Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 549/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1,
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3,
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 36 zn. 4 § 1, art. 36 zn. 5 ust. 2, art. 36 zn. 6 ust. 2, art. 36 zn. 8 ust. 1, art. 36 zn. 8  ust. 11, art. 36 zn 6 ust. 1,
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
article: art. 17 pkt 1, art. 380, art. 382, art. 235 zn 2 § 2, art. 368 § 1 zn 1, art. 222 § 2
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 222 § 2, art. 144
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Protokolant spec. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi D. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącego D. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2021 roku z siedzibą w B. (dalej także jako "Komisja I stopnia") uchwałą z dnia [...] czerwca 2021 roku nr [...] stwierdziła, że D. W. (dalej też jako "skarżący" lub "zdający") uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu Komisja I stopnia podkreśliła, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 roku, poz. 1166 ze zm., dalej także jako "u.r.p."), zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja ustaliła negatywny wynik skarżącego z egzaminu radcowskiego.

Od uchwały Komisji I stopnia z dnia [...] czerwca 2021 roku, skarżący wniósł odwołanie, w którym zakwestionował prawidłowość oceny niedostatecznej z zakresu prawa cywilnego, jak również ocen dostatecznych z pozostałych części egzaminu.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej także jako "Komisja odwoławcza" lub "Komisja II stopnia"), uchwałą z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], utrzymała w mocy uchwałę Komisji I stopnia z dnia [...] czerwca 2021 roku. Z zakresu prawa gospodarczego, administracyjnego oraz zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki Komisja odwoławcza podwyższyła oceny uzyskane przez Skarżącego z ocen dostatecznych do ocen dobrych. Uznała natomiast, że brak jest podstaw do zmiany oceny dostatecznej z prawa karnego oraz niedostatecznej z prawa cywilnego. W tym ostatnim przypadku, zadaniem skarżącego było, po zapoznaniu się z treścią zadania - opracowanymi na potrzeby egzaminu aktami sprawy cywilnej - jako prawidłowo umocowany pełnomocnik powoda radca prawny M D., przygotowanie apelacji od wydanego w sprawie wyroku albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia, sporządzenie opinii prawnej, z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony. Wspomnianym wyrokiem, opracowanym w ramach kazusu, Sąd Rejonowy dla W. w W. (dalej w skrócie także jako "Sąd Rejonowy") oddalił w całości powództwo reprezentowanego przez Skarżącego (na potrzeby zadania egzaminacyjnego) M. S. o nakazanie pozwanym (A. i K. B.) zaniechania dokonywania niedopuszczalnych immisji hałasu z lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w W. przy ul. [...] 3 do lokalu mieszkalnego nr 6 zlokalizowanego w tym samym budynku i przywrócenia stanu zgodnego z prawem przez: nakazanie wyciszenia lokalu mieszkalnego nr 12 do poziomu niepowodującego przenikania do lokalu nr 6 hałasu przekraczającego 40 dB poprzez zamontowanie w nim odpowiednich warstw izolacyjnych (których rodzaj i właściwości określi w opinii biegły sądowy z zakresu budownictwa); zakazanie prowadzenia w lokalu mieszkalnym nr 12 działalności polegającej na naprawie wiertarek udarowych - do czasu wykonania w tym lokalu powyższych prac; nakazanie pozwanym poddania ich psa terapii behawioralnej mającej na celu wyeliminowanie szczekania podczas wychodzenia i powrotu ze spacerów na klatce schodowej budynku położonego w W. przy ul. [...] 3, jako źródła hałasu przenikającego do lokalu mieszkalnego nr 6. W uzasadnieniu pozwu mandant skarżącego podał, że ponieważ pozwani jako współwłaściciele nieruchomości stanowiącej odrębną własność lokalu mieszkalnego nr 12 położonego w W. przy ul. [...] 3, przy wykonywaniu swego prawa emitują hałas o znacznym natężeniu, zakłócając powodowi korzystanie z jego nieruchomości stanowiącej odrębną własność lokalu mieszkalnego nr 6 położonego w tym samym budynku, ponad przeciętną miarę wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych, powód domaga się od nich zaniechania tych naruszeń przez dokonanie czynności opisanych w pozwie. Jako podstawę prawną żądania powód wskazał art. 222 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2020 roku, poz. 1740 ze zm., dalej też jako "k.c."). Sąd Rejonowy ustalając stan faktyczny, za wiarygodne uznał zeznania świadków S. M. i A. A., które jako członkowie najbliższej rodziny najlepiej oceniły zachowanie dzieci pozwanych, obserwując je bezpośrednio w ich mieszkaniu. Ich zdaniem zachowują się one jak każde inne dzieci w tym wieku, przebywające w grupie i obdarzone energicznym usposobieniem. Natomiast pozostali świadkowie, tj. M. L., A. W. i M. S., znali sytuację w mieszkaniu powoda jedynie ze słyszenia, skoro od jesieni 2018 r. już tam nie bywali, przez co ich zeznaniom należało odmówić przymiotu wiarygodności. Zeznania świadka B. L. niewiele wniosły do ustalenia stanu faktycznego sprawy, z uwagi na nikłą wiedzę i brak zainteresowania świadka dziećmi pozwanych. Same zeznania powoda i pozwanych zostały wykorzystane przez Sąd w zakresie, w jakim nie były one wzajemnie sprzeczne. Ponadto podstawą dokonania ustaleń faktycznych były dowody z dokumentów, które Sąd ocenił jako wiarygodne, w postaci odpisów z ksiąg wieczystych lokali mieszkalnych będących własnością stron, skierowanego przez powoda do pozwanych wezwania do zaniechania naruszeń, a także dowodów jego doręczenia pozwanym. Sąd pominął natomiast zawnioskowane przez powoda dowody z opinii prywatnej z zakresu akustyki, opinii prywatnej przedsiębiorcy budowlanego, opinii prywatnej lekarza medycyny pracy, opinii Instytutu Techniki Budowlanej oraz opinii biegłego sądowego z zakresu budownictwa, jako niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż Sąd ustalił wszystkie istotne okoliczności na podstawie dowodów wskazanych we wcześniejszej części uzasadnienia. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy, oddalając powództwo, wskazał, że ponieważ hałas emitowany przez dzieci oraz psa pozwanych nie może zostać zakwalifikowany jako immisja z nieruchomości pozwanych na nieruchomość powoda przekraczająca przeciętną miarę. Wielodzietna rodzina powinna móc normalnie funkcjonować w swoim mieszkaniu. Usprawiedliwiony jest więc hałas generowany przez dzieci oraz psa, którego należy traktować jako członka rodziny. Ponadto skierowanie psa do behawiorysty zapewne nie doprowadziłoby do zmiany jego zachowania, więc byłoby to bezskuteczne. Psa należy wyprowadzać częściej na spacer i wówczas nie będzie szczekał przy każdym wyjściu z mieszkania. Uzupełniająco Sąd Rejonowy zauważył, że powód nie wskazał norm administracyjnych, które określałyby poziom dopuszczalnego hałasu w warunkach mieszkaniowych. Odnośnie świadczenia przez K. B. w swoim lokalu usług polegających na naprawie wiertarek udarowych, co generuje codziennie dodatkowo hałas, Sąd Rejonowy zaznaczył, że hałas ten jest krótkotrwały, przez co nie jest nadmiernie uciążliwy, a po drugie - pozwany wykonuje działalność gospodarczą na podstawie zezwolenia organu administracyjnego na jej prowadzenie, co przesądza o jej legalności. Sąd nie może zakazać pozwanemu wykonywania działalności gospodarczej w jego lokalu mieszkalnym również z tej przyczyny, że w art. 22 Konstytucji RP zagwarantowana została każdemu wolność prowadzenia działalności gospodarczej.

Skarżący sporządził wymaganą w realiach egzaminu apelację, jednakże błędy w niej poczynione, w ocenie Komisji odwoławczej, wykluczały możliwość wystawienia z tej części egzaminu oceny pozytywnej. Przede wszystkim uznała ona, że w pracy postawiony został błędny zarzut naruszenia art. 17 pkt. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 roku, poz. 1805 ze zm., dalej także jako "k.p.c.") oraz w konsekwencji zarzut nieważności postępowania. Komisja II stopnia podkreśliła, że w sprawie od początku powoda reprezentuje ten sam pełnomocnik, który wniósł pozew do Sądu Rejonowego traktując sprawę o zaniechanie immisji z nieruchomości sąsiedniej jako sprawę o charakterze majątkowym. W tej sytuacji niezrozumiała jest koncepcja przyjęta w zadaniu egzaminacyjnym oraz argumentacja odwołania o niemajątkowym charakterze sprawy. Przytoczenie w uzasadnieniu pracy jednego orzeczenia i to sprzed wielu lat po pierwsze nie może zastąpić wykładni przepisów prawa, które w sprawie powinny mieć zastosowanie i po drugie nie potwierdza stanowiska, aby głos o niemajątkowym charakterze roszczenia o zaniechanie immisji przeważał w orzecznictwie. Przeciwnie, najnowsze orzeczenia Sądu Najwyższego wyraźnie wskazują na majątkowy charakter spraw o zakazanie immisji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2021 r. IV CZ 80/20, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2020 r. IV CZ 42/20, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2018 r. II CZ 37/18, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2017 r. III CZ 14/17). Według najnowszego stanowiska judykatury, sprawa której przedmiotem jest rozstrzygnięcie o zasadności roszczenia o zaniechanie immisji dochodzonego na podstawie art. 144 w zw. z art. 222 § 2 k.c., nie ma charakteru sprawy niemajątkowej w rozumieniu art. 17 pkt. 1 k.p.c. Dla oceny majątkowego bądź niemajątkowego charakteru sprawy wywołanej wniesieniem powództwa istotne jest, że podstawą dochodzonego powództwa stanowi art. 144 k.c. w zw. z art. 222 § 2 k.c., kreujący roszczenie prawnorzeczowe po stronie właściciela nieruchomości w stosunku do właściciela nieruchomości sąsiedniej. Jest to więc typowy instrument ochrony prawa majątkowego w postaci własności nieruchomości przed jego naruszeniem przybierającymi inną postać niż pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą w tym poprzez immisje. Ponadto roszczenie to nie zmierza do jakichkolwiek regulacji stosunków niemajątkowych, lecz na bezpośredniej ingerencji w sposób korzystania z prawa własności przez właściciela nieruchomości sąsiedniej, będącej źródłem immisji. Skoro zatem powód na etapie przed Sądem I instancji jednoznacznie określił, że jego powództwo jest oparte na podstawie art. 144 w zw. z art. 222 § 2, nie było argumentów do uznania, że sprawa ma charakter niemajątkowy. Koncepcja nieważnością postępowania - z uwagi na rodzaj uchybień Sądu I instancji nie była w interesie reprezentowanej strony, skoro powód mógł uzyskać w pełni satysfakcjonujący wyrok reformatoryjny.

Nadto Komisja odwoławcza wskazała, że w przygotowanej przez skarżącego pracy zabrakło zgłoszenia wniosku na podstawie art. 380 k.p.c. i 382 k.p.c. o rozpoznanie przez sąd II instancji postanowienia sądu I instancji o pominięciu dowodów oraz wnioskować o dopuszczenie i przeprowadzenie przez sąd odwoławczy dowodów z opinii prywatnych dołączonych do pozwu oraz z opinii Instytutu Techniki Budowlanej i opinii biegłego sądowego z zakresu budownictwa na okoliczności wskazane w pozwie. Taka decyzja procesowa, w postaci braku wniosku, pozostaje w sprzeczności z interesem reprezentowanej strony, gdyż brak tychże wniosków skutkuje tym, że sąd drugiej instancji nie obejmie kontrolą ewidentnie wadliwego postanowienia dowodowego wydanego przez sąd I instancji oraz nie uzupełni postępowania dowodowego. Brak tego wniosku dyskwalifikuje pracę sporządzoną przez zdającego. W myśl bowiem art. 380 k.p.c. sąd drugiej instancji na wniosek strony rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Warunkiem zaskarżalności niezaskarżalnych postanowień, które miały wpływ na wynik sprawy, jest zamieszczenie w środku zaskarżenia stosownego, wyraźnego wniosku w tym zakresie. W odniesieniu do środków zaskarżenia wnoszonych przez zawodowych pełnomocników wniosek taki powinien być w nich wyraźnie i jednoznacznie sformułowany, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom przez takiego pełnomocnika treści wprost tych pismach niewyrażonych. W braku takiego wniosku przeprowadzenie kontroli nie jest dopuszczalne. Prawidłowo postawiony wniosek powinien w swej treści zawierać wniosek o rozpoznanie na podstawie art. 380 k.p.c. przez sąd II instancji postanowienia sądu I instancji o pominięciu dowodów oraz wnioskować o dopuszczenie i przeprowadzenie wskazanych dowodów.

Komisja II stopnia dostrzegła również, że w zadaniu postawiono zarzut naruszenia art. 144 k.c., jednak w uzasadnieniu apelacji dokonano jedynie szczątkowej wykładni tego przepisu, nie odnosząc się do faktów wynikających z zadania. Zdający zwrócił uwagę, że normy administracyjne przekroczenia hałasu stanowią jeden z elementów określających poziom dopuszczalnego hałasu, ale nie wskazał, że sąd powinien ustaleń w tym zakresie dokonać samodzielnie. Nie postawiono również zarzutu naruszenia rat. 222 § 2 k.c. w zw. z art. 144 k.c., które to przepisy sąd naruszył przez ich niezastosowanie polegające na oddaleniu powództwa, co było konsekwencją dokonania wadliwych ustaleń faktycznych prowadzących do błędnej oceny prawnej, iż pozwani nie dopuścili się niedozwolonych immisji, ponieważ hałas emitowany z ich nieruchomości nie przekracza przeciętnej miary, zaś dodatkowo pozwany uprawniony jest do dokonywania napraw wiertarek w swoim mieszkaniu, ponieważ działalność odbywa się za zgodą organu administracji.

Zdaniem Komisji odwoławczej w pracy sporządzonej przez skarżącego nie postawiono również zarzutu naruszenia art. 22 Konstytucji RP, który to przepis sąd zastosował, jednak dokonał jego wadliwej wykładni.

Powyższe braki, w ocenie organu odwoławczego, nie pozwoliły na uznanie, że skarżący opanował powyższe zagadnienie w sposób pozwalający na świadczenie pomocy prawnej na wymaganym ustawą poziomie a sformułowany przez niego środek zaskarżenia miał nikłe szanse na osiągnięciu w postępowaniu drugoinstancyjnym rezultatu korzystnego dla powoda.

W skardze na powyższą uchwałę Komisji II stopnia z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], zdający zarzucił naruszenie między innymi § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego poprzez ocenienie:

- w pracy zarzutu do art. 17 pkt 1 k.p.c., w sytuacji gdy praca nie zawierała takiego zarzutu, jak również poprzez ocenienie zarzutów procesowych w pracy jako "niskiego poziomu apelacji w części dotyczącej zarzutów procesowych", w sytuacji gdy praca Skarżącego zawierała 11 zarzutów procesowych,

- uzasadnienia pracy w zakresie wykładni do art. 144 k.c. jako szczątkowej, w sytuacji gdy praca skarżącego zawierała precyzyjną wykładnię ww. przepisu,

- pracy w sposób negatywny, w której zastosowano wadliwe przepisy, albo też niewłaściwie je zinterpretowano lub niepoprawnie rozstrzygnięto problem prawny, w sytuacji gdy brak jest takiej oceny przez egzaminatorów Komisji I Stopnia, a zaproponowane rozwiązanie w pracy skarżącego pokrywa się z propozycją rozwiązania członka Komisji II Stopnia oraz opisem istotnych zagadnień, co skutkowało przyjęciem błędnej oceny pracy nienależącej do skarżącego,

- ocenienie pracy, jako zachowującej częściowo wymogi formalne, w sytuacji gdy praca skarżącego spełniała wszystkie wymogi formalne,

a nadto naruszenie:

- art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej także jako "k.p.a."), poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co skutkowało naruszeniem:

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne wskazanie w uzasadnieniu skarżonej uchwały stanowiska Komisji odbiegającego od pracy skarżącego, a tym samym rażącym naruszeniem art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez rozstrzygnięcie, iż praca nie spełnia kryteriów ustawowych jednocześnie nie oceniając prawidłowej pracy skarżącego,

dodatkowo

- art. 8 § 1 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez utrzymanie oceny niedostatecznej z prawa cywilnego z jednoczesnym oparciem tego rozstrzygnięcia o wadliwe uzasadnienie uchwały, która narusza zaufanie skarżącego do Komisji II stopnia jako organu władzy publicznej zobligowanego do działania w postępowaniu z uwzględnieniem zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a tym samym braku przekonania skarżącego o prawidłowości stanowiska przedstawionego w uzasadnieniu uchwały a w konsekwencji naruszeniem art. 364 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 368 ust. 10 u.r.p. przez utrzymanie oceny negatywnej przez Komisję II Stopnia, w sytuacji, gdy ponowne sprawdzenie prawidłowej pracy skarżącego i zarzutów z odwołania skutkowałoby wystawieniem jednej z ocen pozytywnych zawartych,

- a także naruszenie § 5 ust. 3 cyt. rozporządzenia z dnia 24 września 2009 r., poprzez sporządzenie opinii przez członka Komisji II stopnia, bez stanowiska do zarzutów z odwołania (zarzuty 1-7), w sytuacji, gdy przepis ten obliguje członka Komisji do sporządzenia opinii zawierającej odniesienie się do zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem, co skutkowało naruszeniem art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez oparcie uchwały Komisji II Stopnia, tylko o opinię członka Komisji, jednocześnie pomijając treść pracy skarżącego oraz merytorycznej oceny tej pracy i postawionych zarzutów apelacyjnych - w tym sposobu zaproponowanego rozwiązania, prawidłowej wykładni przepisów, identyfikacji błędów popełnionych przez sąd, oceny zaproponowanych zarzutów oraz oceny pracy przez pryzmat korzystnego rozwiązania na rzecz reprezentowanej strony,

oraz dodatkowo naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego,

- art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez wskazanie tylko braku wniosku inicjatywy dowodowej na podstawie art. 380 i art. 382 k.p.c., jako okoliczność dyskwalifikującą pracę, w sytuacji gdy Komisja II Stopnia nie dokonała oceny zarzutu apelacyjnego nr 9 pracy dotyczącego wydania przez sąd postanowienia o pominięciu dowodów bez podania podstawy prawnej – co, jak wskazał skarżący, naruszyło art. 2352 § 2 k.p.c. - a skutkowałoby to rozpatrzeniem przez sąd II instancji pominiętych wniosków dowodowych z pozwu, jak również pominięcia przez Komisję II stopnia zarzutu nr 4 odwołania, w tym przywołanego w uzasadnieniu do odwołania poglądu przyjętego w doktrynie prawnej i judykaturze tj. fakultatywności złożenia tego wniosku w apelacji,

- art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez wskazanie braku zarzutu do art. 22 Konstytucji RP, w sytuacji gdy Komisja II Stopnia nie dokonała oceny pracy skarżącego tj. uzasadnienia w zakresie naruszenia przez pozwanych w zadaniu egzaminacyjnym art. 5 k.c. oraz zarzutu nr 2 odwołania wskazującego w uzasadnieniu, iż norma konstytucyjna zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego może stanowić podstawę prawną, jeżeli jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na samoistne jej zastosowanie, a jak wynika z treści art. 22 Konstytucji RP swoboda działalności gospodarczej może być ograniczona normą ustawową.

- art. 7 w zw. z 80 k.p.a., poprzez wskazanie braku zarzutu do art. 222 § 2 w zw. z art. 144 k.c. tj. zarzut błędnej wykładni (niezastosowania) polegający na oddaleniu powództwa, w sytuacji, gdy sąd w zadaniu egzaminacyjnym przy błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy uznał, że powództwo podlega oddaleniu na podstawie art. 144 w zw. z art. 222 § 2 k.c., a Komisja II stopnia nie oceniła zarzutu nr 1 i 2 odwołania wraz z uzasadnieniem,

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do oceny pracy, w szczególności niewzięcia pod uwagę opinii innych członków Komisji, na podstawie których Komisja II Stopnia podniosła oceny z dostatecznych na dobrą z trzech innych prac, w szczególności opinii z prawa gospodarczego, w której, zgodnie z oceną członka Komisji, doszło do zaniżenia oceny "w sposób nazbyt drastyczny", a tym samym również zaniżenia oceny przez członków Komisji I stopnia z prawa cywilnego, co mogło być główną przyczyną wystawienia oceny niedostatecznej,

- a wszystkie zarzuty (od numeru 11 do 17), mające istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowały naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., poprzez odniesienie się w uzasadnieniu uchwały tylko do jednego prawidłowego rozwiązania, w tym braku odniesienia się do pracy skarżącego, oceny tej pracy oraz oceny zarzutów z odwołania, w sytuacji, gdy uzasadnienie winno zawierać ocenę pracy i postawionych zarzutów, w tym stanowiska do zarzutów z odwołania oraz stanowiska do uzasadnień egzaminatorów Komisji I stopnia, a w przypadku pominięcia dowodów winno zawierać uzasadnienie z jakich przyczyn i powodów organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

- a tym samym rażącym naruszeniem art. 365 ust. 2 u.p.r. poprzez oparcie oceny z zadania z prawa cywilnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień i potraktowania tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny pracy przy jednoczesnym braku merytorycznej oceny pracy skarżącego,

- dodatkowo naruszeniem art. 6 k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie o negatywnym wyniku egzaminu z jednoczesnym podjęciem czynności naruszających przepisy, które, jako podstawa prawna działania Komisji, służyły do prawidłowej oceny pracy a w konsekwencji naruszeniem art. 364 ust. 10 pkt 2 u.p.r. w zw. z art. 368 ust. 10 cyt. ustawy poprzez utrzymanie oceny negatywnej przez Komisję II stopnia, w sytuacji, gdy ponowna ocena pracy skarżącego i zarzutów z odwołania skutkowałoby wystawieniem jednej z ocen pozytywnych zawartych w art. 364 ust. 10 pkt 1 u.p.r.,

- a także naruszenie przepisów przez Komisję I Stopnia w zakresie wydania uchwały w I Instancji i naruszenie przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 1, 9 i 12 u.p.r., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej uchwały Komisji I Stopnia, w sytuacji gdy Komisja II stopnia winna była uchylić zaskarżaną uchwałę w całości i orzec o otrzymaniu przez skarżącego pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Uwzględniając powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości; rozważenie zasadności uchylenia uchwały Komisji I stopnia z dnia [...] czerwca 2021 r., zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych; a także dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruku fotokopii pracy skarżącego z prawa cywilnego na okoliczność ustalenia prawidłowej jej treści.

W treści skargi oraz w piśmie procesowym z dnia 13 maja 2022 roku skarżący przedstawił szeroką argumentację na poparcie swego stanowiska.

Z kolei Komisja odwoławcza w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą wcześniej w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwana dalej "p.p.s.a."). W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że przedmiotem oceny Sądu jest zasadność podtrzymania przez Komisję odwoławczą oceny niedostatecznej z zadania z zakresu prawa cywilnego.

Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga D. W. zasługuje na uwzględnienie, gdyż, w ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się - mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu przywołanego powyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. - polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że egzamin radcowski podlega zasadom określonym przepisami ustawy o radcach prawnych. Jak wynika z art. 364 § 1 ustawy o radcach prawnych polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. I tak, zgodnie z art. 365 ust 2 ustawy o radcach prawnych, członkowie komisji dokonują oceny każdej części egzaminu, zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów. Pamiętać także należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania musi być oceniona pozytywnie. Sam wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11, postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. Co istotne, podejmowana na podstawie art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru decyzji uznaniowej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności wskazać należało, iż Komisja II Stopnia, oceniając pracę w omówionym zakresie, wykroczyła poza ramy kontroli, które zakreśla art. 365 ust 2 ustawy o radcach prawnych. Organ nie dokonał bowiem merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego, gdyż w uzasadnieniu swojej uchwały zawarł zarzuty wobec pracy zdającego jej niedotyczące. Komisja II Stopnia sformułowała w pierwszej kolejności, w uzasadnieniu uchwały, zarzut wobec pracy zdającego, zgodnie z którym, bezzasadnie zarzucił on, w sporządzonej na potrzeby egzaminu apelacji, naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 17 pkt. 1 ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz w konsekwencji zarzut nieważności postępowania. Tymczasem, jak słusznie podkreślił w skardze zdający, w swojej apelacji nie podniósł on zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 17 pkt. 1 k.p.c. Oczywistym jest zatem, że zakwestionowanie prawidłowości zarzutu, którego skarżący nie podniósł, nie powinno mieć wpływu na ocenę z zakresu prawa cywilnego. Komisja II Stopnia naruszyła tym samym art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 365 ust 2 ustawy o radcach prawnych. Bezprzedmiotowym jest przy tym przeprowadzanie dowodu z kopii pracy skarżącego, celem wykazania braku podniesienia w niej wspomnianego zarzutu, skoro jest to okoliczność oczywista, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, właśnie w postaci pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego.

Ponadto, za kluczowy mankament sporządzonej przez skarżącego na potrzeby egzaminu apelacji, organ odwoławczy uznał brak zgłoszenia w niej wniosku, na podstawie art. 380 k.p.c. i 382 k.p.c., o rozpoznanie przez sąd II instancji postanowienia sądu I instancji o pominięciu dowodów oraz w konsekwencji wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie przez sąd odwoławczy zgłaszanych przez powoda dowodów. W ocenie organu odwoławczego brak ten skutkowałaby tym, że sąd drugiej instancji nie objąłby kontrolą, ewidentnie wadliwego postanowienia dowodowego wydanego przez sąd I instancji, a także nie uzupełniłby postępowania dowodowego.

Istotnie w myśl art. 380 k.p.c. sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.).

Jednakże nie sposób nie zauważyć, że w orzecznictwie zaistniała rozbieżność, co do tego, czy wniosek o dokonanie kontroli niezaskarżalnych orzeczeń musi być sformułowany wprost, czy też wystarczające jest, by z treści apelacji wynikało żądanie zbadania wydanych wcześniej niezaskarżalnych orzeczeń. Z jednej strony wskazuje się, że niezaskarżalne postanowienie oddalające wniosek dowodowy może być poddane kontroli na podstawie art. 380 k.p.c. przy rozpoznawaniu apelacji, jeśli decyzja dowodowa miała wpływ na wynik sprawy, ale warunkiem przeprowadzenia takiej kontroli jest jednak złożenie we wnoszonym przez profesjonalnego pełnomocnika środku odwoławczym wyraźnego wniosku w tym przedmiocie. Z kolei zgodnie z poglądem odmiennym - nawet jeśli apelujący nie zawrze w apelacji wyraźnego wniosku spełniającego kryteria z art. 380, to sąd może dokonać analizy wydanych w sprawie niezaskarżalnych postanowień, jeśli w środku zaskarżenia autor apelacji odnosił się wprost do tych orzeczeń i kwestionował ich zasadność. W szczególności pogląd ten został przedstawiony przez Sąd Apelacyjny w S. w postanowieniu z dnia [...] listopada 2012 r. sygn. akt [...].

W realiach pracy sporządzonej przez skarżącego na potrzeby egzaminu radcowskiego z prawa cywilnego zauważyć należy, że zarzutach od numeru 9 do 11 (uzasadnionych następnie na stronach 7 i 8 apelacji), podniósł on naruszenie art. 2352 § 2 k.p.c. poprzez pominięcie lub niepoduszczenie przez Sąd Rejonowy enumeratywnie wymienionych dowodów zgłaszanych przez powoda na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Zaznaczyć należy, że art. 368 § 11 k.p.c. nakłada na apelującego obowiązek, by w zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia wskazał fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwszej instancji. Komisja odwoławcza nie dokonała jednakże oceny skuteczności tak skonstruowanej apelacji, pomimo braku explicite wniosku z art. 380 k.p.c., w kontekście ujętego w art. 365 ust 2 ustawy o radcach kryterium interesu strony, którą zgodnie z zadaniem skarżący reprezentuje. W świetle tego bowiem kryterium, winno się dokonywać oceny pracy egzaminacyjnej. Powyższe oznacza, że ustalenia organu odwoławczego mają wady w zakresie ustalenia stanu faktycznego, wymagające ponownej oceny pracy egzaminacyjnej, bowiem stwierdzone uchybienia mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się przy tym do jeszcze jednego ujętego w zaskarżonej uchwale mankamentu ocenianej pracy skarżącego, czyli braku ujęcia w sporządzonej przez skarżącego apelacji zarzutu naruszenia art. 222 § 2 k.c. w zw. z art. 144 k.c., nie sposób z oceny organu odwoławczego wywieść, czy samoistnie mogłaby ona przesądzić o negatywnej ocenie pracy skarżącego, czy też nie można jej przypisać tak dalece idącego skutku. Podkreślenia przy tym wymaga, że w myśl art. 222 § 2 k.p.c. przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Z kolei zgodnie z art. 144 k.c. właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Skarżący w zarzucie nr 12 sporządzonej na potrzeby egzaminu apelacji, ujął zarzut naruszenia art. 144 k.c. Zatem oceny wymaga ze strony organu odwoławczego istotny wpływ braku powiazania go z przepisem art. 222 § 2 k.c., w świetle przytoczonych powyżej ustawowych kryteriów statuowanych w art. 365 ust. 2 u.r.p. Skoro celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez osobę zdającą, to nie może być wątpliwości, jakie elementy podmiotowe i przedmiotowe poddanej ocenie skargi do sądu administracyjnego, mają wpływ na jej dyskwalifikację.

Dokonując więc ponownie oceny pracy egzaminacyjnej, w ramach zarzutów odwołania, Komisja II Stopnia rozpatrzy ponownie odwołanie i uchwałę organu I instancji o wyniku egzaminu skarżącego, w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Nie można przy tym ograniczyć się w ocenie pracy skarżącego do wyliczenia i omówienia jego błędów (o ile nie miały one jednoznacznie dyskwalifikującego charakteru, co jednakże wymagałoby odpowiedniego wykazania popartego wyczerpującym uzasadnieniem), przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo ujętymi w sporządzonej przez niego apelacji. Ocena zarówno merytorycznego poziomu rozstrzygnięcia problemu kazusu egzaminacyjnego jak i poziomu uwzględnienia interesu reprezentowanej strony dokonywana bowiem jest w ramach skali ocen, skąd musi wynikać uzasadnienie podjętej uchwały podtrzymującej negatywną ocenę.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a, na które złożył się wpis sądowy w kwocie 200 złotych.