Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2650/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 200a
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: § 14
journal: Dz.U. 2006 nr 190 poz 1405
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie warunków kierowania osób za granicę w  celach naukowych, dydaktycznych i szkoleniowych oraz szczególnych uprawnień tych osób.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 852/18 w sprawie ze skargi G.J. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 28 marca 2018 r. nr PSIK 5154-11/2018 w przedmiocie stypendium doktoranckiego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 14 lipca 2017 r. nr 2/3254/2017 oraz umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 852/18 oddalił skargę G.J. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 28 marca 2018 r. nr PSIK 5154-11/2018 w przedmiocie stypendium doktoranckiego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Rektor Uniwersytetu [...] decyzją z dnia 28 marca 2018 r. nr 5154-11/2018, na podstawie art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), art. 200 ust. 1, ust. 3 i ust. 5 w związku z art. 207 ust. 1 oraz art. 94 ust. 1 i ust. 6 oraz art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej w skrócie "p.s.w."), § 12 ust. 1 i ust. 2 § 13 ust. 2 i § 14 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2016 r., poz. 558) oraz § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1501), a także § 2 ust. 2, § 3, § 4 i § 7 ust. 1 i ust. 2 zarządzenia nr 58/2016 Rektora [...] z dnia 26 września 2016 r. w sprawie przyznawania stypendiów doktoranckich na [...] oraz załącznika nr 2 do zarządzenia nr 58/2016 Rektora [...] z dnia 26 września 2016 r. w sprawie przyznawania stypendiów doktoranckich na [...] na kolejnych latach studiów Wydziału [...], po rozpatrzeniu wniosku G.J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 14 lipca 2017 r. nr 2/3254/2017 odmawiającą przyznania wyżej wymienionemu stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2016/2017.

W uzasadnieniu decyzji podał, że w dniu 28 października 2016 r. G.J. złożył wniosek o stypendium doktoranckie na rok akademicki 2016/2017, które przyznawane jest na podstawie art. 200 p.s.w. oraz wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych obowiązujących doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów Wydziału [...] w roku akademickim 2016/2017, które przyznawane jest na podstawie art. 200a p.s.w.

Rektor [...] decyzją z dnia 14 lipca 2017 r. odmówił przyznania G.J. stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2016/2017, wskazując, że stypendium, o które wnioskował, przyznawane na podstawie art. 200 p.s.w. jest finansowane w szczególności w ramach środków, o których mowa w art. 98 ust. 1 p.s.w., którego budżet stanowią środki, w szczególności dotacje z budżetu Państwa, o których mowa w art. 94 ust. 1 pkt 1-6, 8,9, i 11 oraz 94b, a zatem ze środków, z których cudzoziemcy nie powinni otrzymywać stypendiów doktoranckich. W związku z powyższym, pomimo złożonego wniosku przez doktoranta wraz z zaświadczeniami potwierdzającymi zdobyte osiągnięcia i zdobytą wystarczającą ilość punktów, należało odmówić przyznania stypendium doktoranckiego.

Organ przyznał natomiast wyżej wymienionemu zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w oparciu o art. 200a p.s.w. w wysokości 1.800 zł od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. oraz w wysokości 930 zł od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. (decyzja z dnia 13 marca 2017 r.)

Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania stypendium na podstawie art. 200 p.s.w., Rektor [...] wskazał, że po dokonanej kalkulacji suma przyznanych punktów wynosiła 62 punkty, która to ilość punktów pozycjonowała G.J. na [...] pozycji rankingowej, umożliwiającej uzyskanie stypendium doktoranckiego. Z informacji powziętej z Biura Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej z dnia 9 marca 2018 r., a także z pisma Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej z dnia 9 października 2014 r. nr BWM -III-425/BD/2014, ujawniono że wyżej wymieniony otrzymuje stypendium od dnia rozpoczęcia studiów doktoranckich na podstawie §12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych. Cudzoziemcy będący stypendystami strony polskiej podejmujący studia i szkolenia wymienione w § 1 ust. 1, albo uczestniczący w badaniach naukowych i pracach rozwojowych, zwolnieni są z obowiązku ponoszenia opłat za naukę, o których mowa w § 17 rozporządzenia, i otrzymują miesięczne stypendium w wysokości: 3) dla uczestników badań naukowych i prac rozwojowych, studiów doktoranckich, studiów podyplomowych, staży habilitacyjnych, naukowych, artystycznych, szkoleń specjalizacyjnych, medycznych staży podyplomowych i kursów dokształcających – do 250% stawki. To zatem przepisy w/w rozporządzenia ograniczają możliwość uzyskiwania stypendiów, o czym stanowi ono w § 14.

G.J. złożył wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych obowiązujących doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów Wydziału [...] w roku akademickim 2016/2017, które to jest przyznawane na podstawie art. 200a p.s.w. Decyzją z dnia 13 marca 2017 r. nr 5155-8/17 otrzymał on stypendium doktoranckie z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych obowiązujących doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów Wydziału [...] w roku akademickim 2017/2018 z art. 200a p.s.w. od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. w wysokości 1.800 zł oraz od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 930 zł. Z powyższego wynika, że doktorant otrzymuje już stypendium z art. 200a p.s.w., według złożonego wniosku, ponadto uzyskuje stypendium Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, korzystając z uprawnień cudzoziemca. Organ zgodził się z twierdzeniami wnioskodawcy, że jako cudzoziemiec, może ubiegać się o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na podstawie art. 200a p.s.w. Zwiększenie to jest bowiem finansowane z dotacji podmiotowej Uczelni otrzymywanej na podstawie art. 94b ust. 1 pkt 5 p.s.w. na dofinansowanie zadań projakościowych i mogą ubiegać się o nie zarówno doktoranci studiujący na zasadach obowiązujących obywateli polskich, jak i na innych zasadach, w tym także cudzoziemcy będący stypendystami strony polskiej, jeżeli należą do 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Bezsporne jest także i to, że doktorant otrzymał stypendium projakościowe z art. 200a p.s.w. Natomiast w stosunku do stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200 p.s.w., to jest ono finansowane ze środków, o których mowa w art. 98 p.s.w., nie jest zaś finansowane z dotacji, o której mowa w art. 94b ust. 5 p.s.w., bowiem środki te są przeznaczone na stypendia i dofinansowanie zadań projakościowych, a dokładnie na finansowanie zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich, o których mowa w art. 200a, dla nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów w uczelniach publicznych i niepublicznych, na podstawie którego przepisu G.J. otrzymuje stypendium projakościowe.

Wyżej wymieniony wnioskował o przyjęcie go na studia na podstawie decyzji Rektora na zasadach odpłatności. Pomimo posiadania Karty Polaka doktorant decyzją z dnia 9 września 2014 r. nr 416-18/14 został przyjęty na studia na podstawie art. 43 ust. 3 pkt 4 i ust. pkt 2 p.s.w., a zatem jako cudzoziemiec, który może podejmować i odbywać kształcenie oraz uczestniczyć w badaniach naukowych i pracach rozwojowych, na podstawie decyzji Rektora na zasadach odpłatności. W dniu 9 października 2014 r. zainteresowany otrzymał informację z Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej o przyznaniu stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego na studia doktoranckie, zaczynając od roku akademickiego 2014/2015 na cały okres trwania studiów. Z tą też chwilą odbywa studia jako stypendysta strony polskiej, tj. z art. 43 ust. 4 pkt 1 p.s.w. Z informacji powziętej z działu księgowości [...] wyraźnie wynika, że środki na stypendium z art. 200 p.s.w. są wypłacane na stypendia zwiększające stypendium doktoranckie z dotacji projakościowej. Zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, które uzyskał G.J. decyzją Rektora [...] z dnia 6 grudnia 2018 r. nr 2/20172, staje się stypendium doktoranckim, bowiem z powodów formalnych doktorant nie mógł uzyskać stypendium doktoranckiego z art. 200 p.s.w.

W ocenie organu G.J. złożył wniosek o stypendium doktoranckie, które zgodnie z procedurą jest przyznawane na podstawie art. 200 p.s.w., zatem nie można złożonego w dniu 28 października 2016 r. wniosku traktować inaczej i rozpoznawać go na podstawie art. 200a p.s.w., bowiem jest to sprzeczne z ustalonymi procedurami, nie wspominając, że takie traktowanie byłoby niesprawiedliwe wobec innych studentów, w szczególności doktorantów cudzoziemców studiujących na zasadach Karty Polaka. Zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej z innej dotacji, niż dotacja na stypendium doktoranckie, nie jest też ograniczone żadnymi normami prawnymi, a wręcz intencją art. 200a ust. 2 p.s.w. jest, aby beneficjentami dotacji projakościowej byli wszyscy doktoranci znajdujący się w grupie 30% najlepszych doktorantów, a nie tylko ci, którzy otrzymują stypendium, albo tylko ci, którzy są obywatelami Polski. Podstawą przyznania środków z dotacji projakościowej nie jest posiadanie statusu stypendysty, czy też odbywanie studiów na zasadach obowiązujących obywateli polskich, ale znalezienie się w grupie 30% najlepszych doktorantów. Celem dotacji projakościowej jest promowanie i wspieranie najlepszych doktorantów z całego grona doktorantów.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi G.J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uznał ją za krzywdzącą i wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 200a p.s.w., poprzez jego niezastosowanie w sprawie, wbrew wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 593/17, zgodnie z którym organ miał rozpoznać sprawę ponownie w świetle regulacji zawartej w art. 200a p.s.w., a nie – jak to uczynił – na podstawie art. 200 p.s.w. Skarżący wskazał m.in., że zaskarżona decyzja zawiera nieprawidłowe ustalenia oraz zastosowano w niej normę prawa nie dotyczącą rozpatrywanego wniosku, tj. art. 200 p.s.w. Za nieprawdziwe uznał twierdzenie, że wypłata stypendiów następuje ze środków budżetu Państwa. Finansowanie stypendiów doktoranckich dla doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów Wydziału [...] jest bowiem finansowane ze środków własnych Uczelni. Jego zdaniem, jako cudzoziemiec studiujący na zasadach innych niż obywatele polscy i należący do 30% najlepszych doktorantów, posiada takie same prawa do uzyskania stypendium na podstawie art. 200a p.s.w. jak obywatele polscy. Wynika to z autorytatywnych dokumentów państwowych, w tym z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz z [...].

Rektor Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że art. 200 p.s.w. stanowił, że uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie (ust. 1). Stypendia, o których mowa w ust. 1, w uczelni publicznej są finansowane w szczególności w ramach środków, o których mowa w art. 98 ust. 1, a w jednostkach naukowych w szczególności w ramach środków przewidzianych na rozwój kadr naukowych w przepisach o finansowaniu nauki (ust. 5). Powołany w cytowanym przepisie art. 98 ust. 1 p.s.w. stanowił z kolei w ust. 1 pkt 1, że przychodami uczelni publicznej są w szczególności dotacje z budżetu Państwa, o których mowa w art. 94 ust. 1 pkt 1-6, 8, 9 i 11 oraz art. 94b. Przepis art. 94 ust. 1 określał natomiast, na jakie cele uczelnia publiczna otrzymuje dotacje z budżetu Państwa, wymieniając m.in. zadania związane z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. W świetle zaś § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych, cudzoziemcy wyróżniający się w nauce mogą otrzymać świadczenie stypendialne, nagrody i wyróżnienia wypłacane ze środków innych niż określone w art. 94 ust. 1 i 6 ustawy, na zasadach i warunkach obowiązujących w danej uczelni.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący G.J., co jest w sprawie niesporne, składając w dniu 28 października 2016 r. wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2016/2017 był doktorantem cudzoziemcem III roku studiów doktoranckich na Wydziale [...]. Został bowiem decyzją Rektora [...] z dnia 9 września 2014 r. nr PSiK 416-18/14 przyjęty na studia doktoranckie na podstawie art. 43 ust. 3 pkt 4 i ust. 4 pkt 2 p.s.w., a więc jako cudzoziemiec, który może podejmować i odbywać kształcenie oraz uczestniczyć w badaniach naukowych i pracach rozwojowych na zasadach odpłatności. Został ponadto w dniu 9 października 2014 r. poinformowany przez Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej o przyznaniu stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego na studia doktoranckie poczynając od roku akademickiego 2014/2015 na cały okres trwania studiów, jako stypendysta strony polskiej na podstawie art. 43 ust. 4 pkt 1 p.s.w. Mając na względzie powołane wyżej przepisy, a w szczególności art. 200 ust. 5 w zw. z art. 98 ust. 1 w zw. z art. 94 ust. 1 p.s.w. oraz § 14 cyt. rozporządzenia z dnia 12 października 2006 r., jak również zasady, na jakich skarżący odbywał studia doktoranckie, stypendium doktoranckie przyznawane na podstawie art. 200 p.s.w. mu nie przysługiwało.

Sąd wskazał dodatkowo, że skarżący w dniu 28 października 2016 r., oprócz wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, złożył także wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych obowiązujących doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów na Wydziale [...] w roku akademickim 2016/2017, przyznawane na podstawie art. 200a p.s.w. i stypendium takowe uzyskał decyzją Rektora [...] z dnia 13 marca 2017 r. nr PSiK 5155-8/17. Stąd też twierdzenie skarżącego, że jego wniosek o stypendium doktoranckie winien być procedowany w oparciu o art. 200a p.s.w. – jest nieuprawnione. W tym kontekście pozostałe zarzuty skargi, zmierzające w istocie do zakwestionowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. art. 200 p.s.w., są chybione.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł G.J. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 200 i art. 200a p.s.w. oraz § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi na skutek uznania, iż skarżącemu stypendium doktoranckie na podstawie art. 200 p.s.w. nie przysługiwało, podczas gdy stosownie do postanowień tego przepisu stypendium doktoranckie może otrzymywać uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich, a takim uczestnikiem był skarżący. Z kolei art. 200a ust. 1 p.s.w. stanowi o zwiększeniu stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5 p.s.w., które przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Stosownie do postanowień § 14 rozporządzenia, cudzoziemcy wyróżniający się w nauce mogą otrzymać świadczenia stypendialne, na zasadach i warunkach obowiązujących w danej uczelni. Zgodnie z brzmieniem art. 200a ust. 1 p.s.w., zwiększenie stypendium wymaga najpierw jego przyznania, a świadczenia stypendialne cudzoziemcy otrzymują na zasadach obowiązujących w danej Uczelni. Brak jest jakichkolwiek wyłączeń w przyznaniu skarżącemu stypendium na rok akademicki 2016/2017 ze względu na przyznaną skarżącemu dotację ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, jako stypendyście strony polskiej, spełniającą rolę pomocy materialnej oraz z uwagi na zwiększenie dotacji projakościowej.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 28 marca 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 14 lipca 2017 r. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, według norm przepisanych, powiększoną o stawkę VAT, albowiem nie została one uiszczone w całości, ani w części oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, albowiem skarżący zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Rektor Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie jako całkowicie bezzasadnej. Ponadto wniósł o rozważenie przez Naczelny Sąd Administracyjny umorzenia postępowania w niniejszej sprawie, wobec uzyskania przez skarżącego w dniu 30 września 2019 r. stopnia naukowego doktora nauk [...], nadanego uchwałą Rady Wydziału [...] w (dyplom nr [...]). Organ wniósł również rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W pismach procesowych z dnia 14 i 15 lipca 2020 r. skarżący kasacyjnie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na pominięciu naruszeń przepisów prawa przy wydawaniu decyzji przez organ administracji, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez błędną i niepełną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Zarzut skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie dotyczy niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, tj. art. 200 i art. 200a p.s.w. oraz § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych, polegającego na uznaniu, iż organ prawidłowo nie przyznał skarżącemu stypendium doktoranckiego, wskazując, że na podstawie w/w przepisów stypendium przysługuje jedynie osobom odbywającym kształcenie na zasadach obowiązujących obywateli polskich, natomiast nie przysługuje cudzoziemcom, podczas gdy brak jest uregulowania wprowadzającego takie wyłączenie. Podniesiony natomiast w kolejnych pismach procesowych zarzut naruszenia wskazanych przepisów postępowania nie podlegał ocenie, bowiem został on podniesiony już po terminie przewidzianym do wniesienia skargi kasacyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący kasacyjnie zasadnie podnosi, że prawidłowa wykładnia art. 200 p.s.w. powinna prowadzić do przyjęcia, że przepis ten nie zawiera wyłączenia wobec cudzoziemców możliwości przyznania im stypendium doktoranckiego. Zgodnie z art. 200 ust. 1 p.s.w., uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Przepis ten nie różnicuje zatem dopuszczalności przyznania tego stypendium od tego, czy doktorant jest cudzoziemcem, czy też obywatelem polskim. Tym samym art. 200 p.s.w. obejmuje każdego uczestnika stacjonarnych studiów doktoranckich (doktoranta) niezależnie od jego obywatelstwa.

Ponadto wskazać należy, iż prawidłowe zastosowanie w sprawie § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych – powinno doprowadzić Sąd pierwszej instancji do wniosku, że przyznanie doktorantowi, będącemu cudzoziemcem, stypendium na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia nie stanowi zakazu przyznania stypendium także na podstawie art. 200 p.s.w. Stypendium przyznawane na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia dotyczy cudzoziemca, jako doktoranta, będącego stypendystą strony polskiej, który podejmuje studia doktoranckie i wówczas miesięczne stypendium wynosi do 250 % stawki wynagrodzenia zasadniczego, o której mowa w art. 44 ust. 1 pkt 3 p.s.w. Natomiast § 14 rozporządzenia wprost stanowi, że cudzoziemiec wyróżniający się w nauce może otrzymać świadczenia stypendialne, nagrody i wyróżnienia wypłacane ze środków innych niż określone w art. 94 ust. 1 i 6 p.s.w., na zasadach i warunkach obowiązujących w danej uczelni. Stypendium objęte art. 200 ust. 1 p.s.w. jest finansowane w szczególności ze środków objętych art. 98 ust. 1 p.s.w. Przepis art. 98 ust. 1 p.s.w. wymienia trzynaście źródeł finansowania, z których tylko dwa (art. 98 ust. 1 pkt 1 i pkt 12 nawiązują do art. 94 ust. 1 i ust. 6 p.s.w.). Tym samym pozostałe źródła finansowania objęte art. 98 ust. 1 p.s.w. mogą być przeznaczane na świadczenia stypendialne dla doktorantów będących cudzoziemcami.

Nie jest prawidłowym stanowisko Sądu pierwszej instancji, który wprawdzie dostrzegł szeroki zakres źródeł finansowania stypendium objętego art. 200 p.s.w., ale odmówił uchylenia zaskarżonej decyzji, uznając, że uwzględnienie skargi stanowiłoby o przyznaniu stypendium skarżącemu z budżetu Państwa, a ponadto pogorszyłoby sytuację doktorantów będących obywatelami polskimi. Wskazując na te przesłanki Sąd pierwszej instancji nie stwierdził istnienia podstawy prawnej przemawiającej przeciwko przyznaniu stypendium, a jedynie stwierdził, że w takich okolicznościach to stypendium przyznane cudzoziemcowi byłoby niezasadne. Kryterium zasadności nie mogło być podstawą orzekania w tej sprawie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej dokonywana jest pod względem zgodności z prawem, a nie zasadności, chyba że przepis stanowiłby inaczej. W tej sprawie nie ma przepisu ustanawiającego inne – niż legalność – kryterium kontroli.

Podkreślić należy, iż przedmiotem tej sprawy nie jest ocena dopuszczalności przyznania skarżącemu kasacyjnie stypendium na podstawie § 12 cyt. rozporządzenia. Okoliczność, że prawodawca w rozporządzeniu tym uznał status cudzoziemca za istotną cechę przemawiającą za przyznawaniem takiemu doktorantowi odrębnego stypendium, nie może być traktowana jako przeszkoda przed możliwością przyznania stypendium na podstawie art. 200 ust. 1 p.s.w. Okoliczność, że uczestnik studiów doktoranckich jest cudzoziemcem, może stanowić cechę pozwalającą na objęcie takiego doktoranta dodatkową pomocą stypendialną w stosunku do doktoranta będącego obywatelem polskim. Cudzoziemiec ponosi bowiem z reguły dodatkowe koszty przystosowania się do pobytu w obcym państwie.

Ponadto zauważyć należy, iż Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 200a p.s.w., bowiem uznał, że skarżącemu kasacyjnie zostało przyznane stypendium na podstawie art. 200a p.s.w., mimo że art. 200a ust. 1 p.s.w. dotyczy zwiększenia już przyznanego stypendium doktoranckiego, natomiast art. 200a ust. 2 p.s.w. obejmuje sytuację, w której doktorantowi nie przyznano stypendium doktorskiego, ale może on otrzymać stypendium na podstawie tego przepisu, jeżeli jest w grupie liczącej nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów. Zarówno art. 200a ust. 1, jak i art. 200a ust. 2 p.s.w., nie zawiera regulacji wykluczającej z przyznania stypendium doktoranta będącego cudzoziemcem.

Nie można pominąć także treści art. 43 ust. 1 p.s.w., zgodnie z którym osoby niebędące obywatelami polskimi, zwane cudzoziemcami, mogły podejmować i odbywać studia, studia doktoranckie oraz inne formy kształcenia, a także uczestniczyć w badaniach naukowych i pracach rozwojowych na zasadach określonych w Prawie o szkolnictwie wyższym, z zastrzeżeniem wyjątków określonych w tej ustawie. Odrębne regulacje określające zakres pomocy stypendialnej dla cudzoziemców zawierał art. 43 ust. 2a, ust. 2b i ust. 5 p.s.w., jednakże wobec skarżącego kasacyjnie żaden z organów administracyjnych nie powołał się na zaistnienie którejkolwiek przesłanki wynikającej z powołanego art. 43 ust. 2a, 2b lub 5 p.s.w.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, sprowadzający się do niewłaściwego zastosowania w tej sprawie art. 200 i art. 200a p.s.w. oraz § 14 cyt. rozporządzenia, jest zasadny, co przesądziło o konieczności uchylenia zarówno zaskarżonego wyroku, jak i zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 14 lipca 2017 r. nr 2/3254/2017.

Tym niemniej w niniejszej sprawie należy również uwzględnić podniesioną przez organ okoliczność dotyczącą utraty przez skarżącego kasacyjnie statusu doktoranta. Z akt sprawy wynika, że G.J. w toku prowadzonego w tej sprawie postępowania administracyjnego był uczestnikiem studiów doktoranckich, natomiast z dniem 30 września 2019 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk [...] nadany uchwałą Rady Wydziału [...] Uniwersytetu [...] (dyplom nr [...]). Tym samym po tej dacie skarżący kasacyjnie przestał być doktorantem w związku z uzyskaniem stopnia naukowego doktora nauk [...].

Zgodnie z art. 200 ust. 1 p.s.w., stypendium doktoranckie może być przyznane tylko takiej osobie, która jest uczestnikiem studiów doktoranckich. Utrata statusu doktoranta oznacza także utratę prawa do domagania się stypendium doktoranckiego.

W związku z powyższym, w rozpoznawanej sprawie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie administracyjne ulega umorzeniu, jeżeli z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, zgodnie z którym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego występuje w przypadku, gdy brak jest któregokolwiek z elementów konstruujących przedmiot tego postępowania, czyli sytuacji, gdy dyspozycja normy administracyjnego prawa materialnego nie może być wykonana z powodu braku jednego z warunków sytuujących tę normę (wyroki NSA z dnia: 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 194/16 oraz 2 września 2021 r., sygn. akt II OSK 3093/18). Okoliczność utraty przez skarżącego kasacyjnie statusu doktoranta uniemożliwia prowadzenie postępowania w zakresie przyznania lub odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. Decyzja merytoryczna dotycząca stypendium może być wydana tylko wówczas, gdy jej adresatem (stroną) w dacie rozstrzygania jest uczestnik studiów doktoranckich. Tym samym utarta przez G.J. statusu doktoranta stanowi w tej sprawie przesłankę bezprzedmiotowości o charakterze podmiotowym, polegającą na tym, że nie ma strony będącej doktorantem, wobec której można byłoby wydać decyzję w przedmiocie stypendium.

Taki wniosek znajduje potwierdzenie w treści § 15 ust. 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696), zgodnie z którym doktorantowi otrzymującemu stypendium doktoranckie, który ukończył studia doktoranckie w terminie wcześniejszym niż określony w programie tych studiów oraz uzyskał wyróżniającą ocenę rozprawy doktorskiej, za okres pozostały do terminu ukończenia studiów doktoranckich określonego w programie tych studiów, wypłaca się środki finansowe w wysokości stanowiącej iloczyn kwoty otrzymywanego miesięcznie stypendium doktoranckiego oraz liczby miesięcy, o które został skrócony okres odbywania studiów doktoranckich, nie dłuższy jednak niż sześć miesięcy. Powyższy przepis pozwala na zasadzie wyjątku wypłatę doktorantowi stypendium przyznanego przed obroną pracy doktorskiej, jeżeli doktorant ukończył studia doktoranckie w terminie krótszym, niż określony w programie tych studiów i uzyskał wyróżniającą ocenę rozprawy doktorskiej, przy czym wypłata tego stypendium następuje za okres pozostały do końca studiów doktoranckich, ale nie dłużej niż 6 miesięcy. Osobie, która ukończyła studia doktoranckie, nie przysługuje prawo domagania się przyznania stypendium i to nawet wówczas, gdyby studia doktoranckie taka osoba ukończyła w terminie krótszym, niż określony w programie takich studiów.

Należy zauważyć, że również § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych – nie zawiera podstawy do przyznania stypendium cudzoziemcowi, który ukończył studia doktoranckie. Zgodnie z tym przepisem, cudzoziemiec wyróżniający się w nauce może otrzymać świadczenie stypendialne, nagrody i wyróżnienia wypłacane ze środków innych niż określone w art. 94 ust. 1 i 6 Prawa o szkolnictwie wyższym, na zasadach i warunkach obowiązujących w danej uczelni. Także i ten przepis pozwala na przyznawanie świadczeń (w tym stypendiów) tylko takiemu cudzoziemcowi, który jest uczestnikiem studiów doktoranckich (doktorantem).

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. rozpoznał skargę, uchylając zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia 14 lipca 2017 r. nr 2/3254/2017 oraz na podstawie art. 193 w związku z art. 145 § 3 p.p.s.a. i art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne. Po dniu 30 września 2019 r., w związku z utratą przez skarżącego kasacyjnie statusu uczestnika studiów doktoranckich, nie ma możliwości rozstrzygania w przedmiocie przyznania byłemu doktorantowi stypendium doktoranckiego. Uzasadnia to umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.