Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 482/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust.1 i 2
journal: Dz.U. 2001 nr 113 poz 1209
law: Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia del. WSA Marzenna Linska - Wawrzon Protokolant Anna Harwas po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2007r. sygn. akt II SA/Gd 652/06 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 652/06, uchylił zaskarżoną przez K. B. i W. B. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] NR [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...], wydane w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...], podjętą na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. odmówił nieodpłatnego nabycia [...] udziału w prawie własności nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] obszaru [...] m2 , karta mapy nr [...], objętej księgą wieczystą Kw [...] – przez W. i K. B. współużytkowników wieczystych.

Organ pierwszej instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość nie została nadana w trybie osadnictwa rolnego lecz oddana we współużytkowanie wieczyste W. i K. B. (następcom prawnym L. i D. S.) – właścicielom lokalu nr [...] – zgodnie z ustawą z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.) na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] października 1997 r. Rep. A/c [...]. Te ustalenia spowodowały, że organ pierwszej instancji ocenił, iż W. i K. B. nie spełniają przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, albowiem zdaniem organu pierwszej instancji przepisy powołanej wyżej ustawy dotyczą nieruchomości stanowiących gospodarstwa rolne oraz działki gruntowe nadane w trybie osadnictwa rolnego na Ziemiach Odzyskanych, na mocy dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.).

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli W. i K. B. podnosząc, że nie zgadzają się z decyzją. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S..

Organ odwoławczy podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. w zakresie jego błędnej wykładni co do zakresu przedmiotowego ustawy. W ocenie organu odwoławczego błędna jest wykładnia powyższego przepisu prowadząca do wniosku, że ustawodawcy chodziło o nabycie przez osoby uprawnione prawa własności gospodarstw rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych. Zdaniem organu odwoławczego należy przyjąć, że odwołanie się w art. 1 ust. 1 wskazanej ustawy do dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych miało na celu jedynie wskazanie zasięgu terytorialnego na jakim ustawa ta ma zastosowanie. Organ odwoławczy podniósł, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe, lecz sentencja decyzji o odmowie nabycia prawa własności jest zgodna z prawem. Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego, stosując wykładnię gramatyczną, z treści przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. wynika, iż roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje tym osobom fizycznym, którym zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu 24 października 2001 r. przysługiwało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości. Następcą prawnym, o którym mowa w art. 1 ust. 2 jest tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego od osób kwalifikujących się w świetle art. 1 ust. 1 do wystąpienia o nieodpłatne nabycie, to jest będących użytkownikami wieczystymi w datach wymienionych w ustawie, po dniu 24 października 2001 r. Zatem W. i K. B. nie spełniają tej przesłanki, ponieważ nie byli użytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości w dacie 26 maja 1990 r., nie są również następcami prawnymi osoby, która była jej użytkowaniem wieczystym w dniach 26 maja 1990 r. oraz 24 października 2001 r.

K. i W. B. wnieśli skargę na powyższą decyzję podnosząc, że interpretacja prawna ustawy z 26 lipca 2001 r. dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. jest niezgodna z intencjami i wolą ustawodawcy.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, iż organ odwoławczy dokonał wadliwej interpretacji przepisu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.). Wymieniony wyżej przepis art. 1 ust. 1 w dacie orzekania przez oba organy miały brzmienie następujące: osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie tej ustawy to jest 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46 poz. 340 ze zm.) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. Stosownie do ust. 2 cytowanego wyżej przepisu roszczenie to przysługuje także następcom prawnym osób wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy.

Skarżący od dnia 22 września 1992 r. są współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonej w S., przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] obszaru [...] m2, karta mapy nr [...], objętej księgą wieczystą Kw [...]. Poprzednicy prawni skarżących – L. i D. S. wpisani byli jako użytkownicy wieczyści opisanej nieruchomości w Księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. na podstawie umowy sprzedaży lokalu i oddania 0,12 części nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste z dnia [...] października 1977 r. aktem notarialnym Rep. A/c Nr [...].

Analiza stanu faktycznego pozwala zatem na twierdzenie – w ocenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący odpowiadają warunkom określonym w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Skarżący pozostając aktualnie użytkownikami wieczystymi opisanej wyżej nieruchomości, byli nimi w dacie wejścia w życie ustawy to jest w dniu 24 października 2001 r. oraz są następcami prawnymi osób, które legitymowały się prawem posiadania użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Tym samym przysługiwało im w myśl przepisów wskazanej ustawy prawo przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności.

Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd prawny wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 18 stycznia 2006 r. w sprawie sygn. akt II SA/Gd 1491/03 (niepubl.), w którym Sąd ten wskazał między innymi, że nie jest zrozumiałe, ani niczym uzasadnione wyłączenie z kręgu osób ubiegających się o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności następców prawnych w sytuacji, gdy osoba fizyczna zbyła nieruchomość będącą w użytkowaniu w okresie między dniem 26 maja 1990 r. a dniem 24 października 2001 r.

Odnośnie interpretacji przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. – w brzmieniu obowiązującym w datach orzekania przez organy obu instancji – dotyczącej zakresu przedmiotowego ustawy Sąd podzielił stanowisko wyrażone przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Błędna natomiast jest wykładnia powyższego przepisu dokonana przez organ pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy właściwy organ nie może już zastosować ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., a to na skutek utraty przez nią mocy z dniem 12 października 2005 r. na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459). Stosownie do art. 8 tej ostatniej ustawy, do spraw wszczętych na podstawie ustaw, o których mowa w art. 9 i niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Organ zatem zwróci się do skarżących celem ustalenia, czy podtrzymują żądanie zawarte we wniosku z dnia 22 października 2002 r. i w razie pozytywnego ustalenia rozstrzygnie sprawę na podstawie przepisów wymienionej wyżej ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. złożyło skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113 poz. 1209 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, iż zawarte w art. 1 ust. 1 ustawy określenie podmiotu uprawnionego do nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości jako osoby fizycznej będącej w dniu w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikiem wieczystym lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości nie zawiera wymogu tożsamości użytkownika wieczystego w obydwu tych datach i krąg osób fizycznych odpowiadających warunkom art. 1 ust. 1 obejmuje również osoby, które w okresie między 26 maja 1990r., a 24 października 200lr. stały się następcami prawnymi osób, będących użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że gramatyczna wykładnia przepisu art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości jest jasna i nie budzi wątpliwości, iż w oparciu o przepisy tej ustawy jedynie osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości w niej wymienionych, a także następcy prawni tych osób nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3 stała się ostateczna.

Przy czym następcami prawnymi osób o których mowa w ust. 1 tego przepisu, a więc takich które spełniają wszystkie przesłanki określone w tym przepisie mogą być tylko takie osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego po 24 października 2001 r.

Brak możliwości zastosowania innych niż gramatyczna metod wykładni powoduje spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd stosujący prawo nie może zmieniać istoty przepisów prawa nawet jeżeli uznaje za niesprawiedliwe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i w związku z tym podlegała oddaleniu. Dokonana bowiem przez Sąd pierwszej instancji wykładnia powołanego art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości jest prawidłowa.

Wprawdzie literalne brzmienie art. 1 ust. 1 ww. ustawy mogłoby potwierdzać prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, jednakże okoliczność, że o nabycie mogą ubiegać się następcy prawni prowadzi do odmiennego stanowiska.

Nie można bowiem przyjąć, iż sytuacja prawna następców pierwotnego użytkownika wieczystego uzależniona jest od chwili nabycia przez nich prawa do gruntu. Dla każdej bowiem osoby fizycznej będącej użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r., rozpoczął się z tym dniem okres prowadzący do nabycia własności. Natomiast jego następca prawny jest kontynuatorem wszelkich uprawnień związanych z wykonywaniem użytkowania wieczystego przez swego poprzednika prawnego.

Zauważyć bowiem należy, iż ustawodawca włączył do kręgu osób uprawnionych następców prawnych określonych użytkowników wieczystych. W związku z tym nieracjonalnym byłoby przyjęcie, iż uprawnienia te uzależnione są samej daty powstania tego następstwa. Stanowisko to zostało już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i zostało zaprezentowane m.in. w sprawach I OSK 1040/06; I OSK 1102/06; I OSK 1987/06.

Z tych też względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.