Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1292/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 39
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 sierpnia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2017.1257) oraz art. 8 ust 1 pkt 1, w związku z art. 7 pkt 5, jak też art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2016.930), a także § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.07.2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2015.1058), po rozpatrzeniu odwołania Z. K. (dalej: skarżący) od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta z dnia 3 lipca 2017 r. znak: [...], w sprawie udzielenia skarżącemu pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego w wysokości 480,00 zł, w tym na opłacenie czynszu - 400,00 zł i na zakup leków - 80,00 zł - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Decyzją z dnia [...] 2017 r., organ I instancji udzielił skarżącemu pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego w wysokości 480,00 zł, w tym na opłacenie czynszu - 400,00 zł oraz na zakup leków - 80,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący w dniu 21.06.2017 r. złożył w MOPS wniosek o przyznanie mu zasiłku celowego. W trakcie postepowania organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i posiada dochód w wysokości 634,00 zł. Ustalając wysokość przyznanego skarżącemu świadczenia organ wziął pod uwagę uprawnienia, zasoby i możliwości skarżącego oraz możliwości finansowe MOPS.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że w decyzji nie odniesiono się do jego prośby zawartej we wniosku, o przyznanie mu kwoty 459,00 zł na opłacenie zaległej należności za prąd. Nadto zarzucił, że jest traktowany gorzej przez MOPS niż inne osoby, chociaż te osoby żyją w lepszych warunkach bytowych i materialnych od niego. Ponadto stwierdził, że od czasu pożaru jego domu, który miał miejsce 12 stycznia 2000 r., jest dyskryminowany. M.in. MOPS w czerwcu 2017 r., nie udzielił mu należytej refundacji kosztów dojazdu do N w celu kontynuacji kursu komputerowego.

Decyzją z dnia 22 sierpnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał właściwe przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz wskazał, że 76-letni skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, mieszka w budynku [...] Centrum Edukacji, gdzie ma do dyspozycji jeden pokój, a w korytarzu kuchnię. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 481,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Zatem jego łączny dochód wynosi 634,00 zł i nie przekracza zweryfikowanego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które odpowiada właśnie kwocie 634,00 zł. W związku z tym, a także z uwagi na długotrwałą chorobę, w myśl ww. przepisu ustawy, przysługuje mu prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej i dlatego od szeregu lat MOPS wspiera go finansowo w formie udzielanych mu zasiłków celowych. W swoim wniosku z 21 czerwca 2017 r. skarżący domagał się przyznania mu zasiłku celowego na zakup leków w kwocie 80 zł, opłacenie zaległości za prąd w kwocie 459,00 zł, na zakup żywności i na opłacenie czynszu za lokal w wysokości 400,00 zł. Po rozpatrzeniu tego wniosku organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 480,00 zł, w tym na opłacenie czynszu - 400,00 zł oraz na zakup leków - 80,00 zł.

Organ podkreślił, że zasiłek celowy przyznawany jest na podstawie uznania administracyjnego i sam fakt spełnienia ustawowego kryterium dochodowego, nie oznacza konieczności przyznania osobie zainteresowanej pomocy na wszystkie określone przez nią potrzeby. Organ pomocy społecznej nie jest bowiem zobowiązany do spełnienia wszelkich żądań strony, ponieważ musi mieć na względzie wielkość posiadanych środków na pomoc społeczną oraz ilość zgłaszanych potrzeb także przez inne osoby i rodziny, wymagające wsparcia finansowego z pomocy społecznej.

Kolegium nie ma wątpliwości co do tego, że warunki materialne skarżącego są trudne i z tego względu z pewnością wyższe finansowe wsparcie dla niego byłoby wskazane, jednak Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje ograniczonymi środkami na pomoc społeczną i w związku z tym musi zabezpieczać pomoc również innym osobom i rodzinom (niejednokrotnie wielodzietnym), których dochód jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego lub nie posiadającym żadnego dochodu. Tak więc, wysokość udzielanej pomocy oraz liczba osób i rodzin nią objętych jest ściśle uzależniona od możliwości finansowych Ośrodka i pomimo dokładania wszelkich starań Ośrodek nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłaszanych potrzeb w oczekiwanym zakresie.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że nie otrzymał należytej refundacji kosztów dojazdu do N w celu kontynuacji kursu komputerowego, Kolegium wskazało, że w dniu 3 lipca 2017 r. organ przyznał skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości 124,00 zł miesięcznie na okres od 01.07.2017r. do 31.12.2017 r. Przeczy to twierdzeniom skarżącego, że jest dyskryminowany przez MOPS.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wyraził swoje niezadowolenie z decyzji Kolegium. Ponownie podniósł, że jest dyskryminowany przez MOPS, który uporczywie odmawia mu przyznania pomocy na remont domu po pożarze oraz wniósł o wykonanie wyroku WSA w Krakowie z dnia 22 lutego 2017 r. sygn.. akt III SA/Kr 1546/16. Nadto nawiązał do szkód, jakich doznał w swoim domu w grudniu 2013 r., po przejściu halnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017.2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.1369, zwana dalej "P.p.s.a."), sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzje oraz poprzedzająca ja decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2016.930, zwanej dalej "u.p.s."). Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z nim, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie.

Przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy jest decyzja przyznająca skarżącemu pomoc finansową w postaci zasiłku celowego w wysokości 480 zł, w tym 400 zł, na czynsz i 80 zł na zakup leków. Pomimo przyznania pomocy finansowej skarżący wniósł skargę do Sądu, ponieważ uważa przedmiotową pomoc za niewystarczającą.

Oceniając działania organu i postawę skarżącego podkreślić należy, że organ prawidłowo wskazał, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, co nie oznacza jednak, że organ ma automatycznie przyznać mu każdą wnioskowaną przez niego pomoc. Sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie kryteriów z art. 7 i 8 u.p.s., nie oznacza automatycznego przyznania przez organ pomocowy każdego świadczenia, gdyż decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy, w tym również rozmiar środków finansowych, jakimi dysponuje organ czy ilość osób potrzebujących jak również sama postawa skarżącego w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej oraz cel na który skarżący wystąpił o przyznanie mu zasiłku celowego.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Z powyższego przepisu wynika, że możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia i jego wysokość zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Oznacza to, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając konkretną sytuację. Podkreślić jednak należy, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę" (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 listopada 2006r. sygn. akt V SA/Wa 1758/08, publ.//httporzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 K.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji.

Decyzja uznaniowa powinna uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 (publikowanym: http//orzeczenia.nsa.gov.pl) z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Z całą pewnością bowiem organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega także wątpliwości, że organy pomocy społecznej nie są w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Dodatkowo jeszcze należy wskazać na bardzo trafną uwagę Naczelnego Sądu Administracyjnego, który podkreślił, że ponieważ ani przepisy art. 39 u.p.s., określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości, to wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 407/12). Pomoc państwa ma charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta, jednakże określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11, publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

W przedmiotowej sprawie organ pomocy społecznej, rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 21 czerwca 2017 r., o przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup lekarstw, opłacenie zaległości za prąd w kwocie 459 zł, zakup żywności i opłacenie czynszu za lokal w kwocie 400 zł, zakup leków w kwocie 80 zł – przyznał skarżącemu pomoc finansową w postaci zasiłku celowego w wysokości 480,00 zł, w tym na opłacenie czynszu w kwocie 400,00 zł i na zakup leków w kwocie 80,00 zł. Dodatkowo, jak wynika z akt administracyjnych oraz z odpowiedzi na skargę, decyzją z dnia 3 lipca 2017 r. Dyrektor MOPS przyznał skarżącemu zasiłek celowy, z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości 124 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 lipca do dnia 31 grudnia 2017 r. Zatem skarżący otrzymał od organu praktycznie wszystkie świadczenia, których się domagał, a które były mu niezbędne do zaspokojenia potrzeb dnia codziennego.

Jeszcze raz należy podkreślić, że art. 39 ust. 1 u.p.s. przesądza, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej jednakże treść ww. przepisu nie uzasadnia stwierdzenia, że organ pomocy społecznej musi przyznać ją na wszystkie wskazane przez skarżącego cele. W przedmiotowej sprawie skarżący otrzymał wnioskowaną pomoc, jednakże nie na wszystkie wskazane przez siebie cele. Świadczenia z pomocy społecznej stanowią formę wspomożenia osób w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazły i mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jednocześnie ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe, co zresztą Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreślało w zaskarżonej decyzji.

Skarżący nie został pozostawiony bez pomocy, gdyż organy przyznając skarżącemu zasiłek celowy na czynsz i leki (a następnie na żywność w okresie od lipca do grudnia 2017 r.) jedynie miarkowały środki finansowe jakimi dysponowały, jednak uwzględniając sytuację skarżącego, jak również potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc ograniczyły swoją pomoc do świadczeń jakie mogły przyznać.

Z tych powodów, w ocenie Sądu organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani postępowania administracyjnego i dlatego Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.