przepisom prawa. Z tego względu zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów także uznać należy za nieuprawniony.

Nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 99 Konstytucji RP z 17 marca 1921 r., bowiem w dacie wydania kontrolowanej decyzji obowiązywała Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 22 lipca 1952 r.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego przypomnieć trzeba, że skarżąca żądała stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Chodzieży z dnia [...] lipca 1958 r. wydanego w jej ocenie z rażącym naruszeniem art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Powyższy przepis stanowił, iż "nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 5 kwietnia 1958 r. - przypis Sądu), przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne".

Trybunał Konstytucyjny uchwałą z dnia 20 lutego 1991 r. (Dz. U. Nr 20 poz. 88) zaprezentował wykładnię art. 16 ww. ustawy (art. 9 w trakcie ujednolicania przepisów ustawy otrzymał numer 16). Zgodnie z tą uchwałą o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 (dawnym art. 9), a mianowicie:

- objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r.;

- pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym; bez względu na okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, bądź z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swych praw.

Z treści powyższej wykładni i w oparciu o orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego należy przyjąć jednoznacznie, że o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych można było orzec w sytuacji, gdy przejmowana nieruchomość została objęta we władanie państwa do dnia wejścia w życie ustawy i nadal pozostawała w jego władaniu lub została przekazana przez państwo we władanie innym osobom fizycznym bądź prawnym. Nie było przy tym konieczne ustalenie ani w jakim trybie, ani za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez państwo.

Chociaż w związku ze zmianą stanu prawnego dokonana przez Trybunał Konstytucyjny wykładnia straciła charakter wiążący to jednak nie oznacza, że straciła ona walor jurysprudencyjny w zakresie możliwym do pogodzenia z zasadami wykładni przepisów nacjonalizacyjnych dokonywanej pod rządem przepisów Konstytucji RP z 1997 r.

Organy prawidłowo wskazały, co zasadnie podniósł w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji, że przesłanki wymienione w art. 9 ustawy zostały spełnione. Z pisma Prezydium Rady Narodowej w Chodzieży z dnia 28 lutego 1952 r. wynika, że nieruchomość stanowiąca własność F. K. została przejęta na cele reformy rolnej w dniu 16 lutego 1945 r. a następnie oddana jako gospodarstwo dwurodzinne we władanie F. O. i P. K. W dniu wejścia w życie ustawy tj. 5 kwietnia 1958 r. nieruchomość była nadal we władaniu wskazanych wyżej osób o czym świadczą akty nadania ziemi dla F. O. i P. K. z dnia [...] października 1958 r.

Z powyższych względów jako chybiony ocenił Naczelny Sąd Administracyjny zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., bowiem organ nadzorczy trafnie przyjął, że nieruchomość rolna położone w N. podlegała przejęciu w trybie powyższego przepisu. Zgodnie z wymogami powołanego przepisu nieruchomość została oddana w użytkowanie innym osobom przed dniem wejścia w życie ustawy i nie została objęta wyłączeniem, o którym stanowi przepis art. 9 ust. 2.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r., bowiem dokument ten nie obowiązywał na obszarze Rzeczpospolitej Polski w dniu wydania kontrolowanej decyzji. Akt ten został ratyfikowany dopiero w dniu 10 października 1994 r. te same argumenty nie pozwalają uwzględnić zarzutu naruszenia postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, gdyż dokument ten nie został jak na razie ratyfikowany.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznając zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.