Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1007/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 77 § 1 i § 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępownaia administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Beata Trawińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi J. C. i K. C. wspólników s.c. "A." na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając w imieniu Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r., odmawiającą J. C. i K. C. wspólnikom spółki cywilnej "A." s.c. umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika oraz opłaty dodatkowej, w tym: odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł plus opłata dodatkowa [...] zł, odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł plus opłata dodatkowa [...] zł, odsetek od składek na Fundusz Pracy w kwocie [...] zł plus opłata dodatkowa [...] zł.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji spółka cywilna A. w 2002 r. wystąpiła z wnioskiem o restrukturyzację długu wobec ZUS na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz.1287 ze zm.), wydano decyzję o restrukturyzacji i wobec spełnienia przez spółkę warunków restrukturyzacji na podstawie decyzji umorzono należności objęte restrukturyzacją. Dalej w uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że J. C. [...] otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 720 zł netto, nie ma rachunków bankowych , udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, posiada natomiast wierzytelności od firm i osób w łącznej kwocie [...] zł oraz [...] samochód osobowy [...] o wartości rynkowej 5000 zł. Jest również właścicielem - domu jednorodzinnego z działką 500 m2 w O. Wyposażenie mieszkania i druga połowa domu należą do żony J. C. - [...], pobierającej świadczenie emerytalne, z którą posiada rozdzielność majątkową. K. C. [...], syn J. C., utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej. Od stycznia do lipca 2006 r. osiągnął dochód w wysokości 1 942,53 zł, nie ma rachunków bankowych, udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, posiada wierzytelności od innych osób i firm w łącznej kwocie [...] ww. samochód [...]. Jest kawalerem, bez członków rodziny na utrzymaniu. Dalej stwierdzono, że po przeprowadzeniu analizy sprawy pod kątem konkretyzacji przesłanek umorzenia zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz.887 ze zm.) oraz art. 28 ust. 3a tej ustawy oraz §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365 ze zm.) wydana została decyzja, w której odmówiono wnioskodawcom umorzenia należnych odsetek za zwłokę i opłat wskazując na możliwość prowadzenia egzekucji ze świadczenia rentowego jak również ustanowienia zabezpieczenia na majątku nieruchomym, stwierdzenia odpowiedzialności wspólników oraz spłaty długu w systemie ratalnym, a przede wszystkim wskazano na fakt, iż umorzenie składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, co oznacza, ze umorzenie należności pochodnych - w tym odsetek - jest możliwe jedynie wówczas, gdy następuje umorzenie należności podstawowej, a więc składek, brak jest tym samym podstaw dla umorzenia jedynie odsetek za zwłokę. Pismem z dnia 21.11.2006r. J. C. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, prosząc tym razem o umorzenie zarówno odsetek jak i składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. J. C. wskazał, iż jego obecna sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na spłatę zadłużenia. Ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia; jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe w wysokości około 700,00 zł. netto. Ponadto wyjaśnił, że spłata należności za pracowników będzie wymagała zaciągnięcia kredytu, którego obsługa będzie stanowiła ogromny wysiłek. Jednocześnie wskazał, że posiadany [...] samochód osobowy jest niezbędny do sprawnego przemieszczania się w związku z chorobą wnioskodawcy [...] - konieczność uczestnictwa w cyklach rehabilitacyjnych [...]. Podkreślił również, iż do czasu zakończenia prowadzenia firmy zrobiono wiele, aby uregulować zobowiązania wobec ZUS. Zaproponował nieodpłatne przekazanie na rzecz ZUS części posiadanych wierzytelności mających klauzulę natychmiastowej wykonalności.

Rozpatrując przedstawione przez wnioskodawcę argumenty organ orzekający stwierdził, iż wprawdzie obecna sytuacja majątkowa uniemożliwia jednorazową spłatę całości zobowiązania, niemniej nie jest "sytuacją szczególnie drastyczną, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązania wobec ZUS" . Podniósł, że istnieje możliwość wdrożenia egzekucji ze świadczenia rentowego bądź za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, jak również ustanowienia zabezpieczenia na majątku nieruchomym, stwierdzenia odpowiedzialności wspólników oraz spłaty w systemie ratalnym . Ponadto organ wskazał, że wspólnicy nie wykazali, że nie są w stanie spłacić długu w dłuższym okresie czasu, ani, że spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanych i ich rodzin, a zwłaszcza, że pozbawiłaby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie zgadzając się z decyzją z [...] grudnia 2006 r. J. i K. C. wspólnicy spółki cywilnej A. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podnieśli, że za umorzeniem zadłużenia przemawia przewlekła choroba zobowiązanego oraz ważny interes osób zobowiązanych do zapłaty. Wyjaśnili, że żona J. C. do 2019 r. spłacać będzie kredyt na dokończenie budowy domu oraz, że z renty J. C. potrącane jest w związku z prowadzoną egzekucją komorniczą 310 zł miesięcznie. Podnieśli również , że od [...] listopada 2006 r. K. C. ma na utrzymaniu dziecko. Dla udowodnienia powyższych faktów załączyli do skargi odpis aktu urodzenia [...] oraz kopię umowy kredytowej dotyczącą udzielenia J. C. kredytu konsumpcyjnego przeznaczonego na spłatę zobowiązań finansowych - kredytu udzielonego przez [...], dwóch kart kredytowych oraz na cel dowolny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2007 r. Nr 11,poz.74) zwanej dalej ustawą, poprzez błędną interpretację tego przepisu, co w ocenie Sądu miało wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymała w mocy w całości decyzję wydaną przez Zakład w pierwszej instancji, co oznacza, że organ orzekający w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w całości podzielił zaprezentowany tam pogląd prawny (przytoczony również w uzasadnieniu decyzji II instancji) polegający na tym, że umorzenie należności pochodnych, w tym odsetek, jest możliwe jedynie wówczas, gdy następuje umorzenie należności podstawowej, a więc składek; brak jest więc podstaw dla umorzenia jedynie odsetek za zwłokę. Pogląd ten jest błędny.

Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia " składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art.24 ust.2 ustawy, jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepis art. 28 ust.1 ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Przepis art. 28 ust.4 ustawy stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę , kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że nie może nastąpić umorzenie samych składek bez umorzenia należności ubocznych, ponieważ w przypadku umorzenia składek, z mocy prawa nastąpi także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Nie ma natomiast przepisu, który zabraniałby umorzenia samych należności ubocznych. Zakład ma więc możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy samych należności ubocznych w całości lub w części, co organ orzekający weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Sąd stwierdził również naruszenie przepisów postępowania, poprzez niezbadanie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. A mianowicie oceniając stan majątkowy zobowiązanych (w części dotyczącej zobowiązań) organ orzekający wziął pod uwagę tylko te zobowiązania których dotyczy niniejsze postępowanie. Nie wzięto pod uwagę faktu posiadania przez skarżących pozostałego zadłużenia wobec ZUS, w szczególności zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez pracowników, które to zobowiązania nie mogą być umorzone i wpływają na sytuację majątkową zobowiązanych.

O zadłużeniu tym skarżący napisał we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a organowi jest ono znane z urzędu i z urzędu winno być ocenione przy rozważaniu sytuacji materialnej zobowiązanych. Nie rozważenie powyższych okoliczności stanowi naruszenie przepisów art. 77§1 i §4 k.p.a.

Słusznie postąpił organ orzekający, orzekając w tej sprawie wyłącznie w zakresie należności objętych pierwotnym wnioskiem, tj. odsetek za zwłokę oraz opłaty dodatkowej. Wniosek o umorzenie składek zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy winien być rozpoznany odrębnie, z zachowaniem dwuinstancyjnego postępowania.

Odnosząc się do nowych okoliczności faktycznych podniesionych przez skarżących w skardze, Sąd wyjaśnia, że sąd administracyjny ocenia prawidłowość wydania decyzji według stanu na datę jej wydania, czyli nie bada okoliczności, które powstały już po wydaniu decyzji.

W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 77§1 i §4 k.p.a. a więc przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.