Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 283/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: awr. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: par. 14 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 5 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Nysie z dnia 17 lutego 2016 r., nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz skarżącego J. Ł. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

J. Ł., reprezentowany przez pełnomocnika - r. pr. J. Z., wniósł Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) w Opolu z dnia 5 kwietnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie z dnia 17 lutego 2016 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie decyzją z dnia 21 marca 2005 r., nr [...], opartą o przepis § 21 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191, z późn. zm. - dalej powoływane jako rozporządzenie), przyznał J. Ł. na okres od grudnia 2004 r. do listopada 2014 r. włącznie rentę strukturalną w wysokości 1.181,42 zł w związku z wydzierżawieniem E. M. na okres 10 lat użytków rolnych o łącznej powierzchni 2,83 ha na powiększenie gospodarstwa rolnego.

W roku 2006 oraz w latach 2008-2014 wysokość przyznanej renty strukturalnej była przez organ zmieniana kolejnymi decyzjami, w związku z waloryzacją kwoty najniższej emerytury stanowiącej podstawę do wyliczenia renty strukturalnej, w tym m.in. decyzją z dnia 1 marca 2013 r., nr [...], kwotę renty strukturalnej ustalono od marca 2013 r. w wysokości 1.745,42 zł, a decyzją z dnia 5 marca 2014 r., nr [...], kwotę renty strukturalnej ustalono od marca 2014 r. w wysokości 1.773,35 zł.

W dniu 24 listopada 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Nysie wpłynęła decyzja Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozstrzygająca o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników oraz obowiązku opłacania składek na to ubezpieczenie w związku z przyznaniem J. Ł. przez ZUS renty rodzinnej.

Następnie, na wezwanie organu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Nysie przesłał kserokopię decyzji z dnia 27 czerwca 2014 r. o przyznaniu J. Ł. renty rodzinnej od dnia 2 marca 2013 r., tj. od dnia śmierci żony.

Na tej podstawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej, o czym zawiadomił stronę pismem z dnia 16 grudnia 2014 r.

W dniu 22 grudnia 2014 r. J. Ł. złożył do protokołu oświadczenie, że przed rozpoczęciem starań o rentę rodzinną został w Biurze Powiatowym ARiMR w Nysie ustnie poinformowany, iż świadczenie to nie koliduje z pobieraną rent strukturalną.

Decyzją z dnia 8 stycznia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie orzekł o ustaleniu J. Ł. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 36.905,19 zł w związku z przyznaniem prawa do renty rodzinnej podczas pobierania renty strukturalnej. Na skutek odwołania wniesionego przez J. Ł., Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 25 lutego 2015 r. uchylił powyższą decyzję oraz umorzył postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, wskazując, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana bez podstawy prawnej. Organ odwoławczy uznał, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności wymaga wcześniejszego wydania decyzji w kwestii uprawnienia do świadczenia. Następnie Kierownik BP ARiMR w Nysie decyzją z dnia 30 grudnia 2015 r., nr [...], na podstawie § 17 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 2 rozporządzenia orzekł o wstrzymaniu wypłaty J. Ł. renty strukturalnej od marca 2013 r.

Kolejnymi czynnościami organu było zawiadomienie pismem z dnia 27 stycznia 2016 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od marca 2013 r. do listopada 2014 r. oraz wydanie opisanej na wstępie decyzji z dnia 17 lutego 2016 r., którą Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie ustalił J. Ł. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 36.905,19 zł, wskazując jednocześnie na obowiązek zwrotu tej kwoty w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji oraz pouczając o naliczaniu odsetek w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych w razie niedochowania tego terminu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 104 K.p.a. oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438), zwanej dalej ustawą o Agencji, a także § 14 ust. 2 oraz § 16 rozporządzenia. W uzasadnieniu stwierdził, że płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od marca 2013 r. do listopada 2014 r. zostały przekazane na rachunek bankowy J. Ł., któremu od 2 marca 2013 r. przyznana została również renta rodzinna, co potwierdza informacja ZUS. Wskazał dalej organ, że z treści § 14 ust. 2 rozporządzenia wynika, iż wstrzymanie wypłaty renty strukturalnej następuje w chwili przyznania beneficjentowi renty strukturalnej prawa do renty z ubezpieczenia społecznego, jeżeli nie wycofa on wniosku o rentę w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: FUS). Organ stwierdził, że w sprawie nie miało miejsca wycofanie wniosku o przyznanie renty rodzinnej i skonstatował, że renty strukturalnej nie można pobierać jednocześnie ze świadczeniem wypłacanym z FUS, czyli nie można w tym samym czasie uzyskiwać renty strukturalnej i jednocześnie renty rodzinnej. W związku z tym uznał, że kwoty renty strukturalnej, otrzymane przez J. Ł. od marca 2013 r. do listopada 2014 r., stanowią płatności pobrane nienależnie, co uzasadnia wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Ponadto organ zaznaczył, że przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła nienależna wypłata środków publicznych oraz przedstawił szczegółowe zestawienie kwot wypłaconych tytułem renty strukturalnej w okresie od marca 2013 r. do listopada 2014 r., których łączna wysokość wynosiła 36 905,19 zł. Końcowo organ wskazał, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Omówił też zasady ustalania i naliczania odsetek za zwłokę wynikające z przepisów art. 47 § 1, art. 51 § 1, 53 § 3 i § 4, art. 56 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.) oraz art. 5 ust. 1-3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, str. 8, z późn. zm.).

Nie godząc się z powyższą decyzją J. Ł., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł odwołanie, w którym zarzucił kwestionowanej decyzji nieważność poprzez naruszenie art. 156 pkt 2 i pkt 3 K.p.a. Podniósł, że kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej była ustalona już wcześniej w decyzji z dnia 8 stycznia 2015 r., która została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia 25 lutego 2015 r., a jednocześnie umorzono postępowanie w tej sprawie. Odwołujący wskazał, że decyzja o umorzeniu postępowania wiąże dany organ i strony tego postępowania oraz kończy bieg sprawy. Zamyka też drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków strony postępowania, w związku z czym nie jest prawnie dopuszczalne ponowne rozpoznanie przez organ sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, jeśli wcześniej sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym dotycząca tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i decyzja ta nie została uchylona, czy też zmieniona w sposób przewidziany prawem. W razie wystąpienia tego rodzaju sytuacji zachodzie podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Powołując się na orzecznictwo wskazał, że przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., tj. uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną, dotyczy także decyzji o umorzeniu postępowania. Odnośnie naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wyjaśnił, że w pouczeniu zawartym w decyzji ZUS o przyznaniu prawa do renty rodzinnej mowa jest wyłącznie o świadczeniach nabytych od ZUS i innego organu, wynikających z systemu ubezpieczeń społecznych, podczas gdy renta strukturalna nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego i przy tym jest odmiennie finansowana. Dlatego wydanie decyzji z dnia 8 stycznia 2015 r. - a z tej przyczyny i dalszych - nastąpiło bez podstawy prawnej, gdyż w tym zakresie podstawą było przyznanie beneficjentowi prawa do renty rodzinnej w sytuacji pobierania renty strukturalnej, podczas gdy beneficjent nie miał obowiązku informowania Agencji o fakcie przyznania renty rodzinnej przez ZUS. Poza tym odwołujący wskazał, że organ nie może powoływać się na zamieszczane w decyzjach waloryzacyjnych pouczenia o obowiązku informowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, gdyż nie można tego nazwać pouczeniem, zaś pouczenie zawarte w decyzji ZUS odnosiło się do zbiegu uprawnień przewidzianych w systemie ubezpieczeń społecznych.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 5 kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania w sprawie, organ zacytował przepisy art. 29 ust. 1 i 2 ustawy oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia. Na tej podstawie stwierdził, że w okresie od marca 2013 r. do listopada 2014 r., wskazanym w decyzji z dnia 30 grudnia 2015 r., z uwagi na pobieranie przez stronę od tego terminu renty rodzinnej, wypłacono łącznie kwotę 36905,19 zł, co wynika z sumowania wartości wypłaconej renty za sporny okres szczegółowo opisanych w stanie faktycznym decyzji, i suma ta stanowi wartość nienależnie pobranych płatności.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie dopatrzył się uchybień w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji, a odnosząc się do zarzutów odwołania zauważył, że po wydaniu decyzji z dnia 25 lutego 2015 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej zostało podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie z dnia 30 grudnia 2015 r. o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej od miesiąca marca 2013 r. Ponadto, na mocy zawiadomienia z dnia 27 stycznia 2016 r. nastąpiło wszczęcie odrębnego postępowania administracyjnego w kwestii ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W związku z tymi faktami, według organu, nie są uzasadnione stwierdzenia odnośnie tożsamości tego postępowania z postępowaniem zakończonym decyzją z dnia 25 lutego 2015 r., zarówno pod względem stanu prawnego, jak i przedmiotu oraz podmiotu postępowania. Organ odwoławczy przyznał, że renta strukturalna nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, jednak stwierdził, iż okoliczność ta nie ma znaczenia w sprawie, gdyż kluczową kwestię stanowi pobieranie renty strukturalnej wraz z rentą rodzinną, która jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, jak tego wymaga § 14 ust. 2 rozporządzenia, przewidujący wygaśnięcie w tym przypadku prawa do renty strukturalnej. Renta rodzinna została wymieniona wprost w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, jako jedno ze świadczeń wypłacanych ze środków FUS.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawę do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stanowią w niniejszej sprawie przepisy art. 5, art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, przy czym nie mają tu zastosowania przesłanki określone w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, wyłączające obowiązek zwrotu nienależnej płatności w razie gdy została ona dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy/organu lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Według organu, w odniesieniu do J. Ł. wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te zostały przekazane na skutek złożonych wniosków i na podstawie ostatecznych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie, natomiast obowiązek zwrotu wynika z faktu nabycia prawa do renty rodzinnej. Organ stwierdził też, że kwota nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją organu pierwszej instancji nie uległa przy tym przedawnieniu, którego okres - według art. 3 ust. 1 akapit drugi, zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, str. 1) - wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Producent dopuścił się bowiem nieprawidłowości z dniem 2 marca 2013 r., kiedy zostały nabyte uprawnienia do renty rodzinnej. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że przeanalizował kwestię całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W tym zakresie wskazał na przepis art. 28a ustawy 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173) i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość 100 euro, tym samym nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W skardze na powyższą decyzję J. Ł. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 lutego 2016 r., zarzucając w tym zakresie naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3 K.p.a., a nadto o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 5 kwietnia 2016 r., dopuszczenie dowodów powołanych w uzasadnieniu na okoliczności tam wskazane, przesłuchanie stron oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W uzasadnieniu skargi powtórzono in extenso argumentację, jaka była zawarta w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi dodatkowo wskazał, że w sprawie nie występuje przesłanka w postaci jednakowego stanu faktycznego, gdyż przed wszczęciem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji wydał decyzję o wstrzymaniu prawa do renty strukturalnej.

Na rozprawie sądowej w dniu 13 października 2016 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty oraz wnioski skargi i zaakcentował, że w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji zachodzi res iudicata.

Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę oraz argumenty w niej zawarte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż podniesione przez skarżącego.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. W myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przypomnieć przyjdzie, że przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 5 kwietnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie z dnia 17 lutego 2016 r., w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od marca 2013 r. do listopada 2014 r. w łącznej kwocie 36.905,19 zł.

Przeprowadzona przez Sąd, we wskazanym zakresie i według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wykazała, że akty te zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a więc z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organów stanowiły przepisy powołanej ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwanej nadal ustawą o Agencji oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191, z późn. zm.), zwanego nadal rozporządzeniem.

Zgodnie z art. 29 ustawy o Agencji obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).

Z kolei, w myśl § 14 ust. 2 rozporządzenia, w przypadku przyznania prawa do renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w trakcie pobierania renty strukturalnej, uprawnionemu wypłaca się rentę strukturalną, jeżeli wycofa wniosek o rentę z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przepis art. 29 ust. 1 powołanej ustawy zawiera samoistną przesłankę wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w postaci renty strukturalnej. Jedynym warunkiem wydania takiej decyzji jest ustalenie przez organ, że renta strukturalna pobrana została nienależnie, a więc w sposób nieuprawniony, albo też, że renta ta została pobrana w nadmiernej wysokości, czyli beneficjant otrzymał je w wysokości wyższej niż rzeczywiście mu przysługująca. Organ, działając w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego jest przy tym władny do samodzielnego ustalenia, czy środki te zostały pobrane nienależnie, bądź też w nadmiernej wysokości.

Z treści § 14 ust. 2 rozporządzenia jednoznacznie wynika, że jeśli osobie pobierającej rentę strukturalną zostanie przyznane prawo do m.in. świadczenia rentowego z ubezpieczenia społecznego, wówczas renta strukturalna wypłacana jest tylko w razie wycofania wniosku o to świadczenie rentowe. Inaczej mówiąc, ustawodawca wyklucza możliwość pobierania w zbiegu dwóch świadczeń w postaci renty strukturalnej i renty z ubezpieczenia społecznego. Uprawniony do renty strukturalnej traci bowiem prawo do otrzymywania renty strukturalnej, jeżeli nie wycofa wniosku o przyznanie z renty ubezpieczenia społecznego rodzinnej. Stosownie do art. 3 pkt 2 i 3 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, świadczeniami rentowymi z ubezpieczenia społecznego są renta z tytułu niezdolności do pracy, w tym renta szkoleniowa, oraz renta rodzinna. Komentowany przepis § 14 ust. 2 rozporządzenia jest kategoryczny. Utrata prawa do pobieranej renty strukturalnej następuje niezależnie od wysokości tej renty, jak i od wysokości przyznanego innego świadczenia rentowego, o którym mowa w § 14 ust. 2 rozporządzenia.

W świetle powołanych przepisów, sytuacja określona w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków publicznych, występuje niewątpliwie wówczas, gdy środki te zostaną wypłacone osobie, której zostało przyznane prawo do renty rodzinnej na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie był zatem uprawniony i zobligowany do ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków z tytułu renty strukturalnej.

Skutkiem uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu renty rodzinnej jest konieczność zastosowania przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia, który wyłącza możliwość wypłacania renty strukturalnej po przyznaniu renty rodzinnej. Zważyć jednak należy, że przepis ten nie rozstrzyga jednoznacznie, w jakiej dacie uprawniony do renty strukturalnej traci prawo do renty strukturalnej, tj. czy następuje to od miesiąca, w którym nabyte zostało prawo do renty rodzinnej, czy dopiero od miesiąca następnego.

Dokonując oceny w tym zakresie należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie z § 13 rozporządzenia, rentę strukturalną wypłaca się za każdy miesiąc, w terminie określonym w decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia przez pobierającego rentę strukturalną 65 lat (ust. 1). Rentę strukturalną wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym zostały spełnione wszystkie warunki do jej przyznania (ust. 2). Biorąc pod uwagę treść § 13 ust. 2 rozporządzenia należy uznać, że sformułowanie "wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym zostały spełnione wszystkie warunki" wskazuje na wypłatę pełnej kwoty renty już w miesiącu, w którym doszło do nabycia prawa do renty strukturalnej, niezależnie od tego, w jakim dniu miesiąca nabycie prawa nastąpiło, jak również w kolejnych miesiącach - z nadejściem pierwszego dnia każdego miesiąca, w którym uprawniony spełnia warunki do renty strukturalnej. Zauważyć trzeba, że wprawdzie w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej organ określa termin jej wypłacania w każdym miesiącu, jednak ten termin płatności świadczenia jest wyłącznie terminem wymagalności kwoty renty strukturalnej za poszczególne miesiące kalendarzowe. Termin ten nie decyduje natomiast o tym, kiedy powstaje prawo do renty strukturalnej w kolejnych miesiącach, bowiem następuje to z mocy prawa od pierwszego dnia każdego miesiąca. W rozporządzeniu nie została przyjęta zasada wypłacania renty strukturalnej począwszy od dnia powstania prawa do tego świadczenia, jak ma to miejsce na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 129 tej ustawy).

W tym kontekście przepis § 14 ust. 2 rozporządzenia należy odczytywać w ten sposób, że w sytuacji, gdy pobierający rentę strukturalną uzyska prawo do renty rodzinnej - jeżeli tylko uzyskanie prawa do renty rodzinnej miało miejsce w dacie innej niż pierwszy dzień miesiąca - i nie wycofa wniosku o przyznanie renty rodzinnej do dnia uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu tej renty, wówczas nie nabywa prawa do renty strukturalnej dopiero ze skutkiem na przyszłość, czyli po miesiącu, w którym uzyskał prawo do renty rodzinnej.

W konsekwencji nie jest zatem możliwe pozbawienia prawa do renty strukturalnej dokonując wstrzymania płatności, z mocą wsteczną, tj. za miesiąc, w którym nastąpiło uzyskanie prawa do renty rodzinnej z FUS. Powyższe stanowisko, które skład orzekający w pełni podziela, zostało zaakceptowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z 30 sierpnia 2016 r., II GSK 559/15 oraz wyrok WSA w Lublinie z 27 listopada 2014 r., III SA/Lu 271/14, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 czerwca 2013 r. skarżącemu została przyznana renta rodzinna po zmarłej żonie, przy czym świadczenie to zostało przyznane i wypłacone od dnia 2 marca 2013 r., tj. od dnia śmierci żony. Nie ulega ponadto wątpliwości, iż skarżący nie wycofał wniosku o przyznanie renty rodzinnej w terminie określonym w art. 116 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. do dnia uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu renty rodzinnej. Z treści decyzji ZUS o przyznaniu renty rodzinnej wynika, że renta rodzinna za marzec 2013 r. obliczona została za okres od 2 do 31 marca 2013 r.

Tymczasem zaskarżoną decyzją rozstrzygnięto o zwrocie przez skarżącego prawa do kwoty renty strukturalnej również za miesiąc marzec, czyli za miesiąc, w którym powstało prawo do renty rodzinnej po zmarłej żonie, gdy tymczasem prawo to powstało dopiero od 2 marca 2013 r. Oznacza to tym samym, że z dniem 1 marca 2013 r. skarżący nabył już prawo do renty strukturalnej za cały miesiąc marzec i nie może tego prawa zostać pozbawiony. Organy przyjęły zatem odmienną wykładnię przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia, przez co doszło do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do argumentacji skargi należy wskazać, że zasadnie skarżący podnosi, iż o tożsamości sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. można mówić, gdy występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Jeśli jednak zmieni się choćby jeden element stanu faktycznego, to jest oczywiste, że nie można mówić o "niezmienionym stanie faktycznym". W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się również, że zarzut nieważności ze względu na postanowienie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. można postawić w sytuacji wydania kolejno, jedna po drugiej, decyzji załatwiających sprawę co do jej istoty. Dopuszcza się bowiem wydanie nowej decyzji merytorycznej w zwyczajnym trybie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o umorzeniu postępowania, w szczególności w przypadkach, gdy umorzenie nastąpiło ze względu na okoliczności przemijające lub miało charakter fakultatywny. Decydują więc w istocie charakter sprawy i okoliczności umorzenia (por. M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wrobel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2016 r., s. 910 i powołane tam orzecznictwo oraz literatura).

Dostrzec należy, że w rozpoznawanej sprawie, po umorzeniu postępowania decyzją z dnia 25 lutego 2015 r., została przez organ pierwszej instancji wydana decyzja z dnia 30 grudnia 2015 r. o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej, która stała się prawomocna. Dopiero następnie, bo w dniu 27 stycznia 2016 r. wszczęte zostało przez organ z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały zatem w zmienionym stanie faktycznym, w nowej sprawie administracyjnej. Z tego względu zarzut nieważności nie znajduje uzasadnienia.

Z przedstawionych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania, w pkt 2 sentencji wyroku, orzeczono na wniosek skarżącego na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804) oraz zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści niniejszego uzasadnienia. Z uwagi na kasacyjny charakter wyroku organ pierwszej instancji rozpatrując ponownie sprawę powinien uwzględnić przedstawioną przez Sąd ocenę prawną.