Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 458/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 41
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 12 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej Kolegium lub SKO) z dnia z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] o odmowie umorzenia M. J. świadczeń wypłaconych tytułem zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej, tj. R. J. w okresie od 1 września 2005r. do 30 września 2008 r. w kwocie 6. 604,50 zł.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej [...] (dalej GOPS) przyznał świadczenie z zaliczki alimentacyjnej dla R. J. po 170,00 zł miesięcznie na podstawie protokołu ugody Sądu Rejonowego [...] z dnia 6 listopada 1997 r. sygn. akt [...] decyzjami z dnia: [...].10.2005 r. znak: [...] na okres od 01.09.2005 r. do 31.08.2006 r., [...].10.2006 r. znak: [...] na okres od 01.09.2006 r. do 31.08.2007 r., [...].09.2007 r. znak: [...] na okres od 01.09.2007 r. do 31.08.2008 r., [...].07.2008 r. znak: [...] na okres od 01.09.2008 r. do 30-09- 2008 r.; M. J. złożył w dniu 19 września 2011 r. pisemną prośbę o umorzenie zaległości powstałych z tytułu wypłaty zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej.

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] Burmistrz Gminy [...] odmówił M. J. umorzenia świadczenia z zaliczki alimentacyjnej we wnioskowanym zakresie. Po rozpoznaniu odwołania M. J. Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] marca 2012r.

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 569/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012r., nr [...].

Sąd wskazał w uzasadnieniu, że fakt legitymowania się M. J. orzeczeniem zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem zatrudnienia w warunkach chronionych może ograniczać w sposób bardzo istotny faktyczne możliwości zatrudnienia, a tym samym wpływać na sytuację dochodową jego i jego rodziny. Brak dokładnego rozważenia tych okoliczności i brak ustaleń, co do możliwości finansowych skarżącego, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, spowodowało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie oceniło zgromadzonego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, zaś stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w sposób niebudzący wątpliwości. Sąd przyjął, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W następstwie powyższego orzeczenia Kolegium decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] uchyliło decyzję Burmistrz Gminy [...] z dnia [...] marca 2012 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ i instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją wymienioną na wstępie ponownie odmówił M. J. umorzenia świadczenia z zaliczki alimentacyjnej wypłacanego osobie uprawnionej.

Na podstawie ponownie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że M. J. zamieszkuje wraz z żoną i dwójką dzieci. Nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy [...], a z uwagi na zły stan zdrowia ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności do czerwca 2013 r. Do sierpnia 2012 r. ww. był uprawniony do zasiłku stałego w MOPR [...]; w miesiącu wrześniu 2012r. z uwagi na zmianę sytuacji materialnej rodzina nie kwalifikowała się do pomocy finansowej. Obecnie rodzina J. ma na utrzymaniu dwie córki: S. lat 14 ucząca się w gimnazjum oraz K. lat 6, uczennicę klasy "0" w przedszkolu. Córka D. wyprowadziła się z domu i nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Żona M.J. J. J. jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z informacji uzyskanych od M. J. wynika, że rodzina utrzymuje się jedynie ze świadczeń rodzinnych w kwocie 445,00 zł oraz z dochodu, jaki uzyskała J. J. z pracy na podstawie umowy zlecenia w miesiącu październiku 2012r. Rodzina ponosi koszty z tytułu czynszu, energii elektrycznej, gazu oraz zakupu leków i aktualnie jest w trudnej sytuacji materialnej. M. J. jest pod opieką lekarza ortopedy z powodu złamania nogi, rodzina zajmuje mieszkanie komunalne w bloku z dwoma pokojami oraz kuchnią i łazienką, wyposażone we wszystkie sprzęty gospodarstwa domowego. Z powodu zadłużenia z tytułu zaległości nieopłacania czynszu rodzinie Janochów groziła eksmisja, ale w wyniku porozumienia z Towarzystwem Budownictwa Społecznego [...] zaległość rozłożono na raty.

W piśmie z dnia 21 stycznia 2013 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] poinformował o stanie egzekucji od dłużnika alimentacyjnego M. J. Z zaświadczenia tego jednoznacznie wynika, że egzekwowane kwoty w całości były przekazywane na spłatę zaległych świadczeń alimentacyjnych wobec R. J. Na dzień wydania decyzji zobowiązanie M. J. wobec GOPS z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej R. J. wynosi 6604,50 zł, ponadto zaległość M. J. wobec wierzyciela alimentacyjnego R. J. wynosi 1081,13 zł plus odsetki. M. J. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 16-12-1999 r. do 31-12-2003 r., natomiast w chwili obecnej nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ani poszukująca pracy. Organ I instancji ustalił, że PUP [...] dysponuje ofertami pracy w zakładach pracy chronionej.

Organ przytoczył treść art. 41 i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 12 ust. 1 i art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i wskazał końcowo, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej jest kompetencją o charakterze uznaniowym, zaś ich zastosowanie zostało przez ustawodawcę uzależnione od pewnych przesłanek o charakterze ogólnym. Umorzenie pozostałej kwoty do spłaty, o którą wnosi M. J., ma charakter wyjątkowy, a pozytywne rozpatrzenie wniosku nie wpłynie faktycznie na jego sytuację dochodową, gdyż komornik sądowy utrzyma egzekucję, aby zaspokoić pozostałe zobowiązania.

Końcowo organ wskazała, że nie ulega wątpliwości fakt, iż M. J. i jego rodzina w chwili obecnej znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, jednak rodzina nie korzysta ze świadczeń pieniężnych MOPR [...], pomimo informacji pracownika socjalnego o spełnieniu warunków do ich przyznania., a wręcz uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu w celu dofinansowania kosztów posiłków dla córki K. w przedszkolu, co ostatecznie zakończyło się pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Wnioskodawca, jako osoba bezrobotna był zarejestrowany do końca 2003 r., dlatego Powiatowy Urząd Pracy (dalej PUP) nie mógł przedstawić mu żadnej oferty pracy, gdyż będąc osobą niepełnosprawną może być zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy. M. J. nie brał też udziału w żadnym kursie dokształcającym, nie czynił również żadnych starań w kierunku przekwalifikowania zawodowego lub podniesienia swoich kwalifikacji. Z uwagi na powyższe w rozpatrywanej sprawie nie istnieją podstawy do umorzenia zaległości powstałej z zaliczki alimentacyjnej.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji M. J. w odwołaniu od ww. decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., którą określił jako niesłuszną, podniósł, że uzasadnienie tej decyzji w żaden sposób nie przemawia za jej trafnością i zasadnością i wniósł o wnikliwe przeanalizowanie jego sytuacji rodzinnej i materialnej, humanitarne podejście do tej sprawy i zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez umorzenie świadczenia z zaliczki alimentacyjnej.

W motywach odwołania podniósł, że jego sytuacja rodzinna i materialna jest bardzo trudna; wraz z niepracującą żoną i dwójką dzieci w dwupokojowym mieszkaniu z zasobów Urzędu Miasta [...]. Utrzymują się ze świadczeń rodzinnych w kwocie 445 zł; bowiem w miesiącu wrześniu MOPR wstrzymał mu wypłatę zasiłku stałego z uwagi na to, iż córka D. w miesiącu sierpniu 2012 r. zarobiła za granicą 1900 zł. Pieniądze te jednak faktycznie przeznaczyła na wydatki związane z zakupem biletów oraz własne potrzeby, a ponadto wyprowadziła się z domu i mieszka samodzielnie. Czteroosobowa rodzina za kwotę 445 zł nie była w stanie przeżyć, opłacić mieszkanie, gaz, energię itp., zwłaszcza że rozpoczął się rok szkolny, a w związku z tym wzrosły wydatki na zakup książek i przyborów szkolnych. Tylko pomoc przyjaciół sprawiła, że przetrwali ten ciężki okres, jednak mają do spłacenia zaciągnięte pożyczki u przyjaciół. Rodzina nie została poinformowana, że w chwili utraty dochodu przez córkę mogą ponownie starać się o pomoc, kwestia ta została wyjaśniona z pracownikiem MOPR dopiero podczas sporządzania wywiadu na potrzeby Urzędu Gminy w dniu 14.01.2013 r.; Dzięki "wyrozumiałości" dyrektora TBS zaległości w płaceniu czynszu rozłożono na raty, ale z chwilą nie płacenia rat i należności na bieżąco decyzja zostanie cofnięta. Spora część skromnego budżetu domowego przeznaczana jest na zaspokojenie podstawowych potrzeb dzieci uczęszczających do szkoły. Nie posiada żadnego majątku rzeczowego, rodzina żyje bardzo skromnie i brakuje im pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny.

Ponadto podniósł, że nie pracuje zawodowo z uwagi na stan swojego zdrowia (orzeczenie o Stopniu Niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności); może zostać zatrudniony jedynie w warunkach chronionych, ale propozycji takiej pracy dotychczas nie otrzymał. Wskazał, że ma problemy zdrowotne i częste konsultacje u lekarzy specjalistów. Z powodu złamania nogi jest pod stałą, opieką ortopedy. Zarzucił, że wywiad środowiskowy nie jest wnikliwy i w żaden sposób nie wskazuje stopnia trudności sytuacji rodzinnej i związanych z tym problemów. Zakwestionował twierdzenie, że pozytywne rozpatrzenie wniosku nie wpłynie faktycznie na jego sytuację dochodową, gdyż nawet kwota 100 zł jest dla jego rodziny znacząca w skromnym budżecie. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że w miesiącu lipcu, sierpniu oraz październiku 2012 r. w kasie komornika dokonał wpłat po 500 zł, jako niezgodne z prawdą, ponieważ dokonywał w tych miesiącach wpłat po 50 zł i o takich wpłatach komornik poinformował w swoim piśmie Urząd Gminy. Od miesiąca września rodzina nie korzystała z pomocy MOPR, gdyż od momentu odebrania świadczenia, nikt nie poinformował ich, że mogą ponownie składać prośby o przyznanie pomocy i nigdy też, jako osoba bezrobotna, nie został poinformowany, że może brać udział w szkoleniach czy też kursach dokształcających.

Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 41 i art. 43 ust 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą" w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U, Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) wymienioną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że zgodnie z art. 41 ustawy, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych, a przepis art. 43 ust. 1 tej ustawy stanowi, że egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów, czyli ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r.. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.),

Przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. stanowi, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%, a z art. 16 ustawy wynika, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób.

Na tle przytoczonych wyżej przepisów ustawy nie budzi wątpliwości ustalenie, że organ właściwy wierzyciela jest uprawniony do odzyskania należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %, do zwrotu których zobowiązany jest dłużnik alimentacyjny, a także i to, że przepis art. 16 ustawy pozwala na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego w granicach uznania administracyjnego, gdyż organ ten może, ale nie ma obowiązku umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nawet wówczas, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jego sytuacji osobistej i dochodowej, albowiem uznanie administracyjne nie wyklucza możliwości odmowy wnioskowi o umorzenie należności nawet przy ustaleniu trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego,.

W przedmiotowej sprawie wątpliwości nie budzi wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zadłużenie M. J. w kwocie 6.604,50 zł z tytułu wypłaconych na rzecz jego syna R. J. zaliczek alimentacyjnych, powstałego w następstwem nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec syna.

W zaświadczeniu z dnia 22 lutego 2012r., sygn. akt [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] jednoznacznie wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosku R. J. przeciwko dłużnikowi M. J. wyegzekwowane należności od dłużnika, w tym wpłaty dokonywane dobrowolnie przez dłużnika w kasie komornika - od lipca do sierpnia i w październiku 2012 r. po 50,00 zł, jak zasadnie podniesione to zostało w odwołaniu, były przekazywane na spłatę zaległych świadczeń alimentacyjnych wobec R. J., a ponadto na poczet powstałej zaległości z tytułu zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionego, nie przekazano żadnej kwoty.

W ponownie prowadzonym postępowaniu prawidłowo ustalono sytuację dochodową i rodzinną M. J., gdyż okoliczności wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zawartym w aktach przedmiotowej sprawy, zaś szczególnie w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z M. J. w miejscu jego zamieszkania w dniu 28 grudnia 2012 r.. Udokumentowany dochód rodziny stanowią świadczenia rodzinne w łącznej wysokości 445 zł, natomiast stałe wydatki rodziny to: czynsz - 250 zł, energia elektryczna - 135,75 zł, gaz -167,91 zł oraz leki - 50 zł, co łącznie stanowi kwotę 603,66 zł, która przekracza dochód rodziny. Zasadne jest stanowisko organu I instancji, że uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego dla umorzenie należności, o jakich mowa w art. 16 ustawy, wymaga stwierdzenia, że sytuacja ta jest wyjątkowa, szczególnie trudna, co oznacza, że umorzenie może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego nie pozwala mu na wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności w sposób trwały, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które nie ma on wpływu.

Zaliczki alimentacyjne były przyznawane oraz wypłacane w sytuacji, gdy egzekucja należności alimentacyjnych była bezskuteczna, a więc trudnej sytuacji co najmniej dochodowej dłużnika alimentacyjnego, co nie powoduje jednak obowiązku umarzania jego należności, ponieważ trudna sytuacja dochodowa i rodzinna - jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów ustawy - nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

Wykazana wyżej trudna sytuacja dochodowa i rodzinna M. J. i jego rodziny znajdują nie uzasadnia umorzenia zaległości powstałej na skutek wypłacenia przez organ I instancji na rzecz jego syna zaliczek alimentacyjny, skoro nie podejmował on żadnych starań, aby dług spłacić, mimo że mógł tego dokonać, a jego trudna obecnie sytuacja nie ma charakteru trwałego. Organ zaznaczył, że orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 16 czerwca 2012 r. M. J. zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia 30 czerwca 2013 r. i okresowe jest również aktualnie prowadzone jego specjalistyczne leczenie oraz rehabilitacja, zatem możliwa jest poprawa jego stanu zdrowia, jak również sytuacji finansowej w przyszłości. Ponadto rodzina od września 2012 r. nie korzystała z pomocy MOPR, a nawet z możliwości finansowania przez ten Ośrodek kosztów posiłku dla córki K. w szkole, "z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu" środowiskowego, czemu M. J. nie przeczy w odwołaniu.

M. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na wskazaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2013r. zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę poprzez umorzenie świadczenia z zaliczki alimentacyjnej.

W uzasadnieniu wskazał powtórzył argumentację zawartą wcześniej w uzasadnieniu.

Wskazał ponadto, że wywiad środowiskowy, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję nie jest wnikliwy, w żaden sposób nie wskazuje stopnia trudności sytuacji rodzinnej i związanych z tym problemów (brak pieniędzy na zakup podstawowych artykułów potrzebnych do życia, zakup książek, przyborów szkolnych, zakup lekarstw, opłacenie rachunków itp). Dodatkowym argumentem dającym podstawę do umorzenia zadłużenia jest fakt, że jego ojciec przez cały okres, kiedy matka jego syna pobierała zasiłek alimentacyjny z GOPS [...], systematycznie wspierał ją finansowo przeznaczając pieniądze na utrzymanie syna skarżącego wiedząc, że skarżący nie pracuje i nie jest w stanie płacić alimentów i był przekonany, że nie będzie miał zaległości finansowych. Otrzymywane od ojca skarżącego kwoty stanowiły dodatkowy dochód matki syna skarżącego. Po ukończeniu przez syna 18-go roku i niekontynuowaniu nauki wypłacanie świadczeń alimentacyjnych przez GOPS winno być wstrzymane. Od miesiąca września jego rodzina nie korzystała z pomocy MOPR, gdyż nie zostali poinformowani o takiej możliwości.

Skarżący pozostaje w stałym leczeniu u lekarza psychiatry, które wymaga systematycznego zażywania lekarstw, na zakup których ciągle brakuje mi pieniędzy i nie jest w stanie normalnie żyć i funkcjonować wraz z rodziną. Twierdzenie, że problemy zdrowotne, legitymowanie się stopniem niepełnosprawności, konieczność ponoszenia opłat związanych z potrzebami życia codziennego, leczenie - nie stanowią przesłanek, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie wypłaconej zaliczki alimentacyjnej jest nietrafne. Wszystkie te argumenty przemawiają bowiem jednoznacznie za umorzeniem należności.

Zwrócił się o wnikliwe przeanalizowanie akt jego sprawy, wzięcie pod uwagę bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, humanitarne podejście do sprawy i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie świadczenia z zaliczki alimentacyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei art. 170 p.p.s.a. przewiduje, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadku w ustawie przewidzianej także inne osoby. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie może, nie mogą w tej samej sprawie w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Poddając zaskarżoną decyzję ponownej kontroli w zakresie wyżej opisanym na wstępie Sąd stwierdził, że nie nastąpiły okoliczności wyłączające związanie Sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 569/12.

Podstawą prawną uchylonej przez Sąd ww. wyrokiem, decyzji SKO z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] był art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.) w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. u. nr 86, poz. 732 ze zm.). Sąd ww. wyroku wypowiedział się tylko co do naruszenia przepisów postępowania, w zakresie naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli przesłanki skutkującej uwzględnieniem skargi wymienionej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. We wskazaniach dla organu w ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd nakazał ustalić prawidłowo stan faktyczny sprawy oraz przesłanek warunkujących umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego. Sąd nakazał zbadanie okoliczności możliwości zatrudnienia skarżącego legitymującego się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Sąd stwierdził też, że warunki, jakie organ powinien uwzględnić, wydając decyzję na podstawie art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to sytuacja dochodowa i rodzinna osoby ubiegającej się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadni, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać.

Stosownie do art. 16 wyżej powołanej ustawy z 2005 r. organ wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuacje dochodową i rodzinną tych osób. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Granice tego uznania administracyjnego wyznacza sytuacja dochodowa i rodzinna tych osób.

Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, że organ korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny (wyrok NSA z 3.09.2010 r. sygn. akt II GSK 745/09 LEX nr 746123).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach wyznaczonych oceną prawną i wskazaniami w zakresie ponownie prowadzonego postępowania powołanego już wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 569/12 z uwzględnieniem okoliczności, że zaskarżona decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego Sąd stwierdził, że postępowanie wyjaśniające organy przeprowadziły zgodnie ze wskazaniami Sądu z zastosowaniem reguł wynikających z art. 7 i art. 77 k.p.a., decyzje tak organu I jaki II instancji czynią zadość warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., bowiem zawierają opis stanu faktycznego sprawy ustalonego na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, stan prawny z powołaniem przepisów, które organ zastosował, a także przyczyny, dla których organ odmówił uwzględnienia wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego. Nadto organy wydając zaskarżona decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego z tego względu, że stan faktyczny sprawy ustalono kierując się wskazaniami Sądu z wyroku z dnia 8 sierpnia 2012 r., a ocena zebranego materiału została przeprowadzona zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów i nie można zarzucić organowi dowolności oceny materiału dowodowego.

W szczególności na podkreślenie zasługuje okoliczność, że skarżący w sytuacji, gdy po wyprowadzeniu się córki D. z domu skutkiem, czego była zmiana sytuacji finansowej rodziny nie zarejestrował się w powiatowym urzędzie pracy, aby wyrazić gotowość podjęcia pracy możliwej do wykonywania przez skarżącego, który legitymował się w tym czasie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że urzędy pracy miały kilka ofert pracy dla osób z orzeczoną niepełnosprawnością. Aby praca w warunkach chronionych została zaproponowana, to należy figurować w ewidencji osób bezrobotnych. Reguły związane z rejestracją jako osoby bezrobotne rodzinie J. są znane, gdyż J. J. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a nadto ukończyła kurs obsługi komputera, kasy fiskalnej i fakturowania organizowany przez MOPR [...] finansowany ze środków unijnych. Z tych przyczyn twierdzenia skarżącego, że nie miał wiedzy o możliwości udziału w kursach dokształcających jest oczywiście bezzasadne i podnoszone na użytek sprawy.

Obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej jest współpraca z ośrodkami pomocy społecznej celem doboru stosownej pomocy dla rodziny. Skarżący po utracie prawa do zasiłku nie zgłosił się do ośrodka o udzielenie wsparcia, a nadto organ miał problemy z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego dla rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy społecznej w formie posiłków dla jego córki K. Z tych przyczyn Sąd za bezzasadne uznał twierdzenia skarżącego, że nie był informowany o możliwości korzystania z pomocy społecznej, gdyż przeczą temu okoliczności stanu faktycznego sprawy. Warunki korzystania z pomocy społecznej są znane rodzinie J., gdyż J. J. pobiera świadczenia rodzinne, a warunkiem ich otrzymania jest złożenie w ośrodku stosownego wniosku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że wywiad środowiskowy był przeprowadzony w miejscu zamieszkania M. J. w dniu 28 grudnia 2012 r., a do dnia wydania zaskarżonej decyzji to jest do [...] marca 2013 r. skarżący nie zgłosił się do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie wsparcia dla rodziny. Z wywiadu środowiskowego wynika, że mieszkanie, w którym zamieszkuje rodzina skarżącego wyposażone jest we wszystkie sprzęty gospodarstwa domowego. Faktem powszechnie znanym jest, że czteroosobowa rodzina nie jest w stanie samodzielnie utrzymać się z miesięcznego dochodu w wysokości 445 zł. Z tego powodu uprawniony jest wniosek, że rodzina J. dysponuje nieudokumentowanymi źródłami dochodów, które pozwalają rodzinie funkcjonować bez wsparcia ze strony organów pomocy społecznej.

Nadto Sąd stwierdza, że błędne jest stanowisko skarżącego o niepomniejszeniu jego długu z tytułu zaliczek alimentacyjnych o dobrowolne wpłaty czynione przez jego ojca na rzecz R. J. Wsparcie finansowe udzielone wnukowi przez ojca skarżącego jest jego prawem i dobrowolnym wyborem. Gdyby wola dziadka była inna, to znalazłoby to odzwierciedlenia w formie i sposobie przekazywanych środków finansowych wnukowi.

Wyżej naprowadzone okoliczności, które wynikają z ustalonego stanu faktycznego opisanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazują, że zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie została wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, to znaczy, czy organ w sposób wyczerpujący zbadał i rozważył materiał dowodowy i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzielnie lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia także zaskarżonej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności i sprawiedliwości społecznej. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego.

Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako nieuzasadnioną.