Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1264/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, 176, 183, 184, 250, 258-261
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 9, 97, par. 1 pkt 4), 101 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7, 77, art. 5 ust. 104, 6 ust. 1-5, 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 966/12 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 966/12 oddalił skargę M. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia M. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. nieruchomości położonej w miejscowości B., województwo tarnopolskie.

Decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z dnia 2 lipca 2010 r., złożonym w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim we Wrocławiu Wydział Nieruchomości i Rolnictwa, M. R., działając przez pełnomocnika S. L., wniosła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. oraz przez Z. J. – G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Wojewoda Dolnośląski poinformował Wojewodę Śląskiego o przekazaniu powyższego wniosku z dnia 2 lipca 2010 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. nieruchomości w miejscowości B., województwo tarnopolskie, twierdząc jednocześnie, że został złożony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], Wojewoda Śląski orzekł o odmowie potwierdzenia M. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości B., województwo tarnopolskie. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki stwierdził, że strona złożyła wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za "mienie zabużańskie" po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) powoływana dalej jako: "ustawa zabużańska", zgodnie z którym wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa należy złożyć nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wojewoda stwierdził, że termin ten ma charakter materialnoprawny i jego uchybienie powoduje wygaśnięcie roszczeń o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Jednocześnie podniósł, że termin ten nie może zostać przywrócony, nawet w sytuacji uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy.

Od powyższej decyzji M. R. złożyła odwołanie z dnia 16 lutego 2012 r., w którym wniosła o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W następstwie jego rozpoznania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu organ podniósł, że po analizie akt sprawy ustalił, iż w dniu 2 lipca 2010 r. do Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego wpłynął wniosek M. R. złożony w jej imieniu przez pełnomocnika – S. L. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. oraz przez Z. J. –G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr[...] Wojewoda Dolnośląski przekazał wniosek dotyczący nieruchomości pozostawionej przez S. C. według właściwości Wojewodzie Śląskiemu. Jednocześnie stwierdził, że w dniu 18 maja 2007 r. M. R. złożyła do Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego dwa oświadczenia: o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Nie złożyła natomiast formalnego wniosku o wydanie decyzji.

W ocenie Ministra skoro w oświadczeniu z dnia 18 maja 2007 r. o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej M. R. wskazała Z. J. – G. jako właściciela pozostawionej nieruchomości, to ww. oświadczenie nie może zostać przyjęte jako żądanie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez S. C. Konkludując, Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty po S. C. został złożony w dniu 2 lipca 2010 r., a więc po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej (tj. do dnia 31 grudnia 2008 r.). Zatem zasadnie Wojewoda wydał decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister wskazał, że termin zawarty w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, jako termin prawa administracyjnego materialnego jest nieprzywracalny

Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. R. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że w dniu 18 maja 2007 r. zgłosiła się do Urzędu Dolnośląskiego w celu złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez swoją rodzinę nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w B. Stwierdziła, że B. należała do rodziny matki, dlatego podała nazwisko swojej babki Z. J. Podczas postępowania spadkowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w Z. sygn. akt I Ns 549/08 dowiedziała się, że B. w roku 1938 podzielona została na podstawie testamentu między dwie córki tj. Z. J. – G. oraz S. C. Stwierdziła, że swoje następstwo prawne potwierdziła złożonym w Urzędzie Dolnośląskim w dniu 2 lipca 2010 r. postanowieniem z dnia 14 maja 2010 r. wydanym przez Sąd Rejonowy w Zabrzu.

Jednocześnie wyraziła ubolewanie, że mimo, iż przez wiele lat jej rodzina była represjonowana, co uniemożliwiło im dochodzenie swoich praw własnościowych, to Minister wydał decyzję krzywdzącą pozbawiając ją prawa do ochrony własności potwierdzonej postanowieniem Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 14 maja 2010 r. sygn. akt I Ns 549/08.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za niezasadną wskazał, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa zabużańska"). Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust.1) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ).

Prawo do rekompensaty w świetle przepisów obecnie obowiązującej ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich, w związku z regulacją granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r., a także z innych przyczyn związanych z wojną) i posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci, prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Sąd I instancji zaznaczył, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (por. art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok NSA z 22.03.2011 r., sygn. akt I OSK 742/10, Lex nr 990282). To ona, zgodnie z art. 6 powołanej ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych (...) lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Jednakże aby oświadczenia te mogły stanowić dowód w sprawie muszą one zostać złożone w odpowiedniej formie, a sami świadkowie muszą spełniać ustalone przez ustawodawcę wymagania. Tak więc, stosownie do art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy zabużańskiej muszą one zostać złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, natomiast świadek musi być osobą, która zamieszkiwała w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie może być w stosunku do dawnego właściciela (jego spadkobiercy) osobą bliską - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami.

Sąd I instancji wskazał, że podstawą odmowy uwzględnienia wniosku M. R. przez organy orzekające w sprawie było stwierdzenie, że wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez S. C. złożony został w dniu 2.07.2010 roku, czyli po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej – chodzi o datę 31.12.2008 roku.

W ocenie Sądu I instancji należy zgodzić się ze stanowiskiem obu organów, że w dniu 18.05.2007 roku wnioskodawczyni złożyła oświadczenia o miejscu zamieszkania i o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty – k. 12 akt. We wnioskach tych jako właściciela pozostawionej nieruchomości wskazywano jedynie Z. J. – G., nic nie wspominając o S. C. Sąd I instancji wskazał, że wprawdzie początkowo organ I instancji stanął na stanowisku, że oświadczeń tych nie można potraktować jako wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie tylko w stosunku do S. C., ale również w stosunku do Z. J. – G., jednakże decyzją z dnia [...].03.2011 roku Minister Skarbu Państwa uchylił postanowienie Wojewody Śląskiego w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do ustalenia prawa do rekompensaty po Z. J. – G. i nakazał zbadać, czy oświadczenia z roku 2007 są wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty i czy został on złożony w ustawowym terminie. Ostatecznie, jak wynika z pisma Wojewody Dolnośląskiego z dnia 20.09.2011 roku, toczy się postępowanie z wniosku M. R. o ustalenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez Z. J. – G. – k. 18 akt. Oznacza to zatem, że organy stanęły na stanowisku, że oświadczenia z roku 2007 należy potraktować jako wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione tylko przez Z. J. – G., nie zaś przez S. C.

W ocenie Sądu I instancji, rację mają oba organy, które przyjęły, że z oświadczeń złożonych w roku 2007 nie można wywieźć, że był to również wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty także po S. C. Nie pojawiło się w nich bowiem żadne odniesienie do tej osoby, ani do nieruchomości przez nią pozostawionych. Jak wskazała sama wnioskodawczyni, w oświadczeniach wskazała tylko nazwisko Z. J. – G., bo była przekonana, że tylko ona była właścicielem pozostawionych nieruchomości. Wprawdzie w oświadczeniach tych jest sformułowanie, że chodzi o nieruchomości pozostawione w miejscowości B., ale - jak przyznała wnioskodawczyni - o fakcie, że jest ona uprawniona do ubiegania się ustalenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione także przez S. C. dowiedziała się dopiero z postanowienia Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 18.05.2010 roku, z którego wynika, że M. R. dziedziczyła po Z. J.– G. i S. i C.

Zdaniem Sądu I instancji w tej sytuacji brak było podstaw do przyjęcia, że oświadczenie (wniosek) z dnia 18.05.2007 roku dotyczyło również ustalenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione także przez S. C. Skoro tak, to wniosek w tym przedmiocie złożony w dniu 2.07.2010 roku uznany musi być jako złożony po terminie. Termin ten, jak już wskazywano powyżej, z mocy art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej upłynął z dniem 31.12.2008 roku, jako termin prawa materialnego nie podlega on ani przesunięciu, ani przywróceniu. Organy słusznie zdaniem Sądu I instancji uznały, że wobec jego przekroczenia odmówić należało przyznania prawa do rekompensaty.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosła skarżąca i zaskarżając orzeczenie w całości zarzuciła:

stosownie do przepisu art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

1) naruszenie prawa materialnego, to jest przepisu art. 5 ust. 1-4, art. 6 ust. 1- 5, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "ustawa zabużańska"), poprzez błędną wykładnię pojęcia "sprawy potwierdzenia prawa do rekompensaty", polegającą na przyjęciu, że przedmiotem sprawy jest określenie nieruchomości i dokładne wskazanie jego właściciela, podczas gdy istotą sprawy jest ustalenie wartości prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a wskazanie właściciela nieruchomości w oświadczeniu wnioskodawcy o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oznacza jedynie podanie okoliczności faktycznych uzasadniających wniosek;

2) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 1 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., polegające na nieprawidłowej kontroli działalności organów administracji publicznej i nieuchyleniu decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 roku nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] lutego 2012 roku odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. nieruchomości położonej w miejscowości B., województwo tarnopolskie, w sytuacji, gdy decyzja ta naruszała następujące przepisy kodeksu postępowania administracyjnego:

a) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 101 § 1 k.p.a., gdyż organ administracji zaniechał wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z urzędu, podczas gdy istniały ku temu przesłanki, a mianowicie skarżąca inicjując postępowanie poprzez złożenie w dniu 18 maja 2007 roku oświadczenia o miejscu zamieszkania i o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, które stanowią załącznik do wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wykazała, że w sprawie pozostawionych nieruchomości, prowadzone jest postępowanie spadkowe w Sądzie Rejonowym w Zabrzu (sygn. akt: I Ns 549/08),

(zarzut naruszenia przepisu art. 1 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 101 § 1 k.p.a.);

b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., gdyż organ administracji publicznej dokonał wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnął sprawę administracyjną w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, przyjmując, że

(i) złożony w dniu 2 lipca 2010 roku wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wszczęcie nowej sprawy, podczas gdy był on uzupełnieniem brakujących dokumentów w sprawie, wszczętej w dniu 18 maja 2007 roku i jednocześnie wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania, bowiem ustąpiła przyczyna zawieszenia postępowania, a mianowicie zostało wydane prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 14 maja 2010 roku (SR w Zabrzu, sygn. akt: I Ns 549/08),

(ii) oświadczenia z dnia 18 maja 2007 roku o miejscu zamieszkania i o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty stanową dowód, że skarżąca miała zamiar wnieść wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty tylko po Z. J. - G., podczas gdy powyższe oświadczenia stanowią jedynie dowód zainicjowania postępowania w sprawie o ustalenie prawa do rekompensaty za nieokreślone dokładnie nieruchomości pozostawione w miejscowości B., bowiem ustalenie, kto był właścicielem nieruchomości możliwe było dopiero w trakcie postępowania spadkowego toczącego się w Sądzie Rejonowym w Zabrzu (sygn. akt: I Ns 549/08)

(zarzut naruszenia przepisu art. 1 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a.);

Powołując się na powyższe zarzuty wniesiono:

1. na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r., jak również decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] lutego 2012 r.,

zaś w przypadku uwzględnienia zarzutów naruszeń przepisów postępowania przez WSA w Warszawie,

2. na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie,

3. przyznanie pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, w sytuacji gdy koszty nie zostały pokryte w całości, jak i w części.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości z uwagi na brak podstaw uzasadniających jej uwzględnienie, jak również zgodność zaskarżonego orzeczenia z przepisami obowiązującego prawa oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że wnioskodawczyni nie miała obowiązku wskazania właściciela pozostawionych nieruchomości. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia on łącznie wymogi określone w ustawie. Jak wynika z treści art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza granicami prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców. Zatem w ocenie organu spadkobierca składający wniosek powinien wykazać, swój tytuł do nieruchomości poprzez wskazanie jej właściciela. Za niezasadne uznano stanowisko, co do istnienia podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

Zarzuty skargi kasacyjnej formułowały tezę o naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a więc przepisu art. 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 101 § 1 k.p.a. oraz art. 1 §1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., a także naruszenia przepisów prawa materialnego tj. przepisu art. 5 ust. 1-4, 6 ust. 1-5, 8 ust. 1 ustawy zabużańskiej poprzez ich błędną wykładnię.

Przechodząc do oceny merytorycznej przytoczonych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, że jako chybiony ocenił Naczelny Sąd Administracyjny zarzut naruszenia art. 1 p.p.s.a.. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli legalności zaskarżonych decyzji, co w sposób wyraźny wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Powołana norma ma charakter ogólnoustrojowy, w żaden sposób niezwiązana jest z postępowaniem dowodowym, co z natury rzeczy powoduje, że nie może być ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego w zakresie poczynionych przez ten sąd ustaleń faktycznych.

Nie można zatem za pomocą tego zarzutu kwestionować, jak tego chce skarżący, prawidłowości dokonania w postępowaniu sądowoadministracyjnym kontroli organów administracji w zakresie poczynionych ustaleń stanu faktycznego.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że sąd I instancji wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie dopuścił się naruszenia art.145§1 pkt.1lit.c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77§1 kpa. W istocie bowiem nie można przyznać racji M. R., że z oświadczeń złożonych przez nią w 2007 r. wynika, że dotyczyły one ustalenia prawa do rekompensaty także po S. C. Treść obydwu oświadczeń nie zawiera żadnego odniesienia do S. C., ani do nieruchomości przez nią pozostawionych. Wynika z nich jedynie, że skarżąca kasacyjnie niezrealizowała jak dotąd prawa do rekompensaty po Z. G.

M. R. sama przyznała, że była przekonana, że jest spadkobierczynią nieruchomości pozostawionych wyłącznie przez Z. J. – G. Stąd w obydwu oświadczeniach z 2007r. wpisała jedynie tę poprzedniczkę prawną. Dopiero wskutek przeprowadzenia postępowania spadkowego przed Sądem Rejonowym w Zabrzu, zakończonego postanowieniem z dnia 18.05.2010 r. dowiedziała się, że jest współspadkobierczynią nie tylko po Z. J.-G., ale także po S. i C. Wtedy też powzięła informację o tym, że jest współuprawniona do ubiegania się o ustalenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione także przez S. C. W tej sytuacji nie było możliwe ubieganie się przez nią o prawo do rekompensaty już w 2007r.

Zatem, za Sądem I instancji wskazać należy, że w odniesieniu do nieruchomości pozostawionych przez S. C. wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty został złożony w dniu 2 lipca 2010 r. Wobec wniesienia go po dacie 31.12.2008 r. musiał zostać uznany za wniosek spóźniony i z tego względu nie mógł być uwzględniony. Przepis art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej wyraźnie stanowi, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Termin ten jest terminem, który nie podlega przywróceniu ani przedłużeniu lub skróceniu. Określone takim terminem uprawnienie bądź obowiązek wygasają z mocy prawa. Powyższe obliguje organ administracji, a także Sąd do uwzględnienia upływu terminu z urzędu.

W niniejszej sprawie brak było podstaw, by z powodu trwającego postępowania spadkowego zawiesić postępowanie wywołane wniesieniem w 2007r. pism - oświadczeń w odniesieniu do ustalenia prawa do rekompensaty po S. C.

Oświadczenia z 2007r. nie dotyczyły praw po S. C., stąd fakt prowadzenia postępowania spadkowego w odniesieniu do majątku Wymienionej nie mógł mieć charakteru prejudycjalnego względem postępowania, które wszczęto w 2007r. Z kolei zaś ewentualne przesłanki do zawieszenia postępowania o ustalenie prawa do rekompensaty po Z. J.-G. nie mogły mieć dla wyniku niniejszej sprawy istotnego znaczenia. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie kontrolowany sąd słusznie nie dopatrzył się naruszenia art. 9 kpa przez procedujące organy. Skoro bowiem z pism złożonych w 2007r. nie wynikało, że sprawa może dotyczyć uprawnień po innej niż wskazana w nich osoba właściciela, to nie sposób przyjąć, by obowiązkiem organu było podejmowanie samodzielnych działań, dokonywanie pouczeń, formułowanie pytań co do istnienia nieruchomości, będących własnością niewskazanych w żaden sposób osób.

Nieskutecznym zatem okazał się zarzut naruszenia art. 145§1pkt.1lit.c p.p.s.a w związku z art. 9, 97§1, 101§1 kpa.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się także naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię norm zawartych w art. 5 ust.1-4, 6 ust. 1-5, art.8 ust.1 ustawy zabużańskiej w odniesieniu do pojęcia "sprawy potwierdzenia prawa do rekompensaty". W istocie nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, iż z powołanych norm wynika, że nie jest istotne z punktu widzenia wyniku sprawy dokładne określenie pozostawionej nieruchomości, czy precyzyjne wskazanie jej właściciela. Powołując się na treść art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej to wniosek żądającego ustalenia prawa do rekompensaty inicjuje postępowanie administracyjne. Wnioskodawca musi udowodnić spełnienie przesłanek do nabycia tego prawa. O ciężarze dowodzenia spoczywającym na wnioskodawcy stanowi zresztą wprost art. 6 ustawy zabużańskiej, który zobowiązuje do przedłożenia razem z wnioskiem ściśle określonych dowodów, mających świadczyć o pozostawieniu nieruchomości poza granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, o rodzaju, powierzchni tej nieruchomości, jej właścicielu bądź osobach spadkobierców. Przepis art. 6 ustawy zabużańskiej wymienia katalog dowodów (dokumenty i zeznania świadków), których przedstawienie jest obligatoryjne. Przy czym jak wynika z art. 5 ust.2 wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty składać może wyłącznie właściciel, współwłaściciel, spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Prawo do rekompensaty jest nierozerwalnie związane z uprawnieniami właścicielskimi do konkretnie oznaczonej nieruchomości. Nie ma charakteru abstrakcyjnego.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej kasacyjnie M. R. wywieść należało, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, należne od Skarbu Państwa za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.