Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1481/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz J.B. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

J.B. wnioskiem z dnia [...] listopada 2013 r. zwrócił się do Zakładu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie 11231,14 zł.

W dniu [...] stycznia 2014 r. Zakład wydał decyzję Nr [...] o odmowie umorzenia należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w/w podnosi kwestie związane z przedawnieniem należności z tytułu składek. Bieg terminu przedawnienia nie został jego zdaniem przerwany, ponieważ o wystawionych tytułach wykonawczych dowiedział z zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalnego i z wizyty poborcy podatkowego w październiku 2013 r. a przez okres 17 lat nie był informowany o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Dlatego też należność przedawniła się po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Jednocześnie w przypadku nie uchylenia zaskarżonej decyzji i nie umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości, tak aby umorzona została kwota 70 % odsetek od kwoty przyjętej w decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. Zakład rozpatrując ponownie sprawę decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r.

W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia wskazano m.in. że J.B. działalność gospodarczą prowadził w okresie od lutego 1993 r. do kwietnia 1995 r. Nie uregulował należności tytułem składek na ubezpieczenie społeczne. Nie posiada zaległości w Urzędzie Skarbowym. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że obecnie pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2072,70 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 203,50 zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia z powodu egzekucji administracyjnej, w kwocie 518, 20 zł miesięcznie. Do wypłaty pozostaje kwota 1405,50 zł. Potrącenia ze świadczenia emerytalnego dokonywane są na rzecz Komornika Sądowego oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego, który prowadzi egzekucję na rzecz zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. J.B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie 1550,00 zł netto miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem, wydatki gospodarstwa domowego (czynsz, energia, gaz ), kształtują się na poziomie 650 zł miesięcznie. J.B. przeszedł udar mózgu, ma napady padaczkowe, problemy z pamięcią i nadciśnienie. Lekarz Orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji na stałe. Jego żona również ma problemy zdrowotne związane z cukrzycą i nadciśnieniem. W związku z powyższym miesięczne koszty leczenia kształtują się na poziomie ok. 800 zł. Spłaca również kredyt w miesięcznych ratach po 198 zł (ostatnia rata w grudniu 2014 r.). Jego żona ma zaciągniętą pożyczkę odnawialną, której miesięczny koszt wynosi 520,00 zł (ostatnia rata w październiku 2014 r.). Biorąc powyższe pod uwagę do dyspozycji dwuosobowej rodziny pozostaje kwota ok. 787,00 zł miesięcznie. Nie posiada nieruchomości oraz ruchomości. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Organ podniósł, że z powodu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej wysokości 2421,03 zł za okres 90/1993 r. – 04/1995 r. i opłaty dodatkowej w kwocie 89,90 zł w dniu 05.08.1996 r. skierowane zostały do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] tytuły wykonawcze:

• [...] za okres 05/1994 r. – 12.1994 r.,

• [...] za okres 09/1993 r.- 04/1994 r.,

• [...] za okres 01/1995 r.- 04/1995 r., i opłata dodatkowa

Zgodnie z pismem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] lutego 2014 r. tytuły te zostały doręczone przez organ egzekucyjny w dniu [...] października 1996 r. Organ przypomniał, że wówczas zastosowanie miał art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 1989 r. nr 137, poz. 887; z późn. zm. ), zgodnie z którym termin przedawnienia wynosił 5 lat od terminu wymagalności składki, ale bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik – w tym przypadku przerwanie biegu terminu przedawnienia spowodowane zostało przez wszczęcie postępowania egzekucyjnego poprzez doręczenie tytułów wykonawczych.

Po przerwaniu biegu termin przedawnienia wydłużał się do 10 lat od terminu wymagalności. Zasady te potwierdzał również art. 24 ust. 4, w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ).

W związku z ww. przepisami upływ terminu przedawnienia każdej z należnych składek przypadałby na okres pomiędzy 10/2003 r. a 05/2005 r. Jednak począwszy od dnia 01.01.2003 r. zaczęła obowiązywać znowelizowana ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2002 r. Nr 241. Poz. 2074), która wprowadziła zmianę w art. 24 poprzez dodanie ust. 5b w brzmieniu "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

W związku z powyższym i wobec faktu, że należności nie były przedawnione na dzień 01.01.2003 r., a postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny prowadził nadal, bieg terminu przedawnienia zaległości za okres 09/1993 r. – 04/1995 r.- uległ zawieszeniu od dnia 01 stycznia 2003 r. Postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z 1996 r. jest nadal prowadzone przez organ egzekucyjny, więc bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony. Organ podkreślił również, że w ostatnich 17 latach J.B. był wielokrotnie informowany przez Zakład o wysokości zadłużenia ( pisma z dnia [...] maja 1996 r,; [...] kwietnia 1998 r., [...] lutego 1999 r., [...] czerwca 2003 r., [...] lutego 2004 r., [...] kwietnia 2004 r., [...] października 2013 r. ) Poza tym w dniu [...] stycznia 2002 r. organ egzekucyjny przekazał do Zakładu wpłatę z dnia [...].01.2002 r. w wysokości 1003,07 zł na częściowe pokrycie tytułu [...]. Na konto wpłynęły również 4 wpłaty na poczet zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dokonane przez w/w a mianowicie:

1/ z dnia [...].09.2003 r. w kwocie 538,67 zł

2/ z dnia [...].03.2004 r. w kwocie 540,00 zł

3/ z dnia [...].04.2004 r. w kwocie 500,00 zł

4/ z dnia [...].05.2004 r. w kwocie 600,00 zł

Wpłaty te rozliczone zostały na pokrycie zaległych składek za okres 09/1993 r.- 11/1993 r. wraz z odsetkami za zwłokę, opłatą dodatkową i na częściowe pokrycie składki za 12/1993 r. wraz z odsetkami. Organ podniósł nadto, że w aktach znajduje się dokumentacja pochodząca od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego [...], tj. zajęcie wierzytelności z dnia [...] czerwca 2001 r. oraz zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z dnia [...] czerwca 2007 r. wraz z potwierdzeniem osobistego odbioru w dniu [...] czerwca 2007 r. Zatem należności wobec zakładu nie uległy przedawnieniu.

Następnie organ zacytował treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (sus) i wskazał, że żadna z przesłanek przewidzianych w ust. 3 tego artykułu nie została spełniona. Podkreślił, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy o sus stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w ww. przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Zakład przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W stosunku do płatników będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ustawy o sus wprowadza wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności tej grupy osób zobowiązanych określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podniósł, że również art. 17 ustawy zmieniającej wprowadza wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności, gdyż zgodnie z tym artykułem Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) Na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.

2) Na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 01 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.,

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązaną do ich opłacenia jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym interes tej osoby.

Analizując sprawę pod względem art. 28 ust. 3a ustawy o sus oraz art. 17 ustawy zmieniającej, Zakład wskazuje, że to w interesie zobowiązanego do uregulowania zadłużenia jest udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej, co jest możliwe m.in. przez dołączenie do wniosku dokumentów, które miałyby istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia omawianej kwestii, tj. umożliwiłyby w świetle obowiązujących przepisów prawa umorzenie należności.

Wskazując na pierwszą z przesłanek umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, w ocenie Zakładu nie można stwierdzić, iż spłata należności z tytułu składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki oraz pozbawi możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Łączny miesięczny dochód wynosi 2955,90 zł netto. Biorąc powyższe pod uwagę oraz aktualną kwotę minimum socjalnego dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (aktualnie wynosi 1720,37 zł), należy stwierdzić, że w/w posiada możliwość spłaty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne chociażby w układzie ratalnym. Organ przypomina, że J.B. spłaca raty kredytu a jego żona pożyczkę odnawialną, natomiast zobowiązanie wobec Zakładu jest zobowiązaniem publicznoprawnym, mającym pierwszeństwo przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Nie korzysta również z pomocy społecznej, co potwierdza, że sytuacja jego nie uzasadnia przyznania pomocy szczególnej. Zdaniem organu brak jest podstaw do uznania, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Organ podniósł, że w związku ze stanem zdrowia w/w Lekarz Orzecznik, orzekł, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji na stałe, niemniej fakt ten nie ma wpływu na pozbawienie możliwości uzyskiwania dochodu, ponieważ J. B. otrzymuje emeryturę, z której Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął egzekucję na poczet zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto jego żona także otrzymuje emeryturę. Zdaniem organu powyższe ma także odniesienie do przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej zawartej w art. 17 ustawy zmieniającej. Wobec powyższego wskazana przesłanka nie zachodzi w przedmiotowej sprawie (zdaniem organu).

Organ podkreślił nadto, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (m.in. w zakresie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne), wynikającej z art. 2a ustawy o sus, dlatego instytucja umorzenia należności z tytułu składek, winna być stosowana wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach, a taka w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2014 r. zaskarżył J.B. zarzucając jej :

- naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 75 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego przez niewyjaśnienie kwestii przedawnienia podnoszonej przez skarżącego we wniosku o umorzenie należności i oparcia się wyłącznie na piśmie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] lutego 2014 r., który stwierdził, że tytuły [...] zostały doręczone w dniu [...] października 1996 r. w sytuacji, gdy nie zostały przedstawione zwrotki doręczenia z podpisem Skarżącego i w sytuacji, gdy w tamtym okresie postępowanie egzekucyjne prowadziły same zakłady ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem swoich komórek, a nie urzędy skarbowe, co doprowadziło do niezbadania czy zaległość się przedawniła oraz czy bieg przedawnienia został przerwany i w jaki sposób;

-naruszenie art. 36 w związku z art. 35 § 1, § 3 i § 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 z późn.zm.) w związku z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) w związku z art. 1 pkt 9 w związku z art.23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) przez ich błędne zastosowanie, co doprowadziło do uznania, że należności za składki na ubezpieczenie społeczne nie wygasły przed dniem 1 stycznia 2003 r., w sytuacji gdy J.B. złożył wniosek o umorzenie należności niezwłocznie po tym jak się dowiedział o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w październiku 2013 r.,

-art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) w związku z art. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez nieuwzględnienie przy ocenie ważnego interesu J.B., że brak aktywnego działania egzekucyjnego organu administracyjnego (ówcześnie ZUS) od 1996 r. czy nawet 2002 r. (jeżeli tytuły wykonawcze zostały ówcześnie rzeczywiście wystawione i doręczone) i brak podejmowania jakichkolwiek czynności przez ten okres doprowadziło do sytuacji, że wobec J.B. narosły odsetki za zwłokę, które obecnie go obciążają.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. i umorzenie postępowania w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość ewentualnie o uchylenie obu w/w decyzji w części w ten sposób, aby zostało umorzone 70% odsetek za zwłokę liczonych od kwoty przyjętej w decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r., tj. odsetek w kwocie 9.386,00zł, a nadto o zobowiązanie organu do przedstawienia dowodów doręczenia tytułów [...] Skarżącemu w dniu [...] października 1996 r., jak również o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił m.in., iż stoi on na stanowisku, że postępowanie egzekucyjne nie zostało w stosunku do niego prawidłowo wszczęte, a co za tym idzie w myśl art. 35 ust.3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych nie został wobec niego przerwany bieg terminu przedawnienia przez jakąkolwiek czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, o której był zawiadomiony. Zatem, uważa, że jego należności przedawniły się po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

W opinii skarżącego wobec niego:

a) Nie można zastosować 10 letniego terminu przedawnienia i skutków nowelizacji wprowadzonej w dniu 1 stycznia 2003 r., na mocy której został ten termin wprowadzony ani

b) nie można zastosować znowelizowanego ówcześnie art. 24 ust. 4 wprowadzającego instytucje zawieszenie biegu terminu przedawnienia we wszczętych sprawach egzekucyjnych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2003 r.

Skarżący wniósł również o wzięcie pod uwagę stwierdzonej przez Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niezdolności do samodzielnej egzystencji na stałe i wydatków z tym związanych oraz tego, że w latach 2002-2013 nie były podejmowane żadne czynności w celu wyegzekwowania należności za składki ubezpieczeniowe (ani wcześniej przez ZUS ani później przez Urząd Skarbowy).

Skarżący podkreślił nadto, że zawiłość przepisów prawa, w tym przepisów przejściowych dotyczących instytucji przedawnienia należności za składki ubezpieczeniowe spowodowała, że dla przeciętnego obywatela było bardzo trudno określić termin przedawnienia w szczególności, że nie miał żadnej wiedzy o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym w zakresie kwestionowanych tytułów wykonawczych, co spowodowało, że z własnej inicjatywy nie dokonywał żadnych czynności w tej sprawie.

Skarżący zwraca także uwagę na wykładnię ważnego interesu określonego w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje:

Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205 z 2009 r. poz. 1585- tekst jedn., dalej u.s.u.s.) oraz § 33 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 z 2003 r. poz. 1365), jak również art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241/2002 poz. 2074).

Zgodnie z pierwszym z ww. przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego art., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe i naprawcze.

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dni 29 sierpnia 1997 r. – ordynacja podatkowa.

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w cytowanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące tzn. stanowi zamknięty katalog przypadków, których zaistnienie powoduje, iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Co istotne okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności, lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a art. 28 u.s.u.s. zostały uregulowane w przywoływanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie (...)

Zgodnie z § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jeśli chodzi natomiast o trzecią z ww. regulacji to stanowi ona, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Z kolei zasady dotyczące przedawnienia składek regulowane były kolejno przepisami ustaw:

- z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25 z 1989 r. poz. 137 ze zm.),

- z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205 z 2009 r. poz. 1585),

- z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ubezpieczeń innych ustaw (Dz. U. Nr 241 z 2002 r. poz. 2074),

- z dnia 16 września 2011 r. o regulacji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorstw (Dz. U. Nr 232 z 2011 r. poz. 1378).

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż nie została ona wyjaśniona w taki sposób, który uzasadniał jej ostateczne rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu budzą wątpliwości rozważania organu dotyczące sytuacji materialnej i osobistej skarżącego. Organ nie dokonał bowiem ustaleń co do tego jakie są bieżące koszty utrzymania skarżącego w związku z jego wyżywieniem i ubraniem ( dotyczy to także małżonki skarżącego, z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe). Brak jest również rozważań odnoszących się do sposobu sprawowania opieki nad skarżącym oraz ewentualnych kosztów z tym związanych. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika ( co podnosi także organ- str. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) iż skarżący jest niezdolny do samodzielnej egzystencji na stałe. Ustalenia w powyższym zakresie są niezbędne także dlatego, że żona skarżącego jest chora (cukrzyca, nadciśnienie tętnicze), a poza tym oboje ponosili dodatkowe obciążenia finansowe związane ze spłatą kredytów.

Dokonując dodatkowych ustaleń organ wyjaśni czy kredyty te miały związek ze stanem zdrowia w/w, a zwłaszcza czy środki uzyskane z ich tytułów były przeznaczone na leczenie rehabilitacyjne, czy też bieżące utrzymanie.

Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż już na obecnym etapie postępowania teza organu jakoby w przypadku skarżącego z pewnością nie zachodziła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia

31 lipca 2003 r. jawi się jako wątpliwa. Organ wskazuje bowiem, że na utrzymanie dwuosobowej rodziny skarżącego (po zrealizowaniu niezbędnych opłat i wydatków pozostaje kwota 787,00 zł). Nie wyjaśnia jednak czy skarżący oraz jego żona są w stanie za taką kwotę ubrać się i wyżywić przy założeniu, że nie korzystaliby z kredytów.

Jeśli chodzi natomiast o kwestie dotyczące przedawnienia obciążających skarżącego należności to tutejszy sąd podziela rozważania organu. Akurat w tej materii są one wyczerpujące i przekonywujące. Organ w tym zakresie przedstawił także rzetelną analizę stanu prawnego sprawy oraz powołał się na dowody przemawiające za przerwaniem biegu przedawnienia dochodzonych należności. Dowodów tych nie sposób kwestionować ( np. pisma Naczelnika I Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] lutego 2014 r. potwierdzającego fakt doręczenia skarżącemu trzech tytułów wykonawczych w dniu [...] października 1996 r., oraz dokumentacji pochodzącej od tego organu w postaci zajęcia wierzytelności z dnia [...] czerwca 2001r. i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z dnia [...] czerwca 2007 r. wraz z potwierdzeniem jego osobistego odbioru w dniu [...] czerwca 2007 r.

Reasumując sąd stwierdza jednak, iż w postępowaniu przed organem doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. co w konsekwencji skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.