Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1117/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 5, art. 31(2) ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 212 § 1
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 3138/14 w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od J. O. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 100 (sto) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3138/14, po rozpoznaniu skargi J. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych, 1/ uchylił zaskarżoną decyzję; 2/ stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu; oraz 3/ zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Uchwałą z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku J. O., wpisała wnioskodawczynię na listę radców prawnych tej Izby na podstawie art. 24 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 637; powoływanej dalej jako: u.r.p.).

Minister Sprawiedliwości, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., sprzeciwił się wpisowi J. O. na listę radców prawnych OIRP we Wrocławiu dokonanemu powyższą uchwałą. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 31² ust. 1 u.r.p. regulującego wpis na listę radców prawnych oraz art. 24 ust. 1 i art. 25 tej ustawy. Minister podniósł, iż z dokumentów złożonych wraz z wnioskiem o wpis na listę wynika, że J. O. w dniu [...] października 2006 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, uzyskując tytuł magistra prawa. W celu potwierdzenia wymaganej praktyki wnioskodawczyni przedstawiła świadectwo pracy z dnia [...] listopada 2012 r. z Kancelarii Prawnej K. Spółka Partnerska Adwokatów i Radców Prawnych w L. oraz świadectwo pracy z dnia [...] października 2012 r. z Izby Skarbowej we Wrocławiu wraz z zakresami obowiązków. Z akt osobowych wynika, iż J. O. odbywała aplikację radcowską, przystąpiła do egzaminu radcowskiego w 2014 r. i uzyskała wynik pozytywny. W aktach osobowych wnioskodawczyni znajduje się ponadto informacja z Krajowego Rejestru Karnego, iż wobec niej toczyło się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym w T., sygn. akt [...], za czyn stanowiący przestępstwo z art. 212 § 1 kk, za które została ona skazana wyrokiem z dnia 14 października 2011 r. na karę grzywny (60 stawek po 10,00 zł). Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 20 marca 2012 r. W dniu [...] czerwca 2012 r. wykonano karę grzywny. J. O. złożyła nadto oświadczenie z dnia [...] maja 2014 r., z którego wynika, iż toczy się wobec niej jeszcze jedno postępowanie karne za czyn z art. 190a § 1 k.k., jak również prowadzone są wobec niej, jako aplikantki radcowskiej, postępowania dyscyplinarne. Minister Sprawiedliwości w dniu [...] czerwca 2014 r., na podstawie art. 31¹ ust. 2 u.r.p. zwrócił akta do OIRP we Wrocławiu ze względu na brak w materiale dowodowym informacji o toczących się postępowaniach dyscyplinarnych wraz z zapadłymi rozstrzygnięciami i wskazaniem ich prawomocności brak odpisu wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem i ewentualnego wyroku sądu II instancji, a także brak ewentualnego rozstrzygnięcia w sprawie karnej o sygn. akt. [...].

W odpowiedzi na powyższe Dziekan OIRP we Wrocławiu przesłał akta wraz z żądaną informacją. Z nadesłanego odpisu wyroku wynika, że J. O. została uznana za winną popełnienia przestępstwa z art. 212 § 1 k.k., to jest pomówienia S. H. o postępowanie, które mogło poniżyć oskarżyciela prywatnego w opinii publicznej oraz narazić go na utratę zaufania niezbędnego dla zajmowanego przez niego stanowiska i skazana na karę grzywny. Sąd Okręgowy we Wrocławiu we wskazanym zakresie utrzymał wyrok sądu I instancji w mocy.

Ustalono ponadto, iż postępowanie karne o czyn z art. 190a § 1 k.k., o sygn. akt [...] jest w toku, a także, że aktualnie przeciwko wnioskodawczyni prowadzone jestpostępowanie dyscyplinarne. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny uznał aplikantkę radcowską J. O. za winną popełnienia zarzucanych jej czynów i na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 1 u.r.p. wymierzył jej karę upomnienia i karę nagany z ostrzeżeniem, zaś w pkt 1 umorzył postępowanie. J. O. wniosła odwołanie do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w Warszawie. Ustalono również, iż w postępowaniach dyscyplinarnych o sygn. akt. [...], [...], [...] Okręgowy Sąd Dyscyplinarny OIRP we Wrocławiu uniewinnił J. O. od zarzucanych jej deliktów dyscyplinarnych, natomiast w postępowaniu dyscyplinarnym o sygn. akt [...] Rzecznik Dyscyplinarny OIRP we Wrocławiu, na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k w zw. z art. 741 u.r.p. umorzył dochodzenie. Zapadłe rozstrzygnięcia są prawomocne.

Mając na uwadze powyższe Minister wskazał, iż przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. stanowi, że na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W świetle tego przepisu przedmiotem oceny rękojmi do wykonywania zawodu jest nieskazitelność charakteru i dotychczasowe zachowanie kandydata. Organ stwierdził, że J. O. dopuszczając się swoim dotychczasowym postępowaniem popełnienia umyślnego przestępstwa, nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zachowanie, w postaci pomówienia, w kontekście przepisu art. 212 k.k., uznane jest za czyn karalny i w tym przypadku podważa odpowiedzialność, wiarygodność i uczciwość oraz nieskazitelny charakter kandydatki.

Zdaniem organu, wskazanie przez J. O., iż uzyskane przez nią kwalifikacje m. in. w zakresie pełnienia funkcji członka SKO we Wrocławiu, świadczące o posiadaniu przez nią rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, nie zmieniają tej oceny, w szczególności w przypadku dopuszczenia się umyślnego przestępstwa przy uwzględnieniu, iż skazanie nie uległo jeszcze zatarciu.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do WSA w Warszawie J. O. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 24 ust. 1 u.r.p.; art. 24 ust. 5 w zw. z art. 11 u.r.p.; art. 311 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 2a i 2b u.r.p. oraz § 10 ust. 2 uchwały Nr [...] Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich; art. 31² u.r.p. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności: art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.); art. 7 i art. 8 k.p.a.; art. 10 § 1 k.p.a.; art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a.; art. 11 w zw. z art. 107 § 3 i 4 k.p.a. Skarżąca wskazała, iż zarzucone naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem strony, Minister Sprawiedliwości, sprzeciwiając się wpisowi na listę radców prawnych, dokonał oceny kandydatki wyłącznie przez pryzmat jednego zdarzenia z 2010 r. Skarżąca zwróciła uwagę na niesłuszność postawionej w zaskarżonej decyzji tezy, że zachowanie, w postaci pomówienia podważa odpowiedzialność, wiarygodność i uczciwość oraz jej nieskazitelny charakter.

Odnośnie zarzutów naruszenia prawa materialnego skarżąca podniosła na ugruntowany w orzecznictwie pogląd, iż wśród przesłanek pozytywnych, warunkujących wpis na listę aplikantów radcowskich, odpowiednio też radców prawnych, określonych w art. 24 ust. 1 u.r.p., nie wskazano informacji o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzonej datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku. Nie jest ponadto przesłanką negatywną wpisu na listę radców prawnych skazanie za popełnienie jakiegokolwiek przestępstwa. Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 24 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem to nieskazitelny charakter i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, wynikająca z dotychczasowego zachowania, a nie niekaralność za popełnienie przestępstwa, są przesłankami warunkującymi wpis na listę radców prawnych. Skarżąca podkreśliła, iż uwadze Ministra Sprawiedliwości uszło przy tym, że już w przyszłym roku skarżąca będzie mogła wystąpić o zatarcie skazania (tj. po dniu [...] czerwca 2015 r.), a sąd - jak wynika z art. 107 § 4 in fine k.k. - wniosek ten będzie mógł uwzględnić i zatarcie zarządzić, nie mając jednak takiego obowiązku. Zdaniem strony, organ z naruszeniem podstawowych reguł wykładni utożsamia pojęcia "nieskazitelność charakteru" i "rękojmia" z pojęciem "niekaralności'".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji stwierdził, że przesłanka nieskazitelności charakteru i zachowania dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego jest ocenna, a zatem i uznaniowa. Dla stwierdzenia legalności dokonanej oceny niezbędne jest, aby ocena ta nie miała cech dowolności, lecz mieściła się w granicach uznaniowości. Granice te wyznacza przede wszystkim wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA podkreślił, iż na rękojmię składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie. Dotychczasowe zachowanie, oznacza postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką (odpowiednio radcowską) do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu. Nieskazitelność charakteru odnosi się do strony etyczno–moralnej danej osoby, natomiast na ocenę rękojmi rzutują okoliczności, dotychczasowego życia zarówno ze sfery prywatnej, jak i zawodowej. Należy więc tę kwestię rozpatrywać bardzo szeroko, uwzględniając postawę zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym, w dłuższym okresie czasu.

Sąd podniósł, że w rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości oparł swój sprzeciw na fakcie, iż wyrokiem SR w T. J. O. została uznana za winną popełnienia przestępstwa z art. 212 § 1 k.k., tj. pomówienia S. H. o takie postępowanie, które mogło poniżyć oskarżyciela prywatnego w opinii publicznej oraz narazić go na utratę zaufania niezbędnego dla zajmowanego przez niego stanowiska i za ten czyn została skazana na karę grzywny. Wskazane okoliczności, zdaniem organu, dyskwalifikują skarżącą jako kandydata na radcę prawnego w sferze etyczno-moralnej, ponieważ podważają jej odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego skarżąca nie posiada nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego. Minister Sprawiedliwości nie ocenił jednak, wpływu powyższego nagannego zdarzenia na przesłankę nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego, w kontekście dotychczasowego życia skarżącej. WSA podzielił stanowisko, że jednorazowe zdarzenie może rzutować w sposób kluczowy i przesądzający na ocenę nieskazitelności charakteru i rękojmi, jednakże nawet w takich sytuacjach nie zwalnia to organu, zdaniem Sądu, z obowiązku szerszej analizy postawy danej osoby w życiu prywatnym i zawodowym, jej cech charakteru i dotychczasowego życia. Dopiero z tej perspektywy uwzględnienie czynu przestępczego daje pełny obraz przymiotów, a podjęte na tej podstawie rozstrzygnięcie nie przybiera formy ukarania za czyn przestępczy.

Za uzasadniony Sąd uznał zarzut nieprzeprowadzenia przez organ szerszej analizy postawy skarżącej, jej cech charakteru i dotychczasowego życia, co w okolicznościach sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. WSA wskazał na toczące się z udziałem skarżącej postępowania związane z jej sąsiadami, z którymi - jak wynika z akt - rodzina skarżącej jest skonfliktowana. Organ nie rozważył kwestii, iż przestępstwo, za które skarżąca została skazana, ścigane jest z oskarżenia prywatnego. WSA zgodził się ze skarżącą, iż organ naruszył zasady postępowania administracyjnego, tj. art. 7 - 10 k.p.a. oraz przepisy regulujące sposób zbierania i oceny dowodów, zwłaszcza art. 75, 77 - 81 k.p.a. Minister Sprawiedliwości nie wyjaśnił bowiem wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, pominął słuszny interes strony i prowadził postępowanie w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Minister nie zapewnił skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności zaniechał poinformowania jej o zwróceniu uchwały wraz z aktami osobowymi do OIRP we Wrocławiu, a następnie uniemożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji wyrażającej sprzeciw.

W ocenie Sądu, zasadnie skarżąca zarzuciła, iż organ nie dokonując oceny jej postępowania i zachowania zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu, uchybił nakazom płynącym z art. 80 k.p.a. Organ nie dokonał oceny całego zebranego materiału dowodowego, a swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na jednym zdarzeniu i tylko na tej podstawie odmówił skarżącej prawa wykonywania zawodu radcy prawnego. Skarżąca zwróciła uwagę, że w jej aktach osobowych znajdują się dokumenty w postaci: opinii patronów - radców prawnych, opinii Prezesa SKO we Wrocławiu, opinii wiceburmistrza i burmistrzów O. oraz opinii wicestarosty Powiatu T., opinii przewodniczącego Rady Miejskiej w O. oraz oceny okresowej pracownika Służby Cywilnej, których to dokumentów organ w ogóle nie ocenił, pomimo iż są one korzystne dla skarżącej. Opinie te odnoszą się do postawy skarżącej wobec obowiązków służbowych i relacji ze współpracownikami i klientami, a także obrazują wysokie kwalifikacje i kompetencje zawodowe skarżącej.

Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko skarżącej, że trudno uznać, iż kilka zdań, jakie w istocie zawiera uzasadnienie zaskarżonej decyzji, świadczy o wypełnieniu dyspozycji art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto, że wyjaśnia w przekonujący sposób przesłanki, którymi organ kierował się przy ostatecznym załatwieniu sprawy. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej odmówił, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zdaniem WSA, skarżąca zasadnie zwraca uwagę na fakt, iż zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem to nieskazitelny charakter i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego wynikająca z dotychczasowego zachowania, a nie niekaralność za popełnienie przestępstwa, są przesłankami warunkującymi wpis na listę radców prawnych.

Sąd I instancji stwierdził, iż pojęcie "nieskazitelności" nie może być pojmowane jako brak jakiejkolwiek skazy, czy też brak negatywnych okoliczności w dotychczasowej postawie kandydata do zawodu adwokata (radcy prawnego). Takie podejście uznać trzeba za zbyt restrykcyjne. W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości ograniczając się do oceny jednego zdarzenia i nie podejmując działań w kierunku ustalenia dotychczasowej postawy skarżącej, uchybił ogólnym zasadom postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na ocenę przymiotu nieskazitelnego charakteru skarżącej oraz gwarancji należytego wykonywania przez nią obowiązków radcy prawnego.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Sprawiedliwości.

Wyrok zaskarżył w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Organ wnoszący skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

I. prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż prawomocne skazanie za przestępstwo popełnione z winy umyślnej nie może samodzielnie stanowić podstawy oceny o braku nieskazitelnego charakteru i niedawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, gdy okoliczność ta świadczy o rażącym naruszeniu przez kandydata obowiązującego porządku prawnego;

2. art. 312 ust. 1 u.r.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż Minister Sprawiedliwości po upływie określonego tym przepisem terminu trzydziestu dni liczonego od dnia doręczenia uchwały o wpisie pani J. O. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu wraz z aktami osobowymi uprawniony jest do ponownego badania okoliczności faktycznych wpływających na ocenę nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, w sytuacji, gdy termin ten, mający charakter prawnomaterialny wyłącza możliwość ponownego wyrażenia sprzeciwu w omawianym trybie.

II. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, t.j.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 152 p.p.s.a. w zw. z art. 312 ust. 1 u.r.p. oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie, iż Minister Sprawiedliwości przy wydaniu decyzji z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] o sprzeciwie wobec wpisu pani J. O. na listę radców prawnych OIRP we Wrocławiu dokonanego uchwałą z dnia [...] maja 2014 r., Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu naruszył prawo w sytuacji, gdy do naruszenia prawa nie doszło, gdyż badając wszechstronnie wszystkie okoliczności sprawy Minister Sprawiedliwości stwierdził, że pani J. O. ze względu na skazanie za przestępstwo popełnione z winy umyślnej nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, co uzasadniało skorzystanie przez Ministra Sprawiedliwości z instytucji sprzeciwu określonej w art. 312 ust. 1 cytowanej ustawy.

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjunej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. O. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzyć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego, które sprowadzają się do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji, że prawomocne skazanie za przestępstwo popełnione z winy umyślnej nie może samodzielnie stanowić podstawy oceny o braku nieskazitelnego charakteru i niedawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie - potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi.

W tej sytuacji niezbędne jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów materialnoprawnych.

Na wstępie należy zauważyć, że sąd administracyjny, badając legalność zaskarżonej decyzji ocenia stan faktyczny i prawny z daty wydawania zaskarżonej decyzji. Nie może zatem brać pod uwagę nowych okoliczności faktycznych, które zaszły już po wydaniu zaskarżonej decyzji, i które strona podnosi dopiero na etapie postępowania sądowego (np. późniejszego zatarcia skazania).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadny jest sformułowany przez kasatora zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Nie ma bowiem wątpliwości, że za prawidłową należy uznać zakwestionowaną przez Sąd I instancji wykładnię dokonaną przez organ administracji, że - do czasu jego zatarcia - prawomocne skazanie za przestępstwo popełnione z winy umyślnej może stanowić podstawę oceny o braku nieskazitelnego charakteru i niedawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, gdyż okoliczność ta świadczy o rażącym naruszeniu przez kandydata obowiązującego porządku prawnego.

Art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. jest normą zawierającą kryteria ocenne (podobnie jak np. art. 65 pkt 1 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, Dz. U. z 2015 r., poz. 615, ze zm.; zob. też wyrok TK z 7 maja 2002 r., sygn. akt SK 20/00, publ. OTK-A 2002, nr 3, poz. 29). W hipotezie tej normy prawnej ustawodawca posłużył się zwrotami niedookreślonymi. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięcia organów administracji w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikających z tej oceny. Proces ustalania treści pojęcia podlega pełnej kontroli poprawności metodologicznej i merytorycznej również w tym zakresie, w jakim decyzja opierająca się na normie zawierającej pojęcia niedookreślone podlega rygorom określonym w art. 107 k.p.a. Poprawność rozumowania organu stosującego prawo podlega pełnej kontroli legalności w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zawód radcy prawnego jest zawodem zaufania publicznego. Wprowadzając wymogi dotyczące charakteru osoby zawód ten wykonującej, czy też rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, ustawodawca stworzył normatywne przesłanki dla zapewnienia odpowiedniej realizacji zadań przypisanych temu zawodowi. Kryteria te wprowadzone są w tym celu, by zagwarantować odpowiedni poziom zawodowy i moralny członków korporacji.

Skoro w aktach osobowych wnioskodawczyni znajdowała się informacja z Krajowego Rejestru Karnego, iż wobec niej toczyło się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym w T., sygn. akt [...], za czyn stanowiący przestępstwo z art. 212 § 1 k.k., za które została ona skazana wyrokiem z dnia 14 października 2011 r. na karę grzywny, a wyrok ten uprawomocnił się w dniu 20 marca 2012 r., to prawidłowa jest konstatacja organu, że wnioskodawczyni nie spełnia wymagań określonych w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Przy czym, co istotne i na co zwrócił uwagę Minister Sprawiedliwości, zaskarżona decyzja została wydana przy uwzględnieniu, iż skazanie nie uległo jeszcze zatarciu.

W tym kontekście należy zaznaczyć, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Tylko taka osoba może wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód radcy prawnego.

Minister Sprawiedliwości ma ustawowo zagwarantowane prawo sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych właśnie po to, aby ten zawód wykonywały tylko te osoby, które mogą sprostać wysokim wymaganiom także moralnym, etycznym i osobowościowym. Wszechstronnie badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, zarówno organ samorządu zawodowego, jak i Minister Sprawiedliwości, powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane mu zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, zwłaszcza, gdy skazanie nie uległo jeszcze zatarciu.

Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 312 ust. 1 u.r.p. ponieważ wykładnia zaproponowana przez kasatora w istocie wykluczałaby możliwość sądowej kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości w sprawie wyrażania sprzeciwu.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących prawa procesowego należy zaznaczyć, iż zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sądowa kontrola, w świetle powołanej regulacji, ukierunkowana jest na ochronę subiektywnego porządku prawnego. Przeprowadzenie w tej sprawie dodatkowego postępowania wyjaśniającego nie zniweczyłoby kluczowych ustaleń w tej sprawie, a mianowicie tego, że skarżąca była w dacie wydawania decyzji przez organ administracji prawomocnie skazana za popełnienie przestępstwa z winy umyślnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, chybione jest zatem stanowisko Sądu I instancji, w którym zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia zasadzie prawdy obiektywnej, wynikającej z art. 7 i art. 77 k.p.a. Sąd upatrywał w braku podjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, braku dogłębnej analizy i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, skutkujące wydaniem decyzji o sprzeciwie po niedostatecznie wnikliwym zbadaniu sprawy.

Odnosząc się do takich wywodów, należy stwierdzić, że wbrew tym zarzutom, z treści zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że Minister Sprawiedliwości miał na uwadze, iż wnioskodawczyni przez wiele lat wykonywała zawód prawnika, przedłożyła różne rekomendacje i pozytywne opinie, jednakże prawidłowo ocenił, iż nie może to podważyć oceny, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przy ocenie dawania rękojmi przez kandydata, wskazane wyżej okoliczności nie mogą niejako "niwelować" skutków zdarzeń będących podstawą skazania i sprawiać, że zdarzenia te należy uznać za niebyłe. To zagadnienie jest jednak związane ściśle z samą istotą przesłanki dawania rękojmi i było przedmiotem rozważań dotyczących zarzutów naruszenia prawa materialnego. W tym stanie rzeczy, mimo zwięzłej treści uzasadnienia decyzji w zakresie odniesienia się do faktu skazania wnioskodawczyni i skutków z tego wynikających, zarzuty naruszenia prawa procesowego, polegające na wadliwym uznaniu, że nieprawidłowo prowadzono postępowanie dowodowe i uzasadniono zaskarżoną decyzję, należy uznać za usprawiedliwione. Dla oceny wystąpienia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. w niniejszej sprawie, co już sygnalizowano w uzasadnieniu, to okoliczność prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione z winy umyślnej, którego zatarcie jeszcze nie nastąpiło, w istocie stanowiła wystarczającą podstawę do przyjęcia, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję nie wykazał, ażeby ewentualne naruszenia procedury administracyjnej popełnione przez organ administracyjny, a odnoszące się do postępowania dowodowego i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie tej konkretnej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, iż w realiach niniejszej sprawy, w której podstawą do przyjęcia, że kandydatka nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. było prawomocne skazanie za czyn stanowiący przestępstwo z art. 212 § 1 k.k., a więc przestępstwo pomówienia (zniesławienia), ścigane z oskarżenia prywatnego, nie ma wątpliwości, że zatarcie skazania - co do zasady - pozwala już uznać, iż wnioskodawca jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Na marginesie należy jednak zauważyć, iż inaczej informacja o niekaralności kandydata (a taka jest treść informacji w razie zatarcia skazania) może być oceniana w przypadku popełnienia innych przestępstw np. w sytuacji zatartego już skazania za czyny, które dotyczyły istoty wykonywania funkcji radcy prawnego, czy adwokata (por. np. wyrok NSA z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12; wyrok NSA z 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1840/14 publ. Baza Orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze i uznając, że istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił zaskarżony wyrok oraz oddalił skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości w oparciu o art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 203 pkt 2 p.p.s.a.