Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 3248/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.), asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia, czy nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2003r; II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasadza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi na rzecz skarżącej J. B.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. nr 10, poz. 51/. Stwierdził, że część nieruchomości ziemskiej położonej w majątku A., gm. N.o, oznaczonej w księdze wieczystej A.Tom [...] karta [...], stanowiąca zespół pałacowo-parkowy nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. E dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 /. W uzasadnieniu decyzji podano, że wchodzący w skład dóbr ziemskich A. zespół pałacowo-parkowy obejmował pałac wraz z kaplicą, park, oficynę oraz pralnię, był on odgrodzony od pozostałej części murowanym ogrodzeniem. Ta część nieruchomości zdaniem organu nie była funkcjonalnie związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, którym to zajmował się urzędujący w innym miejscu rządca. Zespół pałacowo-parkowy położony jest na działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 4,74 ha.

Decyzją z dnia [...] lipca 2003r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. po rozpoznaniu wniosku Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w P. stwierdził nieważność w/w decyzji. W uzasadnieniu decyzji podano, że organ I instancji rażąco naruszył treść art. 77 k.p.a. gdyż na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i żaden przepis dekretu nie wyłącza od przyjęcia na rzecz Skarbu Państwa zespołów pałacowo-parkowych, a wprost przeciwnie, w art. 2 ust. 1 dekretu określono, że przejęciu podlega cała nieruchomość, bez wyłączeń powierzchniowych. Zdaniem organu funkcjonalna łączność występuje wtedy, gdy gospodarstwo rolne nie może prawidłowo funkcjonować bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie, natomiast w przedmiotowej sprawie pałac nie mógł się utrzymać bez gospodarstwa rolnego. Dlatego też decyzja Wojewody [...] została podjęta z rażącym naruszeniem prawa

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. B. na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy w/w decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ wydana przez wojewodę decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych natomiast wpis spadkobierców do księgi wieczystej jako współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości nie stanowi przeszkody w stwierdzeniu nieważności decyzji na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła J. B. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że rodzina skarżącej od kilkunastu lat starała się o zwrot przedmiotowej nieruchomości, która jest domem rodzinnym od 1886 r. i nie była funkcjonalnie związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego z uwagi charakter zabudowy, przeznaczenie i sposób użytkowania. Ponadto protokół przejęcia majątku nie wymieniał zespołu pałacowo-parkowego. Zdaniem skarżącej wpis do księgi wieczystej spadkobierców poprzedniego właściciela spowodował nieodwracalne skutki prawne.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /.

Skarga jest zasadna.

Postępowanie, w którym zapadła zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest postępowaniem nadzwyczajnym. Istotą tego postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji jest ocena, czy kwestionowane akty dotknięte są którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że w tym postępowaniu nie można rozpatrywać sprawy co do jej istoty jak w postępowaniu odwoławczym.

Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić na żądanie strony lub z urzędu. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 kpa, zestawienie to stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji. Taka redakcja przepisu, zważywszy również nadzwyczajny charakter tej instytucji, nie pozwala na stosowanie wykładni rozszerzającej względem tego przepisu.

Przedmiotowe postępowanie nieważnościowe wszczęte zostało na wniosek Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w P. w którym to decyzji z dnia [...] października 2002 r. zarzucono rażące naruszenie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. nr 10, poz. 51 / polegające na wydaniu decyzji jedynie co do części nieruchomości wchodzącej w skład majątku A. oraz art. 77 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o częściowe, a nie całościowe wyjaśnienie sprawy. Organ administracji orzekając w obydwu instancjach przyjął, że rażąco naruszono treść art. 77 k.p.a. ponieważ nie wykazana została odrębność zespołu pałacowo-parkowego od pozostałej części majątku, a także pominięto aspekt własności oraz powiązań ekonomicznych w kontekście całej nieruchomości. Z powyższego trudno w logiczny sposób wywnioskować zaistnienie przesłanki nieważnościowej określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż w zasadzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi polemizuje z organem I instancji w ocenie stanu faktycznego odnośnie przyjęcia związku funkcjonalnego przedmiotowej nieruchomości z całością przejętego majątku. Taka polemika mogłaby być dokonana w trakcie rozpoznawania sprawy w zwykłym postępowaniu odwoławczym a nie przy ocenie, czy zaistniały wady określone w art. 156 § 1 k.p.a. Zaistnienia tych wad organ nie wykazał. Oczywiście błędnym jest stanowisko wnioskodawcy, że rozpoznając wniosek w trybie § 5 rozporządzenia należy nim objąć całą przejętą nieruchomość a nie tylko jej część. Taka interpretacja przepisu pozbawiała by go stosowania w praktyce, gdyż jak wynika z przepisów dekretu przejęcie nieruchomości ziemskich następowało z mocy prawa, a zaświadczenia urzędów ziemskich stanowiące podstawę do wpisu w księgach wieczystych - co wynika z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie były decyzjami administracyjnymi. Jedyną drogą prowadzenia ustaleń, czy w stosunku do nieruchomości lub jej części mają zastosowanie przepisy dekretu jest właśnie § 5 powołanego wyżej rozporządzenia wykonawczego.

Zarzuty skargi co do nieodwracalności skutków prawnych powstałych w wyniku zmiany wpisu w księdze wieczystej prawa własności na rzecz spadkobierców są niezasadne, gdyż w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. nieodwracalność skutków prawnych polega na ich wywołaniu przez decyzję administracyjną, która jest przedmiotem postępowania nieważnościowego. W przedmiotowym postępowaniu taką decyzją jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2002 r. ustalająca, że część majątku ziemskiego A. nie podpadała pod działanie przepisów dekretu i trudno uznać, iż ta decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutki prawne wskazane w tym przepisie oznaczają, iż nie chodzi tu o stan faktyczny spowodowany istnieniem lub wykonaniem wadliwej decyzji, ani też o to, czy istnieje faktyczna możliwość odwrócenia następstw spowodowanych przez taką decyzję, a w szczególności przywrócenia stanu poprzedniego. Istotne jest to, czy organ administracyjny na podstawie przepisów kpa oraz przepisów prawa materialnego, przy zastosowaniu indywidualnych aktów administracyjnych, może odwrócić, cofnąć czy znieść skutki prawne wadliwej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy mieć na uwadze, że w postępowaniu administracyjnym nie brali udziału wszyscy spadkobiercy poprzedniego właściciela, co wynika z załączonego do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zawiadomienia Sądu Rejonowego w G.

Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie, art. 145 § 1 pkt lc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Na podstawie art. 152 i art. 153 w/w ustawy zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku a przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 w/w ustawy