Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 693/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 16 lipca 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2014 r., IV SA/Wa 776/14 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...]na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 9 czerwca 2014 r., IV SA/Wa 776/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA) odmówił skarżącemu stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu.

W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że [...] zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z 2 maja 2014 r., regulaminu [...], a także z oświadczenia z 15 maja 2014 r. złożonego przy sprawie o sygn. IV SA/Wa 690/14 wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dodatkowo współpracują z nim dwaj wolontariusze. Obowiązująca składka członkowska wynosi 10 zł miesięcznie, jednak realne wydatki przypadające na jednego członka wynoszą około 60 zł miesięcznie.

W piśmie z 15 maja 2014 r. stowarzyszenie wskazało, że aktualnie składkę opłaciło 7 członków, zaś reszta członków zapowiada wycofanie się z działalności stowarzyszenia, twierdząc, że "w tym kraju na działalność społeczną szkoda czasu i pieniędzy". W 2013 r. stowarzyszenie wydatkowało na sprawy sądowe 3.034 zł, zaś w bieżącym roku jak dotąd 2.900 zł. Wydatki na znaczki, telefony, opłaty za informację publiczną ponoszą członkowie stowarzyszenia z własnych środków, stąd realna wartość wydatkowanych przez nich środków na działalność regulaminową wyniosła w drugim półroczu ubiegłego roku około 50 zł. Stowarzyszenie pozyskało do współpracy prawnika, który zgodził się na świadczenie bezpłatnych usług prawnych.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku stowarzyszenie ponadto podniosło, że podstawowym argumentem uzasadniającym wniesienie przedmiotowego wniosku jest okoliczność odrzucania skarg stowarzyszenia ze względu na nieuiszczanie opłat sądowych. Wskazało, że w bieżącym roku miało to miejsce już w siedmiu sprawach. Stwierdziło, że jeżeli jest w stanie wnieść opłatę sądową, to ją uiszcza. W związku z tym, nie można twierdzić, że nic nie robi w celu polepszenia swojej sytuacji finansowej. W ocenie wnioskodawcy, środki finansowe byłyby wystarczające, gdyby właściwe organy administracji i wymiaru sprawiedliwości przestrzegały prawo unijne i zobowiązania międzynarodowe np. wobec ONZ.

Referendarz sądowy postanowieniem z 22 maja 2014 r., IV SA/Wa 776/14 odmówił przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Pismem z 4 czerwca 2014 r. stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia.

W uzasadnieniu sprzeciwu stowarzyszenie wniosło o wzięcie pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że skarżący wpłacił w ubiegłym roku łącznie ponad 4000 zł do kasy sądowej na opłaty sądowe, uzasadnienia wyroków, skargi kasacyjne (średnio ok. 50 zł na miesiąc na członka stowarzyszenia). W obecnym roku na ten cel wydatkowało już 3000 zł. Poinformowało, że w ostatnim okresie stowarzyszenie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w wielu sprawach w związku z tym, kolejne jego skargi były przez sąd odrzucane.

Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że skarżące stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie jest wystarczającym twierdzenie, że stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego.

Zdaniem tegoż sądu, ponieważ skarżące stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa.

Stowarzyszenie złożyło zażalenie na ww. postanowienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568).

Wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem.

Stowarzyszenie musi mieć świadomość, że przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 271/08, cbois.nsa.gov.pl).

Podkreślić należy, że to, iż stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a sąd I instancji wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową stowarzyszenia wyciągając właściwe wnioski.

Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Ponadto, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, co stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że organizacja społeczna winna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe i majątek.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił wniesione zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.