Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 668/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamienicka, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 9 lipca 2021 r. nr SKO 4103/381/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. C. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 9 lipca 2021 r. (nr SKO 4103/381/2021), wydana po rozpatrzeniu jej odwołania od decyzji z dnia 25 maja 2021 r. (nr OPS.ŚP.5211/40/33/20), wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Stroniu Śląskim (działającego z upoważnienia Burmistrza Stronia Śląskiego) i odmawiającej stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, regulowanego przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.).

Z ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania przez organy administracji publicznej wynika, że strona w dniu 22 stycznia 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – M. C., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29 lipca 2011 r. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności (na stałe).

Decyzją z dnia 19 marca 2019 r. (nr OPS.ŚP.5211/36/33/19) działający z upoważnienia Burmistrza Stronia Śląskiego Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Stroniu Śląskim odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia). Podkreślił jednocześnie, że w sprawie nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu w wydanej na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r. uchyliło tę decyzję i sprawę przekazało organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Organ drugiej instancji zakwestionował stanowisko organu pierwszej instancji odmawiające stronie prawa do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u M. C. Przypomniał, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Z tego względu organ drugiej instancji uznał, że powinnością organu pierwszej instancji jest przeprowadzenie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., przy uwzględnieniu treści wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji zaś, merytoryczne rozpoznanie wniosku strony, przy uwzględnieniu przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło jednocześnie uwagę na to, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona zawarła oświadczenie o przyznaniu jej prawa do zasiłku dla opiekuna. Wskazując na tę okoliczność organ odwoławczy zwrócił uwagę na treść regulacji z art. 27 ust. 5 u.ś.r. podnosząc, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. W rozwinięciu tego wątku organ odwoławczy zwrócił uwagę na procesowe obowiązki organu z art. 9 i art. 79a k.p.a. oraz podniósł, że organ pierwszej instancji obowiązany jest pouczyć wnioskodawczynię o prawie do wyboru jednego z dwóch pozostających w zbiegu świadczeń rodzinnych w przypadku, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia tegoż wniosku, a jedyną przeszkodą do ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna.

Decyzją z dnia 25 maja 2021 r. (nr OPS.ŚP.5211/40/33/20), wydaną w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ pierwszej instancji ponownie odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyraził pogląd, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie skutkuj uchyleniem przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., a do dnia wydania decyzji, ustawodawca nie zmienił treści tej regulacji, wobec czego, jest ona wiążąca dla organów administracji publicznej. W nawiązaniu do ustaleń faktycznych sprawy organ pierwszej instancji podniósł, że wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

W powołanej na wstępie decyzji z dnia 9 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 marca 2021 r. wynika, że matka strony ma 86 lat i mieszka w S. Jest wdową. Wnioskodawczyni (56 lat) mieszka w odległym od domu matki o 4 km S. i codziennie sprawuje opiekę nad matką, która choruje na: dysfagię (trudności z połykaniem), miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie i zespół bólowy kręgosłupa szyjnego, nadto również – zwyrodnienie stawów kolanowych połączone z niedowładem. Opieka ta polega na udzielaniu matce pomocy przy wszystkich czynnościach życia codziennego. Strona prowadzi matce gospodarstwo domowe, gotuje, sprząta, podaje matce posiłki, pomaga przy czynnościach higienicznych, robi zakupy, wykupuje lekarstwa, umawia wizyty lekarskie.

Wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad matką.

Następnie, organ odwoławczy powołał się na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w myśl którego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W nawiązaniu do treści tego unormowania organ odwoławczy zreferował, że wnioskodawczyni w dniu 18 maja 2021 r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna i wyborze świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 25 maja 2021 r. uchylił od maja 2021 r. (na prośbę strony) ostateczną decyzję z dnia 27 czerwca 2014 r., przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna. Następnie, w pisemnym oświadczeniu z dnia 28 maja 2021 r. strona podniosła, że nie zgadza się z decyzją z dnia 25 maja 2021 r. oraz że chce nadal pozostać przy zasiłku dla opiekuna, otrzymywanego w związku z opieką nad matką. Strona wniosła o przywrócenie zasiłku dla opiekuna i wypłatę tego świadczenia za maj 2021 r.

W świetle tego żądania strony, decyzją z dnia 28 maja 2021 r. organ pierwszej instancji uchylił od miesiąca maja 2021 r. decyzję własną z dnia 25 maja 2021 r. w sprawie uchylenia (od maja 2021 r.) prawa do zasiłku dla opiekuna.

W podsumowaniu tych wszystkich ustaleń organ odwoławczy stwierdził, iż skoro skarżąca w kolejnym oświadczeniu, tj. z dnia 28 maja 2021 r. jednoznacznie dokonała wyboru zasiłku dla opiekuna (a nie świadczenia pielęgnacyjnego), to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. nie ma podstaw do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero rezygnacja z zasiłku dla opiekuna i wybór świadczenia pielęgnacyjnego dadzą podstawę do przyznania jej tego świadczenia.

Z tych powodów, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z dnia 25 maja 2021 r. o odmowie ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lipca 2021 r. skarżąca zarzuciła tej decyzji naruszenie następujących przepisów prawa:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 190 Konstytucji RP poprzez zastosowanie tego przepisu przez organ I instancji w części, w której został on uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny;

2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, podczas gdy w razie zbiegu uprawnień do tych świadczeń osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, co wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r.;

3) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna oraz pominięcie, że osoba uprawniona może dokonać wyboru świadczenia, co w okolicznościach sprawy miało miejsce, a organ te okoliczność pominął;

4) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie (naruszające zasadę praworządności), że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego;

5) art. 138 § 2a k.p.a. poprzez niewykonanie przez organ I instancji wytycznych co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie wynikającym z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 21 kwietnia 2021 r.;

6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy organ drugiej instancji powinien był na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję w całości o orzec co do istoty sprawy.

Na tle tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o rozważenie uchylenia także decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiot sporu w sprawie koncentruje się wokół zasadności nieuwzględnienia wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Na wstępie trzeba przypomnieć, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomieszczone zostały w treści art. 17 u.ś.r. Jak trafnie akcentuje się w orzecznictwie sądowym, z przepisu art. 17 ust. u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2478/20, CBOSA). Pierwsza z tych przesłanek ma charakter pozytywny i polega co do zasady albo na niepodejmowaniu albo rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawna przez osoby obowiązane do jej alimentacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub lit. b) u.ś.r.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu jako podstawę prawną odmowy ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazało przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Przepis ten w stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Co również należy w tym miejscu podkreślić, w treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca postanowił, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. należy wskazać, że celem tego unormowania jest zapobieżenie sytuacji kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 65/20, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA)

Należy jednak zauważyć, że w treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca przewidział możliwość rozstrzygnięcia zbiegu praw do świadczeń poprzez złożenie przez beneficjenta oświadczenia co do wyboru jednego z nich.

Przechodząc w ten sposób do istoty sporu w sprawie należy przypomnieć, że w sprawie organ drugiej instancji nie kwestionował tego, że skarżąca jako córka osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest osobą, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przeciwnie do stanowiska organu pierwszej instancji, stwierdziło, że w sprawie nie można odmówić stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1 b u.ś.r. skoro Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niekonstytucyjność tego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Jako przesłankę odmowy ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy wskazał natomiast okoliczność, że w oświadczeniu z dnia 28 maja 2021 r. strona zdecydowała, że nadal chce pozostać przy zasiłku dla opiekuna otrzymywanego w związku z opieką nad matką i wniosła o przywrócenie zasiłku dla opiekuna i wypłatę tego świadczenia za maj 2021 r.

Sąd w pełni zgadza się z przyjętą w zaskarżonej decyzji wykładnią art. 17 ust. 1 b u.ś.r., uwzględniającą stanowisko Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Za nieprawidłową – w świetle okoliczności faktycznych tej konkretnej sprawy - Sąd uznaje natomiast przyjętą przez organ drugiej instancji wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Dla wykazania, że stanowisko organu w realiach rozstrzyganej sprawy jest błędne konieczna jest szczegółowa analiza przebiegu całego postępowania w sprawie, a zatem nie tylko ograniczenie się do treści oświadczenia strony z dnia 28 maja 2021r. Wspomnianą analizę należy jednak poprzedzić wyjaśnieniem w jaki sposób przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest wykładany w orzecznictwie sądowym. Otóż, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można wymagać od niej uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Podnosi się również, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18 i z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 985/18 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedstawiona wykładnia art. 27 ust. 5 u.ś.r. ma istotne znaczenie na tle całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, które z kolei przedstawiają się następująco. Wnioskiem z dnia 22 stycznia 2021 r. strona zwróciła się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką M. C. Do wniosku strona przedłożyła kserokopię decyzji z dnia 27 czerwca 2014 r. o przyznaniu jej zasiłku dla opiekuna na M. C. na okres od 1 lipca 2013 r. bezterminowo oraz kserokopię decyzji z dnia 16 listopada 2018 r. o zmianie wysokości tego zasiłku. Uchylając decyzję z dnia 19 marca 2021 r. o odmowie ustalenia wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji kasacyjnej z dnia 21 kwietnia 2021 r. nakazało organowi pierwszej instancji dokonać ponownej oceny wniosku, wskazując, że nie można odmówić stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia w powołaniu na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego niezgodność z Konstytucją stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Co w sprawie ma istotne znaczenie – w decyzji tej organ odwoławczy zwrócił organowi pierwszej instancji uwagę na to, że we wniosku ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawarła oświadczenie, że został jej przyznany zasiłek dla opiekuna. W tym kontekście organ odwoławczy wskazał, że w przypadku biegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Organ ten przywołał treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwracając uwagę, że w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Wskazał nadto, na procesowe obowiązki jakie w stosunku do organów administracji publicznej wynikają z treści art. 9 k.p.a. i art. 79a k.p.a. oraz podkreślił, że organy administracji publicznej obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które na dzień wysłania informacji nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Wskazując na powyższe organ drugiej instancji podniósł, że gdy postępowanie z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, powinnością organu jest poinformowanie strony o tym, że jedyną przeszkodą dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią zasiłku dla opiekuna.

Jak również wynika z akt sprawy, powołując się na wyrażone w decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r. stanowisko organu odwoławczego w kwestii rozwiązania zbiegu pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a zasiłkiem dla opiekuna, strona z własnej inicjatywy złożyła w dniu 18 maja 2021 r. oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna i wyborze świadczenia pielęgnacyjnego ("Oświadczam, że w związku z odwołaniem się do SKO w Wałbrzychu i otrzymaniem decyzji z dnia 21.04.2021 r. rezygnuję z zasiłku dla opiekuna i wybieram świadczenie pielęgnacyjne [...]").

Oświadczenie to jest bezwarunkowe i nie pozostawia najmniejszych wątpliwości, ze intencją strony było zrezygnowanie z przyznanego jej wcześniej prawa do zasiłku dla opiekuna. Jedynie potwierdzeniem słuszności tego oczywistego wniosku jest decyzja Burmistrza Stronia Śląskiego z dnia 25 maja 2021 r. o uchyleniu – na prośbę strony – od miesiąca maja 2021 r. ostatecznej decyzji z dnia 27 czerwca 2014 r., zmienionej decyzją z dnia 16 listopada 2018 r. w sprawie przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad M. C.

Konkluzja ta oznacza, że po wydaniu decyzji kasacyjnej z dnia 21 kwietnia 2021 r. i na etapie ponownego rozpoznaniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustała przeszkoda w postaci faktu pobierania rzez wnioskodawczynię zasiłku dla opiekuna, a uwzględnienie wniosku zależało od oceny spełnienia przez stronę merytorycznych przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

W sprawie nie można pominąć, że organ pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę w decyzji z dnia 25 maja 2021 r. nie uwzględnił przedstawionej w decyzji kasacyjnej z dnia 21 kwietnia 2021 r. wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i ponownie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego literalnym brzmieniu, a zatem z pominięciem stanowiska wyrażonego przez Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. akt K 38/13. Konsekwencją tego stanu rzeczy była ponowna odmowa ustalenia stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. A w dalszej kolejności również, złożenie przez stronę oświadczenia z dnia 28 maja 2021 r., że chce ona nadal pozostać przy zasiłku dla opiekuna otrzymywanego w związku z opieką nad matką, oraz, że wnosi ona o przywrócenie zasiłku dla opiekuna i wypłatę tego świadczenia za maj 2021 r.

Powoływanie się w tych okolicznościach przez organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji na to, w oświadczeniu z dnia 28 maja 2021 r. strona stwierdziła, że chce pozostać przy zasiłku dla opiekuna otrzymywanego w związku z opieką nad matką i wniosła o przywrócenie zasiłku dla opiekuna i wypłatę tego zaświadczenia za maja 2021 r., narusza zasadę zaufania do organów administracji publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a., a nadto, normę z art. 7 i 9 k.p.a. Nadto również art. 2 Konstytucji RP, albowiem nie uwzględnia całego kontekstu okoliczności, w świetle których to oświadczenie zostało złożone.

Skoro organ pierwszej instancji w decyzji z dnia 25 maja 2021 r. ponownie odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie można wykorzystywać oświadczenia strony z dnia 28 maja 2021 r. jako niewątpliwego argumentu wskazującego na to, że strona dokonała wyboru pozostających w

(niedopuszczalnym przez ustawodawcę) zbiegu świadczeń w ten sposób, że wybrała świadczenie dla opiekuna.

Nie można nie zauważyć, że oświadczenie strony z dnia 28 maja 2021 r. nastąpiło po wydaniu przez organ pierwszej instancji ponownej o odmowie ustalenia stroni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (decyzja z dnia 25 maja 2021 r.) i w warunkach uchylenia stronie, na jej wcześniejszy wniosek, decyzji z dnia 27 czerwca 2014 r. (zmienionej decyzją z dnia 16 listopada 2018 r.) o przyznaniu zasiłku dla opiekuna na M. C.

Po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 25 maja 2021 r. wystąpiła zatem sytuacja, w której strona została pozbawiona wcześniej otrzymywanego świadczenia dla opiekuna a jednocześnie, odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle tych faktów, oświadczenie strony z dnia 28 maja 2021 r. nie należy traktować w kategorii stanowiska wymuszonego okolicznościami wynikającymi z faktu, że świadczenie pielęgnacyjne, o które wnioskowała skarżąca, nie zostało jej przyznane. Trzeba w tym miejscu podnieść, że na żadnym etapie postępowania strona nie otrzymała od organu administracji publicznej informacji o tym, czy spełnia normatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (czego Sąd na tym etapie sprawy nie przesądza). Organ pierwszej instancji nie przeanalizował wniosku strony pod kątem przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ograniczając się do uzasadnienia odmowy uwzględnienia wniosku w powołaniu na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Takiej oceny nie przeprowadził także organ drugiej instancji, ograniczając się do powołania się na treść oświadczenia strony z dnia 28 maja 2021 r. oraz do zaakcentowania, że jest ono dla organu wiążące.

W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy, w istocie wciąż aktualne pozostają wskazówki organu drugiej instancji przedstawione w decyzji kasacyjnej z dnia 21 kwietnia 2021 r. co do konkretnych obowiązków procesowych, jakie nakłada na organy przepis art. 7 k.p.a. i art. 79a k.p.a. W realiach rozstrzyganej sprawy, mając na uwadze konsekwencje jakie z treści oświadczenia strony z dnia 28 maja 2021 r. wyprowadził organ drugiej instancji aktualny pozostaje również pogląd orzecznictwa sądowego, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.

Okoliczności rozstrzyganej sprawy zdają się potwierdzać zasadność tego rodzaju obawy strony, niezależnie od faktu, że w związku z jej wnioskiem o przywrócenie jej prawa do pobierania zasiłku dla opiekuna, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 28 maja 2021 r. (nr OPS.ZDO.5213.2.2020) uchylił od miesiąca maja 2021 r. decyzję własną z dnia 25 maja 2021 r. (nr OPS.ZDO.5213.1.2021) w sprawie uchylenia od miesiąca maja 2021 r. prawa do zasiłku dla opiekuna.

W podsuwaniu dotychczasowych uwag należy stwierdzić, że w sprawie co najmniej przedwcześnie orzeczono o odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Takie świadczenie powinno zostać stronie przyznane, gdy po dokonaniu merytorycznej oceny wniosku organ dojdzie do przekonania, że strona spełnia przesłanki normatywne z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. a wnioskodawczyni poinformowana przez organ o tej okoliczności oraz pouczona o tym, że jedyną przeszkodą do przyznania jej wnioskowanego świadczenia jest fakt pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna złoży oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna i wyborze świadczenia pielęgnacyjnego. Wówczas, rzeczą organów będzie dołożenie wszelkich starań ku temu, by, z jednej strony, skarżącej zagwarantować prawo do otrzymania świadczenia nie tylko zgodnie z dokonanym przez nią wyborem, ale i w poszanowaniu reguły z art. 24 ust. 2 u.ś.r., z drugiej, by przy wykorzystaniu narzędzi procesowych zapobiec kumulatywnemu pobraniu świadczeń przez występującą z wnioskiem.

Odnosząc się końcowo do powołanych w zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę orzeczeń sądów administracyjnych (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia: 3 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 75/20 i 8 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 28/20) należy wskazać, że powołane przez organ wyroki zapadły na tle innych okoliczności spornych. Poza tym, konkluzje w nich zawarte nie potwierdzają wcale, że stanowisko organu w sprawie jest prawidłowe. Akcentowane przez organ odwoławczy stanowisko, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna wynika wprost z przepisów prawa i nie było kwestionowane także przez skarżącą. Fakt, że skarżąca ostatecznie wybrała zasiłek dla opiekuna pozostawał w niewątpliwym związku z tym, że pomimo wcześniejszej rezygnacji z tego zasiłku, organ pierwszej instancji w decyzji z dnia 9 lipca 2021 r. odmówił stronie ustalenia prawa do tego świadczenia, po raz kolejny powołując się na art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Także na podstawie treści skargi należy wnosić, że skarżąca nie kwestionuje tego, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Uważa natomiast, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której korzystniejsze świadczenie ma być przyznane dopiero po dacie złożenia rezygnacji ze świadczenia dotychczasowego. Jak podnosi, trudno wymagać od niej, aby zrezygnowała z dotychczas otrzymywanego świadczenia w sytuacji, gdy nie ma pewności, że spełnia ona warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Zdaniem strony, kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do przyznania jej tego świadczenia pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna.

W ocenie skarżącej, przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. rozumiany w sposób prawidłowy powinien dopuszczać możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawca ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobierania obu świadczeń.

Argumentację skargi Sąd w pełni podziela. Treść skargi koresponduje także z powołanymi w jej treści poglądami sądów administracyjnych wyrażonymi w sprawach na tle sporów, w których występuje zbieg świadczeń z art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Odwołując się do wcześniejszych rozważań Sąd za zasadne ocenia zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Za zasadny Sąd ocenił także zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 138 § 2a k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Za nieuzasadniony uznał natomiast zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. albowiem organ drugiej instancji przyjął (przeciwnie do organu pierwszej instancji) prawidłową wykładnię tego przepisu, w której uwzględnił stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. akt K 38/13.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organów jest prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie z uwzględnieniem stanowiska Sądu wyrażonego w sprawie. Organy powinny dokonać oceny spełnienia przez stronę przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a następnie poinformować strony o tym, czy jedyną przeszkodą dla przyznania jej wnioskowanego świadczenia jest pobieranie zasiłku dla opiekuna. W przypadku uznania, że strona spełnia przesłanki normatywne z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz w sytuacji złożenia przez stronę oświadczenia o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, powinnością organów jest przedsięwzięcie takie czynności, aby zapewnić stronie pobieranie świadczenia dla niej korzystniejszego, z uwzględnieniem normy z art. 24 ust. 2 u.ś.r.