Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SAB/Po 135/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 2, art. 112a
journal: Dz.U. 2020 poz 35
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
article: art. 13 ust. 1 i 2, art. 112a
journal: Dz.U. 2022 poz 91
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. N. na bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody do wydania aktu kończącego postępowanie w sprawie z wniosku M. N. z dnia [...] kwietnia 2022 r. o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy; 2. stwierdza, że Wojewoda dopuścił się bezczynności w sprawie, o której mowa w pkt 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. w pozostałej części skargę oddala; 5. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego M. N. kwotę 597 zł (słownie pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z 21 września 2022 r. M. N. (dalej jako "Strona", "Cudzoziemiec" lub "Skarżący"), reprezentowany przez r.pr. D. K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Wojewody (zwanego dalej "Wojewodą" lub "Organem") w sprawie rozpoznania wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy. Zarzuciwszy Wojewodzie naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 k.p.a. przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym – pełnomocnik Skarżącego wniósł o:

1) zobowiązanie Wojewody do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi;

2) orzeczenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu;

3) przyznanie Skarżącemu od Organu sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., ewentualnie wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.;

4) wymierzenie Organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.;

5) zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącego według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości, opłaty sądowej oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu skargi jej autor wyjaśnił, że w dniu 13 kwietnia 2022 r. Skarżący złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, za pośrednictwem platformy ePUAP, a następnie uzupełnił go pocztą, gdyż Organ odmówił przyjęcia wniosku w swojej siedzibie. W dniu 08 września 2022 r. wniesiono ponaglenie. Do dnia dzisiejszego Organ nie podjął żadnych czynności w celu rozpoznania wniosku Skarżącego, choć decyzja powinna zostać wydana w terminie 60 dni. Tym samym Organ pozostaje w bezczynności od 14 czerwca 2022 r. Skarżący zaznaczył, że w toku postępowania Organ nie dopełnił obowiązku określonego w art. 36 k.p.a. i nie zawiadomił stron o zwłoce w załatwieniu sprawy, jak również nie wskazał nowego terminu jej załatwienia. W ocenie autora skargi zarówno stopień zaniedbań ze strony Organu, naruszenie terminów przez Organ, sposób zachowania strony, jak i okoliczności materialnoprawne przemawiają za uznaniem, że doszło do rażącego naruszenia prawa, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Przekroczenie ustawowego i maksymalnego zarazem terminu załatwienia sprawy przez Organ jest znaczne i niezaprzeczalne, a przy tym pozbawione racjonalnego uzasadnienia, za które z pewnością nie można uznać powtarzanych od 2014 roku twierdzeń Organu o brakach kadrowych. Podnoszone przez Organ trudności kadrowe nie oznaczają przyczyn "niezależnych od organu" w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a., są to bowiem okoliczności pozostające wewnątrz aparatu administracyjnego (zob. wyrok NSA z 16.01.2014 r., II OSK 2341/13, CBOSA). Z kolei motywując wniosek o przyznanie sumy pieniężnej, pełnomocnik Skarżącego podniósł, że jej przyznanie jest swoistym zadośćuczynieniem za bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zastosowanie tego środka ustawodawca pozostawił uznaniu sądu administracyjnego, a podejmując rozstrzygnięcie w tym przedmiocie sąd powinien brać pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy dotyczące stanu bezczynności. Zdaniem strony skarżącej "wymierzona kara powinna uzmysłowić organowi I instancji powinność odpowiedniego organizowania czasu pracy i ustalania priorytetów działania w czasie w taki sposób, aby strony nie czekały kilkanaście miesięcy na wydanie [decyzji] nie będąc przy tym zawiadomione o przyczynach ewentualnej zwłoki w terminowym rozpatrzeniu sprawy. Takie działanie narusza zasadę pogłębiania zaufania do administracji publicznej."

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie w zakresie żądania przyznania sumy pieniężnej i oddalenie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Organ wyjaśnił na wstępie, że wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej został złożony 13 kwietnia 2022 r. za pośrednictwem platformy ePUAP i zawierał braki formalne. Dnia 17 maja 2022 r. do Organu wpłynęły dokumenty m.in. załącznik nr 1 oraz prawidłowo wypełniony we wszystkich wymaganych polach i opatrzony własnoręcznym podpisem Cudzoziemca formularz wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Dnia 12 września 2022 r. do Organu wpłynęło ponaglenie w związku z bezczynnością i opieszałością Wojewody, które zostało przekazane do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej w skrócie "Szefa UdSC") w dniu 16 września 2022 r. Pismem z 26 września 2022 r. Wojewoda wezwał Stronę do uzupełnienia braków formalnych, dowodowych i do uiszczenia opłaty skarbowej. Wezwanie zostało wysłane za pośrednictwem platformy ePUAP i doręczone 26 września 2022 r. Pismem z 21 września 2022 r. (wpływ do Wojewody: 23 września 2022 r.) Cudzoziemiec złożył ww. skargę na bezczynność.

Dalej Wojewoda zaznaczył, że 29 stycznia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 91; dalej w skrócie "zm.u.c."), która wprowadziła istotne zmiany w zakresie długości oraz rozpoczęcia biegu terminów załatwiania spraw udzielenia zezwolenia m.in. na pobyt czasowy – dodając art. 112a u.c. – także w odniesieniu do postępowań pozostających w toku oraz do terminów, które rozpoczęły swój bieg (art. 13 ust. 1 i 2 zm.u.c.). Ponadto Wojewoda wskazał na kolejne zmiany odnoszące się do biegu terminów postępowań administracyjnych dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców, które zostały wprowadzone przez ustawę z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 830; dalej w skrócie "zm.u.p.o.U.), mocą której dodano przepisy art. 100c u.p.o.U. normujące m.in. zawieszenie biegu ww. terminów w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., które zostało wprowadzone w związku ze znaczącym dodatkowym obciążeniem urzędów wojewódzkich w kontekście obecnego masowego napływu cudzoziemców z terytorium Ukrainy i zjawisk temu towarzyszących, celem umożliwienia dostosowania procedur i funkcjonowania administracji do zaistniałej wyjątkowej sytuacji migracyjnej. Organ podkreślił, że zgodnie z wyjaśnieniami Szefa UdSC wyrażonymi w piśmie z 20 kwietnia 2022 r. (DPH.0738.29.2022/MB) "skutek dla biegu terminów załatwiania spraw w postępowaniach przed wojewodami wynikający z art. 100c ust. 1 ustawy specjalnej dotyczy wszystkich postępowań w tych sprawach bez względu na obywatelstwo ich stron. Tym samym pomimo tego, że przepis znajduje się w ustawie specjalnej, która zasadniczo kształtuje sytuację prawną obywateli Ukrainy (częstokroć odmiennie niż w przepisach ogólnych), to akurat w tym przypadku zakres regulacji nie jest ograniczony poprzez obywatelstwo stron".

Przenosząc przywołane regulacje na grunt przedmiotowej sprawy, Wojewoda stwierdził, że do dnia złożenia skargi nie wystąpiło zdarzenie - spośród wymienionych w art. 112a ust. 2 u.c. - które powodowałoby rozpoczęcie biegu terminu do załatwienia sprawy. Wniosek został bowiem złożony za pośrednictwem platformy ePUAP, a zatem po jego złożeniu wymagane jest osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim. Do dnia złożenia skargi Cudzoziemiec nie stawił się w urzędzie, a zatem termin do załatwienia sprawy nie biegnie.

Odnosząc się natomiast do zarzutu bezczynności Organu polegającej na braku wezwania do uzupełnienia braków formalnych, Wojewoda wyjaśnił, że liczba składanych wniosków jest znacznie wyższa niż dostępne zasoby kadrowe do ich rozpatrywania. Przy rozpatrywaniu wniosków obowiązuje kolejność wpływu do W. Urzędu Wojewódzkiego (dalej w skrócie "WUW"). To z tych powodów wcześniejsze wezwanie Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych nie było możliwe. Nie występowały żadne przesłanki, które usprawiedliwiałyby traktowanie go w sposób uprzywilejowany i uzasadniały wcześniejszą weryfikację poza kolejnością. Jego sytuacja nie wyróżniała go spośród tysięcy cudzoziemców ubiegających się o udzielenie zezwolenia, a którzy złożyli wnioski wcześniej niż on. Niemniej, po wniesieniu przez Stronę ponaglenia w dniu 12 września 2022 r., organ podjął czynności i wezwał Cudzoziemca do uzupełnienia braków. W ten sposób Wojewoda udostępnił Stronie możliwość uzupełnienia osobistego stawiennictwa i przedłożenia oryginału ważnego dokumentu podróży, a także uiszczenia opłaty skarbowej i dostarczenia dokumentów potwierdzających posiadanie przez Cudzoziemca formalnych kwalifikacji wymaganych do wykonywania pracy w zawodzie regulowanym, tj. kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony. Ponadto, jak zaznaczył Wojewoda, termin wszczęcia postępowania administracyjnego należy liczyć od dnia złożenia żądania pozbawionego braków formalnych. Organ wypełnił obowiązek wezwania Strony do uzupełnienia braków w dniu 26 września 2022 r. Mimo że wezwanie to, zawierające dokładne wyjaśnienia w zakresie sposobu dalszego postępowania, zostało w tym samym dniu odebrane, Cudzoziemiec nie dokonał rezerwacji terminu do osobistej wizyty w WUW.

Odnosząc się z kolei do żądania przyznania Skarżącemu sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., Wojewoda podniósł, że zgodnie z art. 100c ust. 3 pkt 2 u.p.o.U. organowi prowadzącemu postępowanie nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Wobec tego rozpatrywanie żądania Skarżącego w tym zakresie nie ma – zdaniem Organu – podstaw prawnych. Z ostrożności Wojewoda dodał, że w skardze brak jest jakiejkolwiek argumentacji przemawiającej za przyznaniem rekompensaty finansowej, a tym bardziej we wskazanej kwocie. Skarżący nie wskazał jednoznacznie, jakoby doznał krzywdy w związku z bezczynnością Organu, którą należałoby zrekompensować i która to okoliczność mogłaby podlegać ocenie Sądu orzekającego. Ponadto instytucja grzywny oraz instytucja zasądzenia określonej sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego mają na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. "Rozwiązania te mają pełnić przede wszystkim funkcję prewencyjną, a ich wymierzanie przez sąd w idealnie funkcjonującej administracji powinno być ostatecznością." Wobec powyższego, zdaniem autora odpowiedzi na skargę, stopień zawinienia Organu i jego brak celowości działania nie dają podstaw do zastosowania art. 149 § 2 p.p.s.a.

W piśmie procesowym z 15 listopada 2022 r. - nadesłanym do Sądu w odpowiedzi na wezwanie o przedstawienie aktualnego stanu sprawy administracyjnej, które dotyczyła skarga Cudzoziemca - Wojewoda poinformował, że sprawa została zakończona pozostawieniem w dniu 14 listopada 2022 r. przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. Organ wyjaśnił przy tym, że pismem z 26 września 2022 r. wezwano Stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Mimo to Strona wskazanych braków nie uzupełniła. Nie skontaktował się również z Organem, aby ustalić termin osobistego stawiennictwa. W związku z tym wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Zawiadomienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania zostało doręczone 14 listopada 2022 r. - co Organ udokumentował załączonym do pisma procesowego Urzędowym Poświadczeniem Odbioru.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Dalsze przypadki zaskarżalnej bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania zostały unormowane w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., który obejmuje "bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw."

Oznacza to, że w aktualnym stanie prawnym z bezczynnością lub przewlekłym prowadzeniem postępowania przez organ możemy mieć do czynienia nie tylko wówczas, gdy mimo istnienia ustawowego obowiązku, organ nie wydaje w terminie decyzji albo postanowienia, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a., ale również wtedy, gdy nie wydaje on innego aktu lub też nie podejmuje innej przewidzianej prawem czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 9 p.p.s.a. W doktrynie już dawniej podkreślano, że zaskarżalna do sądu bezczynność może dotyczyć nie tylko niewydania w terminie stosownej decyzji administracyjnej - a więc, zasadniczo, niezrealizowania przez organ jego podstawowej kompetencji: do załatwienia sprawy co do istoty (merytorycznie) - ale także niezrealizowania określonych kompetencji procesowych, niedotyczących istoty sprawy, a związanych zwłaszcza z obowiązkiem wydania określonych postanowień (takich, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, itd.), lub podjęcia innych czynności procesowych niezbędnych do realizacji zasadniczej kompetencji organu do załatwienia sprawy administracyjnej (por. M. Miłosz, Bezczynność organu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011, s. 129). Obecnie trafność takiego stanowiska znajduje dodatkowe, wyraźne potwierdzenie w treści punktu 9. dodanego do art. 3 § 2 p.p.s.a. z dniem 15 sierpnia 2015 r.

Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może być rozpoznana przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co też miało miejsce w niniejszej sprawie.

W świetle art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest, co do zasady, poprzedzenie jej ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie, dla swej skuteczności musi ono zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość [por. postanowienie NSA(7) z 02.09.2020 r., II OSK 3732/18; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"]. Natomiast to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi, ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25.09.2018 r., II OSK 1659/18; z 30.01.2020 r., II OSK 3092/19; z 13.10.2020 r., II OSK 71/20; dostępne w CBOSA).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pełnomocnik Skarżącego wniósł wymagane prawem ponaglenie, pismem datowanym na 08 września 2022 r. (prezentata WUW: 12 września 2022 r.). W aktach sprawy brak jest wzmianki, czy Szef UdSC ponaglenie to rozpatrzył, ale okoliczność ta – jak to już wyżej wyjaśniono – nie ma znaczenia dla kontroli sądowej.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, należy podkreślić, że w świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 § 1 p.p.s.a. zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji publicznej w procedowaniu może przybrać dwie "modelowe" postaci – bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Z treści wniesionej skargi, w tym z brzmienia jej tytułu ("Skarga na bezczynność Wojewody..."), jednoznacznie wynika, że Skarżący uczynił przedmiotem skargi pierwszą z wymienionych postaci opieszałości.

W związku z tym ocenę, czy w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym doszło do zarzucanej Wojewodzie bezczynności, należy poprzedzić koniecznym rozgraniczeniem zakresów obu rodzajów skarg przewidzianych w ww. przepisach p.p.s.a., tj. skargi na bezczynność organu oraz skargi na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania.

W tym kontekście Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela zapatrywanie wyrażone m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 1031/12 (CBOSA), zgodnie z którym nowelizacja Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegająca na dodaniu skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania wymagała reinterpretacji pojęcia "bezczynności", przez ograniczenie jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi w tym przypadku o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego z przepisów szczególnych, do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a., względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 § 1 p.p.s.a. sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych – niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, Warszawa 2014, s. 57). Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1" (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu pozostawania w bezczynności w załatwieniu sprawy. Należy wszakże w tym miejscu raz jeszcze zaznaczyć, że zaskarżalna bezczynność może dotyczyć także niepodjęcia przez organ poszczególnych aktów lub czynności procesowych niezbędnych do realizacji zasadniczej kompetencji organu do załatwienia sprawy administracyjnej, w tym aktów lub czynności warunkujących wszczęcie postępowania (por. np. wyroki WSA: z 24.01.2013 r., IV SAB/Po 91/12; z 18.12.2015 r., IV SAB/Po 137/15; dostępne w CBOSA).

Z kolei pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 44; J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2021, art. 3 Nb 80), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, art. 37 Nb 4). Pojęcie "przewlekłości postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 05.07.2012 r., II OSK 1031/12, CBOSA). Potwierdza to definicja legalna "przewlekłości" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy" (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Nie ulega przy tym wątpliwości, że zastosowanie przywołanych, kodeksowych definicji "bezczynności" oraz "przewlekłości" rozciąga się także na przepisy p.p.s.a., co oznacza, że skarga na bezczynność organu jest skargą na "bezczynność" w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zaś skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania jest skargą na "przewlekłość", o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. uchwała NSA z 22.06.2020 r., II OPS 5/19, ONSAiWSA 2020, nr 6, poz. 79; por. też M. Masternak, Czynności materialno-techniczne jako prawna forma działania administracji publicznej, Toruń 2018, s. 526).

Mając na względzie powyższe uwagi, Sąd uznał, że Wojewoda dopuścił się zarzucanej mu bezczynności, która przejawiła się w niewzywaniu Cudzoziemca przez ponad 5 miesięcy - bo aż do 26 września 2022 r. - do uzupełnienia braków formalnych wniosku złożonego w dniu 13 kwietnia 2022 r.

Jest poza sporem, że zgodnie z ogólną zasadą wysłowioną w art. 12 k.p.a. organ administracji publicznej powinien działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1), a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Wskazany artykuł normuje jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego – zasadę szybkości, a więc osiągania końcowego celu postępowania administracyjnego w najkrótszym możliwym czasie. W doktrynie podnosi się, że zasada ta ma dla skuteczności ochrony interesu społecznego oraz interesu jednostki istotne znaczenie i należy do kardynalnych zasad dobrego postępowania. Bezczynność organu lub przewlekłość postępowania zawsze jest bowiem zaprzeczeniem stabilności i pewności w stosunkach społecznych, podważa w oczach społeczeństwa autorytet władzy oraz oddala moment wykonania nakazu prawa (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, art. 12 Nb 1, i tam przywołana literatura). Realizacja wskazanej zasady jest zagwarantowana przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy oraz ustanawiającymi środki ochrony przed przewlekłością i bezczynnością organów administracji publicznej, a także statuującymi odpowiedzialność pracownika organu administracji publicznej.

W myśl ogólnej reguły z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, z tym że – zgodnie z § 2 tego artykułu – niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Przy czym do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej [...], okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym od 05.10.2021 r.). Zgodnie z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).

Wypada w tym miejscu zaznaczyć, że przed dniem 29 stycznia 2022 r. przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (ówcześnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 35, z późn. zm.; w skrócie "u.c.") nie określały innych ("szczególnych") niż wyżej wymienione ("ogólne") terminów załatwienia sprawy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Taki stan prawny uległ jednak zmianie z chwilą wejścia w życie – z ww. dniem – ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 91; w skrócie "zm.u.c."), mocą której do ustawy o cudzoziemcach dodany został m.in. art. 112a, w brzmieniu:

"1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.

2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub

2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

3. W przypadku postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) jednostka przyjmująca złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

2) jednostka przyjmująca przedłożyła dokumenty, o których mowa w art. 106a ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106a ust. 3, upłynął bezskutecznie.

4. Postępowanie odwoławcze w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy kończy się w terminie 90 dni.

5. Jeżeli odwołanie nie spełnia wymogów przewidzianych przepisami prawa, termin, o którym mowa w ust. 4, biegnie od dnia uzupełnienia braków."

Cytowana regulacja została opatrzona przepisami przejściowymi. I tak, w myśl art. 13 zm.u.c.:

"1. W postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 [tj. ustawy o cudzoziemcach – uw. Sądu], wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy mają zastosowanie przepisy art. 7 ust. 3, art. 106 ust. 2a i 2b, art. 106a ust. 3 i 4, art. 112a, art. 203 ust. 2a i 2b oraz art. 210 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

2. Jeżeli w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 [tj. ustawy o cudzoziemcach – uw. Sądu] wojewoda wezwał cudzoziemca lub jednostkę przyjmującą, o której mowa w art. 3 pkt 5b ustawy zmienianej w art. 1, do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do przedłożenia dokumentów niezbędnych do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, nie stosuje się przepisów art. 106 ust. 2a i 2b, art. 106a ust. 3 i 4 i art. 203 ust. 2a i 2b ustawy zmienianej w art. 1. W tym przypadku terminy załatwiania spraw, o których mowa w art. 112a ust. 1 lub art. 210 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, biegną od dnia upływu terminu wyznaczonego przez wojewodę, a jeżeli termin ten upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy - od dnia jej wejścia w życie.

3. Jeżeli terminy załatwiania spraw, o których mowa w art. 112a lub w art. 210 ustawy zmienianej w art. 1 [tj. ustawy o cudzoziemcach – uw. Sądu] w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, rozpoczęły swój bieg przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, biegną one od nowa od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy."

Z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie kolejna regulacja ingerująca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium RP, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 830; w skrócie "zm.u.p.o.U."), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. poz. 583, z późn. zm.; w skrócie "u.p.o.U.") przepisy art. 100c, w brzmieniu:

"1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji,

3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

– w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki."

W związku z dodaniem art. 100c u.p.o.U. nie przewidziano w zm.u.p.o.U. żadnych przepisów przejściowych.

Od razu należy zastrzec, że wbrew odmiennym poglądom (spotykanym niekiedy także w judykaturze), w ocenie Sądu w niniejszym składzie przepisy art. 100c u.p.o.U. znajdują zastosowanie nie tylko do wymienionych w nich spraw toczących się z udziałem obywateli Ukrainy, ale do takichże spraw z udziałem wszystkich cudzoziemców, bez względu na ich obywatelstwo (podobnie: M. Jaźwińska, P. Mickiewicz, K. Słubik [w:] Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw. Komentarz, pod red. W. Klausa, Warszawa 2022, uw. 2 do art. 100c; G. Wymysłowski [w:] Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy. Komentarz z wzorami..., pod red. P. Drembkowskiego, Warszawa 2022, art. 100c Nb 6). Przemawia za tym już literalne brzmienie ww. przepisów, w których mowa expressis verbis o "cudzoziemcach", bez żadnego dookreślenia (w szczególności zawężającego to określenie tylko do cudzoziemców będących obywatelami Ukrainy). Wypada zauważyć, że na gruncie u.p.o.U. w regulacjach "dedykowanych" wyłącznie obywatelom Ukrainy, ustawodawca posługuje się konsekwentnie takim właśnie określeniem ("obywatele Ukrainy"), w przyjętym na potrzeby tej ustawy, notabene szerszym niż "potoczne", znaczeniu (por. definicję legalną z art. 1 ust. 2 u.p.o.U.). Zarazem analizowana ustawa nie wprowadziła własnej definicji "cudzoziemca", co oznacza, że określenie to należy rozumieć w sposób ustalony w art. 3 pkt 2 u.c. W konsekwencji unormowania art. 100c u.p.o.U. wypada interpretować jako odnoszące się do wymienionych w ust. 1 tego artykułu kategorii spraw dotyczących nie tylko obywateli Ukrainy, ale "każdego, kto nie jest obywatelem polskim". Sama zaś okoliczność, że tym sposobem ww. unormowania u.p.o.U. kręgiem swych adresatów wykraczają poza zakres podmiotowy wyznaczony w tytule ustawy ("...o pomocy obywatelom Ukrainy...") oraz w jej art. 1, świadczy o naruszeniu Zasad techniki prawodawczej (por. zwłaszcza § 3 ust. 2 ZTP), które nie daje wszakże dostatecznych podstaw do podważania mocy wiążącej przepisów art. 100c u.p.o.U., ani do ich odmiennej (zawężającej) wykładni. Tym bardziej, że taka wykładnia mogłaby zostać uznana za dyskryminującą, a na pewno niezgodną z ratio legis u.p.o.U. - prowokując pytanie, dlaczego z mocy art. 100c u.p.o.U. jedynie i akurat obywatele Ukrainy mieliby zostać pozbawieni określonych gwarancji procesowych szybkości i sprawności postępowań legalizujących pobyt cudzoziemców na terytorium RP, i to w obliczu deklarowanej już w tytule tej ustawy "pomocy" obywatelom Ukrainy, znajdującej niekwestionowany wyraz w szczegółowych regulacjach u.p.o.U., których jasnym celem było ułatwienie legalizacji pobytu obywateli Ukrainy na terytorium RP i uproszczenie związanych z tym procedur (?).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w dniu 13 kwietnia 2022 r., a więc:

- już pod rządem art. 112a u.c., który wprowadził (w ust. 1) 60-dniowy termin na wydanie decyzji w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy;

- dwa dni przed wejściem w życie art. 100c u.p.o.U., który wprowadził okresowe zawieszenie biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (ust. 1) oraz wykluczył możliwość wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, z powołaniem się na "zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki" (ust. 4).

Nie ulega wątpliwości, że przywołane przepisy art. 112a u.c. i art. 100c u.p.o.U. mają charakter regulacji szczególnych (lex specialis), a wręcz wyjątkowych (dotyczy to zwłaszcza art. 100c u.p.o.U.), i jako takie nie mogą być interpretowane rozszerzająco (w myśl dyrektywy: "exceptiones non sunt extendendae"), lecz należy je wykładać ściśle, zgodnie z ich literalnym brzmieniem.

Dlatego, w ocenie Sądu przepisy te - abstrahując w tym miejscu nawet od zgłaszanych w doktrynie, nie bez racji, istotnych wątpliwości co do konstytucyjności niektórych rozwiązań przyjętych w art. 100c u.p.o.U. (zob. szerzej: M. Jaźwińska, P. Mickiewicz, K. Słubik [w:] Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw. Komentarz, pod red. W. Klausa, Warszawa 2022, uw. 2 i 4 do art. 100c) - nie znajdują zastosowania przy ocenie i sankcjonowaniu ewentualnej bezczynności organu na etapie wszczynania (a właściwie "uruchamiania") postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, a w szczególności bezczynności we wzywaniu strony do usunięcia braków wniosku, zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a.

Oto bowiem w art. 112a ust. 1 u.c. jest mowa expressis verbis o "terminie na wydanie decyzji". Z kolei w art. 100c ust. 1 u.p.o.U. ustawodawca posłużył się wprawdzie bardziej ogólnym określeniem "terminów na załatwienie spraw", ale w świetle art. 104 § 1 k.p.a. - który przesądza, że sprawy administracyjne są załatwiane przez wydanie decyzji (chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej) - nie może być wątpliwości, że również art. 100c ust. 1 u.p.o.U. odnosi się w istocie do terminów na wydanie decyzji. Jeśli się jeszcze do tego uwzględni regulację art. 112a ust. 2 u.c. - z której wynika, że do czasu uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy nie rozpoczyna biegu termin na wydanie decyzji w takiej sprawie - to staje się jasne, że na gruncie analizowanych przepisów trzeba odróżniać (-) termin na załatwienie sprawy / wydanie decyzji o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy od (-) terminu na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku.

W konsekwencji należy stwierdzić, że ani art. 112a ust. 1 u.c. określający termin na wydanie decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, ani art. 100c ust. 1 u.p.o.U. okresowo zawieszający bieg tego terminu, nie dotyczą terminu (i jego biegu), w jakim organ powinien zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. wezwać wnioskodawcę (cudzoziemca) do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.

Stosownie do przywołanego art. 64 § 2 k.p.a. jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań (niż wymóg wskazania adresu wnioskodawcy) ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.

Cytowany przepis nie precyzuje, w jakim terminie organ powinien wystosować do wnioskodawcy wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku. W związku z tym należy sięgnąć do ogólnych unormowań art. 12 k.p.a. oraz art. 35 k.p.a., i stosując odpowiednio te przepisy, stwierdzić, że organ winien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku "niezwłocznie" / "bez zbędnej zwłoki" (zob. art. 12 § 2 / art. 35 § 1 k.p.a.), a już na pewno w terminie nie dłuższym niż jeden miesiąc (wszak wyjaśnienie, czy w ogóle, a jeśli tak, to jakimi brakami jest dotknięty wniosek cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy z pewnością nie jest kwestią "szczególnie skomplikowaną" w rozumieniu odpowiednio stosowanego art. 35 § 3 k.p.a.).

W okolicznościach kontrolowanej sprawy oznacza to, że skoro Wojewoda stwierdził, iż wniosek złożony przez Stronę w dniu 13 kwietnia 2022 r. jest dotknięty brakami formalnymi, to do 13 maja 2022 r. powinien wystosować do Strony wezwanie do usunięcia tych braków. Co więcej, nawet gdyby przyjąć, że w takim przypadku jednak powinien znaleźć odpowiednie zastosowanie termin określony w art. 112a ust. 1 u.c., to z takim wezwaniem Organ powinien zwrócić się do Strony najpóźniej do 13 czerwca 2022 r. (12 czerwca 2022 r. przypadał w niedzielę). Tymczasem, co bezsporne, Wojewoda wezwał Skarżącego do usunięcia ("uzupełnienia") wskazanych braków wniosku dopiero pismem z 26 września 2022 r. (notabene już po wniesieniu skargi, która wpłynęła do WUW 23 września 2022 r.).

Należy jeszcze podkreślić, że nawet doręczenie organowi wniosku strony, który - tak jak w niniejszej sprawie - dotknięty jest brakami formalnymi, inicjuje postępowanie administracyjne (acz pozostawia je w stanie pewnego "zawieszenia" do czasu usunięcia tych braków). Wynika to już z art. 61 § 3 k.p.a., w myśl którego datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, zgodnie z którym wniesienie podania dotkniętego brakami formalnymi powoduje zawieszenie mocy prawnej takiego podania do czasu jego konwalidacji (uzupełnienia braków). Poprzez konwalidację czynność prawna (tu: podanie) uzyskuje moc prawną od chwili dokonania czynności (ex tunc), a nie dopiero od momentu konwalidacji (ex nunc). "W przeciwnym razie bowiem konwalidacja byłaby zbędna w tych przypadkach, w których czynności można łatwo powtórzyć. Gdyby konwalidacja miała wywoływać skutki prawne ex nunc, nie znajdowałoby też uzasadnienia wyznaczenie przez ustawodawcę terminu do jej dokonania poprzez uzupełnienie podania. Oznacza to, że datą wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie załatwienia sprawy zawiera braki co do treści, będzie dzień wniesienia podania, a nie dzień uzupełnienia jego braków" (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, ss. 117-118 i 278).

Już z tych względów Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym: "Istotna dla określenia początku stanu bezczynności (względnie przewlekłości) nie jest data skutecznego wszczęcia postępowania w rozumieniu k.p.a., lecz punkt czasowy, od którego rozpoczyna się okres obligujący organ do podjęcia stosownych czynności procesowych, wywołany działaniem podmiotu trzeciego (np. złożenie wniosku z brakami formalnymi)" (zob. wyrok NSA z 23.06.2020 r., I OSK 208/20, CBOSA; por. też wyrok WSA z 14.10.2021 r., IV SAB/Po 131/21, CBOSA).

W świetle powyższych uwag oraz ustalonych okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy należy stwierdzić, że w tej sprawie Wojewoda pozostawał w zarzucanej mu bezczynności w procedowaniu wniosku Skarżącego w okresie od 13 maja 2022 r. (ewentualnie, najpóźniej: od 13 czerwca 2022 r.) - kiedy to upłynął termin, w którym prawidłowo działający Organ powinien był wezwać Stronę do usunięcia braków formalnych wniosku - do 26 września 2022 r., kiedy to Wojewoda takie wezwanie faktycznie do Skarżącego wystosował.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z informacją przekazaną Sądowi przez Wojewodę w piśmie procesowym z 15 listopada 2022 r. (k. 40 akt sądowych) strona skarżąca, pomimo otrzymania w dniu 26 września 2022 r. ww. wezwania do usunięcia ("uzupełnienia") wyszczególnionych braków wniosku, w zakreślonym przez Organ, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania (a nawet później, bo do 14 listopada 2022 r.) braków tych nie uzupełniła. W konsekwencji Wojewoda postanowił pozostawić ten wniosek bez rozpoznania, o czym powiadomił stronę skarżącą pismem z 14 listopada 2022 r., wysłanym przez ePUAP (k. 32-36 akt sądowych).

Wobec tego wypada stwierdzić, że z uwagi na bezskuteczny upływ terminu do uzupełnienia przez Stronę braków formalnych jej wniosku z 13 kwietnia 2022 r. oraz na poinformowanie Strony o wynikającym stąd pozostawieniu przez Organ wniosku Strony bez rozpoznania, postępowanie z tego wniosku uległo zakończeniu (acz w inny sposób niż przez wydanie decyzji).

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei w myśl art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Godzi się przy tym wyjaśnić, że w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – po dniu wniesienia skargi zarzucającej zasadnie organowi administracji opieszałość w prowadzeniu postępowania, ale przed dniem wyrokowania przez sąd, dojdzie do zakończenia inkryminowanego postępowania administracyjnego, to postępowanie sądowe podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 26.11.2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 63), acz jedynie w części obejmującej zobowiązanie organu do wydania aktu lub dokonania czynności, o którym mowa w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 27.02.2020 r., II OSK 2423/19, CBOSA) – o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.

Nie zwalniało to jednak Sądu z podjęcia pozostałych obligatoryjnych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi – przewidzianych obecnie w art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. – tj. orzeczenia w kwestii dopuszczenia się przez Organ bezczynności oraz oceny jej charakteru: rażącego albo nierażącego (por. wydane jeszcze na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed 15.08.2015 r., ale nadal aktualne: postanowienie NSA z 26.07.2012 r., II OSK 1360/12; wyrok NSA z 15.01.2013 r., II OSK 2390/12; dostępne w CBOSA).

W konsekwencji, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że Wojewoda dopuścił się bezczynności w sprawie z wniosku Skarżącego z 13 kwietnia 2022 r. (pkt 2 sentencji wyroku).

W ocenie Sądu takiemu rozstrzygnięciu nie stoi na przeszkodzie przepis art. 100c ust. 4 u.p.o.U. - już z tego powodu, że zgodnie z jego literalną wykładnią (a jak to wyżej wyjaśniono, tylko taka jest w tym przypadku dopuszczalna), przepis ten wykluczył możliwość wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności jedynie z powołaniem się na "zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie", względnie na "ich dokonywanie z opóźnieniem". Tymczasem w kontrolowanej sprawie mieliśmy w istocie do czynienia z nienormowaną tym przepisem sytuacją "niepodjęcia czynności" w postępowaniu, a więc de facto z "nieprowadzeniem postępowania" przez Organ.

Dokonawszy oceny charakteru stwierdzonej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a p.p.s.a. – Sąd uznał, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku).

"Rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje bowiem stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21.06.2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r., II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10.04.2014 r., II SAB/Wr 14/14; z 11.10.2013 r., II SAB/Po 69/13; z 11.03.2015 r., IV SAB/Po 19/15; dostępne w CBOSA).

W kontrolowanej sprawie taka sytuacja, zdaniem Sądu, nie wystąpiła. Dokonując oceny we wskazanym zakresie, Sąd miał przede wszystkim na względzie, że okoliczności podnoszone przez Wojewodę – dotyczące zwłaszcza dużej, a w ostatnim czasie (tj. od marca 2022 r.) dodatkowo istotnie zwiększonej liczby wpływających wniosków cudzoziemców (zwłaszcza z Ukrainy) – nie mogą wprawdzie usprawiedliwiać zaistniałej bezczynności Organu, gdyż są to okoliczności leżące po stronie administracji publicznej, jednakże można (a w tym przypadku należy) brać je pod uwagę przy ocenie, czy stwierdzona bezczynność naruszała prawo w stopniu rażącym – co też Sąd w niniejszej sprawie uczynił.

Nie bez znaczenia okazał się również fakt, że przed wydaniem wyroku Organ zakończył postępowanie z wniosku Skarżącego (pozostawiając z dniem 14 listopada 2022 r. ów wniosek bez rozpoznania, wobec nieuzupełnienia jego braków przez Stronę).

Już te same względy, jakie legły u podstaw oceny, że stwierdzona bezczynność Wojewody nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przemawiały za uznaniem, iż brak jest dostatecznych podstaw do uwzględnienia wniosków Skarżącego o wymierzenie Organowi grzywny w maksymalnej wysokości oraz o przyznanie od Organu na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Poza tym nie bez znaczenia dla takiej oceny okazała się również argumentacja Organu z odpowiedzi na skargę, w której zasadnie wytknięto brak w skardze jakiejkolwiek merytorycznej argumentacji mającej przemawiać za przyznaniem Skarżącemu wnioskowanej rekompensaty w żądanej wysokości.

W konsekwencji – w części dotyczącej żądania Skarżącego przyznania od Organu sumy pieniężnej oraz wymierzenia Organowi grzywny – Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt 4 sentencji wyroku).

Sąd nie uznał zasadności wniosku Organu o odrzucenie skargi w powyższym zakresie, który został umotywowany dyspozycją przepisu art. 100c ust. 3 pkt 2 u.p.o.U., w myśl którego w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. organowi prowadzącemu postępowanie m.in. w sprawach o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Należy bowiem zauważyć, że zasadniczo rygor w postaci odrzucenia skargi jest ściśle powiązany z konstrukcją niedopuszczalności wniesienia skargi (por. art. 58 § 1 p.p.s.a., a zwłaszcza jego pkt 6). Niedopuszczalność (przedmiotowa) skargi wiąże się zaś raczej z nieistnieniem przedmiotu zaskarżenia, względnie z jego niepodleganiem kognicji sądu administracyjnego, a nie z tym, że – jak to ujął Wojewoda w odpowiedzi na skargę – "rozpatrywanie żądania [strony] skarżącej w tym zakresie [tj. co do wymierzenia organowi grzywny oraz przyznania odeń sumy pieniężnej] nie ma podstaw prawnych". Zresztą, w analizowanym przypadku taka podstawa prawna obiektywnie cały czas istnieje – stanowi ją obowiązujący nadal art. 149 § 2 p.p.s.a. W jego świetle, nowo dodany przepis art. 100c ust. 3 pkt 2 u.p.o.U. powinien być postrzegany tylko jako czasowe wykluczenie, mocą decyzji ustawodawcy, możliwości uwzględniania przez sąd administracyjny wniosków skarżącego o wymierzenie grzywny lub o przyznanie sumy pieniężnej (tudzież możliwości zasądzania tych środków prawnych z urzędu), co z kolei – zdaniem Sądu w niniejszym składzie – powinno skutkować raczej oddaleniem skargi w odnośnym zakresie, aniżeli jej odrzuceniem.

O kosztach postępowania (pkt 5 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając: koszt uiszczonego przez Skarżącego wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenie należne jego zawodowemu pełnomocnikowi ustalone według stawek minimalnych (480 zł) zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), a także koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) – łącznie: 597 zł.

Przy tym za oczywiście nieuzasadnione, w świetle § 15 ust. 2 ww. rozporządzenia, uznał Sąd żądanie zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w części przewyższającej stawkę minimalną.