Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1069/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8) ust. 12, art. 36(6) ust. 1 i 2, art. 36(5) ust. 2,
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości, z siedzibą w [...], uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego stwierdziła, iż A. S. (dalej: zdająca, skarżąca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna wskazała, iż zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę: dobry, z drugiej części egzaminu ocenę: dostateczny, z trzeciej części ocenę: niedostateczny, z czwartej części ocenę; dobry oraz z piątej części ocenę: niedostateczny. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, z późn. zm.), który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zdająca, składając odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zakwestionowała stanowisko i wnioski egzaminatorów oceniających pracę z zakresu prawa cywilnego oraz administracyjnego, zarzucając uchwale:

1. Naruszenie przepisu art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez nienależyte sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającej do wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania (w szczególności z zakresu materialnego i procesowego prawa cywilnego i administracyjnego oraz postępowania sądowo-administracyjnego), polegające na dokonaniu nietrafnej oceny prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego w oparciu o niezasadne zakwestionowanie przyjętych przez zdającą rozwiązań, obiektywnie poprawnych i dopuszczalnych w świetle obowiązującego prawa, doktryny i judykatury, a zatem w sposób subiektywny i arbitralny, a ponadto w oparciu o zastrzeżenia bezzasadne pod względem merytorycznym, sprzeczne z zasadami logiki i wskazaniami wiedzy prawniczej.

2. Naruszenie przepisów art. 364 ust. 6 i 8 (odpowiednio) oraz art. 366 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez dokonanie ocen prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego z istotnym uchybieniem kryteriom dokonywania ocen wskazanym w tych przepisach, polegającym na nieuwzględnieniu bądź nienależytym uwzględnieniu przy ustalaniu tych ocen wszystkich pozytywnych aspektów ww. prac spełniających powyższe kryteria.

3. Naruszenie przepisu art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, polegające na wadliwym przyporządkowaniu prawidłowej wartości merytorycznej oraz formalnej prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego do oceny niedostatecznej poprzez nieuwzględnienie pełnej skali i gradacji ocen wskazanej w powyższym przepisie.

4. Naruszenie przepisów art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 K.p.a., polegające na dokonaniu negatywnej oceny prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego, w sytuacji gdy prace pisemne innych zdających, przedstawiające analogiczny kierunek i sposób rozstrzygnięcia powyższych zadań egzaminacyjnych oraz zbieżne zarzuty, wnioski i zakres zaskarżenia, zostały ocenione pozytywnie przez inne Komisje Egzaminacyjne, tj. dokonanie oceny prac egzaminacyjnych zdającej w sposób rażąco sprzeczny z poczuciem sprawiedliwości i zasadą równego traktowania wszystkich zdających oraz istotnie podważający zaufanie zdających do organów Państwa odpowiedzialnych za organizację egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu tych zarzutów zdająca podniosła, w odniesieniu do zadania z prawa cywilnego, że:

a) podjęła słuszną decyzję o sporządzeniu i wniesieniu w imieniu powodów apelacji od wyroku sądu I instancji, nie zaś opinii prawnej, a zatem dokonała prawidłowej oceny sytuacji prawno-procesowej w analizowanej sprawie, tym samym należycie zabezpieczając zasadniczy interes procesowy reprezentowanej strony powodowej,

b) sporządziła apelację spełniającą wszelkie wymogi formalne, w tym przewidziane w art. 126 i 368 K.p.c., przy zachowaniu wszystkich warunków, o których mowa w art. 367 i 369 K.p.c., co zostało potwierdzone i pozytywnie zaopiniowane przez obu egzaminatorów, co również świadczy o działaniu w pełni zgodnym z interesem mocodawców,

c) przyjęta przez zdającą kwalifikacja prawna umowy jako przedwstępnej, jako rozwiązanie pewne pod względem prawno-procesowym i dające możliwość skutecznego dochodzenia dodatkowego odszkodowania w imieniu powodów (choć w zakresie węższym niż w przypadku umowy deweloperskiej), a jednocześnie nie narażające reprezentowanej strony na znacząco wyższe koszty prowadzenia sporu sądowego przy wysoce niepewnym rozstrzygnięciu, jest wyrazem działania z należytą starannością, skrupulatnością i dbałością o zabezpieczenie interesów prawnych i finansowych reprezentowanej strony,

d) wskazany w apelacji zakres zaskarżenia jest prawidłowy, w pełni zgodny i spójny z przyjętą kwalifikacją prawną przedmiotowej umowy jako przedwstępnej. Wskazana w apelacji podstawa prawna i zakres dochodzonych roszczeń są prawidłowe. W szczególności, wszystkie dochodzone w apelacji roszczenia odszkodowawcze (tj. z tytułu poniesionych kosztów obsługi kredytu oraz utraconej ulgi podatkowej) mieszczą się w ramach tzw. ujemnego interesu umownego w rozumieniu art. 390 § 1 K.c., mającego zastosowanie do umów przedwstępnych, co potwierdza zgodne w tym względzie stanowisko doktryny i orzecznictwa. Jednocześnie wskazała, iż dochodzone w apelacji roszczenia zostały podniesione w zakresie możliwie najszerszym w oparciu o reżim odpowiedzialności kontraktowej właściwy dla umów przedwstępnych,

e) przy przyjętej kwalifikacji przedmiotowej umowy jako przedwstępnej, możliwość skutecznego dochodzenia dodatkowego składnika szkody, tj. w zakresie kwoty 150.000 zł tytułem różnicy w cenie mieszkania - była ponad wszelką wątpliwość wyłączona. Dochodzenie naprawienia szkody poniesionej przez powodów w kwocie 150.000 zł tytułem różnicy w cenie mieszkania byłoby równoznaczne z dochodzeniem odszkodowania w zakresie odpowiadającym obowiązkowi odszkodowawczemu na podstawie umowy ostatecznej (właściwej, stanowczej, takiej jak np. umowa deweloperska), a zatem niewątpliwie szerszym niż obowiązek odszkodowawczy w rozumieniu art. 390 § 1 K.c.,

f) konsekwentnie, nieuwzględnienie roszczenia odszkodowawczego w postaci kwoty 150.000 zł tytułem różnicy w cenie mieszkania, należy ocenić w kategoriach pozytywu, jako działanie należycie zabezpieczające interes reprezentowanej strony, albowiem zapobiegające narażeniu moich mocodawców na poniesienie dodatkowych zbędnych i nieuzasadnionych kosztów procesu przy braku możliwości uwzględnienia przez sąd II instancji owego dodatkowego roszczenia jako wykraczającego poza granice tzw. ujemnego interesu umownego,

g) podniesienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania (tj. art. 232-233 K.p.c.) nie było w żadnej mierze konieczne ani niezbędne dla skuteczności sporządzonej apelacji. Mając na względzie zakres roszczeń, których dochodziła skarżąca w imieniu powodów w apelacji, a jednocześnie biorąc pod uwagę, że sąd I instancji nie dopuścił się żadnych uchybień proceduralnych, w tym zwłaszcza jakichkolwiek naruszeń w toku postępowania dowodowego czy oceny dowodów w zakresie dochodzonych roszczeń, zdająca stwierdziła, że sporządzona przez nią apelacja, nie zawierająca zarzutów procesowych, odniosłaby zakładany skutek i zostałaby uwzględniona przez sąd II instancji wyłącznie na podstawie podniesionych w niej zarzutów materialno-prawnych.

Skarżąca powołała się także na opinię prof. Michała Romanowskiego z dnia [...] sierpnia 2010 r. sporządzoną na zlecenie OIRP w [...] e oraz na opinię SSN dr H. Ciepłej. Na poparcie swojego stanowiska, iż umowa będąca przedmiotem zadania egzaminacyjnego była umową przedwstępną, a nie deweloperską, skarżąca powołała się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 sierpnia 2010 r., sygn. akt S 3/10 TK, w którym Trybunał stwierdził m.in., że umowa deweloperską zawarta w zwykłej formie pisemnej staje się umową przedwstępną o tzw. słabszym skutku.

W zakresie zadania z prawa administracyjnego zdająca obszernie uzasadniła swoje zarzuty wobec rozstrzygnięcia Komisji.

Antycypując tutaj dalsze rozważania należy wskazać, że w ostatecznej ocenie Komisji opracowana przez zdającą, jako rozwiązanie z piątej części egzaminu radcowskiego zadania z prawa administracyjnego, spełnia minimalne wymogi pozwalające uznać, że zdająca wykazała się w zakresie tej części egzaminu wystarczająca wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania, niezbędną do samodzielnego i poprawnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty zdającej w najistotniejszym zakresie za zasadne, Komisja odwoławcza uznała, że zasadne jest uwzględnienie odwołania w tym zakresie i podwyższenie oceny do oceny dostatecznej.

W konsekwencji wniosek zdającej o uchylenie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości zaskarżonej uchwały, a także o orzeczenie przez tą Komisję co do istoty sprawy przez ustalenie pozytywnych ocen, dotyczył w istocie zadania z prawa cywilnego. W tym też zakresie zdająca żądała ustalenia pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia 23 lutego 2011 r., wydaną na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę, podwyższając ocenę z pracy pisemnej z prawa administracyjnego do dostatecznej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, po określeniu zasad orzekania przez Komisję zważyła - ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa cywilnego - co następuje.

W ocenie Komisji, nie może budzić wątpliwości fakt, że w stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym należało wnieść apelację od wyroku Sądu Okręgowego. Tylko bowiem wnosząc apelację opartą na prawidłowo skonstruowanych zarzutach (w tym wypadku naruszenia prawa materialnego) interes powodów zostałby należycie zabezpieczony.

Skarżąca wywiodła apelację, w której zaskarżyła wyrok sądu I instancji w części, tj. co do kwoty 45 tys. złotych (w zakresie roszczeń o zwrot podwójnego zadatku, kosztów obsługi kredytu, utraconej ulgi podatkowej).

Mając na uwadze stan faktyczny zadania egzaminacyjnego z trzeciej części egzaminu radcowskiego, przy niejednoznacznych poglądach orzecznictwa sądowego i doktryny prawa, istniały przesłanki do przyjęcia przez zdających, iż umowa będąca przedmiotem kazusu egzaminacyjnego była umową przedwstępną, bądź deweloperską (zwłaszcza mając na uwadze art. 65 § 2 K.c.). Zgodnie z przywołanym przepisem, w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Poza tym informacja udostępniona osobom przystępującym do egzaminu radcowskiego mogła wprowadzić zdających w błąd. Zgodnie z wytycznymi przedstawionymi na jednej z pierwszych kart "zestawu egzaminacyjnego" wynikało, że umowa między stronami została "ważnie zawarta", co dodatkowo uzasadniać mogło przyjęcie przez zdającego, że była to umowa przedwstępna.

Sporządzona apelacja spełnia, co do zasady, wymogi formalne określone w art. 126 k.p.c. (wymogi pisma procesowego) oraz w art. 368 K.p.c. (wymogi formalne apelacji). Komisja uznała więc, że wymogi formalne apelacji zostały przez skarżącą zachowane. Poprawnie również skonstruowane zostały wnioski apelacyjne. Zdająca błędnie jednak zaskarżyła wyrok w części oddalającej powództwo, co do kwoty 15.000 zł tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to nie zostało wykazane (udowodnione) przez powodów przed sądem I instancji (art. 6 k.c.).

Za trafny Komisja uznała zarzut zdającej dotyczący braku podstaw formułowania zarzutów apelacyjnych naruszenia prawa procesowego, tj. art. 232 i 233 k.p.c. Przepis art. 232 k.p.c. nie nakłada obowiązku na sąd rozpoznający sprawę obowiązku dopuszczania określonych dowodów, niezawnioskowanych w sprawie przez stronę (przepis nie obliguje sądu do działania z urzędu). Wynika z niego, iż sąd jedynie "może dopuścić dowód niewskazany przez stronę". Sąd ocenia czy dotychczasowe działanie strony w procesie wymaga od sądu podejmowania określonych kroków procesowych (w niniejszej sprawie powodowie prowadzili proces prawidłowo m.in. składali pisma procesowe, nie wykazując ze swej strony nieporadności). Sąd nie uchybił więc swoim obowiązkom, a co za tym idzie nie można w niniejszej sprawie wywieść skutecznie zarzutu na podstawie art. 232 k.p.c. Poza tym Komisja podkreśliła, iż podnosząc procesowy zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., należy wskazać w jaki sposób sąd uchybił zasadom prawidłowej oceny dowodów oraz jakie dowody zostały przez sąd pominięte. Analizując stan faktyczny zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego Komisja uznała, iż brak jest podstaw do skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. Wszelkie kwestie dotyczące nie wykazania przez strony określonych faktów i twierdzeń w trakcie postępowania przed sądem I instancji należy zawrzeć w zarzucie naruszenia art. 6 k.c. (dotyczącego kwestii ciężaru dowodu).

Przyjęcie, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną, nie dyskwalifikuje – w ocenie Komisji - pracy. Istniały bowiem podstawy do zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu I instancji oddalającego roszczenie o odszkodowanie z tytułu różnicy w cenie lokalu objętego przedmiotem umowy. Zdająca podniosła, iż przy przyjęciu koncepcji umowy przedwstępnej, na podstawie art. 390 § 1 k.c. powodowie mogli domagać się jedynie odszkodowania w ramach tzw. ujemnego interesu umownego. Pogląd ten jest trafny, aczkolwiek przyjęte granice odszkodowania w ramach "ujemnego interesu umownego" zostały ujęte zbyt wąsko. Przyjmuje się, że pojęciem tym objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyści (lucrum cessans) - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 2005 r., sygn. akt III CK 103/05). Ponadto w literaturze wyrażony został pogląd (A. Rembieliński, w: Kodeks..., s. 355; M. Wrzołek-Romańczuk, Umowa..., s. 100), że omawiane odszkodowanie obejmuje także lucrum cessans, tj. korzyści, jakie poszkodowany uzyskałby, gdyby szkoda nie została wyrządzona (tak też wyrok SN z 19 listopada 2003 r., V CK 471/2002, LexPolonica nr 1631508, z glosą J. Grykiel, Rej. 2008, nr 3, s. 123) - tak S. Dmowski, M. Sychowicz, H. Ciepła, C. Żuławska Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga III. Zobowiązania. Warszawa 2009. W takim wypadku zdająca winna rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach (lub ich braku) w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 tys. złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu. Poza tym, jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 czerwca 2004 roku, sygn. akt IV CK 454/03 z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej nie można wysnuwać wniosku, zgodnie z którym oznacza to ograniczenie obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego.

Komisja podniosła, iż przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej dawało szersze możliwości zabezpieczenia interesu powodów, niż przy umowie przedwstępnej. Przy umowie deweloperskiej można było domagać się (nie napotykając na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa) pełnego odszkodowania zarówno w zakresie rzeczywistych strat, jak i utraconych korzyści (art. 471 i art. 474 k.c), jak również podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 394 k.c. poprzez uznanie, iż roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu z upływem roku (w wypadku umowy deweloperskiej należy przyjąć ogólne terminy przedawnienia roszczenia o zadatek). Praca nie powinna zostać zdyskwalifikowana nawet w sytuacji, gdyby zdająca sporządziła apelację "broniąc" twierdzenia, iż strony zawarły umowę przedwstępną. Odpowiednio zatem poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Niepodjęcie zatem próby zaskarżenia wyroku w zakresie utraconych przez powodów korzyści (nawet przy koncepcji umowy przedwstępnej) należy uznać za mankament pracy, a samą apelację za zbyt zachowawczą.

Odnosząc się do kwestii terminu przedawnienia roszczenia o zwrot zadatku z umowy przedwstępnej należy podnieść, że pogląd, iż roszczenie o zadatek z umowy przedwstępnej przedawnia się na zasadach ogólnych (art. 118 k.c.) był aktualny do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 14 lutego 2003 roku o zmianie ustawy Kodeks Cywilny (vide: uchwała SN z dnia 21 listopada 2006 roku, III CZP 102/2006). Dokonana zmiana jednoznacznie wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było objęcie rocznym terminem przedawnienia wszystkich roszczeń, które powstały wskutek zawarcia umowy przedwstępnej, także wynikających z jej dodatkowych zastrzeżeń umownych (por. podobnie M. Krajewski (w:) System prawa prywatnego, t. 5, s. 771-772; P. Machnikowski (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2008, art. 390, nb 20; W. Popiołek (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2005, art. 390, nb 16). Chodzi więc o żądanie zawarcia umowy przyrzeczonej, żądanie odszkodowania, żądanie zapłaty kary umownej czy zwrotu przedmiotu zadatku w podwójnej wysokości. Należy jednak mieć na uwadze, że również w tej materii zachowały się w doktrynie poglądy odmienne (zob. G. Bieniek, H. Ciepła, C. Żuławska, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga III, Zobowiązania t. I, Warszawa 2009), co mogło uzasadniać błędne, co do zasady, stanowisko zdającej, że roszczenie powodów o zwrot zadatku nie uległo przedawnieniu z upływem rocznego terminu. Powyższe stanowisko oparte jest na założeniu, iż omawiany (roczny) termin dotyczący roszczeń charakterystycznych dla umowy przedwstępnej jest wyjątkowo krótki. Nie można go zatem poddawać wykładni rozszerzającej i stosować do innych także roszczeń, jakie mogą być następstwem niedotrzymania przyrzeczenia zawarcia umowy definitywnej (np. roszczenia o zwrot zadatku). Stanowisko zdającej zawarte w apelacji nie jest więc trafne.

Konkludując powyższe rozważania, Komisja zauważyła, że zarzut dotyczący możliwości przyjęcia przez zdającego koncepcji opartej na umowie przedwstępnej jest trafny. Kazus egzaminacyjny daje podstawę do "dwutorowego" prowadzenia argumentacji prawnej (w kierunku umowy developerskiej lub przedwstępnej). Nie można zatem dyskwalifikować pracy tylko z powodu przyjęcia, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną. Argumentację merytoryczną można uznać jedynie w części za poprawną, co spowodowało, iż interes powodów nie został należycie zabezpieczony. Przyjmując koncepcję "umowy przedwstępnej" zdająca mogła przedstawić argumentację prawną uzasadniającą zasądzenie odszkodowania wyrażającego się różnicą w cenie wartości lokalu. Rozbieżności poglądów w doktrynie i orzecznictwie w tej materii zdająca winna była wykorzystać na rzecz reprezentowanych przez siebie klientów. Na tym bowiem polega również rola fachowego pełnomocnika, iż powinien umiejętnie przeprowadzić argumentację jurydyczną (nawet przy różnicach poglądów w doktrynie i orzecznictwie) celem przekonania do swojego stanowiska sądu apelacyjnego. Rzeczą bowiem profesjonalnego pełnomocnika jest ochrona interesu strony przez niego reprezentowanej, co na etapie postępowania odwoławczego wyraża się wniesieniem środka odwoławczego zgodnie z wymogami K.p.c., zaskarżenie orzeczenia w takim zakresie, który rokuje powodzenie przed sądem II instancji, a przy tym przytoczenie argumentacji prawnej uzasadniającej zakres zaskarżenia. Praca zdającej nie czyni zadość wymaganiom należytej ochrony interesu powodów.

Zaskarżenie wyroku sądu I instancji jedynie, co do kwoty 45 tys. zł nie zabezpiecza w należyty sposób interesu powodów, a co za tym idzie - sporządzoną apelację należy uznać za zbyt zachowawczą.

Nie budzi wątpliwości fakt, iż gdyby zdająca przyjęła, że strony łączyła umowa deweloperska, a nie przedwstępna, to ilość i ciężar zarzutów naruszenia przez sąd I instancji zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, byłby większy (z uwagi chociażby na zastosowanie art. 471 K.c. i ogólne zasady ponoszenia odpowiedzialności przez dłużnika, za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania). Jak wskazano jednak wyżej, przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej również nie wykluczało podjęcia polemiki jurydycznej z ustaleniami sądu I instancji.

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty zdającej w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części.

Ponieważ niezasadne okazało się odwołanie od jednej z części egzaminu, to stosownie do treści art. 366 ust. 1 ustawy oznacza to, iż skarżąca uzyskała również negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Obszerną skargę (46 str.) na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zdająca, zarzucając zaskarżonej uchwale Komisji II stopnia:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na niepodjęciu przez Komisję II stopnia, w toku postępowania odwoławczego dotyczącego oceny z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, poprzez uchybienie obowiązkowi wyczerpującego rozpatrzenia i wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym niezapoznanie się z treścią odwołania skarżącej, a w szczególności brak rozważenia i odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia do całokształtu zarzutów i argumentów skarżącej potwierdzających, że rozwiązanie przyjęte przez skarżącą w pracy pisemnej z prawa cywilnego (zakres zaskarżenia w ramach tzw. ujemnego interesu umownego z umowy przedwstępnej o skutku słabszym) było jednoznacznie poprawne w świetle prawa, poglądów doktryny i judykatury oraz zabezpieczało interes mocodawców w najszerszym dopuszczalnym prawem zakresie, a jednocześnie, zajęcie przez Komisję II stopnia odmiennego (niekorzystnego dla skarżącej) stanowiska, opartego wyłącznie na tezach i wnioskach pisemnej opinii z dnia 12 listopada 2010 r. sporządzonej przez r. pr. (...) (załączonej do akt sprawy), co świadczy o wybiórczym i selektywnym sposobie rozpatrzenia przez Komisję II stopnia materiału faktycznego i prawnego w sprawie oraz wydaniu uchwały Komisji II stopnia w oparciu o dowolną (a nie swobodną) ocenę zgromadzonego materiału - które to uchybienia skutkowały podjęciem przez Komisję II stopnia całkowicie błędnej, bezzasadnej i nie znajdującej oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, decyzji o utrzymaniu w mocy oceny niedostatecznej z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, a w konsekwencji, stosownie do treści art. 36 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, utrzymaniem negatywnego wyniku skarżącej z egzaminu radcowskiego;

b) art. 8, art. 9, art. 11 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 366 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na uchybieniu przez Komisję II stopnia obowiązkowi należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na utrzymanie oceny niedostatecznej z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, a także na niewyjaśnieniu bądź nienależytym wyjaśnieniu zasadności przesłanek, którymi kierowała się Komisja II stopnia przy załatwieniu sprawy i w konsekwencji braku przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia wystarczającej argumentacji przemawiającej za utrzymaniem w mocy oceny niedostatecznej z ww. pracy skarżącej, a także braku ustosunkowania się do twierdzeń skarżącej, które w opinii skarżącej były istotne dla sposobu załatwienia sprawy, które to zaniechania stanowią o rażącym naruszeniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, czyniąc przedmiotowe rozstrzygnięcie Komisji II stopnia całkowicie niezrozumiałym, niesprawiedliwym i bezzasadnym, zwłaszcza w świetle całokształtu okoliczności przemawiających na korzyść skarżącej, a w szczególności pozytywnych elementów pracy egzaminacyjnej skarżącej, obiektywnie prawidłowych oraz wprost uznanych za poprawne przez Komisję II stopnia (w tym również w zakresie rozwiązań kwestionowanych pierwotnie przez Egzaminatorów z Komisji Nr [...];

c) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na niepodjęciu przez Komisję II stopnia, w toku postępowania odwoławczego dotyczącego oceny z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, poprzez uchybienie obowiązkowi zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności nieuwzględnienie przez Komisję II stopnia, bez żadnego uzasadnienia ani wyjaśnienia przyczyn takiego pominięcia, wniosków dowodowych skarżącej zawartych w odwołaniu (w tym dowodu z porównania prac pisemnych z prawa cywilnego), a w konsekwencji nieprzeprowadzenie żądanych przez skarżącą dowodów, pomimo że nie zachodziła żadna z przesłanek uprawniających Komisję II stopnia do nieuwzględnienia żądania skarżącej, a przedmiotem wnioskowanych dowodów były okoliczności o istotnym znaczeniu dla sprawy, a nadto nieprzeprowadzenie przez Komisję II stopnia z urzędu innych istotnych dla wyjaśnienia sprawy dowodów (w tym dowodu z tzw. opisu istotnych zagadnień z prawa cywilnego oraz dowodu z porównania uzasadnień ocen cząstkowych Egzaminatorów z Komisji Nr [...];

d) art. 7 oraz art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na zaniechaniu umożliwienia skarżącej wypowiedzenia się, przed wydaniem uchwały Komisji II stopnia, co do wszystkich dowodów oraz materiałów zgromadzonych w toku postępowania odwoławczego dotyczącego oceny z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego (pomimo iż nie zachodziła żadna z okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 K.p.a., uprawniających Komisję II stopnia do odstąpienia od obowiązku wysłuchania skarżącej), w szczególności poprzez pozbawienie skarżącej możliwości zajęcia stanowiska oraz podjęcia rzeczowej polemiki z tezami i wnioskami pisemnej opinii z dnia 12 listopada 2010 r. sporządzonej przez r. pr. (...) (załączonej do akt sprawy), która to opinia stanowiła zasadniczą podstawę niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia Komisji II stopnia w przedmiocie utrzymania w mocy oceny niedostatecznej z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, wskutek czego skarżąca pozbawiona została możliwości wykazania, na etapie poprzedzającym wydanie uchwały Komisji II stopnia, bezzasadności tez i wniosków zawartych w ww. opinii, a w konsekwencji zapobieżenia wydaniu uchwały Komisji II stopnia nie odpowiadającej prawu;

e) art. 139 oraz art. 15 K.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na orzeczeniu przez Komisję II stopnia na niekorzyść skarżącej wbrew ustawowemu zakazowi reformationis in peius (pomimo braku okoliczności, o których mowa w art. 139 K.p.a., wyłączających obowiązywanie powyższego zakazu), poprzez sformułowanie zupełnie nowych (nota bene bezzasadnych) zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej skarżącej z prawa cywilnego (utracona ulga podatkowa i roszczenie o zwrot zadatku) nie podniesionych wcześniej przez egzaminatorów z Komisji Nr [...], a także poprzez sformułowanie zarzutu opartego na zupełnie nowej (aczkolwiek chybionej) podstawie prawnej (pełne odszkodowanie przy koncepcji umowy przedwstępnej, a nie tzw. deweloperskiej) - co skutkowało radykalnym zaostrzeniem przesłanek i sposobu dokonania oceny ww. pracy skarżącej przez Komisję II stopnia w porównaniu ze sposobem i metodologią oceny przyjętą przez egzaminatorów z Komisji Nr [...], a w rezultacie, pomimo jednoczesnego uznania przez Komisję II stopnia prawidłowości kluczowych elementów pracy skarżącej (a wśród nich również takich, które pierwotnie zostały zakwestionowane przez egzaminatorów z Komisji Nr [...], doprowadziło do utrzymania w mocy oceny niedostatecznej z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego; powyższe działanie Komisji II stopnia narusza jednocześnie zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w przepisie art. 15 k.p.a.;

f) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na podjęciu uchwały Komisji II stopnia utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Nr [...], pomimo istnienia formalnych oraz materialno-prawnych przesłanek do uchylenia uchwały Komisji Nr [...] w całości oraz orzeczenia co do istoty sprawy poprzez podwyższenie do oceny pozytywnej nie tylko oceny niedostatecznej z pracy pisemnej skarżącej z prawa administracyjnego (co słusznie uczyniła Komisja II stopnia w wyniku postępowania odwoławczego), ale również oceny niedostatecznej z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego (czego Komisja II stopnia zaniechała wskutek dopuszczenia się zarzucanych jej w niniejszej skardze naruszeń przepisów prawa w toku postępowania odwoławczego), a w konsekwencji, na podstawie przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, ustalenie pozytywnego wyniku skarżącej z egzaminu radcowskiego;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 36 ust. 12 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o racach prawnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Komisję II stopnia w ramach postępowania odwoławczego dotyczącego oceny z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, jako głównego kryterium oceny ww. pracy skarżącej, tzw. "Opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu radcowskiego - 1 lipca 2010 r.)", a także poprzez zaakceptowanie faktu, iż opisem tym jako wyłącznym kryterium oceny ww. pracy skarżącej posługiwali się również egzaminatorzy z Komisji Nr [...], pomimo że ww. opis został sporządzony w oparciu o przepis rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, który nie znajduje postawy prawnej w art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, podczas gdy prawidłowa ocena pracy egzaminacyjnej skarżącej winna być dokonana w oparciu o kryteria ustawowe określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, z jednoczesnym uwzględnieniem przepisów powszechnie obowiązującego prawa, orzecznictwa i poglądów doktryny relewantnych dla materii objętej zadaniem egzaminacyjnym z zakresu prawa cywilnego;

b) art. 2, art. 7 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie, polegające na: (i) usankcjonowaniu przez Komisję II stopnia zaistniałego stanu zróżnicowania pomiędzy sytuacją prawną skarżącej a sytuacją prawną innych zdających, którzy w okolicznościach faktycznych tożsamych z sytuacją faktyczną skarżącej, uzyskali ocenę pozytywną z pracy pisemnej z prawa cywilnego, podczas gdy skarżąca otrzymała niesłusznie ocenę negatywną; a także (ii) nieuwzględnieniu odwołania skarżącej w części dotyczącej oceny z pracy pisemnej z prawa cywilnego i utrzymaniu w mocy negatywnej oceny z ww. pracy skarżącej, w sytuacji gdy oceny innych zdających z prac pisemnych z prawa cywilnego, przedstawiających zbieżny z pracą skarżącej kierunek i sposób rozstrzygnięcia przedmiotowego zadania egzaminacyjnego, zostały - w wyniku uwzględnienia odwołań przez Komisję II stopnia - podwyższone do ocen pozytywnych - co jest wyrazem działania rażąco sprzecznego z poczuciem sprawiedliwości i zasadą równego traktowania wszystkich zdających znajdujących się w tej samej sytuacji i charakteryzujących się tymi samymi cechami relewantnymi w tym samym stopniu, a jednocześnie stanowi istotne naruszenie zasady pogłębiania zaufania zdających do organów Państwa odpowiedzialnych za organizację egzaminu radcowskiego;

c) art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 1 i 6 powołanej ustawy o poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu przez Komisję II stopnia, przy ponownej ocenie pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, pełnej skali i gradacji ocen przewidzianej w tej ustawie, co skutkowało wadliwym, subiektywnym i arbitralnym przyporządkowaniem obiektywnie prawidłowej wartości merytorycznej oraz formalnej ww. pracy pisemnej skarżącej, spełniającej wszystkie kryteria ustawowe, do oceny niedostatecznej, a zatem najniższej z możliwych, w szczególności pomimo przyznania przez Komisję II stopnia, w wyniku postępowania odwoławczego, prawidłowości najistotniejszych elementów pracy skarżącej (w tym również w zakresie rozwiązań kwestionowanych pierwotnie przez Egzaminatorów z Komisji Nr [...];

d) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 364 ust. 1 i 6 powołanej ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w świetle nadrzędnego celu egzaminu radcowskiego, polegające na rażącym uchybieniu ustawowym kryteriom oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego i nieuwzględnieniu bądź nienależytym uwzględnieniu przez Komisję II stopnia, przy ponownej ocenie pracy egzaminacyjnej skarżącej z prawa cywilnego, całokształtu prawidłowych elementów ww. pracy spełniających kryteria ustawowe, w tym w szczególności w zakresie: (i) poprawnego sposobu rozwiązania zadania z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony (prawidłowa ocena sytuacji prawno-procesowej i podjęcie słusznej decyzji o sporządzeniu apelacji), (ii) sporządzenia apelacji z zachowaniem wszystkich wymogów formalnych (w tym m.in. poprawne sformułowanie zarzutów i wniosków apelacyjnych), oraz (iii) zastosowania właściwych przepisów prawa i ich prawidłowej interpretacji (prawidłowa koncepcja umowy przedwstępnej oraz spójny z tą kwalifikacją zakres zaskarżenia w ramach tzw. ujemnego interesu umownego) - które to uchybienia Komisji II stopnia skutkowały dokonaniem ponownej wadliwej oceny poziomu wiedzy skarżącej z zakresu materialnego i procesowego prawa cywilnego oraz umiejętności jej praktycznego zastosowania, a w konsekwencji dokonaniem ponownej wadliwej oceny przygotowania skarżącej do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Powyższe naruszenia prawa procesowego i materialnego skutkowały wydaniem wadliwej uchwały Komisji II stopnia utrzymującej w mocy ocenę niedostateczną z pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego (tj. z części trzeciej egzaminu radcowskiego), co w konsekwencji, z uwagi na brzmienie art. 36 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaważyło na ostatecznym negatywnym wyniku skarżącej z egzaminu radcowskiego, podczas gdy ww. praca skarżącej zasługuje na ocenę pozytywną z uwagi prawidłową zawartość merytoryczną i formalną a także liczne walory i jednoznacznie poprawne elementy tej pracy, przyznane wprost przez egzaminatorów z Komisji Nr [...], a następnie w jeszcze szerszym zakresie przez Komisję II stopnia, jednak bez ich należytego uwzględnienia przy dokonywaniu ponownej oceny przedmiotowej pracy skarżącej.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o:

1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit, a) i c) p.p.s.a. - uchylenie przez Sąd zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia w całości i przekazanie sprawy Komisji II stopnia do ponownego rozpoznania;

2) na podstawie art. 153 p.p.s.a. - dokonanie przez Sąd oceny prawnej przedmiotowej sprawy przy uwzględnieniu zarzutów i argumentów przedstawionych w niniejszej skardze oraz zawarcie w wyroku Sądu wskazań co do dalszego postępowania, które wiązać będą Komisję II stopnia przy ponownym rozpoznaniu sprawy;

3) na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - wstrzymanie wykonania zaskarżonej Uchwały Komisji II stopnia w całości;

4) na podstawie art. 90 § 1 w zw. z art. 7 p.p.s.a. - wyznaczenie rozprawy w możliwie najkrótszym terminie; w uzasadnieniu niniejszego wniosku skarżąca wskazała na przedłużającą się niepewność odnośnie swojego statusu zawodowego;

5) na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a. - zasądzenie od Komisji II stopnia na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych;

6) na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o:

I) zobowiązanie przez Sąd Ministra Sprawiedliwości do ujawnienia tzw. "Opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu radcowskiego - 1 lipca 2010 r.)", wydanego w oparciu o przepis § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowywania zestawu pytań oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd:

a. dowodu z porównania ww. opisu z treścią uzasadnień ocen cząstkowych sporządzonych przez Egzaminatorów z Komisji Nr [...] sprawdzających pracę pisemną skarżącej z prawa cywilnego - na okoliczność, że ww. opis istotnych zagadnień miał decydujący wpływ na sposób dokonania oceny pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego przez egzaminatorów z Komisji Nr [...] oraz stanowił nadrzędne kryterium oceny tej pracy, oraz

b. dowodu z porównania ww. opisu z treścią uchwały Komisji II stopnia - na okoliczność, że ww. opis istotnych zagadnień miał istotny wpływ na decyzję Komisji II stopnia o utrzymaniu w mocy oceny niedostatecznej z pracy pisemnej skarżącej z zadania z zakresu prawa cywilnego.

II) dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentu zatytułowanego "Oświadczenie w związku z przedłożonymi odwołaniami od wyników Egzaminu Radcowskiego w 2010" z dnia 16 września 2010 r. sporządzonego przez egzaminatora z Komisji Nr [...] - r. pr. (...) - sprawdzającą pracę pisemną skarżącej z prawa cywilnego (dokument w aktach sprawy) - na okoliczność stosowania przez tego Egzaminatora tzw. "Opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu radcowskiego - 1 lipca 2010 r.)" jako nadrzędnego kryterium oceny ww. pracy skarżącej oraz na okoliczność, że ww. opis istotnych zagadnień miał decydujący wpływ na sposób dokonania przez tego egzaminatora oceny pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, a następnie na decyzję tego egzaminatora o braku możliwości zmiany wystawionej oceny w trybie tzw. samokontroli;

III) zobowiązanie przez Sąd Ministra Sprawiedliwości, ewentualnie Komisji II stopnia lub Komisji Egzaminacyjnych na terenie całego kraju, do przekazania Sądowi prac pisemnych z prawa cywilnego sporządzonych przez inne osoby zdające egzamin radcowski w roku 2010 i ocenionych pozytywnie, w tym również w wyniku postępowania odwoławczego przez Komisją II stopnia, oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodu z porównania tych prac z pracą pisemną skarżącej z prawa cywilnego - na okoliczność, że analogiczny do zaproponowanego przez skarżącą sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego (tj. polegający na wyłączeniu kwoty 150.000 zł - tytułem różnicy w wartości mieszkania - z zakresu roszczeń odszkodowawczych dochodzonych w apelacji opartej na koncepcji umowy przedwstępnej), a nawet sposób rozwiązania ww. zadania polegający na przyjęciu węższego niż skarżąca zakresu dochodzonych roszczeń (tj. poniżej kwoty 45.000 zł) skutkował dla innych zdających otrzymaniem oceny pozytywnej w innych Komisjach Egzaminacyjnych na terenie całego kraju (w tym również wskutek uwzględnienia odwołań przez Komisję II stopnia), podczas gdy praca pisemna skarżącej została oceniona negatywnie przez Komisję Nr [...] (a ocena ta została utrzymana w mocy uchwałą Komisji II stopnia);

IV) zobowiązanie przez Sąd Ministra Sprawiedliwości, ewentualnie Komisji II stopnia lub Komisji Egzaminacyjnych na terenie całego kraju, w tym w szczególności Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w [...], do przekazania Sądowi uzasadnień ocen cząstkowych innych zdających z prac pisemnych z prawa cywilnego (niezależnie od oceny), sporządzonych przez egzaminatorów z Komisji Egzaminacyjnych na terenie całego kraju, w tym w szczególności uzasadnień ocen cząstkowych innych zdających z prac pisemnych z prawa cywilnego, sporządzonych przez egzaminatorów z Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w [...] - SSA (...) oraz r. pr. (...) (których kopie stanowią Załączniki Nr 2 (a) - (d) do niniejszej skargi), oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodów z ww. uzasadnień - na okoliczność, że objęcie zakresem zaskarżenia kwoty 150.000 zł (tytułem różnicy w cenie mieszkania) w apelacji opartej na koncepcji umowy przedwstępnej uznawane było przez Komisje Egzaminacyjne za oczywisty błąd mający istotny wpływ na ustalenie oceny niedostatecznej z pracy, co a contrario potwierdza prawidłowość rozwiązania przyjętego przez skarżącą, które polegało na wykluczeniu owej kwoty 150.000 zł z zakresu dochodzonych roszczeń;

V) zobowiązanie przez Sąd Ministra Sprawiedliwości, ewentualnie Komisji II stopnia, do przekazania Sądowi protokołu głosowania nad uchwałą Komisji II stopnia oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodu z tego protokołu - na okoliczność zapoznania się przez Komisję II stopnia z pisemną opinią z dnia 12 listopada 2010 r. sporządzoną przez r. pr. (...) przed głosowaniem nad zaskarżoną uchwałą Komisji II stopnia, a ponadto celem ustalenia, czy członkowie Komisji II stopnia oddawali swoje głosy w okolicznościach wskazujących na to, iż zapoznali się z całokształtem materiału zgromadzonego w sprawie, w tym w szczególności z treścią odwołania skarżącej, czy też głosowali nad zaskarżoną uchwałą jedynie po zapoznaniu się z treścią rzeczonej opinii;

VI) zobowiązanie przez Sąd Ministra Sprawiedliwości, ewentualnie Komisji II stopnia, do przedstawienia Sądowi protokołu z przebiegu (części trzeciej) egzaminu radcowskiego w 2010 roku w [...], którego kopia przekazywana jest Ministrowi Sprawiedliwości zgodnie z art. 367 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodu z tego protokołu - na okoliczność warunków, w jakich przeprowadzany był egzamin radcowski w roku 2010 w [...] (a w szczególności część trzecia tego egzaminu); oraz

VII) dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd pozostałych dowodów wskazanych w uzasadnieniu niniejszej skargi na okoliczności tam powołane.

W przypadku uznania przez Komisję II stopnia, że niniejsza skarga zasługuje w całości na uwzględnienie, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., skarżąca wniosła o uwzględnienie przez Komisję II stopnia niniejszej skargi w całości i dokonanie zmiany zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia, poprzez uchylenie uchwały Komisji Nr [...] w całości i orzeczenie przez Komisję II stopnia co do istoty sprawy w następujący sposób:

(i) ustalenie oceny pozytywnej z pracy pisemnej skarżącej z zadania z zakresu prawa cywilnego (tj. z części trzeciej egzaminu radcowskiego);

(ii) utrzymanie w mocy oceny pozytywnej z pracy pisemnej skarżącej z zadania z zakresu prawa administracyjnego (tj. z części piątej egzaminu radcowskiego), ustalonej przez Komisję II stopnia w wyniku postępowania odwoławczego;

(iii) utrzymanie w mocy oceny pozytywnej z testu oraz ocen pozytywnych z prac pisemnych skarżącej z pozostałych części egzaminu radcowskiego, ustalonych przez Komisję Nr [...]; oraz konsekwentnie

(iv) stwierdzenie pozytywnego wyniku skarżącej z całego egzaminu radcowskiego.

Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2011 r. zdająca wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z załączonego dokumentu, tj. z pozbawionej cech pozwalających na identyfikację uchwały Komisji II stopnia wydanej w styczniu 2011 r., utrzymującej w mocy uchwałę z dnia [...] sierpnia 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku z egzaminu radcowskiego innej zdającej.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, wniósł o oddalenie skargi.

Na wstępie pełnomocnik Komisji wskazał na bezzasadność wniosków skarżącej dotyczące zobowiązania Ministra Sprawiedliwości do dołączenia: "Opisu istotnych zagadnień" oraz ocenionych prac z zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, protokołu głosowania czy protokołu egzaminu radcowskiego oraz oświadczenia radcy prawnego (...). Wnioski te nie są zasadne, gdyż wskazane w nich dowody nie są istotne dla wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości. Jak stwierdził bowiem NSA w wyroku z dnia 20 stycznia 2010 r. (sygn. akt II FSK 1429/08 — LEX nr 558910): "Uzupełniające postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym jest dopuszczalne w celu umożliwienia temu sądowi dokonania ustaleń służących ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, a nie w celu dokonania ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej załatwionej zaskarżoną decyzją "

Przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonej uchwały jest bowiem jej ocena pod względem zgodności z prawem tak materialnym, jak i procesowym, nie zaś porównywanie uchwał tej Komisji dotyczących innych osób zdających egzamin radcowski w 2010 r. Każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego — ustawy o radcach prawnych — wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza granice tej sprawy.

W tych okolicznościach za bezpodstawne uznać należy wnioski o dopuszczenie dowodu z prac egzaminacyjnych innych osób, oświadczenia r.pr. (...), zawarte w skardze oraz dodatkowo w piśmie skarżącej z dnia [...] kwietnia 2011 r.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie podziela żadnego zarzutu zamieszczonego w skardze przez skarżącego, jaki odnosi się do naruszenia wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż Komisja II stopnia, wydając decyzję w myśl art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., rozpoznała sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych. Z tych względów działanie tego organu nie miało charakteru jedynie kontrolnego, ale było działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji (Komisji egzaminacyjnej). Działanie to jest w pełni zgodne z przepisem art. 138 K.p.a.; potwierdza to choćby wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2010 r. w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 610/09 (LEX nr 60708). Komisja II stopnia tym samym nie naruszyła przepisu art. 139 K.p.a., ponieważ podtrzymując uchwałę Komisji egzaminacyjnej określającą negatywny wynik egzaminu radcowskiego skarżącej, nie wydała decyzji na niekorzyść odwołującej się strony; tym samym w niczym nie pogorszyła jej sytuacji.

Nie można także zgodzić się z zarzutami skarżącej odnośnie naruszenia pozostałych przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Komisja II stopnia zastosowała się w pełni przy rozpoznawaniu przedmiotowego odwołania do reguł wynikających zarówno z art. 7, art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a., z których wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego jak również jego wszechstronnego ocenienia. Organ odwoławczy oparł się zatem na materiale dowodowym jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną. Został on poddany wszechstronnej analizie i ocenie, czego wyrazistą treścią jest sama uchwała i zawarte w niej uzasadnienie. W szczególności przedstawiona argumentacja prawna jest jej integralną częścią i stanowi szczegółowe odniesienie do przedstawionych przez skarżącego zarzutów. Uzasadnienie prawne, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i w dodatku zawiera wyjaśnienie dlaczego te przepisy mają zastosowanie. W związku z tym uznać trzeba, że nie znajduje uzasadnienia zarzut skargi, że przy rozpoznawaniu odwołania przez organ nastąpiło naruszenie zasad wynikających z przepisów art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a.

W ocenie organu odwoławczego, uzasadnienie uchwały zawiera wystarczający zestaw argumentów o charakterze prawnym dotyczący prawidłowości kwestionowanej oceny pracy z części piątej egzaminu radcowskiego i stanowiących jednocześnie odpowiedź na pozostałe twierdzenia skarżącej.

Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawne, w tym artykuł ustawy o radcach prawnych, stanowiące podstawę prawną uchwały.

Uzasadnienie spełnia zatem wszystkie konieczne przesłanki wymagane prawem.

Odnośnie kwestionowanej oceny niedostatecznej z trzeciej części egzaminu Komisja II Stopnia wyjaśniła powody, dla których uznała, że projekt apelacji sporządzony przez skarżącą został oceniony negatywnie.

Uzasadnienie uchwały zawiera także wyjaśnienie, dlaczego argumenty skarżącej nie zostały uwzględnione i świadczy o tym zwykła lektura tego dokumentu. Jest kwestią oczywistą, że każde uzasadnienie może dotykać ogromnej ilości dodatkowych zagadnień. Zaskarżona uchwała zawiera natomiast uzasadnienie prawne i faktyczne. Wskazano w niej fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny z powodu których odmówił racji twierdzeniom skarżącego. Organ prezentuje odmienny od skarżącej punkt widzenia w tym zakresie.

Uzasadnienie uchwały zawiera też wszystkie pozostałe elementy, o których mowa w art. 107 § 3 K.p.a.

Ponadto zaskarżona uchwała w pełni realizuje zasadę praworządności, oraz, że została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Podjęta uchwała w pełni realizuje również zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli, a ponadto pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa, oraz świadomości kulturę prawną obywateli.

Powyższego nie zmienia inna ocena tej kwestii dokonana przez skarżącą, której organ nie podziela. Rozstrzygnięcie, nie budzące wątpliwości, co do jego zakresu, w pełni odpowiada wymogowi rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 K.p.a.) oraz zgodne jest z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 K.p.a.), czy też z zasadą przekonywania (art. 11 K.p.a.) — por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2007 r. (sygn. akt VSA/Wa 252/07) - LEX nr 338251.

Podkreślić także należy, że organ podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego. Dopiero przeprowadzona gruntowna analiza całości zgromadzonej dokumentacji, umożliwiła wydanie uchwały.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącej zaprezentowanych w skardze wskazać należy, iż rację ma skarżąca twierdząc, że jej apelacja została sporządzona prawidłowo pod względem formalnym wymaganym dla pisma procesowego. Jednakże podkreślić należy, iż takie pismo może sporządzić również osoba bez profesjonalnego przygotowania, po lekturze Kodeksu postępowania cywilnego i pismo takie będzie przyjęte do rozpatrzenia przez sąd. Warunkiem jednak uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu radcowskiego jest nie tylko prawidłowe pod względem formalnym sporządzenie pisma procesowego, ale także - w myśl art. 365 ustawy o radcach prawnych również w szczególności prawidłowe zastosowanie przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Skarżąca nie sprostała tym wymogom, co zostało szczegółowo wskazane przez Komisję II stopnia.

Również nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia przez Komisję II stopnia art. 10 § 1 K.p.a. albowiem skarżąca miała możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem uchwały co do materiału dowodowego, a okoliczność ta nie miała jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.

Z tych względów za całkowicie nieuzasadnione należy uznać zarzuty skarżącej, iż Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości naruszyła przepisy postępowania określone w art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 139 K.p.a.

Nie znajduje także uzasadnienia, zdaniem Komisji II stopnia, zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP, tj. art. 2, art. 7 art. 32 oraz art. 92 ust. 1. Konstytucji.

Z art. 7 ustawy zasadniczej wynika jedna z podstawowych zasad działania administracji w demokratycznym państwie - zasada praworządności, to jest działania tych organów na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta jest nie tylko ogólną zasadą postępowania administracyjnego (art. 6 K.p.a.), ale także należy do zasad rangi konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP z 1997 r.).

Z kolei przepis art. 32 Konstytucji RP w ust. 1 ustanawia zasadę, wedle której wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. W ustępie 2 określono natomiast, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. W ocenie Komisji II stopnia, żaden ze wskazanych przepisów nie został naruszony albowiem osoby uczestniczące w egzaminie radcowski w roku 2010 były traktowane w sposób jednakowy; również zarówno Komisja Egzaminacyjna, jak i Komisja II stopnia, działały na podstawie i ramach przepisów prawa tj. ustawy o radcach prawny i przepisów wykonawczych.

Również nie został naruszony art. 92 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten określa podstawy prawne wydawania rozporządzeń. Wskazywane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), zostało wydane na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych i pozostaje w zgodzie ze wskazywanym przepisem Konstytucji. Zarzut naruszenia zasady wyrażonej w art. 92 ust. 1 Konstytucji poprzez kierowanie się jakoby przy ocenie pracy kryteriami określonymi w tzw. Opisie istotnych zagadnień jest chybiony albowiem Opis ten miał znaczenie jedynie pomocnicze przy dokonywaniu oceny pracy; ocena ta dokonana indywidualnie przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu kryteriów ustawowych doprowadziła do wystawienia oceny niedostatecznej z pracy pisemnej z prawa cywilnego.

Wskazywane w skardze pozostałe zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o radcach prawnych, również nie znajdują uzasadnienia.

Komisja II stopnia w całości podtrzymuje zaprezentowane w uzasadnieniu uchwały argumenty przemawiające za utrzymaniem - po ponownym rozpatrzeniu sprawy — oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego zdającej, nie zgadzając się tym samym z zarzutami skargi.

Rozpatrując kwestie naruszenia przepisów ustawy o radcach prawnych zwrócić należy uwagę, iż każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1217/07). Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Oznacza to, iż komisje egzaminacyjne maja prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, wyd. Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest rzecz jasna zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego — w tym przypadku przez ustawę o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 oraz przepisy proceduralne — zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych - odpowiednio stosowane przez komisje II stopnia przepisy K.p.a.

Sama okoliczność różnicowania ocen wystawianych przez egzaminatorów orz poszczególne komisje egzaminacyjne na terenie całego kraju, jak również siła przedstawionej przez nich argumentacji, jest i będzie rzeczą naturalną, albowiem nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice zostały uwzględnione przez ustawę o radcach prawnych - w art. 364 ust. 9 i 10 tej ustawy, gdzie przyjęty jest stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych względów nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 36 4 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie - w ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym — pewnej swobodzie oceny prac osób zdających. Zarzut naruszenia art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych jest nietrafny również z tego powodu, iż przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zaś tzw. Opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nie traktowania podobnych spraw identycznie, lecz biorąc pod uwagę racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca bowiem większą wagę przykłada do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy zdającego. Z tych powodów zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych nie jest zasadny.

Wskazać należy, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć należy uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne (zob. Jan Zimmermann Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 371). Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w przywołanym wyżej wyroku z dnia 11 stycznia 2008 r. VI SA/Wa 1717/07, gdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia wadliwości rozstrzygnięcia (orzeczenie to dotyczyło co prawda egzaminu notarialnego, niemniej jednak z uwagi na zbieżność z regulacją dotyczącą egzaminu radcowskiego znajduje niewątpliwie zastosowanie w niniejszej sprawie). Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnych (oraz uchwał) podjętych w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi (np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r. I SA/Kr 1227/97, wyrok NSA z 7 lutego 2001 r. I SA /Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. (A. Habuda , Uznanie administracyjne — zmierzch czy renesans pojęcia, Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000 s. 117) Sąd administracyjny nie bada celowości czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić czy w sprawie zachodzą warunki materialno prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracyjny z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (wyrok WSA z Łodzi z 23 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 852/07).

Podkreślenia w konsekwencji wymaga, że sądowo-administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radowskiego, dokonywana w myśl art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych pod względem zgodności prawem sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i powinna przebiegać w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności rozstrzygnięci a z prawem materialnym, b (dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł kompetencji (wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r. I GSK 1421/05). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Jednoznacznie w tej mierze wypowiedział się WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2007 r. V SA/Wa 187/07 stwierdzając, :"Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu."

Dodatkowo zauważyć należy, iż nie są trafne także spostrzeżenia skarżącej, dotyczące niezachowania jakoby jednakowych kryteriów przez komisje egzaminacyjne, jak również — co wskazano w jednym z zarzutów — kwestia odmiennych rozstrzygnięć w stosunku do osób w tym samym stanie faktycznym.

Podtrzymując swoje stanowisko odnośnie uchybień pracy skarżącej w zadaniu z prawa cywilnego, w ocenie organu braki sporządzonej przez skarżącą apelacji są na tyle istotne, iż nie było możliwe wystawienie oceny pozytywnej. Komisja II stopnia stoi na stanowisku, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawne zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania zadania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom określonym przez przepisy prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skutecznie zabezpieczający interesy reprezentowanej zgodnie z treścią zadania strony. Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. W niniejszej sprawie ocena pracy skarżącej z prawa cywilnego została uzasadniona w sposób wystarczający i mimo surowości nie narusza ona zasad swobodnej oceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę (decyzję) Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lutego 2011 r., którą utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę, utrzymując negatywną ocenę pracy skarżącej z prawa cywilnego a tym samym – całego egzaminu, jednocześnie podwyższając ocenę z pracy pisemnej z prawa administracyjnego do dostatecznej.

Pełnomocnik skarżącej zgłosił w skardze szereg wniosków dowodowych, które Sąd oddalił, podzielając w tej kwestii – charakteru i treści tych wniosków – ocenę pełnomocnika Komisji Egzaminacyjnej, zawartą w przytoczonej wyżej odpowiedzi na skargę.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości przede wszystkim, na wstępie, określiła swój zakres orzekania na tle obowiązującego stanu prawnego. Trafnie wskazała, że przepis art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. W ocenie Komisji, posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie terminem "odpowiednio", wyłącza stosowanie K.p.a. wprost w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane w przepisach ustawy - Prawo o adwokaturze. W pozostałym zakresie, przepisy K.p.a. znajdują zastosowanie, z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia, uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym, tj. rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

Z kolei o treści uchwał Komisji rozstrzyga art. 366 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, a także stosowany odpowiednio art. 138 K.p.a. ani ustawa, ani tym bardziej rozporządzenie, o którym mowa, nie zmieniają zatem w powołanych przepisach naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 15, art. 138 K.p.a.), że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z ta zasadą, bacząc jednak aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia do zarzutów podniesionych przez skarżącego winno obejmować te zarzuty i argumenty. Jednakże ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z przedstawioną powyżej zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Sąd zgadza się z przedstawionymi przez Komisję II stopnia zasadami orzekania i stwierdza, że nie zostały one naruszone w rozpatrywanej sprawie.

Dalej, odnosząc się do oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego Komisja II stopnia odwołała się do treści art. 365 ust. 2 ustawy o adwokaturze, z którego wynika, że oceny tej należy dokonać "...biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje." Inaczej mówiąc, praca powinna być oceniona z punktu widzenia trzech kryteriów, a mianowicie:

- zachowania wymogów formalnych,

- właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, oraz

- poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Powyższe kryteria, mające charakter ustawowy, zostały przez Komisję II stopnia właściwe ustalone i zastosowane w rozpatrywanej sprawie; komisja trafnie podkreśliła, że wszystkie powyższe kryteria składają się na ocenę zadania egzaminacyjnego.

Projekt apelacji sporządzony przez skarżącego został oceniony przez obydwu egzaminatorów pozytywnie w zakresie spełnienia warunków formalnych sporządzonego środka zaskarżenia. Komisja stwierdziła wprost, że sporządzona przez zdającą apelacja spełnia, co do zasady, wymogi formalne określone w art. 126 k.p.c. (wymogi pisma procesowego) oraz w art. 368 K.p.c. (wymogi formalne apelacji). Komisja uznała więc, że wymogi formalne apelacji zostały przez skarżącą zachowane. Poprawnie również skonstruowane zostały wnioski apelacyjne. Nietrafnie też, w ocenie Sądu, pełnomocnik Komisji deprecjonuje te zalety apelacji skarżącej w odpowiedzi na skargę.

W konsekwencji podstawowe zarzuty Komisji odnoszą się do trzeciego z przedstawionych kryteriów, a mianowicie poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Tutaj należy przede wszystkim podkreślić, że wbrew zarzutom strony Komisja Egzaminacyjna uznała, że kazus egzaminacyjny dawał podstawę do "dwutorowego" prowadzenia argumentacji prawnej - w kierunku umowy deweloperskiej lub przedwstępnej. Wbrew też zarzutom skarżącej Komisja uznała, że pracy nie dyskwalifikuje sam fakt, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną. Komisja podniosła natomiast, że przyjmując koncepcję "umowy przedwstępnej" zdająca mogła przedstawić argumentację prawną uzasadniającą zasądzenie odszkodowania wyrażającego się różnicą w cenie wartości lokalu. Rozbieżności poglądów w doktrynie i orzecznictwie w tej materii zdająca winna była wykorzystać na rzecz reprezentowanych przez siebie klientów. Tylko wtedy praca zdającej czyniłaby zadość wymaganiom należytej ochrony interesu powodów. Praca nie powinna zostać zdyskwalifikowana nawet w sytuacji, gdyby zdająca sporządziła apelację "broniąc" twierdzenia, iż strony zawarły umowę przedwstępną. Odpowiednio zatem poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu

Dopiero na tle tych stwierdzeń należy rozpatrywać podstawowy zarzut Komisji Egzaminacyjnej, która wywiodła, iż przyjęcie w apelacji koncepcji umowy deweloperskiej dawało szersze możliwości zabezpieczenia interesu powodów, niż przy umowie przedwstępnej. Przy umowie deweloperskiej można było domagać się (nie napotykając na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa) pełnego odszkodowania zarówno w zakresie rzeczywistych strat, jak i utraconych korzyści (art. 471 i art. 474 k.c.), jak również podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 394 k.c. poprzez uznanie, iż roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu z upływem roku (w wypadku umowy deweloperskiej należy przyjąć ogólne terminy przedawnienia roszczenia o zadatek). w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Niepodjęcie zatem próby zaskarżenia wyroku w zakresie utraconych przez powodów korzyści (nawet przy koncepcji umowy przedwstępnej) należy uznać za mankament pracy, a samą apelację za zbyt zachowawczą.

Skarżąca uznała to stanowisko Komisji, wyrażające się w uznaniu zbyt zachowawczego charakteru apelacji wskutek rzekomo zbyt wąskiego zakresu zaskarżenia w ramach tzw. ujemnego interesu umownego z umowy przedwstępnej, za oczywiście błędne i bezzasadne, oceniając, że zostało to szczegółowo wykazane w uzasadnieniu jej skargi.

Sąd nie podziela tej oceny.

Sąd podziela natomiast ocenę Komisji, iż skarżąca powinna była zakwalifikować przedmiotową umowę jako umowę deweloperską i konsekwentnie dochodzić odszkodowania w pełnym zakresie, do czego uprawniałoby właśnie przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej. Apelacja idąca w tym kierunku zabezpieczałaby w należyty sposób interesy mocodawców (nie ograniczając zakresu zaskarżenia) i nie miałaby charakteru zachowawczego.

W konsekwencji Komisja uznała, że waga popełnionego przez skarżącą uchybienia nie pozwala na pozytywną ocenę pracy. W świetle powołanego wyżej przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych ocena pracy z trzeciej części egzaminu dokonana przez egzaminatorów, uwzględniająca wszystkie wymienione w nim kryteria, jest – według Komisji - uzasadniona.

W świetle dokonanej przez Komisję II stopnia oceny apelacji sporządzonej przez skarżącego podniesione przez niego zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych; art. 8, art. 9, art. 11 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 366 ust. 12 ustawy o radcach prawnych; art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych; art. 7 oraz art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych; art. 139 oraz art. 15 K.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych; art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych) oraz materialnego (w szczególności art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 36 ust. 12 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o racach prawnych, art. 2, art. 7 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 1 i 6 powołanej ustawy, art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 364 ust. 1 i 6 powołanej ustawy), nie są, w ocenie Sądu, uzasadnione.

Dalej należy podkreślić, że rola Sądu i Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w rozpatrywanej sprawie jest zasadniczo odmienna. Komisja jest bowiem organem odwoławczym II stopnia, zobowiązanym – jak to podniosła przy określeniu swojego zakresu działania – do merytorycznej i ponownej oceny całej pracy zdającego. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast ocena uchwały (decyzji), stanowiącej wynik pracy Komisji II stopnia. Sąd nie jest III instancją egzaminacyjną i nie ocenia jeszcze raz (w rozpatrywanym przypadku) prawidłowości apelacji sporządzonej przez skarżącego; jego przedmiotem oceny jest zgodność uchwały Komisji z prawem i ustalenie stosownych wniosków dotyczących jej obowiązywania.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt indywidualny wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit a – k.p.p.s.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie tego rodzaju naruszenia nie miały miejsca.

Należy przy tym podnieść, że oceniana w ramach niniejszego postępowania uchwała (decyzja) Komisji została podjęta w ramach uznania administracyjnego. Jak trafnie podniósł organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, w sprawie występowało zagadnienie szczególnej swobody przy dokonywaniu oceny prac. Konkretne zastosowane rozwiązania pracy są elementem podlegającym właśnie swobodnej ocenie osoby sprawdzającej pracę. Istotne jest, aby nie zostały przekroczone granice luzu decyzyjnego. W niniejszej sprawie granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. W decyzji przeanalizowano pracę egzaminacyjną skarżącego z uwzględnieniem kryteriów ustawowych. Komisja, wskazując na rodzaj, wagę i charakter poszczególnych uchybień, uzasadniła poprawność ocen niedostatecznych z części egzaminu adwokackiego dotyczącej prawa cywilnego. W uzasadnieniu uchwały Komisja przedstawiła argumenty i przepisy przemawiające za uznaniem, iż oceny wystawione przez egzaminatorów były prawidłowe.

Należy wreszcie wskazać, iż w ocenie piśmiennictwa (por. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, str. 371) "Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne, a także wszystko to, co nie wiąże się w danym akcie z luzem decyzyjnym pozostawionym przez ustawę." W takim też zakresie zaskarżona uchwała (decyzja) Komisji egzaminacyjnej II stopnia była przedmiotem oceny Sądu.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.