Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 452/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: 4 pkt 9b1, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Protokolant: st. sekr. sąd. Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2020 r. sprawy ze skarg [...] S.A. w [...] oraz [...] sp. z o.o. w [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej dalej: Kpa) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) oraz art. 4 pkt 9b1, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2204, zwanej dalej: ustawa), w:

- pkt. I ustalił na rzecz J. U., W. U., E. W., L. U., P. U. i K. K. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za udziały wynoszące łącznie [...] części w nieruchomości położonej w [...] przy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] (zwanej dalej: nieruchomość), z tytułu jej "pogorszenia" tj. zmniejszenia jej wartości ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...] (zwanej dalej: linia wysokiego napięcia);

- pkt II orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązana jest spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (zwana dalej: [...]), odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów:

p. J. U. - kwotę [...]zł,

p. W. U. - kwotę [...]zł,

p. E. W. - kwotę [...]zł,

p. L. U. - kwotę [...]zł,

p. P. U. - kwotę [...]zł,

p. K. K. - kwotę [...]zł,

na rachunek bankowy Kancelarii Radcy Prawnego B. W.. Podano też, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

Wojewoda decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. [...] działając podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez [...] sp. z.o.o. oraz [...] S.A. z siedzibą w [...] od decyzji Prezydenta uchylił pkt II zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł:

"II Do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji. Odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów:

- J. U. - kwotę [...]zł,

- W. U. - kwotę [...]zł,

- E. W. - kwotę [...]zl,

- L. U. - kwotę [...]zl,

- P. U. - kwotę [...]zl,

- K. K. - kwotę [...]zł,

na rachunek bankowy Kancelarii Radcy Prawnego B. W. nr [...]; w pozostałym zakresie utrzymuję zaskarżoną decyzję w mocy."

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie sprawy.

Na wniosek L. U. i E. W., reprezentowanych przez radcę prawnego B. W. (dzień wpływu [...] marca 2014 r., sprecyzowany dnia [...] czerwca 2014 r.) organ pierwszej instancji wszczął postępowanie o ustalenie odszkodowania za "pogorszenie" nieruchomości położonej w [...] przy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] (zwanej dalej: nieruchomość), z tytułu jej "pogorszenia" tj. zmniejszenia jej wartości ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...] (zwanej dalej: linia wysokiego napięcia), wybudowanej na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu [...] w [...] z [...] października 1975 r., nr [...]

Na podstawie badania księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla działek nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] ustalono, że współwłasność przedmiotowych działek na dzień ograniczenia prawa własności przysługiwała J. U. w [...] części, C. U. w [...] części, K. U. w [...] części, W. U. w [...] części i E. U. (obecnie W. ) w [...] części. C. U. i K. U. nie żyją.

Pismem z [...] kwietnia 2017 r. radca prawny przekazał kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] marca 2014 r., sygn. akt IX Ns [...], a przy piśmie z [...] września 2018 r. - uwierzytelnione kopie prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] września 2009 r., sygn. akt I Ns [...] i [...] czerwca 2015 r., sygn. akt IX Ns [...]. Na podstawie powyższych postanowień ustalono, że spadek po C. U. nabyli J. U., J. U. i W. U. po [...] części każde z nich, spadek po J. U. - K. U. w całości, spadek po K. U. - W. U., P. U. i L. U. po [...] części każde z nich, a spadek po W. U. - P. U. i L. U. każdy po [...] części. Pani K. U. nosi obecnie nazwisko K. (odpis skrócony aktu małżeństwa z [...] października 2016 r.).

Pismami z [...] lipca 2018 r., [...] sierpnia 2018 r. i [...] września 2018 r. wnioski o ustalenie odszkodowania za "pogorszenie" tj. zmniejszenie wartości nieruchomości w związku z posadowieniem na niej linii wysokiego napięcia złożyli J. U., W. U., K. K. i P. U. działając przez radcę prawnego B. W..

Decyzją z [...] września 2015 r., nr [...], Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...], działając z upoważnienia Prezydenta, umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na wnioski L. U. i E. W. o ustalenie odszkodowania. Na skutek odwołania się wnioskodawców od powyższej decyzji Wojewoda - decyzją z [...] maja 2016 r., nr [...] uchylił w całości decyzję z [...] września 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W decyzji tej organ odwoławczy wskazał na błędną jego zdaniem wykładnię przepisów zastosowaną w uchylonej decyzji, dotyczącą braku możliwości żądania odszkodowania w oparciu o decyzję wydaną na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zalecił uwzględnienie oceny i wykładni przepisów zastosowanej przez niego w decyzji oraz ustalenie na rzecz osoby legitymowanej - wnioskodawczyni należne odszkodowanie o ile dotąd nie zrekompensowano szkody powstałej wskutek ograniczenia prawa własności, a także zbadanie legitymacji czynnej wnioskodawcy poprzez ustalenie, czy nie została zawarta cesja (przelew wierzytelności) lub inne porozumienie skutkujące nabyciem roszczenia do odszkodowania, ewentualnie czy nie doszło już wcześniej do ustalenia lub wypłacenia odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości i ustalenie jaki podmiot jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania.

W sprawie ustalono także, że Naczelnik Dzielnicy [...] decyzją z [...] marca 1975 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego z [...] października 1975 r., nr [...] zezwolił [...] [...] na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną, leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV [...] .

Organ wyjaśnił, że decyzja z [...] marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), który stanowił że organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub naziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń.

W decyzji z [...] marca 1975 r. zapisano, iż "Właścicielom zajętych nieruchomości należy się od [...] odszkodowanie za straty spowodowane budową linii. Odszkodowania te strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia a w razie sporu odszkodowanie ustala na wniosek zainteresowanego Naczelnik Dzielnicy [...].

W toku postepowania organ ustalił, że nie ma dowodów uzasadniających przyjęcie, że odszkodowanie zostało wypłacone albo, że między właścicielami a zakładem zostało zawarte w tej kwestii porozumienie. Wniosek mieszkańców ul. [...] o ustanowienie służebności przesyłu został przez Sąd Rejonowy [...] oddalony.

Organ I instancji początkowo uznał za dopuszczalne przeniesienie uprawnienia do żądania ustalenia odszkodowania w drodze umowy wraz ze zbyciem prawa własności nieruchomości lub w drodze odrębnego porozumienia cesji tj. przelewu wierzytelności. Dostarczono bowiem cesję zawartą [...] lutego 2017 r. pomiędzy W. U. a E. W.. Ostatecznie jednak organ przyjął odmienne od poprzedniego stanowisko, uznając że osobą uprawnioną do dochodzenia swoich roszczeń z tego tytułu jest wyłącznie osoba wywłaszczona albo osoba, która nabyła to roszczenie na zasadach sukcesji uniwersalnej tj. spadkobrania. Art. 128 ust. 4 ustawy wyraźnie bowiem wskazuje, że odszkodowanie przysługuje osobom, które poniosły szkody powstałe na skutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124 -126 tej ustawy. Dlatego też, organ nie uznał cesji zawartej pomiędzy W. U. i E. W. jako podstawy ubiegania się o odszkodowanie.

Zgodnie z danymi księgi wieczystej wg stanu z dnia ograniczenia prawa własności oraz wobec istnienia dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po zmarłych współwłaścicielach nieruchomości tj., po C. U. i K. U. odszkodowanie zostało ustalone zgodnie z wysokością udziałów przysługujących stronom postępowania tj. E. W. i W. U. jako ówczesnym współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości, J. U. jako poprzedniemu współwłaścicielowi nieruchomości i jednocześnie spadkobiercy C. U., L. U. oraz P. U. jako spadkobiercom K. U., a także K. K. jako spadkobierczyni C. U..

Na podstawie oględzin przeprowadzonych [...] stycznia 2017 r. ustalono, że nieruchomość od strony [...], zabudowana jest segmentem budynku mieszkalnego w zabudowie bliźniaczej oraz budynkiem gospodarczym przy granicy działki. Na pozostałej części jest urządzony ogród. Nad częścią działki nr [...] przebiega linia energetyczna. Pod linią rosną rośliny: drzewa owocowe, iglaste oraz krzewy ozdobne.

Organ pierwszej instancji powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego, który zobowiązany został do sporządzenia opinii określającej czy w wyniku wybudowania linii wysokiego napięcia 110 [...] nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości. Zgodnie ze sporządzonym przez biegłego w dniu [...] marca 2018 r. operatem szacunkowym zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości biegły wycenił na kwotę [...]zł. Organ weryfikując operat stwierdził, ze został on sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami i zasadami. Jest spójny i logiczny a określone w nim wartości wiarygodne.

Pismem z [...] kwietnia 2018 r. uzupełnionym [...] kwietnia 2018 r. pełnomocnik L. U. i E. W. zgłosił zastrzeżenia do treści sporządzonego operatu szacunkowego, które dotyczyły m.in. ustalenia liczby i wagi cech oraz zastosowanego poziomu współczynnika dla wartości ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości i kwoty zmniejszenia nieruchomości wartości nieruchomości. Wnieśli o wykonanie ponownej wyceny.

Biegły rzeczoznawca majątkowy pismem z [...] maja 2018 r. odniósł się do uwag zgłoszonych do operatu szacunkowego przez pełnomocnika, który z kolei w piśmie z [...] maja 2018 r. ponownie zakwestionował przedmiotowy operat w ww. zakresie. Organ pierwszej instancji odstąpił od przekazania wskazanych uwag biegłemu. Organ uznał, iż wyjaśnienia zawarte w piśmie biegłego z [...] maja 2018 r. są wyczerpujące.

Z kolei w piśmie z [...] października 2018 r., spółki [...] S.A. (zwana dalej: [...]) oraz [...] działając przez pełnomocnika podniosły, że biegły w wycenie nie uwzględnił obciążeń wpisanych w dziale III księgi wieczystej i nie podał jak one wpływają na wartość nieruchomości, a do porównań przyjął bardzo mało nieruchomości o powierzchni powyżej 1000 m2. Podały również, że biegły powinien rozważyć rozszerzenie zakresu terytorialnego rynku dla uzyskania właściwej próby porównawczej.

Do podniesionych uwag biegły odniósł się w piśmie z [...] listopada 2018 r.

Spółki podtrzymały zarzuty w piśmie z dnia [...] listopada 2018 r., zaś zdaniem organu, wyjaśnienia biegłego zawarte w piśmie z [...] listopada 2018 r. były wyczerpujące i odstąpiono od ponownego przekazania uwagi biegłemu w celu ustosunkowania się do niej. Zdaniem organu twierdzenia spółek, że rzeczoznawca majątkowy powinien określić wartość nieruchomości według stanu na obecny moment są bezpodstawne, albowiem zgodnie z art. 130 ust. 1 i 2 ustawy wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw. W opisanych okolicznościach organ uznał, że wartość nieruchomości została określona z uwzględnieniem stanów z dnia ograniczenia prawa własności, tj. [...] października 1975 r. oraz z daty wybudowania linii wysokiego napięcia, tj. 1978 r., na dzień sporządzenia wyceny tj. [...] marca 2018 r.

Opisana na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Prezydent ustalił odszkodowanie z tytułu "pogorszenia" nieruchomości oraz do zapłaty zobowiązał [...], która obecnie jest gestorem sieci (organ opisał przebieg przekształceń, które doprowadziły do powstania [...]), a więc podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowań ustalanych w tego typu postępowaniach.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły [...] oraz [...]. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik stron odwołujących zarzucił niezgodność z prawem w postaci:

1. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 ustawy w zw. z art. 107 Kpa poprzez przyjęcie, że [...] oraz [...] jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą oraz nie wskazanie podstawy prawnej nałożonego na w/w podmiot obowiązku oraz nie wskazania podstaw odpowiedzialności solidarnej,

2. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 ustawy w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i art. 36 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 tzw. ustawa wywłaszczeniowa) w zw. z art. 107 Kpa poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym),

3. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 5 ustawy w związku z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej w zw. z art. 107 Kpa poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium,

4. naruszenia prawa procesowego, tj. art. 11 Kpa poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia,

5. naruszenia art. 118 kodeksu cywilnego poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym,

6. naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, 77, 78, 80 i 84 Kpa poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: niezbadanie relacji podmiotowych związanych z sukcesją między: Skarbem Państwa a [...], Z. P. a [...], [...] a [...], niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...], nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...], tj. następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dot. urządzeń przesyłowych po dniu [...] grudnia 1990 r., ustalenie stanu faktycznego na podstawie kserokopii decyzji administracyjnych, które nie mają przymiotu decyzji w rozumieniu Kpa.

Opisaną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Wojewoda uchylił w części decyzję Prezydenta i w tej części orzekł merytorycznie, w pozostałej części utrzymując rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Wojewoda w decyzji tej wskazał, że obowiązek odszkodowawczy w tym przypadku leży zarówno po stronie spółki [...] jak i [...], zatem do zapłaty odszkodowania spółki te zobowiązane są solidarnie.

Wojewoda w pierwszej kolejności wskazał, że w sprawie podstawą dochodzonego roszczenia jest przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy w związku z przepisem art. 4 pkt 9b1 ustawy w którym ustawodawca stwierdził, że "starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie." Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do sytuacji polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Wobec powyższego dopuszcza się możliwość wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy za nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa pod rządami ustaw wywłaszczeniowych wcześniejszych niż ustawy (podobnie wyrok WSA w Poznaniu z 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1001/14, wyrok NSA z 6 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 397/11).

Właściciele nieruchomości mogą zatem dochodzić odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Przemawia za tym argument, że art. 129 ust. 5 ustawy nie stawia warunku zastosowania tego przepisu do stanów faktycznych zaistniałych po dacie wejścia w życie ustawy, a ponadto ustawa ta przewiduje obowiązek jednoczesności orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Powyższe stanowisko potwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z [...] sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK [...].

Z treści akt sprawy w związku z przeprowadzonym przez organ pierwszej instancji postępowaniem dowodowym nie wynika, że ówczesnym właścicielom nieruchomości położonej przy [...] w [...] z daty ograniczenia prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] marca 1975 r. zostało wcześniej ustalone lub wypłacone odszkodowanie za ograniczenie prawa własności oraz, że ustalono podmiot zobowiązanym do jego wypłaty. Nie ulega wątpliwości, że organ pierwszej instancji podjął działania mające na celu ustalenia faktu czy przedmiotowe odszkodowanie zostało już wypłacone właścicielom nieruchomości, o czym świadczy dokumentacja zawarta w aktach sprawy.

Zdaniem Wojewody w sprawie ziściły się przesłanki, pozwalające na przyznanie J. U., K. K., P. U., L. U., W. U. oraz E. W. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Niewątpliwie bowiem doszło do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], z uwagi na ostateczną decyzję Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska [...] w [...] z [...] października 1975 r., znak [...], utrzymującą w mocy decyzję Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] marca 1975 r., znak [...], którą organ, działając na podstawie ustawy wywłaszczeniowej, zezwolił [...] na tymczasowe zajęcie terenów, leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV [...] obejmujących między działkę nr [...].

Ówczesnymi właścicielami nieruchomości byli J. U., C. U., K. U., W. U. i E. U.. Uprawnionymi do dochodzenia należnego odszkodowania, w oparciu o obowiązującą obecnie ustawę o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) są zatem oni sami lub ich spadkobiercy. Wojewoda ustalił, iż w kręgu osób uprawnionych znajdują się: J. U., K. K., P. U., L. U., W. U., E. W. oraz W. U.. W. U., któremu przysługiwała [...] udziału, nie wystąpił z wnioskiem o ustalenie na jego rzecz odszkodowania, dlatego niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie [...] części.

W ocenie Wojewody, mając na uwadze treść art. 132 ust. 6 ustawy, pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Skarb Państwa - [...] - beneficjent ww. decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1975 r. W wyniku przekształcenia [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z [...] lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz.U. 1993, nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r. powstała [...] S.A. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy "spółka powstała w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych". Natomiast w oparciu o treść art. 5 ust. 3 ustawy "akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki określa zasady podziału składników majątkowych, w tym wierzytelności i zobowiązań przekształconego przedsiębiorstwa, miedzy spółki, uprawnienia i obowiązki poszczególnych spółek, wynikające z decyzji administracyjnych dotyczących przekształconego przedsiębiorstwa oraz tryb zaspokajania zobowiązań powstałych przed podziałem". Biorąc pod uwagę, że [...] S.A. była jedynym następcą podmiotu [...], zdaniem Wojewody należy przyjąć, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1975 r. znak [...] tym samym była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Późniejsze zmiany - tj. połączenie [...] S.A. z [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz [...] S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 505 z późniejszymi zmianami.), wniosły swoje majątki do [...] S.A. oraz zmiana nazwy z [...] S.A. na [...] (i dalej na [...]) nie przeniosły ww. obowiązku na inne podmioty.

Kolejne, istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wydarzenie miało miejsce [...] czerwca 2007 r., kiedy to zawarto umowę, mocą której [...] zbyła na rzecz [...] aport w postaci oddziału [...] W umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 k.c., że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Zdaniem Wojewody nie ulega zatem wątpliwości, że obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy odnoszący się do nieruchomości, należącej do wnioskodawców leży solidarnie zarówno po stronie [...], jak i [...]

Wojewoda przeanalizował również operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego Pana T. S.. Przedmiotowy operat szacunkowy, zgodnie z art. 156 ust. 3 ustawy pozostaje aktualny na dzień orzekania w niniejszej sprawie, albowiem termin 12 miesięcy, o którym mowa w tym przepisie jeszcze nie upłynął. Wojewoda wywodził, że wymagania formalne, którym musi sprostać operat szacunkowy, określone są w § 56 i § 57 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 z późniejszymi zmianami). Zdaniem organu operat szacunkowy sporządzony dla potrzeb niniejszego postępowania zawiera wszystkie wskazane w tych przepisach elementy. Został on ponadto sprawdzony pod względem rachunkowym, pod kątem jego kompletności i spójności logicznej i pod tym względem nie budzi zastrzeżeń. Nie zawiera żadnych omyłek, niejasności, błędów i jest wiarygodny.

Odnosząc się natomiast do zarzutów [...], zdaniem Wojewody na uwzględnienie zasługuje zarzut nieprawidłowego ustalenia przez organ I instancji podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...] i [...]. Prezydent przyjął, iż podmiotem odpowiedzialnym w tym zakresie jest wyłącznie [...], tymczasem zgodnie z ustaleniami faktycznymi oraz oceną prawną, dokonaną przez Wojewodę, podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są solidarnie [...] oraz [...]. W tym zakresie zasadne okazała się zatem modyfikacja decyzji organu I instancji.

Z kolei za błędną należy, zdaniem Wojewody, uznać argumentację [...], dotyczącą rzekomej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w niniejszej sprawie. Organ wywodził, że mając na uwadze treść przepisów dekretu z [...] października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111), a także kolejne, dokonane przekształcenia [...], nie ma wątpliwości, iż obowiązki, związane z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] marca 1975 r., znak [...], utrzymaną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska [...] w [...] z [...] października 1975 r., znak [...], przeszły na następcę prawnego [...].

Chybiony okazał się również, w ocenie Wojewody, argument o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie, przysługującego stronom. Zdaniem organu do niniejszego postępowania administracyjnego, w tym zakresie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego. Prawo administracyjne, w przeciwieństwie do prawa cywilnego, nie przewiduje ogólnej instytucji przedawnienia. Przedawnienie występuje tylko wówczas, gdy przepisy prawa wyraźnie na to wskazują. Co istotne jeżeli mimo obowiązku ustalenia odszkodowania z tytułu pozbawienia (ograniczenia) prawa własności tego nie poczyniono pod rządami ustawy z 1958 r., wobec braku podstaw do zastosowania instytucji przedawnienia zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy.

W kontekście zarzutu naruszenia art. 11 Kpa poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia, a także zarzutu naruszenia art. 7, 77, 78, 80 i 84 Kpa poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, organ II instancji wskazał, że rzeczywiście organ I instancji dość lakonicznie odniósł się do kwestii relacji podmiotowych, związanych z sukcesją, między Skarbem Państwa a [...], [...] a [...] oraz [...] a [...]. W tym zakresie postępowanie zostało jednak uzupełnione przez organ II instancji. Zarówno [...], jak i [...] miały możliwość aktywnego udziału w sprawie (zarówno w postępowaniu I, jak i II instancji), mimo iż pierwotnie Prezydent nie uznawał za stronę [...] (chociaż kierował do niej wszelkie pisma w sprawie).

Następnie Spółki [...] i [...] wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargi na powyższe rozstrzygnięcie. Spółki zarzuciły wydanej decyzji naruszenie:

1) art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 ustawy w zw. z art. 107 Kpa poprzez przyjęcie, że [...] oraz [...] są podmiotami obowiązanymi do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostkami organizacyjnymi, które uzyskały zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także niewskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmioty obowiązku oraz nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej,

2) art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 w zw. z z art. 2 ust. 1 i i 6 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 107 Kpa oraz w zw. z "przepisami" dekretu z [...].10.1950r. o przedsiębiorstwach państwowych poprzez przyjęcie, że wywłaszczenie następowało na rzecz ubiegającego się o wywłaszczenie a nie na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) oraz, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym),

3) art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium,

4) art. 11 Kpa poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia,

5) art. 118 k.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w kodeksie cywilnym,

6) art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13.07.1990 r. (Dz. U. nr 51, poz. 298) poprzez:

a) przyjęcie, że [...] i [...] jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego [...] w [...],

b) przyjęcie wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na [...] i [...] przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych,

7) art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 05.02.1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16, poz. 69) poprzez:

a) przyjęcie, że [...] i [...] jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego [...] w [...]

8) art. 7, 77, 80 i 84 Kpa, poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności:

a) niezbadanie i brak jakiejkolwiek oceny relacji podmiotowych związanych z sukcesją między:

– Skarbem Państwa a [...] w [...],

– [...] w [...] a [...]

– [...] a [...]

b) niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...] i [...]

c) niezbadanie treści "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki" i nie wskazanie konkretnych zapisów takiego aktu, które przenosiłyby obowiązek wypłaty odszkodowania ze Skarbu Państwa na rzecz innego podmiotu,

d) niewystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...], tj. następcy Skarbu Państwa wyłącznie w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu [...].12.1990 r.,

e) nie przeprowadzenie pełnej kwerendy w Archiwum Państwowym w celu jednoznacznego wykluczenia okoliczności braku wypłaty odszkodowania na rzecz właścicieli nieruchomości z daty wydania decyzji

f) brak zbadania księgi wieczystej Wnioskodawcy, tj. sprawdzenia pochodzenia działki w celu weryfikacji czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości,

g) brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie,

9) art. 5 ust. 1 i 5 ust. 3 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że:

a) organ przyjął, że na rzecz poprzednika prawnego skarżącej przeszedł publicznoprawny obowiązek administracyjny wypłaty odszkodowania, pomimo że źródłem takiego obowiązku winien wynikać z "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki",

b) przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa zawarte zostały takiego rodzaju konkretne zapisy, nie wskazano konkretnego zapisu w/w punktu, który taki obowiązek statuowałby po stronie poprzednika skarżącej,

c) a nadto przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa można swobodnie dysponować obowiązkiem administracyjnym Skarbu Państwa.,

10) niewłaściwe zastosowanie art. 554 k.c. poprzez niezasadne przyjęcie, że:

a) Przepis ten może stanowić podstawę odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne, w sytuacji, w której [...] nie wiedziała o takiego rodzaju zobowiązaniach w dniu [...] lipca 2007r., w szczególności o roszczeniu dochodzonym w niniejszym postępowaniu przez właścicieli nieruchomości,

b) wskazana w nim odpowiedzialność solidarna dotyczy obowiązków o charakterze publicznoprawnym.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji a także zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. zarządzono połączenie spraw o sygnaturze II SA/Po [...] (ze skargi [...]) i II SA/Po [...] (ze skargi [...]) do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia a połączone sprawy prowadzono nadal pod sygn.. II SA/Po [...].

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie dnia [...] stycznia 2019 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał stanowisko skargi, nadto powołał się na orzeczenia NSA w sprawach I OSK 740/19 i I OSK 993/19. Pełnomocnik uczestników wniósł o oddalenie skarg, podzielając stanowisko organu oraz stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II SA/Po 262/19 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. I OSK 1840/19 w zakresie uprawnień spadkobierców. Zwrócił również uwagę na okoliczność, że postępowanie trwa już 7 lat i na wypadek nie podzielenia stanowiska uczestników wnosi o uchylenie decyzji w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi podlegają oddaleniu.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Wojewody uchylająca w części decyzję Prezydenta i w tym zakresie orzekająca merytorycznie, a także utrzymująca te decyzję mocy w pozostałej części.

Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji Sąd podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez te organy przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. Sąd przychylił się również do stanowiska organu odwoławczego w sprawie oraz podzielił poczynione przez ten organy ustalenia w zakresie mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Przechodząc zatem do rozważań merytorycznych stwierdzić należy, że spór w niniejszej sprawie koncentrował się zasadniczo wokół trzech zagadnień. Po pierwsze – ogólnie możliwości zobowiązania i to solidarnego [...] i [...] do zapłaty ustalonego odszkodowania. Po drugie – kwestii przedawnienia roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Po trzecie wreszcie - możliwości przejścia roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania na następców prawnych pierwotnych właścicieli nieruchomości z dnia jej wywłaszczenia.

I.

W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do kwestii możliwość nałożenia na skarżące spółki obowiązku zapłaty odszkodowania za pogorszenie nieruchomości ze względu na przebieg linii wysokiego napięcia i podniesionych w tym zakresie zarzutów.

Skarżące spółki wskazują w pierwszej kolejności, że organ naruszył art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 ustawy w zw. z art. 107 Kpa poprzez przyjęcie, że [...] oraz [...] są podmiotami obowiązanymi do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostkami organizacyjnymi, które uzyskały zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcami wykonującymi na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także niewskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmiot obowiązku oraz nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej.

W ocenie Sądu powyższe zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Należy bowiem wskazać, iż zgodnie z art. 132 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.), do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6 i 8, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwaniem z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1, albo zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody albo przedsiębiorcę, który na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą.

W rozpoznawanej sprawie, organ w sposób szczegółowy opisał w jaki sposób ustalił podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Organ podkreślił, że mając na względzie treść art. 132 ust. 6 ustawy pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był [...] - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Organ, szczegółowo opisując kolejne przekształcenia, odwołując się do dokumentów na tą okoliczność, wyjaśnił, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy leży zarówno po stronie [...], jak i [...]

Przypomnieć zatem przyjdzie, że w wyniku przekształcenia [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z [...] lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. nr 16 poz. 69) oraz zarządzenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., powstała [...] S.A. W dniu [...] stycznia 2003 r. nastąpiło natomiast połączenie [...] S.A. z [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz [...] S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577, z późn. zm.), wniosły swoje majątki do [...] S.A. W związku z powyższym połączeniem [...] S.A. zmieniła firmę na [...] S.A., którą używała do [...] października 2004 r. Wtedy nastąpiła kolejna zmiana firmy - na [...] S.A. W oparciu o art. 9d ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r. poz. 755) [...] S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 ww. ustawy. W związku z powyższym [...] S.A. zawiązała spółkę [...] Operator sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego.

W dniu [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę, mocą której [...] S.A. zbyła na rzecz [...] sp. z o.o. aport w postaci oddziału [...] S.A. samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, lini kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, niskocenne składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizującego "[...]", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez [...] S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej.

W zawartej [...] czerwca 2007 r. umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stwierdzono, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Analiza przywołanych przepisów oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wskazuje na prawidłowość powyższego wywodu oraz pozwala na ustalenie kwestii solidarnej odpowiedzialności skarżących spółek.

Odnosząc się przy tej okazji do kolejnych zarzutów skarg Sąd stwierdza, że z treści decyzji wynika, że organ w sposób jednoznaczny wskazał, że podstawą dochodzonego roszczenia winien być przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy, w którym ustawodawca stwierdził, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis ten organ wiąże natomiast z obowiązującymi w momencie dokonania ograniczenia przepisami art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz z przytoczonym wyżej, obecnie obowiązującym 132 ust. 6 ustawy. Nie budzi również wątpliwości, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124 – 126 ustawy, a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 ustawy w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 ustawy w razie jego ograniczenia (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014r. sygn. akt I OSK 147/13; wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016r. sygn. akt I OSK 2306/14, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl)). Również ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2008r. sygn. akt I OSK 954/07; wyrok NSA z dnia 27 października 2017r. sygn. akt I OSK 3158/15, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować przepisy ustawy (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt: II SA/Po 333/18, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za nieuzasadnione uznał również Sąd twierdzenie jakoby organ nie wskazał podstaw odpowiedzialności solidarnej skarżących. Organ, w rozważaniach wydanej decyzji odwołał się bowiem w tym zakresie do treści art. 554 k.c., zgodnie z którym nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć. Na tym tle wskazać należy, że zgodnie ze zgormadzonymi w aktach sprawy dowodami, dnia [...] czerwca 2007 r. zawarto umowę mocą której [...] zbyła na rzecz [...] aport w postaci oddziału [...] a nadto, w ww. umowie wskazano, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy i odnoszący się do nieruchomości, leży zarówno po stronie [...], jak i [...].

W ocenie Sądu, nie sposób również zgodzić się z zarzutem skarżących, że organ dopuścił się w swoim orzeczeniu naruszenia art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 107 Kpa oraz w zw. z "przepisami" dekretu z [...].10.1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym).

Odnosząc się do powyższego, w pierwszej kolejności wskazać należy, że , ustalenia organu w zakresie nieprzerwanego następstwa kolejnych podmiotów od [...] (jako beneficjenta decyzji ograniczającej) do skarżących, są trafne, o czym była mowa powyżej. Podkreślenia wymaga, że organ nie dopatruje się tu początków następujących po sobie przekształceń w podmiocie jakim jest Skarb Państwa. Organ wskazał tu bowiem, że już na gruncie przepisów obowiązujących pod rządami ww. dekretu, funkcjonowała zasada, zgodnie z którą przedsiębiorstwo państwowe nie odpowiadało za zobowiązania Skarbu Państwa a Skarb Państwa nie odpowiadał za zobowiązania tego przedsiębiorstwa.

Skarżące zarzuciły organowi także naruszenie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium.

W ocenie Sądu, zarzut ten jest nieuzasadniony, gdyż na możliwość wydania takiego orzeczenia wskazuje wprost art. 132 ust. 6 ustawy. Dodatkowo, wskazać należy, że nieuprawnionym jest twierdzenie skarżących, że odszkodowanie ma zostać wypłacone za działania Państwa w sferze imperium. Wyrządzenie bowiem szkody nastąpiło jako działanie przedsiębiorstwa [...] i to jego następstwa skarżące powinny naprawić. Przedsiębiorstwo to nie działało jednak wprost w sferze imperium państwowego, gdyż przed podjęciem działań musiało wystąpić do Urzędu Wojewódzkiego o zezwolenie na tymczasowe zajęcie terenów. Państwo nie scedowało w tym zakresie na Przedsiębiorstwo możliwości samodzielnego władczego kształtowania sytuacji obywateli. Nie jest więc istotne dla rozpoznawanej sprawy, czy skarżące są następcami Skarbu Państwa w sferze imperium, gdyż następstwo takie w ogóle nie jest przedmiotem sprawy.

Nie są również trafne podnoszone przez skarżące zarzuty naruszenia art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 13.07.1990 r. (Dz. U. nr 51, poz. 298) poprzez przyjęcie, że [...] i [...] są następcami prawnymi Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego [...] oraz poprzez przyjęcie wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na [...] i [...] przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Na spółkę przechodzą, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych. Wbrew więc zarzutom skarżących, nie ma podstaw by uznawać, że skarżące nie są następczyniami [...] (beneficjenta decyzji ograniczającej).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 05.02.1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16, poz. 69) poprzez przyjęcie, że [...] i [...] są następczyniami prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego [...] oraz przyjęcie, że [...] jest następcą prawnym [...] w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które [...] (poprzednia nazwa [...]) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.

Zgodnie z przepisami, na które powołują się skarżące, przekształcenie przedsiębiorstw, o których mowa w art. 1, w jednoosobowe spółki Skarbu Państwa następuje na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 i Nr 85, poz. 498 oraz z 1991 r. Nr 60, poz. 253 i Nr 111, poz. 480), zwanej dalej "ustawą o prywatyzacji przedsiębiorstw", o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 2 ust. 1 ). Minister Przemysłu i Handlu, po uzyskaniu, w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym (Dz. U. z 1991 r. Nr 89, poz. 403), zgody Urzędu Antymonopolowego, może zarządzić podział przedsiębiorstwa państwowego w celu utworzenia więcej niż jednej spółki lub w celu wniesienia zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa do istniejącej spółki Skarbu Państwa albo wniesienia zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa do innej spółki (art. 4 ust. 1 pkt 2). Akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki określa zasady podziału składników majątkowych, w tym wierzytelności i zobowiązań, przekształconego przedsiębiorstwa między spółki, uprawnienia i obowiązki poszczególnych spółek wynikające z decyzji administracyjnych dotyczących przekształconego przedsiębiorstwa oraz tryb zaspokajania zobowiązań powstałych przed przekształceniem (art. 5 ust. 3).

Powyższe przepisy, na które powołują się skarżące mają charakter blankietowy. W związku jednak z tym, że organy w swoich decyzjach odwołują się nie tyko do ogólnych zasad dotyczących następstwa prawnego ale wprost do aktów, którymi dokonano kolejnych przekształceń, zarzuty te nie mogą okazać się trafne. Skarżące nie zakwestionowały również skutecznie przedstawionego przez organy następstwa podmiotów od [...] do skarżących spółek.

Zdaniem Sądu, brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 7, 77, 80 i 84 Kpa, poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności niezbadanie i brak jakiejkolwiek oceny relacji podmiotowych związanych z sukcesją między: Skarbem Państwa a [...], [...] a [...], [...] a [...] Nadto, niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...], niewystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...], tj. następcy Skarbu Państwa wyłącznie w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu [...].12.1990 r., brak zbadania księgi wieczystej wnioskodawcy, tj. sprawdzenia pochodzenia działki w celu weryfikacji czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości, brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie.

Powyższe zarzuty stanowią jedynie polemikę z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W związku z tym, że został on ustalony w sposób prawidłowy, powyższe zarzuty, niemające faktycznie żadnego konkretnego uzasadnienia, nie mogą zostać uwzględnione. Skarżące, kwestionując dokonane przez organy ustalenia nie podejmują się jednocześnie wskazania jak w ich ocenie kształtowały się okoliczności sprawy a także w jaki sposób uwzględnienie zarzutów wpłynęłoby na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zgromadzono materiał dowodowy, który trafnie oceniony przez organ pozwolił na zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego.

W kolejnym sformułowanym w skargach zarzucie, skarżące ponownie odwołały się do przepisów ustawy o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69), wskazując że doszło do naruszenia jej przepisów art. 5 ust. 1 i 5 ust. 3 poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że organ przyjął, że na rzecz poprzednika prawnego skarżącej przeszedł publicznoprawny obowiązek administracyjny wypłaty odszkodowania, pomimo że źródłem takiego obowiązku winien wynikać z "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki", a nadto przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa można swobodnie dysponować obowiązkiem administracyjnym Skarbu Państwa.

Zdaniem Sądu, powyższy zarzut nie znajduje uzasadnienia. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by obowiązek zapłaty odszkodowania w rozpoznawanej sprawie został przydzielony innemu podmiotowi niż [...] S.A. – jako podmiotowi powstałemu z przekształcenia [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa. Z akt sprawy nie wynika nawet by doszło do podziału przedsiębiorstwa państwowego, a więc by miał zastosowanie art. 5 ust. 3 ww. ustawy. Zgromadzone dokumenty, na które powołują się organy wskazują bowiem, że [...] został przekształcony w spółkę [...] S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., nr 193/Org/93 a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., rep. Nr A [...]. Wobec powyższego, nie sposób uznać by "akt o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki" mógł w tym zakresie wprowadzać szczególne regulacje, skoro aktem konstytuującym [...] S.A. był akt przekształcenia.

II.

Odnosząc się do zarzutu zarzut naruszenia art. 118 Kodeksu cywilnego poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, Sąd stwierdza, iż zarzut ten jest nietrafny.

Należy bowiem wskazać, że przedawnienie jest przede wszystkim instytucją prawa cywilnego, zaś w prawie administracyjnym zasadą jest jego brak. Jak wskazuje się w doktrynie, że w prawie publicznym - co do zasady - nie można mówić o przedawnieniu, chyba że przepis wyraźnie tak stanowi. Dlatego też decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty wydania (przed 10, 20 czy 50 laty), będzie podlegała wykonaniu. Jeśli tak, to również odszkodowanie ustalone w decyzji wywłaszczeniowej, jeśli nie zostało wypłacone (w braku złożenia do depozytu, gdyż wówczas doszłoby do zwolnienia z zobowiązania), nie podlegałoby przedawnieniu (równość podmiotów). Dodatkowym argumentem przemawiającym za brakiem przedawnienia odszkodowania byłoby unormowanie z art. 129 ust. 5, które może mieć zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeśli przyjąć, że stanowi podobne (zbliżone) rozwiązanie do art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości nieobowiązującej już (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Można zatem skutecznie bronić tezy, że ustawodawca zobowiązuje do uregulowania wypłaty odszkodowania, ustalonego w decyzji przed 1 stycznia 1998 r. (Mzyk Eugeniusz. Art. 132. W: Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, wyd. IV. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2010).

Należy też dodatkowo wskazać, że przeciwko tezie skarżących o tym, że odszkodowanie dochodzone w rozpoznawanej sprawie uległo przedawnieniu przemawia także konstrukcja przepisu art. 36 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przepis ten jedynie w swoim ust. 2 przewiduje przedawnienie roszczenia, jednak ten zapis dotyczy wyłącznie strat w zasiewach, uprawach i plonach. Należy więc przyjąć, że pozostałe roszczenia wynikające z przeprowadzenia przewodów na nieruchomości nie są objęte przedawnieniem.

III.

Sąd nie podziela również zarzutów skarżących opartych na przywołanych w trakcie rozprawy tezach z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt: I OSK 993/19 (LEX nr 2679114) i z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt: I OSK 740/19 (LEX nr 2683982), gdzie wskazano, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy, jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu, a prawo to nie przechodzi co do zasady na następców syngularnych ani uniwersalnych.

Sąd przychyla się w swoim stanowisku do twierdzeń dopuszczających możliwość przyznania odszkodowania w sytuacji gdy wnioskujący jest spadkobiercą osoby wywłaszczonej (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt: I OSK 793/17, LEX nr 2441426, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt: II SA/Po 1106/17, LEX nr 2466649). Zdaniem Sądu, z całokształtu przepisów regulujących instytucję wywłaszczenia wynika, że dopuszczalnym jest przyznawanie odszkodowania nie tylko osobie bezpośrednio wywłaszczonej ale także jej spadkobiercom. W pierwszej bowiem kolejności podkreślić należy, że standardy i kierunki interpretacji przepisów, na mocy których władza państwowa uprawniona jest do ingerencji w prawa właścicieli nieruchomości wyznaczają przepisy Konstytucji. Zgodnie z art. 21 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia (ust. 1). Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (ust. 2). W ocenie Sądu, istotnym jest ujęcie tych dwóch zagadnień, tj. ochrony własności i dziedziczenia oraz zasad dopuszczalności wywłaszczenia w jednym artykule, przy czym ochrona własności i dziedziczenia wskazana jest jako pierwsza. Interpretując przepisy rangi ustawowej, niewątpliwie mieć więc należy na względzie, że własność i dziedziczenie znajduje się pod szczególną ochroną przepisów Konstytucji, natomiast wywłaszczenie jest jedynie "dopuszczalne".

Na tym tle podkreślić należy, że ustawa o gospodarce nieruchomościami traktuje na równi osobę, która była właścicielem nieruchomości w momencie jej wywłaszczenia jak i jej spadkobierców. Wynika to przede wszystkim z instytucji złożenia odszkodowania do depozytu sądowego. Zgodnie z art. 133 pkt 2 ustawy, złożenie odszkodowania do depozytu sądowego następuje w sytuacji, gdy odszkodowanie to dotyczy nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Na mocy art. 113 ust. 7 ustawy, przepisy dotyczące nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym stosuje się też w sytuacji gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe. W ocenie Sądu, skoro w sytuacji, gdy w momencie wypłaty odszkodowania nie ustalono jeszcze spadkobierców, odszkodowanie i tak podlega wypłacie (choć do depozytu sądowego), to tym bardziej nie ma przeszkód, by wypłacić odszkodowanie bezpośrednio spadkobiercom, jeśli zostali już oni ustaleni. W przepisach dotyczących wywłaszczenia brak jest podstaw do tego, by uznać, że między spadkobiercami, którzy legitymują się stosownym potwierdzeniem ich praw a tymi, którzy takiego potwierdzenia jeszcze nie posiadają, są różnice o charakterze istotnym, pozwalającym różnie ocenić ich sytuację prawną (poza techniczną kwestią złożenia odszkodowania do depozytu sądowego). Należy podkreślić, ponownie odwołując się do przepisów Konstytucji, że wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1). Z powyższych względów, skoro nie ma wątpliwości, że odszkodowanie za wywłaszczenie przysługuje w sytuacji gdy nie przeprowadzono jeszcze postępowania spadkowego, nie ulega wątpliwości, że należne jest także spadkobiercom, których nabyte z mocy ustawy prawa zostały stosowanie (deklaratoryjnie) potwierdzone.

Uzupełniająco, wskazać też należy na dalsze przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, które zrównują prawa osób, co do których wydano decyzję o wywłaszczeniu z osobami, które są ich spadkobiercami. W art. 132 ustawy, który szczegółowo reguluje zasady wypłaty odszkodowania, w ust. 3a wskazano, że jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. W ocenie Sądu, z treści przywołanej regulacji jednoznacznie wynika, że ustawodawca traktuje spadkobiercę osoby wywłaszczonej na równi z bezpośrednim adresatem tej decyzji. Nie ulega wątpliwości, że skoro osoba, która nie była wymieniona w decyzji jako podmiot wywłaszczany może zostać obciążona obowiązkiem zwrotu otrzymanego przez jej poprzednika prawnego odszkodowania, niewątpliwie, może ona także takie odszkodowanie uzyskać, gdy podmiot, który był wywłaszczany nie zdążył tego zrobić. Powyższe wskazuje na to, że ustawodawca traktuje odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jako świadczenie nierozerwalnie związane z majątkiem danej osoby a nie jako świadczenie związane ściśle z osobą zmarłego i jako takie niewchodzące do spadku (art. 922 § 2 k.c.). Wobec powyższego, zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że skoro spadkobiercy mogą zostać zobowiązani do zwrotu odszkodowania, z którego skorzystali w ten sposób, że tworzyło ono masę spadkową, na tej samej podstawie, jako następcy prawni, mogą oni domagać się wypłaty odszkodowania za nieruchomość, która wchodziłaby w skład spadku, gdyby nie została wywłaszczona.

Należy również w tym miejscu powołać pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1840/19), zgodnie z którym stosownie do art. 128 ust. 1 i 4 ustawy nie ulega wątpliwości, że odszkodowanie przysługuje osobie wywłaszczonej, a wiec takiej która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości. W orzecznictwie sądowadministracyjnym nie budzi także zastrzeżeń pogląd, że prawo takie przysługuje również spadkobiercom osoby wywłaszczonej. W kontrolowanej przez NSA sprawie skarżąca nie była osobą wywłaszczoną, gdyż nie była właścicielem nieruchomości w dacie orzekania o ograniczeniu w korzystaniu z nieruchomości, jednakże była ona spadkobiercą takiej osoby, albowiem nabyła przedmiotową nieruchomość w drodze dziedziczenia. Zdaniem NSA osoba taka jest uprawniona do żądania odszkodowania, albowiem wstąpiła w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela. NSA zwrócił uwagę, że zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 ustawy roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone. Zaspokojenie tych osób wyklucza dopuszczalność zgłoszenia roszczenia w przyszłości przez następców prawnych osób uprawnionych do odszkodowania. Jeżeli jednak roszczenia nie zostały dotychczas zgłoszone, a właścicielem nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej został następca prawny to może on zgłosić takie roszczenie. NSA, odwołując się do poglądów orzecznictwa, wskazywał, że żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej (por. m.in. wyroki NSA: z 12 kwietnia 2018 r., I OSK 1735/17 i z 31 stycznia 2019 r., I OSK 972/17 dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem spadkobierca jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie odszkodowania w zakresie, w jakim nie zostało ono ustalone ani wypłacone stosownie do art. 36 ust. 2 ustawy z 1958 r. jej spadkodawcy.

Końcowo Sąd stwierdza również, że nie podziela także twierdzeń skarżących, że w sprawie doszło do naruszenia art. 11 Kpa poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia. Wydana decyzja w sposób dostateczny wyjaśnia bowiem motywy wydanego rozstrzygnięcia. Okoliczność natomiast, że skarżące je kwestionują nie stanowi o tym, że organ dopuścił się naruszenia art. 11 Kpa.

Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd, analizując zgodność z prawem decyzji Wojewody, nie dopatrzył się naruszenia przez ten akt przepisów prawa zarówno formalnego jak i materialnego. Sąd nie stwierdził w sprawie naruszeń, na które obszernie powoływały się skarżące, ani również, innych uchybień mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W tych okolicznościach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa), orzeczono, jak w sentencji.