Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1626/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b, art. 27 ust. 5 u.ś.r.
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Burmistrz W. decyzją z [...].05.2020 r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ust. 1b, art. 20 ust. 1-3 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.), art. 617, 128, 129 i 132 ustawy z dnia 25.02.1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm., dalej k.r.o.), art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej k.p.a.) oraz upoważnienia Burmistrza Miasta W. z dnia [...].01.2020 r., w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].04.2020 r. zn. [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. W. reprezentowanej przez adw. M. Ż. - w części dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ustalił, że A. W. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką - M. K. (ur. [...]).

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że nie został spełniony jeden z warunków, na jakich przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

Z treści wniosku, przedłożonego orzeczenia, złożonych oświadczeń, danych uzyskanych drogą elektroniczną oraz przeprowadzonego wywiadu wynika w szczególności, że:

- A. W. sprawuje opiekę na matką - M. K.;

- M. K. legitymuje się orzeczeniem z dnia [...].07.2003 r. o niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wydanym na stałe, czyli orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych; w orzeczeniu nie stwierdzono, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 25. roku życia;

- A. W. oświadczyła, że niepełnosprawność M. K. powstała później niż do ukończenia 25. roku życia;

- A. W. nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej;

- mąż M. K. - S. K. zmarł w dniu [...].06.1985 r.;

- A. W. miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad M. K.;

- na wniosek strony, zmodyfikowany podaniem z dnia [...].05.2020 r., decyzją nr [...] z dnia [...].05.2020 r. uchylono decyzję ustalającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia [...].06.2020 r.; decyzja nie została uchylona za okres przez dniem [...].06.2020 r., ponieważ wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały zrealizowane za okres do dnia [...].05.2020 r.

W związku z powyższym stwierdzono, że nie jest spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie wykazano, że niepełnosprawność M. K. powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W wyroku z dnia [...].10.2014 r. (sygn. akt K [...]) Trybunał Konstytucyjny orzekł między innymi, że: art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał nie orzekł, że przepis ten nie jest zgodny z Konstytucją w całości (a przecież nie dotyczy innych sytuacji), nie orzekł również, że przepis ten nie jest zgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego wieku. Nie zakwestionowano więc ograniczenia prawa do świadczenia ze względu na wiek osoby niepełnosprawnej a jedynie sposób ograniczenia (zróżnicowanie) tego prawa. Trybunał nie wskazał i nie mógł wskazać na czym miałoby polegać usunięcie zróżnicowania prawa do świadczenia osób sprawujących opiekę. Organ podzielił wobec tego stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu do powyższego wyroku, iż wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, a Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody, powinien wszakże uwzględnić możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa.

Stwierdzono, że pozostałe warunki uprawniające do świadczenia zostały spełnione.

W niniejszej sprawie poprzednia decyzja organu została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Kolegium uznało w szczególności, że błędnie zastosowany został art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględniania faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Kolegium stwierdziło, że odwołująca się spełnia wszystkie pozytywne przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało również, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi być poprzedzone pozbawieniem odwołującej się specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz że organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę uchyli decyzję orzekającą o prawie do specjalnego zasiłku opiekuńczego; następnie biorąc pod uwagę art. 17 u.ś.r. rozstrzygnie co do istoty...

W związku ze zmodyfikowaniem wniosku przez stronę decyzja ustalająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona decyzją nr [...] z dnia [...].05.2020 r., która zawiera szczegółowe uzasadnienie w tym zakresie. Organ nie podzielił jednak stanowiska Kolegium w zakresie spełniania przez stronę warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i podtrzymał wyżej opisaną interpretację - zbieżną ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w uzasadnieniu wskazanego wyroku.

Organ nie kwestionował, że A. W. sprawuje opiekę nad matką i nie ma możliwości podjęcia pracy. Przywołane przepisy mają jednak charakter bezwzględnie obowiązujący, co uniemożliwia uznaniowe rozpatrzenie sprawy.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła A. W. wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. W. prawa do świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przyznało A. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. K.,, od dnia [...] czerwca 2020 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł. miesięcznie

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że M. K. - matka wnioskującej, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w P. nr [...] z dnia [...].07.2003 r., uznana została za osobę trwale niepełnosprawną, niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym nie wskazano daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji — wpisując "nadal". W dacie wydania przedmiotowego orzeczenia M. K. miała ukończone [...] lata.

Z akt sprawy wynika, że faktyczną opiekę nad chorą matką sprawuje skarżąca, która w związku z obowiązkami opiekuńczymi nie podejmuje zatrudnienia. Skarżąca w związku ze sprawowaną opieką nad matką była uprawniona mocą decyzji Burmistrza Miasta W. nr [...] z dnia [...].08.2019 r do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...].11.2019 r. do [...].10.2020 r. Decyzją nr [...] z dnia [...].05.2020 r. uchylono A. W. w/w świadczenie od dnia [...].06.2020 r.

W ocenie organu I instancji A. W. nie może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie jest spełniony warunek określony w art. 17 ust.1b u.ś.r. zgodnie, z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zdaniem Kolegium powyższe stanowisko organu jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych - art. 17 ust. 1 b tej ustawy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w postanowieniach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmującą zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie materialną podstawę odmowy przyznania A. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką stanowił art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wskazano, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze [...] (Dz.U. z 2014r. poz. 1443) - w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego wyroku wskazał, że brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do sytuacji, w której "osoba rezygnująca bądź niepodejmującą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. (...) Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stosowanie art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych".

Kolegium dostrzegło, iż Trybunał w powoływanym wyroku stwierdził także, że cyt. "Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa".

Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne A. W. wystąpiła po wejściu w życie powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Od dnia [...].06.2020 r. strona nie pobiera już specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że odwołująca spełnia wszystkie pozytywne przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad siostrą (winno być matką – przyp. Sądu). Od dnia [...].06.2020 r. w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy (uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego). Kolegium orzekło o przyznaniu A. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. K. od dnia [...] czerwca 2020 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł. miesięcznie z uwzględnieniem zmian wysokości tego świadczenia spowodowanych jego waloryzacją. Datę początkową ustalono biorąc pod uwagę datę uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłku opiekuńczy. Datę końcową natomiast ustalono w oparciu o art. 24 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.

Skargę na powyższą decyzję wniosła w ustawowym terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. W. zaskarżając ją w części w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] stycznia 2020 r do dnia [...] maja 2020 roku.

Zaskarżonej wyżej opisanej decyzji zarzucono :

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce,

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o:

1. uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r, nr [...], w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. W. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] stycznia 2020 r ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

2. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję uchylającą decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] czerwca 2020 roku na stałe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zachodzi przesłanka umożliwiające przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną od dnia [...] stycznia 2020 roku, gdyż w okresie wcześniejszym wnioskodawczyni miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016. 1518), natomiast za podstawę odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tytułu sprawowanej opieki nad matką od dnia [...] stycznia 2020 roku organ II instancji uznał przepis art. 24 ust. 2 wyżej wskazanej ustawy.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Wskazano, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skoro skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Zgodnie z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił tego, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo iż skarżąca mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez wnioskodawcę wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie wskazując, że zaistniały okoliczności uniemożliwiające przyznanie żądanego świadczenia od daty złożenia wniosku. Działając na wniosek strony organ orzekający uchylił jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia [...] czerwca 2020r., a rozstrzygnięcie tej kwestii nie zostało przez pełnomocnika zakwestionowane i w momencie rozstrzygania przez Kolegium sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego było już rozstrzygnięciem ostatecznym. W związku z powyższym Kolegium nie mogło przyznać A. W. świadczenia pielęgnacyjnego wcześniej niż od dnia [...] czerwca 2020r., albowiem dopiero z tą datą ustała negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b) ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Artykuł 8 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Natomiast zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] uchylająca w całości decyzję Burmistrza W. z [...] maja 2020 r., Nr [...] i przyznająca A. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. K.,, od dnia [...] czerwca 2020 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł. Miesięcznie.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111, dalej u.ś.r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodzina zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art.17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd wskazuje, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium słusznie wskazało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014r. wydanego w sprawie o sygn. [...] eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Tym samym Kolegium trafnie uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie jest podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowią, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W przypadku zbiegu uprawnień do następujących 1) świadczeń:

2) świadczenia rodzicielskiego lub

3) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

4) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

5) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Sporne w niniejszej sprawie jest, czy organ odwoławczy przyznał skarżącej prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za właściwy okres (tj. od [...].06.2020 r.), w sytuacji, gdy skarżąca uważa, że to świadczenie powinno jej przysługiwać od złożenia wniosku o to świadczenie, czyli od stycznia 2020 r.

Sąd wskazuje, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzający zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy interpretować w taki sposób, że co do zasady nie jest dopuszczalna jednoczesna wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Jednocześnie należy zwrócić także uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z treści powołanego przepisu wynika więc jednoznacznie, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia rodzinnego, posiada data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Wniosek ten jest więc czynnikiem, który uruchamia postępowanie w przedmiocie wydania decyzji w sprawie świadczenia, które może być przyznane od miesiąca złożenia wniosku w organie.

Sąd zwraca uwagę, że skarżąca od stycznia do maja 2020r. pobierała zasiłek opiekuńczy, a wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony przez pełnomocnika skarżącej. Bezsporne jest, że skarżąca za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika wniosła [...] stycznia 2020 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jednocześnie, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Istotne jest przy tym, że wniosek ten został złożony przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej – adwokata.

W niniejszej sprawie decyzja dotycząca zasiłku opiekuńczego została uchylona od dnia [...] czerwca 2020 r. Decyzja uchylająca stała się ostateczna, a wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego były realizowane do dnia [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] przyznało A. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. K., od dnia [...] czerwca 2020 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł. miesięcznie.

W związku z powyższym należy uznać, że organ wydając zaskarżoną decyzję postąpił zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej i w pełni uwzględnił jego żądanie, z którego wynika jasno, że strona wnosi o rezygnację ze specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że organy nie są uprawnione do modyfikacji wniosków stron, zwłaszcza wniosków konstruowanych przez profesjonalnych pełnomocników. Od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać szczególnej uwagi, wnikliwości, ostrożności i dokładności przy identyfikowaniu stanu prawnego sprawy i formułowaniu związanych z tym wniosków. Od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać maksimum staranności w reprezentowaniu interesów swoich mandantów.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.