Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 672/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamienicka, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 8 lipca 2021 r. nr SKO/RŚ-423/187/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. P. (dalej: strona, skarżąca, wnioskodawczyni) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: organ drugiej instancji, organ odwoławczy) z dnia 8 lipca 2021 r. (nr SKO/RŚ-423/187/2021), mocą której organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia 19 maja 2021 r. (nr S.S.R.5012.4461.2021) wydaną przez – działającego z upoważnienia Burmistrza Złotoryi – Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Złotoryi (dalej: organ pierwszej instancji) i odmawiającą stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w przepisach ustawy z dnia 28listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.).

Z przyjętych w zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych wynika, że strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła - w dniu 18 stycznia 2021 r – wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. D. (ur. [...]).

Organ pierwszej instancji ustalił, m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 lutego 2021 r., że strona prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Wspólnie z nimi zamieszkują pełnoletni synowie strony, pozostający na własnym utrzymaniu. Wnioskodawczyni pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu.

Matka strony (86 lat), w stosunku do której ustalono niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 1 stycznia 2020 r., choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, osteoporozę, zwyrodnienie stawów oraz wadę wzroku, która uniemożliwia jej prawidłowe funkcjonowanie. Z. D., oprócz wnioskodawczyni, ma jeszcze syna (W. D.) i córkę. W toku wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni pytana o zakres świadczonej pomocy podała, że codziennie rano rozpala piec kaflowy ogrzewający mieszkanie. Około godziny 8.00-900 prowadzi matkę do toalety. Matka samodzielnie myje twarz i ręce oraz samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Następnie strona ubiera matkę, przygotowuje oraz podje jej śniadanie, a także leki. Czasami matka wymaga pomocy przy przygotowywaniu posiłku. Około godziny 10.00 wnioskodawczyni mierzy matce ciśnienie, potem sprząta mieszkanie. Około południa przygotowuje i podaje obiad, później podaje leki. W czasie, gdy strona robi zakupy lub załatwia sprawy urzędowe, jej matka pozostaje pod opieką wnuków (synów wnioskodawczyni).

Strona oświadczyła, że sprawuje nad matką opiekę całą dobę. Nie może liczyć na pomoc rodzeństwa. Z tego względu nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.

Z kolei do ankiety strona podała, że w domu, jej matka porusza się przy pomocy osoby drugiej. Może stać podtrzymywana przez drugą osobę. Może siedzieć. W ogóle nie opuszcza mieszkania. Ma czasami kłopoty z pamięcią. Ma duże kłopoty ze wzrokiem. Nie ma kłopotów z mówieniem i ze słuchem. Nie może samodzielnie przygotowywać posiłków, potrzebuje pomocy przy ich podaniu. Nie może samodzielnie robić zakupów. Nie może samodzielnie sprzątać, prać, zmieniać pościeli, ubierać się. Nie może samodzielnie wykonywać podstawowych czynności higienicznych, kąpieli, korzystać z toalety. Wymaga pomocy przy umawianiu wizyt lekarskich i pielęgniarskich oraz przy kupowaniu leków i ich podawaniu. Nie leczy odleżyn, ran, przetok, stomii, nie używa rurki tracheostomijnej, cewnika, wymaga czasami pomocy przy zmianie pozycji.

Odpowiadając na wezwanie organu z dnia 29 marca 2021 r. strona oświadczyła m.in., że matką opiekuje się od około 4 lat; rodzeństwo strony nie jest w stanie opiekować się matką; wnioskodawczyni około 10 lat temu skończyła odbywać staż, po tym czasie jej działalność zawodowa ograniczała się jedynie do prac dorywczych; strona musi być dyspozycyjna względem matki przez całą dobę; nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na fakt, że zakres sprawowanej opieki nad matką jest na tyle szeroki, że wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; stan zdrowia matki nie pozwala, aby samodzielnie przyjmowała leki, albowiem nie jest w stanie kontrolować czasu i nie orientuje się jakie leki i w jakich godzinach ma przyjmować.

W piśmie z dnia 25 marca 2021 r. pełnomocnik strony sprecyzował, że matka strony jest w stanie sama umyć twarz i skorzystać z toalety, lecz do łazienki musi ją zaprowadzić córka.

Odmawiając stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, o jakiej traktuje art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji została bowiem orzeczona, gdy matka strony miała 85 lat. W nawiązaniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, na jaki powołał się strona w toku postępowania, organ pierwszej instancji stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie został zmieniony, a organ administracji publicznej stosując przepis obowiązującego prawa nie ma podstaw pranych do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Dodatkowo organ pierwszej instancji podniósł także, że z materiału dowodowego sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że rezygnacja wnioskodawczyni z zatrudnienia nie była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad matką. W tym kontekście organ wskazał, że z wydruku programu SEPI wynika, że w styczniu 2015 r. strona złożyła w Powiatowym Urzędzie Pracy w Złotoryi (dalej: PUP) wniosek o wykreślenie z ewidencji osób bezrobotnych poszukujących pracy. Jednocześnie zwrócił uwagę, że z pisma strony z dnia 7 kwietnia 2021 r. wynika, że "opiekuje się matką od około 4 lat" (tj. od około 2017 r. – przypis Sądu), ale niepełnosprawność matki została ustalona (po raz pierwszy) od stycznia 2020 r. Konstatując organ pierwszej instancji podniósł, że okres, który upłynął pomiędzy wykreśleniem wnioskodawczyni z PUP, a podjęciem przez nią opieki nad matką nie wskazuje na fakt, że wykreślenie z ewidencji osób bezrobotnych poszukujących pracy miało związek z koniecznością wspomnianej opieki.

Z tych powodów organ ocenił, że także przesłanka niepodejmowania przez stronę zatrudnienia w związku z opieką nad matką nie została spełniona.

Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji, inaczej niż organ pierwszej instancji, przyjął, że bez wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje moment powstania niepełnosprawności. W rozwinięciu tej argumentacji organ drugiej instancji wskazał, że treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy odczytywać przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Podkreślił, że skutkiem orzeczenia trybunalskiego jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Na tej podstawie przyjął, że ocenę spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności.

Organ drugiej instancji zaznaczył, że matka strony jest wdową oraz, że z niespornych ustaleń faktycznych wynika, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 26 lutego 2020 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz, że datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalono na dzień 1 stycznia 2020 r. Następnie wskazał również, że z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji wynika, że strona mieszka i prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. W mieszkaniu tym mieszka także dwóch dorosłych i pracujących synów strony, którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Z podanych przez stronę codziennych czynności opiekuńczych nad matką wynika, że strona rozpala mate w piecu, pomaga w dotarciu do toalety, ubieraniu, rozbieraniu, przygotowywaniu posiłków i leków. Nadto, strona mierzy matce ciśnienie (w nocy nawet kilka razy), sprząta, robi zakupy i załatwia sprawy urzędowe.

Organ drugiej instancji zwrócił jednocześnie także uwagę na to, że z pozyskanych od PUP w toku postępowania pierwszoinstancyjnego wynika, że strona, od 22 stycznia 2015 r., na jej wniosek została wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych poszukujących zatrudnienia. Wskazał, że z uzyskanego od Powiatowego Urzędu Pracy wykazu danych rejestracji i wyrejestrowań wynika, że strona została zarejestrowana jako osoba bezrobotna w dniu 16 kwietnia 1999 r., a prace podejmowała w okresach: od 13 października 2003 r. do 6 stycznia 2004 r.; od 6 maja 2004 r. do 9 sierpnia 2004 r.; od 12 września 2006 r. do 29 listopada 2006 r.; od 7 września 2007 r. do 10 grudnia 2007 r. Z kolei od dnia 18 września 2008 r. do 17 grudnia 2008 r. podlegała przygotowaniu zawodowemu. Następnie, miała status bezrobotnego na stażu do dnia 16 grudnia 2012 r.

Ustalenia dotyczące okresów aktywności zawodowej strony organ drugiej instancji uznał za kluczowe dla oceny, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące pozytywne rozpatrzenie wniosku strony. Kolegium zaakcentowało, że nie kwestionuje tego, że matka strony (z uwagi na wiek i choroby) wymaga wsparcia osób drugich w codziennym funkcjonowaniu. Jednak okoliczność braku aktywności zawodowej strony, która istnieje już od stycznia 2015 r. wskazuje na brak związku pomiędzy podjęciem decyzji o wyrejestrowaniu się z rejestru osób bezrobotnych a opieką nad matką, wymaganą – jak podaje strona – od stycznia 2017 r. Dodało, że strona nie uprawdopodobniła także, że zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność opieki nad matką od 2017 r. nie mogła tego uczynić.

Decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W ramach podniesionych przeciwko tej decyzji zarzutów strona podniosła zarzut naruszenia:

1) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy występuje;

2) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika ( radcę prawnego) w uzasadnieniu skargi przedstawiła wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i podniosła, że sam organ pierwszej instancji ustalił, czego nie zakwestionował organ odwoławczy, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, a w tej opiece nikt inny jej nie pomaga. Wskazała, ze zakres tej opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji jest zgodny ze stanem faktycznym i jest to opieka stała i długoterminowa. W ocenie skarżącej, zastosowanie przez organ drugiej instancji wyłącznie gramatycznej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak zaakcentowano w skardze, w sytuacji, gdy ściśle literalne interpretowanie przepisu ustawy prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Konstatując strona wyraziła przekonanie, że organ administracji publicznej powinien był podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi, bądź funkcjonalnymi regułami prawa. Wspierając się tego rodzaju argumentacją strona podniosła, że prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zasadność złożonego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką skarżąca wywodzi z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Odwołując się do pełnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W sprawie, poza sporem pozostawała okoliczność że skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki spełnia kryteria podmiotowe o jakich mowa wart. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem należy do kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. W okolicznościach faktycznych sprawy nie jest również kwestionowane to, że wydane wobec matki wnioskodawczyni orzeczenie o uznaniu jej za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji należy traktować na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w brzmieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Konstatacja ta wynika wprost z analizy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie w art. 3 pkt 21 lit. e) tej ustawy wskazał przyjął, że ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to m.in e)niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników

Na etapie orzekania przez organ drugiej instancji, poza sporem pozostaje także już kwestia konieczności wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. przy uwzględnieniu stanowiska zajętego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13

Sporna, na tle powołanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. pozostaje natomiast między stronami kwestia wystąpienia w sprawie tzw. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd w pełni zgadza się ze stanowiskiem organu drugiej instancji w zakresie tego, że w realiach rozstrzyganej sprawy spełnione zostały jedynie dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym wobec podopiecznego. Trafnie natomiast organ drugiej instancji ocenił, że w świetle zebranego w sprawie materiału nie można przyjąć wystąpienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem przez stronę z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraty uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Rezygnacja z podjęcia pracy lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną.

Rozważań związanych z przesłanką związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej wskazanym nie sposób prowadzić w oderwaniu od ratio legis wprowadzenia świadczenia pielęgnacyjnego. Otóż, świadczenie pielęgnacyjne świadczenie jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmującą zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego na podstawie decyzji administracyjnej, a nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy. Co w sprawie wymaga szczególnego zaakcentowania, świadczenie to nie jest przyznawane jedynie ze względu na fakt opieki nad osobą niepełnosprawną. Jednym z koniecznych warunków przyznania tego świadczenia jest bowiem ustalenie, że zakres niezbędnych czynności opiekuńczych jest na tyle absorbujący dla opiekuna, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym, że z tego właśnie powodu musiał on zrezygnować z zatrudnienia. Względnie, powstrzymać się od jego podejmowania. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nastąpić może zatem w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Rezygnacja z podjęcia pracy lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną.

Warto w tym miejscu dodać, że przesłankę rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna w okolicznościach wyżej podniesionych należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje m.in. konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

W nawiązaniu do przyjętych za podstawę orzekania przez organ drugiej instancji ustaleń faktycznych, to jak ustalił ten organ, strona od dnia 22 stycznia 2015 r., na swój wniosek, została wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych. W momencie wykreślenia, skarżąca była w wieku aktywności zawodowej (miała 54 lata). Źródłem jej utrzymania pozostaje renta rodzinna, przyznana przez ZUS od dnia śmierci męża, tj. od 3 lipca 2010 r.

Wnioskodawczyni opiekuje się matką od 2017 r., przy czym, datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalono na 1 stycznia 2020 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką strona złożyła w styczniu 2021 r. Jako podstawę wystąpienia z tego rodzaju świadczeniem strona ogólnie podała, że wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego "z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką [...], urodzoną [...]"

Na tle tych ustaleń zasadnie organ drugiej instancji konstatuje w zaskarżonej decyzji, że w stanie faktycznym sprawy brak jest związku przyczyno-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony (która organ przyjął od stycznia 2015 r., kiedy to nastąpiło wykreślenie strony, na jej wniosek z rejestru osób bezrobotnych) a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Fakt skreślenia strony w styczniu 2015 r., na jej wniosek, z ewidencji osób bezrobotnych jest niesporny. Z kolei treść oświadczenia strony zawartego w piśmie z dnia 7 kwietnia 2021 r. ("wnioskodawczyni opiekuje się matką od około 4 lat") nie pozostawia żadnych wątpliwości, że strona zaczęła sprawować opiekę nad matką od 2017 r., a zatem mniej więcej dwa lata po tym jak, na swój wniosek, została wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych poszukujących pracy. W świetle tych faktów, Sąd podziela wniosek organu drugiej instancji co do braku podstaw do przyjęcia, iż fakt złożenia przez stronę wniosku o wykreślenie jej z rejestru osób bezrobotnych pozostawał w ścisłym i bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad matką. Bezsprzecznie zatem, przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną nie została w sprawie spełniona.

Sąd w pełni zgadza się również ze stanowiskiem organu drugiej instancji co do tego, że w realiach faktycznych kontrolowanej sprawy nie było również podstaw do przyjęcia przesłanki nie podejmowania zatrudnienia przez stronę w związku z opieką nad matką. W rozwinięciu tej kwestii Sąd, jak już podkreślono wcześniej, podziela stanowisko wyrażono przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 275/21, a wskazujące na konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem działań zmierzających do jej podjęcia, a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Zasadnie organ drugiej instancji podnosi, że strona (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) nie uprawdopodobniła, że zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność opieki nad matką nie mogła tego uczynić.

Nawet gdyby zaaprobować wyrażane w orzecznictwie sądowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 774/21) poglądy co do tego, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wystąpiono o przyznanie świadczenia, to w ocenie Sądu w składzie orzekającym, w okolicznościach faktycznych sprawy, istnieją uzasadnione wątpliwości odnośnie do tego, czy to rzeczywiście wyłącznie w związku z koniecznością opieki nad matką strona nie podejmuje zatrudnienia.

Analizując akta sprawy nie można nie dostrzec, co trafnie także podnosi organ drugiej instancji, że z uzyskanego od Powiatowego Urzędu Pracy wykazu danych rejestracji i wyrejestrowań wynika, że strona została zarejestrowana jako osoba bezrobotna w dniu 16 kwietnia 1999 r., a prace podejmowała w okresach: od 13 października 2003 r. do 6 stycznia 2004 r.; od 6 maja 2004 r. do 9 sierpnia 2004 r.; od 12 września 2006 r. do 29 listopada 2006 r.; od 7 września 2007 r. do 10 grudnia 2007 r. Z kolei od dnia 18 września 2008 r. do 17 grudnia 2008 r. podlegała przygotowaniu zawodowemu. Następnie, miała status bezrobotnego na stażu do dnia 16 grudnia 2012 r.

W kontekście tej ostatniej uwagi, warto odwołać się do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie w wyroku z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2974/14, gdzie zakwestionowano uznanie okresu odbywania stażu dla bezrobotnych za okres zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Niezależnie od tego trzeba zwrócić uwagę na wynikający z wydruku PUP wniosek o braku aktywności zawodowej od końca grudnia 2012 r. Ostatni staż dla bezrobotnych trwał bowiem do 16 grudnia 2012 r. Wykreślenie z rejestru bezrobotnych, na wniosek strony, nastąpiło 22 stycznia 2015 r.

Poczynione dotąd rozważania w kontekście stopnia aktywności zawodowej strony raczej nie wskazują na to, by strona była osobą bardzo aktywną zawodową. Potwierdza to zresztą poniekąd także treść wspomnianego już oświadczenia strony z dnia 7 kwietnia 2021 r., w którym strona, odpowiadając na pytanie organu zawarte w piśmie z dnia 29 marca 2021 r. i dotyczące tego, kiedy ostatni raz pracowała zawodowo – podała, że: "[...] około 10 lat temu skończyła odbywać staż. Po tym czasie jej działalność zawodowa sięgała jedynie prac dorywczych".

W ocenie Sądu, mając na uwadze ustalony przez organ drugiej instancji i niekwestionowany przez stronę przebieg jej aktywności zawodowej, brak jest podstaw do wyprowadzenia wniosku, że brak zatrudnienia strony pozostawał w bezpośrednim i ścisłym związku z koniecznością sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad matką. Innymi słowy, by sprawowana przez stronę opieka stanowiła wyłączną przeszkodę dla starań skarżącej zmierzających do podjęcia przez nią zatrudnienia. Także w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku.

Skarżąca zaczęła opiekować się matką od 2017 r., przy czym, dwa lata wcześniej, bo w 2015 r., na swój wniosek, została wykreślona z rejestru osób bezrobotnych.

Także wcześniejsza analiza przebiegu pracy zawodowej strony (przeprowadzona na podstawie wykazu danych rejestracji i wyrejestrowań PUP) wskazuje, że aktywność zawodowa strony miała charakter raczej okresowy, a w każdym razie - nie stały. Z kolei treść świadczenia skarżącej z dnia 7 kwietnia 2021 r. wskazuje, że po zakończeniu stażu dla bezrobotnych w 2012 r. skarżąca "sięgała jedynie prac dorywczych". Definitywnie, skarżąca zrezygnowała z poszukiwania pracy składając wniosek o wykreślenie z rejestru osób bezrobotnych w styczniu 2015 r.

Przedstawiona dotąd argumentacja wskazuje, że organ drugiej instancji odmawiając stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie naruszył treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem zasadnie stwierdził o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez stronę opieką nad matką (samej opieki organ ten nie kwestionował) a koniecznością rezygnacji czy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia. W związku z tego rodzaju oceną materiału dowodowego, zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie mogą podważyć podnoszone w skardze argumenty dotyczące zakresu czynności opiekuńczych, jakie strona wykonuje przy matce. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest ocena materiału dowodowego w jego całokształcie. Jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wymóg, by konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną pozostawała w bezpośrednim i ścisłym związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji organ w sposób przekonywujący wykazał, że tego rodzaju wymóg nie został spełniony. Należy uzupełniająco dodać, że brak przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia może wystąpić zarówno wtedy, gdy zakres czynności opiekuńczych nie jest na tyle intensywny, że oceniany obiektywnie uniemożliwia opiekunowi podjęcia lub kontynuowanie zatrudnienia, jak i wówczas, gdy zostanie wykazane, że rezygnacja przez opiekuna z zatrudnienia lub niepodejmowanie przez niego takiego zatrudnienia nastąpiły z innych przyczyn niż te spowodowane koniecznością opieki. W sprawie, argumentacja organu drugiej instancji koncentrowała się na wykazaniu tego drugiego przypadku, a ustalenia organu oraz końcowe wnioski Sąd uznaje za prawidłowe. Wbrew zarzutom skargi, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 u.ś.r. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wręcz przeciwnie, organ drugiej instancji dokonał ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym dla prawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podniesiony zatem w skardze zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ocenić należało za bezpodstawny.

Za poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 954/21 (CBOSA) należy wskazać, że limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości (art. 31 Konstytucji RP) czy też sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

Odnosząc się końcowo do podnoszonej przez stronę okoliczności, że rodzeństwo nie jest w stanie podjąć się opieki nad matką należy wskazać, iż moralnym obowiązkiem dzieci wobec rodziców jest zapewnienie rodzicom wsparcia, w szczególności gdy tego potrzebują z uwagi na wiek i choroby. Wsparcie to może mieć charakter osobistych starań lub wsparcia materialnego, pozwalającego na sfinansowanie opieki na zasadach rynkowych. Należy również zauważyć, że w sprawie, wezwani przez organ w charakterze świadków – W. D. i J. S. (dzieci Z. D.) nie stawili się na to wezwanie.

Kierując się całością przedstawionej argumentacji, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) wniesioną w sprawie skargę w całości oddalił.