Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 463/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 83
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2018 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2016 r. M.S. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. ZUS orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie wnioskodawcy.

Wskutek złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2016 r.

Na skutek wniesionej skargi przez M.S., prawomocnym wyrokiem z dnia 16 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Go 756/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję organu z dnia [...] czerwca 2016 r.

Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS uchylił własną decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2016 r.

Załatwiając ponownie wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2017r. odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie.

Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

W dniu [...] lipca 2017r. ZUS wydał dwie decyzje: decyzję nr [...] stwierdzającą uchybienie przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz decyzję nr [...] o uchyleniu z urzędu decyzji własnej nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ze względu na zawarte w niej błędy, tj. wskazany został w niej nieprawidłowy okres zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy.

Skargę do WSA w Gorzowie Wlkp. na decyzję z [...] lipca 2017 r. nr [...] złożył M.S., którą to skargę wyrokiem z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Go 994/17, Sąd oddalił.

Odrębną skargą M.S. zaskarżył do Sądu decyzję organu nr [...] z [...] lipca 2017r., która również została oddalona wyrokiem Sądu z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Go 993/17. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ podał przepis art. 154 K.p.a. W podstawie prawnej wymieniony został także przepis art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiący, iż "decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego". Zważywszy na tak określony przedmiot zaskarżenia i pouczenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzające, iż stronie służy od niej odwołanie do sądu powszechnego, Sąd stwierdził jego wadliwość z uwagi na właściwość sądu administracyjnego w sprawie będącej przedmiotem skargi. Właściwość sądu administracyjnego obejmuje wyłącznie kontrolę decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 tej ustawy, a mianowicie decyzji w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczeń w drodze wyjątku oraz decyzji w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ramach tej drugiej kategorii decyzji, powołana regulacja pozwala przyjąć, że skarga do sądu administracyjnego przysługuje też na wydane w przewidzianych przez K.p.a. trybach nadzwyczajnych decyzje wzruszające decyzje administracyjne wydane w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Od takich bowiem decyzji nie przysługuje odwołanie a wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

Zdaniem Sądu, wbrew powołanemu przez organ w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisowi art. 83a ust. 2 ustawy o sus, decyzja nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nie jest decyzją o jakiej mowa w tym przepisie. Zaskarżona decyzja, wprawdzie podjęta została z urzędu na zasadach określonych w K.p.a. w celu uchylenia ostatecznej decyzji ZUS-u nr [...] z dnia [...] maja 2017 r., to jednak nie dotyczyła decyzji, od której nie zostało wniesione odwołanie (bo takie stronie od decyzji z [...] maja 2017 r. nie przysługiwało, ale wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy o jakim mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o sus).

Następnie Sąd stwierdził, że wbrew wątpliwościom skarżącego decyzja

nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. uchylona zaskarżoną decyzją posiadała walor ostateczności. Była też decyzją o charakterze merytorycznym (materialnym), czyli decyzją rozstrzygającą sprawę co do istoty. Miała też charakter decyzji na podstawie której skarżący nie nabył żadnego, w szczególności żądanego, uprawnienia. Ubiegał się on bowiem o uzyskanie umorzenia zaległych składek na jego własne ubezpieczenie społeczne i wnioskowanego uprawnienia organ mu odmówił.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nr [...] organ wskazał, że motywem jej podjęcia pozostało ustalenie, że przedmiotowa decyzja zawiera błędy tj. wskazany został nieprawidłowy okres zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy. Zdaniem Sądu tak lakoniczne wyjaśnienie przyczyn wydania decyzji w trybie art. 154 K.p.a., uchylającej decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] maja 2017 r., narusza przepis art. 154 § 1 K.p.a. oraz 104 § 3 K.p.a. Nie wskazuje bowiem czy przesłanką, którą kierował się organ był słuszny interes skarżącego czy interes społeczny, jak też nie uzasadnia zajętego stanowiska. Uchybienie to nie daje jednak podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W takiej bowiem sytuacji ponownie do obrotu prawnego "weszłaby" niewątpliwie niekorzystna dla skarżącego decyzja nr [...] z dnia [...] maja 2017 r., mająca charakter ostateczny, co jest wynikiem stwierdzenia decyzją nr [...] uchybienia terminy do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, zastosować należało – z uwagi na brak podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa - art. 134 § 2 P.p.s.a. W ocenie Sądu bowiem wyrok uchylający zaskarżoną decyzję stanowiłby orzeczenie na niekorzyść skarżącego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał dnia [...] kwietnia 2018 r. decyzję nr [...], którą odmówił umorzenia należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu organ wskazał, że

w okresie od [...] czerwca 1990 r. do [...] grudnia 2013 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towaru. W tym okresie nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zaległości na koncie skarżącego zostały [...] maja 2011 r. skierowane na drogę przymusowego dochodzenia. Obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunku bankowego. Skarżący nie posiada majątku ruchomego, natomiast jest współwłaścicielem nieruchomości na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, położonej w [...], na której Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego.

Z uzasadnienia wniosku skarżącego wynika, że obecnie nie osiąga on żadnych dochodów, nie pobiera żadnych świadczeń oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Nie posiada też innych zobowiązań pieniężnych co oznacza, że zobowiązanie wobec Zakładu jest jego jedynym zobowiązaniem. Nie ponosi żadnych kosztów utrzymania. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Ustalony stan faktyczny został przez organ przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ uznał, że nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Zakład rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez skarżącego zadłużenia pozbawiałaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wynika z analizy dowodów, skarżący obecnie nie jest osobą zgłoszoną do ubezpieczeń, nie osiąga żadnych dochodów, co oznacza, że obecnie sytuacja finansowa jest trudna, jednak nie wyklucza możliwości wyegzekwowania przedmiotowych zaległości w przyszłości. Nadto skarżący nie został również zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, co zdaniem organu może oznaczać, że w pełni pokrywa koszty związane z leczeniem i nie udowodnił również okoliczności pozwalających na umorzenie należności składkowych z uwagi na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby go możliwości i uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż przedłożone zaświadczenie lekarskie nie jest wystarczającym dowodem na stwierdzenie, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podjęcie pracy.

Ponadto Zakład ustalił, że w grudniu 2018 r. skarżący nabędzie uprawnienia do świadczenia emerytalnego, które poprawi jego sytuację materialną, a uzyskany dochód umożliwi mu spłatę zaległości składkowych, które są jedynym jego zobowiązaniem pieniężnym.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na w/w decyzję złożył M.S., w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podniósł, że jest osobą

w wieku 65 lat, schorowaną, bez źródeł dochodu, zdany na łaskę swojej rodziny, którzy nie są osobami zamożnymi. Nie prowadzi żadnego gospodarstwa domowego, ponieważ żyje za tzw. "łyżkę strawy". Nie kupuje żadnej odzieży ponieważ ubiera

się w odzież używaną zbędną rodzinie, bądź sąsiadom rodziny. Nie posiada żadnego majątku ruchomego jak i nieruchomego. Krzywdzącym jest podkreślanie, iż jest współwłaścicielem 1/2 nieruchomości zabudowanej, na zasadzie wspólności małżeńskiej. Nieruchomość ta jest schedą na rzecz żony, która odziedziczyła ją po swoich rodzicach. Dla zgody małżeńskiej zmarła już teściowa dokonała darowizny jedynej swojej własności na rzecz swojej córki, czyli żony skarżącego oraz skarżącego. Mimo tego zapisu skarżący nigdy nie czuł się współwłaścicielem tej nieruchomości, ponieważ nigdy w żaden sposób nie przyczynił się do jej nabycia. Żona skarżącego jest całkowicie niewinna powstaniu długu po stronie skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że popadł w ogromne długi po nieudanej transakcji na rzecz zagranicznego kontrahenta, który po przejęciu całego ładunku wyprodukowanego towaru przez skarżącego za ten towar nie zapłacił. W związku z czym skarżący popadł w dług z tytułu zakupu materiałów, wynagrodzeń pracowników, składek ZUS, podatków (ponieważ wystawił faktury na sprzedaż), spłat kredytu, kosztów paliwa, wypożyczenia pojazdu itd. Skarżący podał też, że posiadał nieruchomość położoną w [...], która była jego miejscem zamieszkania. W związku z prowadzoną egzekucją skarżący wniósł do sądu wniosek, aby w pierwszej kolejności zaspokoić dług wobec ZUS. Miał dobrą wolę spłaty zaległości wobec ZUS-u, lecz w toku licytacji okazało się, że ZUS nie był zainteresowany zaspokojeniem wierzytelności, ponieważ nie wystawił tytułów egzekucyjnych. W związku z powyższym skarżący całkowicie utracił miejsce zameldowania i jest osobą bezdomną. Natomiast licytacja nieruchomości

w [...] przede wszystkim dotkliwie skrzywdzi żonę skarżącego, która jest osobą niezamożną i z powodu długów skarżącego się za okres prowadzenia jego działalności głównie poniesie karę jaka nie powinna jej dotykać.

Za nie do przyjęcia skarżący uznał również stanowisko organu, że mimo trudnej jego sytuacji nie jest wykluczone, że wyegzekwowanie zaległości z tytułu niezapłaconych składek w przyszłości staje się niemożliwe, ponieważ skarżący jest po ciężkim wypadku i leczeniu urazów czaszki (przeszedł trepanację czaszki).

Nadto M.S. wskazał, że jest chory na cukrzycę typu II, przed kilku lat przeszedł rozległy zawał, a poza tym po tak ciężkim urazie głowy nie jest w stanie normalnie funkcjonować (silne zawroty głowy, częściowe utraty pamięci i inne uboczne skutki). Na koniec skarżący zarzucił, że nie dokonano obiektywnej oceny jego interesu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w sprawie niniejszej decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r., którą odmówiono Skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 pażdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.). Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku Skarżącego, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści powyższych przepisów wynika, że decyzja dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest decyzją uznaniową. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych, która polega na badaniu czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego, dlatego skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych Skarżącego, w ocenie Sądu stanowi wysokość bardzo dużą.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ rentowy nie podjął próby dokonania powyższego szacunku, jedynie ograniczając się do wskazania w zaskarżonej decyzji, że możliwość ewentualnej egzekucji wynikać będzie z faktu, że Skarżący jest w ½ części współwłaścicielem nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia wierzytelności w postaci wpisu hipoteki. Zakład nie rozważył jednak, że owa nieruchomość zamieszkana jest przez rodzinę Skarżącego, nie określił przy tym chociażby szacunkowej wartości tej nieruchomości oraz nie wskazał, jak będzie przedstawiać się kwestia zapewnienia miejsca zamieszkania rodzinie Skarżącego w wypadku ewentualnej jej sprzedaży w postępowaniu egzekucyjnym.

Wydaje się, że organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości to egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości. W okolicznościach niniejszej sprawy, ze względu na wysokość zadłużenia Skarżącego wobec ZUS oraz wymóg zapewnienia miejsca zamieszkania rodzinie Skarżącego, zajmującej dotąd przedmiotową nieruchomość, stanowisko powyższe może nie być uzasadnione.

Sąd oceniając dokonane ustalenia w zakresie zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia MGPiPS stwierdził, że organ stanął na stanowisku, iż stan zdrowia Skarżącego pozwala przyjąć, że jest on osobą zdolną do pracy i tym samym jest osobą zdolną do uzyskiwania dochodów, z których ZUS będzie mógł zaspokoić swoje należności, nadto organ stwierdził iż w grudniu 2018 r. Skarżący nabędzie uprawnienia emerytalne, z których będzie można dokonać zaspokojenia należności. Orzecznictwo sądowe reprezentuje jednolite stanowisko, zgodnie z którym ocenę możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS organ winien przeprowadzić mając na uwadze jedynie stan faktyczny aktualny na datę orzekania, a orzeczenie w tym względzie nie może opierać się na zdarzeniach przyszłych oraz okolicznościach hipotetycznych, które mogą się zdarzyć, ale nie muszą. Wskazać przyjdzie, że powyższa konstatacja została poczyniona w wyroku Sądu z dnia 16 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Go 756/16, zapadłym w niniejszej sprawie. Po myśli art. 153 p.p.s.a. ocena prawna oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie były wiążące dla organu oraz dla Sądu, który aktualnie daną sprawę rozpoznawał. Organ winien ponadto dokonać wnikliwej analizy możliwości podjęcia pracy przez Skarżącego, w kontekście stanu jego zdrowia, mając przy tym na uwadze podeszły wiek strony.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki o umorzenie, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a więc oceny dotyczącej wystąpienia w sprawie sytuacji w ktorej względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżący nie jest w stanie opłacić należności ZUS, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ w zaskarżonej decyzji bardzo lakonicznie odniósł się do tej przesłanki, gdyż stwierdził jedynie, że Skarżący nie wykazał w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że Skarżący nie osiąga żadnych dochodów, nie jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego, nie posiada majątku ruchomego, istnieje natomiast możliwość spłaty zadłużenia z przyszłej emerytury, którą Skarżący nabędzie e grudniu 2018 r. W kontekście omawianej przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS ponownie należy podnieść konieczność wykazania przez organ, że ewentualne zaspokojenie należności z nieruchomości, która jest współwłasnością Skarżącego i jego małżonki, nie pozbawi Skarżącego i jego rodziny niezbędnej potrzeby bytowej, jaką jest miejsce zamieszkania. W zaskarżonej decyzji analizy w powyższym zakresie zabrakło. Sąd wskazuje, że uzasadnienie decyzji Zakładu powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., a to oznacza, że powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej, braku majątku i niezbędnych wydatków (także tych kosztów utrzymania niewynikających bezpośrednio z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek), a więc dotyczących zakupu żywności, odzieży, leków, itp. Wskazać przyjdzie, że organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista, aktualna możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym, jakie konkretnie w sytuacji życiowej Skarżącego, są realne szanse wyjścia przez niego z zadłużenia. Dodatkowo przyjęcie, że Skarżący mimo braku dochodów ma realną możliwość spłaty zaległego zadłużenia i spłata ta nie pozbawi zobowiązanego środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb, nie znajduje uzasadnienia nie tylko w realiach niniejszej sprawy, ale również w doświadczeniu życiowym, którymi powinien kierować się organ przy rozstrzyganiu tego rodzaju okoliczności.

Takie działanie organu nie zasługuje na akceptację, bowiem odstąpienie od możliwości umorzenia należności powinno być oparte na argumentach przesądzających. Jak już wyżej podniesiono nie mogą być takimi okolicznościami zdarzenia przyszłe i niepewne. Brak konkretnych ustaleń we wskazanym wyżej zakresie czyni dowolnymi twierdzenia organu odnośnie niespełnienia przez Skarżącego przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, zaś całkowicie bezzasadne jawi się stanowisko organu co do możliwości spłaty należności w przyszłości.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.