Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 722/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2,3,4
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi R. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do tutejszego Sądu przez R. S. (skarżący) jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach [...]-[...] czerwca 2011r. utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011r. Nr [...] o uzyskaniu przez skarżącego negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Powyższa uchwała została wydana na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Odwołując się do treści art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdający R. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, gdyż otrzymał z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) ocenę niedostateczną.

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], wnosząc o uchylenie zakwestionowanego rozstrzygnięcia skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 36(4) ust. 7 ustawy o radcach pranych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na sprzecznym z tym przepisem sprawdzeniu przygotowania prawniczego odwołującego się, poprzez wadliwe przygotowanie treści Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego (czwarta część egzaminu radcowskiego - [...] czerwca 2011 r.), który to Opis - mający charakter pozanormatywnych wytycznych dla Komisji - został sporządzony w sposób lakoniczny i nie uwzględniający pełnego orzecznictwa i piśmiennictwa dotyczącego ważności umowy oraz bezskuteczności zawieszonej czynności prawnej tj. dopuszczenia możliwość rozstrzygnięcia zadania, z korzyścią dla klienta, w różny sposób tj. także przez zawarcie umowy przez zarząd spółki- takie rozwiązanie dopuszczalne w świetle doktryny i orzecznictwo mogłoby potencjalnie prowadzić do uzyskania korzystnego skutku w postaci nabycia przez klienta udziałów w spółce z o.o., a w konsekwencji powyższego - arbitralną ocenę uwzględniającą tylko jedną możliwość rozwiązania zadania, w zależności od przyjętej przez członków Komisji linii orzeczniczej oraz wytycznych co zdaniem Odwołującego jest niedopuszczalne w państwie prawa i co znajduje odzwierciedlenie w orzeczeniach sądowych wydanych na kanwie skarg wniesionych w latach ubiegłych, co skutkowało wydaniem negatywnych ocen cząstkowych przygotowanej przez odwołującego się umowy, tym samym ustalenie negatywnej oceny z egzaminu radcowskiego w uchwale;

2. art. 36(4) ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 oraz art. 14 ustawy o radcach prawnych poprzez ograniczenie samodzielności w podejmowaniu decyzji w warunkach egzaminu sprawdzającego przygotowania prawniczego odwołującego się do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego tj. ustalenie odgórnych wytycznych co do zarzutów, które musiały się znaleźć w skardze, pomimo że kwestia skutku naruszenia art. 379 § 1 ksh jest kwestią sporną i niejednoznaczną w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i w doktrynie, konsekwencją czego były:

a) błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania uchwały nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011r. dotyczących prawidłowości przyjętych przez odwołującego się rozwiązań z zakresu prawa gospodarczego. Błąd ten polegał na nie zbadaniu przez Komisję egzaminacyjną tego, że zaproponowane przez odwołującego się rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego nie było niepoprawne w świetle treści zadania z zakresu prawa gospodarczego i odpowiednich przepisów prawa oraz doktryny i orzecznictwa, zatem nie zasługiwało na ocenę niedostateczną

b) uznanie, że odwołujący się nie posiada przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy sporządzona przez odwołującego się umowa zbycia udziałów w spółce z o.o. była ważna oraz wyniki pozostałych prac egzaminacyjnych wskazują na dobry poziom wiedzy prawniczej i umiejętność jej wykorzystania nie tylko w warunkach egzaminu, ale także w codziennej praktyce;

3. art. 36 ust. 12 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez ustalenie oceny z części IV egzaminu w oparciu o opracowany przez zespół do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski Opis istotnych zagadnień, wydany na podstawie § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów prawnych, podczas gdy z treści art. 26 ust. 12 ustawy o radcach prawnych nie wynika upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów oceny zadań pisemnych stanowiących części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, a zatem doprowadzenie do dokonania oceny części IV egzaminu nie według indywidualnego się odniesienia się do poszczególnych prac, lecz z zastosowaniem kryteriów wynikających z niekonstytucyjnych przepisów wykonawczych i wydanych na ich podstawie wytycznych;

4. naruszenie art. 31 ust. 3 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 7 i 8 kpa w zw. z art. 2, art. 7 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez ich nie zastosowanie, polegające na przyjęciu nierównych kryteriów oceniania prac z zakresu prawa gospodarczego w stosunku do zdających egzamin radcowski, którzy opierali sporządzone na egzaminie umowy na art. 368 i 373 ksh, konsekwencją czego było podjęcie przez ten sam organ administracji, wobec osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej (w tym w szczególności wobec odwołującego się), różnych i zupełnie rozbieżnych w swej treści uchwał w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego, a w konsekwencji niewłaściwe określenie ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego (IV część egzaminu radcowskiego) na poziomie niedostatecznym, a co za tym idzie niesłuszne przesądzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia po rozpatrzeniu powyższego odwołania, wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia uchwałą z [...] stycznia 2012 r. utrzymała w mocy uchwałę z [...] sierpnia 2011 r.

W uzasadnieniu uchwały wskazała, że szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego, ale ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Formułując powyższy pogląd odwołała się do przepisów art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy a także do § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 i § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

Dokonując oceny trafności zarzutów, Komisja odwoławcza stwierdziła, że podziela wszystkie ustalenia Egzaminujących zawarte w obu ocenach cząstkowych co do sporządzenia przez odwołującego nieważnej umowy sprzedaży z powodu niewłaściwej reprezentacji spółki "C." SA przez zarząd zamiast przez radę nadzorczą względnie pełnomocnika powołanego uchwałą walnego zgromadzenia. Zdaniem Komisji II stopnia odwołanie R. S. sprowadza się do polemiki z oceną jego pracy przez Egzaminatorów. Komisja zaakcentowała, że jednym z podstawowych zarzutów ale nie jedynym, jaki postawili egzaminatorzy R. S. był ten, że sporządzona przez niego umowa jest nieważna z uwagi na niewłaściwą reprezentację po stronie sprzedającego. Przyznała rację skarżącemu, że w doktrynie zarysowały się dwa stanowiska, co do skutków naruszenia zasad reprezentacji określonych w art. 379 ksh. Pierwsze jednoznacznie wskazuje, że naruszenie przepisu art. 379 ksh powoduje nieważność czynności prawnej, stosownie do art. 58 kc. Drugi pogląd upatruje w naruszeniu zasad reprezentacji określonym w art. 379 ksh powstanie tzw. czynności kulejącej (nieważności względnej), która to czynność może być następczo potwierdzona przez spółkę na mocy art. 103 kc. Zdający określając tą reprezentację wskazał, że jest to dwóch członków zarządu /prezes i członek zarządu/ pomimo, że z założeń do zadania wynikało, że stroną umowy zawieranej przez "C." SA jest członek jej zarządu. Art. 379 § 1 ksh jednoznacznie stanowi, że w umowach pomiędzy spółką a członkiem zarządu jak również w sporze z nim, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Przepis ten ma celu zarówno ochronę interesów spółki jak i ochronę jej wierzycieli przed niekorzystnym rozporządzeniem majątkiem spółki w drodze umów zawieranych pomiędzy spółką a członkami zarządu. Przepis ten nie wymaga badania w jakim charakterze występuje członek zarządu jako druga strona umowy oraz czy zachodzi sprzeczność interesów między spółką a członkami zarządu, lecz stanowi generalną zasadę dotyczącą reprezentacji przy zawieraniu umów pomiędzy spółką a członkami jej zarządu, zapewniając ochronę interesów samej spółki, jej wspólników i wierzycieli. Zapis ten eliminuje sytuacje, w których dochodziłoby do konfliktu interesów spółki i osoby fizycznej pełniącej funkcję członka jej zarządu, będącej zarazem drugą stroną umowy zawieranej przez spółkę.

Organ odwoławczy podkreślił, że nawet gdyby przyjąć, iż umowa sporządzona przez Odwołującego nie jest bezwzględnie nieważna, natomiast wymaga potwierdzenia zgodnie z art. 103 kc to nie można pomijać, że zadaniem zdającego było sporządzenie ważnej umowy sprzedaży udziałów a bezspornym jest, że sporządzona umowa kryterium tego nie spełnia. Uzasadnienie zawarte w odwołaniu, że zarzut dotyczący sporządzona nieważnej umowy powiela wytyczne z opisu istotnych zagadnień i jest chybiony gdyż nie uwzględnia faktu, że zagadnienie prawidłowej reprezentacji budzi istotne kontrowersje nie tylko nie przekonuje ale wręcz potwierdza, że przepis art. 379 ksh ani też różnice w poglądach doktryny i orzecznictwa, co do skutków prawnych jego naruszenia nie były Odwołującemu znane w dacie pisania pracy egzaminacyjnej. Nie sposób bowiem logicznie uzasadnić czemu miałoby służyć przyjęte przez odwołującego rozwiązanie i świadomy wybór nieprawidłowej reprezentacji po stronie spółki akcyjnej bo z pewnością nie ochronie interesów strony, na zlecenie, której zdający świadczył pomoc prawną zgodnie z założeniami zadania egzaminacyjnego.

Jednocześnie Komisja II stopnia przyznała rację skarżącemu, że przy ocenie sporządzonej umowy Egzaminatorzy obowiązani są wziąć pod uwagę wszystkie kwestie merytoryczne, nie zawężając ich tylko do jednego problemu, w tym przypadku błędnej reprezentacji po stronie spółki akcyjnej. Jednakże, zdaniem organu, ze względu na różny ciężar gatunkowy możliwych błędów, błąd w zakresie prawidłowej reprezentacji strony umowy ma zasadnicze znaczenie dla całej umowy ponieważ prowadzi według jednych poglądów do bezwzględnej nieważności całej umowy, a według innych do jej bezskuteczności zawieszonej, co w rezultacie powoduje, że sporządzona umowa nie wywoła skutków prawnych. W tym stanie rzeczy organ uznał za prawidłową ocenę dokonaną przez Egzaminatorów, którzy podkreślali w ocenach cząstkowych, że sporządzona umowa jest nieważna, już sam ten błąd w zakresie reprezentacji dyskwalifikował przygotowaną przez zdającego umowę. A zatem fakt, występujących w doktrynie i orzecznictwie rozbieżności co do skutków prawnych naruszenia zasad reprezentacji spółki akcyjnej określonym w art. 379 § 1 ksh nie może stanowić podstawy do postawienia zarzutu naruszenia art. 36 (4) ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 i art. 14 ustawy o radcach prawnych dlatego, że Odwołujący twierdzi, iż został ograniczony w podjęciu decyzji co do przyjętego w pracy egzaminacyjnej rozwiązania w zakresie reprezentacji spółki akcyjnej w umowie z członkiem jej zarządu. Wbrew twierdzeniom Odwołującego, rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie co do stosowania art. 379 § 1 ksh, profesjonalny pełnomocnik powinien wykorzystać na korzyść swojego klienta i sporządzić ważną umowę.

Jednocześnie organ odwoławczy zaakcentował, iŻ błąd w zakresie prawidłowej reprezentacji spółki akcyjnej nie był jedynym błędem popełnionym przez Odwołującego. W sporządzonej umowie nie zostały zachowane jeszcze inne wymogi formalne mniejszej wagi jak brak zastosowania w umowie przepisu art. 182 § 2 i 3 ksh, tj. brak zgody zarządu spółki "T." na zbycie udziałów. Zdaniem Komisji II stopnia zgody takiej nie wypełniają wbrew odmiennym twierdzeniom Odwołującego, zapisy § 2 i 4 umowy gdyż zapisy te w żaden sposób nie odnoszą się ani nie zastępują zgody zarządu spółki, o której mowa w art. 182 ksh. Organ nie przyznał racji Odwołującemu, że zgodę taką już zawierały w pkt 2 założenia do zadania, gdyż założenia te zawierały również i inne wytyczne a zadaniem zdającego było ich skonkretyzowanie w umowie. Idąc tokiem rozumowania Odwołującego należało by przyjąć, że wszystkie zagadnienia rozwiązywały już same założenia do zadania egzaminacyjnego a tak nie było ponieważ oprócz założeń była też informacja dla zdającego, z których wynikał sposób skonkretyzowania tych założeń. Za kolejny istotny błąd Komisja uznała postanowienie umowy o pozostawieniu przedmiotu zastawu w posiadaniu kupującego /§ 5 ust. 2 umowy/ co skutkuje zważywszy na realny charakter tej czynności prawnej bezskutecznością tej czynności prawnej w świetle art. 307 § 1 kc.

Komisja II stopnia wskazała również na uchybienia pracy egzaminacyjnej, których nie podnieśli Egzaminatorzy przez co nie miały one wpływu na ocenę pracy a również powinny mieć taki wpływ. Według Komisji II stopnia sporządzona umowa nie zawiera /§ 6 ust. 1/ prawidłowego zapisu dotyczącego formy wymaganej przepisami prawa dla jej zmiany zgodnie z art. 180 ksh w zw. z art. 77 § 1 kc przy czym zadanie to było o tyle ułatwione, że forma zastrzeżona przez ustawę dla jej zawarcia była także formą zastrzeżoną dla jej uzupełnienia lub zmiany a wynikało to wprost z pkt 5 informacji dla zdającego. W postanowieniach końcowych brak jest także postanowienia jakie przepisy mają zastosowanie w sprawach nie uregulowanych umową zestawienia załączników do umowy, które stanowią jej integralną część ale uchybienia te nie miały już wpływu na ocenę pracy. Komisja II stopnia podzieliła w pełni ocenę zawartą przez jednego z Egzaminatorów, że praca nie zawiera żadnych dodatkowych założeń i zapisów, które wykazałyby umiejętność solidnego sporządzenia umów przez zdającego oraz zabezpieczałyby interes reprezentowanej w zadaniu strony. Zatem wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu umowa sporządzona przez R. S. nie uwzględnia w sposób prawidłowy założeń podanych do rozwiązania zadania z tej części egzaminu w zakresie przygotowania ważnej umowy zbycia udziałów, ważnego ustanowienia zastawu oraz zgody spółki "T." sp. z o.o. na zbycie udziałów. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut Odwołującego dotyczący naruszenia art. 36 (4) ust. 7 ustawy o radcach prawnych polegający na wadliwym przygotowaniu treści "opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego" z tego powodu, że miał on charakter ponadnormatywnych wytycznych i nie uwzględniał wszystkich poglądów doktryny i orzecznictwa co do skutków prawnych naruszenia art. 379 § 1 ksh.

Odpierając, jako niezasadny, zarzut naruszenia art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych oraz art. 92 Konstytucji RP w zw. z § 5 ust. 4 rozporządzenia MS z dnia 29 kwietnia 2009 r. polegający na doprowadzeniu do oceny prac egzaminacyjnych według kryteriów wynikających z niekonstytucyjnych przepisów wykonawczych zamiast według indywidualnego odniesienia się do pracy, Komisja II stopnia wyjaśniła, że zgodnie z art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceny rozwiązań każdego z zadań części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy biorąc pod uwagę zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów oceniający pracę wystawia ocenę cząstkową niezależnie i sporządza jej uzasadnienie. Ostateczną ocenę z pracy stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego egzaminatorów. "Opis istotnych zagadnień" tworzony dla zadań pisemnych nie tworzy wbrew zarzutowi określonemu w pkt 3 odwołania kryteriów ocen, lecz służy egzaminatorom i komisjom egzaminacyjnym jako wzór poprawnego rozwiązania zadania zawierający określony standard, który oczekiwany jest od profesjonalnego pełnomocnika. Posługiwanie się przez egzaminatorów i komisje egzaminacyjne "opisem istotnych zagadnień" w żaden sposób nie ogranicza indywidualnej i swobodnej oceny pracy w odniesieniu do każdej pracy egzaminacyjnej a służy wyłącznie jako instrument pomocniczy. Z tego względu zarzut Odwołującego, że jego praca została oceniona według niekonstytucyjnych kryteriów /pkt 3 odwołania/ wynikających z aktów wykonawczych jest bezpodstawny podobnie jak zarzut nieobiektywnych złożeń i rażąco nierównych kryteriów oceniania prac z zakresu prawa gospodarczego /pkt 4 odwołania/. Zarzuty te zresztą wzajemnie się wykluczają albowiem w razie oceniania prac nie według indywidualnego odniesienia się do pracy egzaminacyjnej a według "Kryteriów wynikających z niekonstytucyjnych przepisów wykonawczych" jak twierdzi Odwołujący nie byłoby możliwym przyjmowanie przez Komisje "nierównych kryteriów oceniania prac z zakresu prawa gospodarczego". Praca egzaminacyjna Odwołującego została oceniona niezależnie od siebie przez dwóch Egzaminatorów na co wskazują uzasadnienia ocen cząstkowych. Oczywistym jest, że ocena egzaminatora jest oceną uznaniową, jednak nie miała ona w żadnym razie charakteru dowolnego.

W świetle powyższego za niezasadny uznała Komisja II stopnia zarzut niewłaściwego określenia ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, sprzecznie z założeniami egzaminu i bez zastosowania skali ocen a w konsekwencji nietrafnego stwierdzenia o negatywnym wyniku całego egzaminu.

Jednocześnie Komisja Egzaminacyjna II stwierdziła, że rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze do Sądu na powyższą uchwałę R. S. zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. - polegające na:

- niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej, braku odniesienia się w uzasadnieniu uchwały do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia,

- brak należytego wyjaśnienia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia zasadności przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy oraz nieprzedstawienie dostatecznej merytorycznej argumentacji przemawiającej za utrzymaniem w mocy oceny negatywnej,

- wydanie uchwały zawierającej wewnętrznie sprzeczną treść uzasadnienia, które to uchybienia skutkowały błędną oceną stanu faktycznego a w konsekwencji doprowadziły do podjęcia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia błędnej uchwały o utrzymaniu na tej podstawie oceny negatywnej;

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezastosowanie - polegające na tym, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia, pomimo niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, nie odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia oraz mimo braku należytego wyjaśnienia stopnia zasadności przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy - wydała uchwałę utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], podczas gdy wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, odniesienie się do wszystkich zarzutów odwołującego się oraz wydanie uchwały zawierające kompletne uzasadnienie faktyczne i prawne winno prowadzić do wydania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia - w świetle zarzutów poniesionych w odwołaniu -uchwały uchylającej zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w całości i rozstrzygającej co do istoty sprawy;

c) art. 139 k.p.a. poprzez naruszenie zasady reformationis in peius, polegające na tym, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, dokonując oceny zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów i nie wykazując przesłanek uzasadniających odstąpienie od tej zasady, podniosła nowe zarzuty lub zmieniła na niekorzyść rangę pozostałych zarzutów, wcześniej uznanych przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] za drugorzędne, w konsekwencji o ile ocena wystawiona skarżącemu nie uległa zmianie, to sposób oceniania pracy skarżącego, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] uległ zaostrzeniu - a tym samym, doszło do naruszenia zasady o nieorzekaniu na niekorzyść;

d) w efekcie naruszenia ww. norm doszło także do naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej - poprzez wydanie uchwały nie zawierającej jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawnych i nie ustosunkowującej się do twierdzeń odwołującego, uważanych przez niego za istotne dla sposobu załatwienia sprawy;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - jako konsekwencja powyższych uchybień proceduralnych, prowadzących do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i w efekcie nieadekwatnego i przedwczesnego zastosowania do tak ustalonego stanu faktycznego przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 36 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 i art. 14 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, z późn. zm.) - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym i dowolnym przyjęciu, iż na podstawie analizy sporządzonej przez skarżącego umowy brak jest uzasadnienia do stwierdzenia, iż jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym w zakresie wiedzy prawniczej i umiejętności jej praktycznego zastosowania, którą to analizę oparto na błędnie ustalonym stanie faktycznym, zakładającym iż:

wymogi formalne sporządzonej umowy nie zostały zachowane poprzez uznanie, iż sporządzona umowa jest nieważna,

analiza umowy nie pozwala na stwierdzenie wobec skarżącego należytego przygotowania pod względem merytorycznym, jak również braku umiejętności solidnego sporządzania umów;

b) art. 36 ust. 10 w zw. z art. 36 ust .1 ustawy o radcach prawnych - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego całej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, iż stwierdzone w umowie uchybienia nie dawały podstaw do oceny niedostatecznej, jak również niewyjaśnienie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia - wobec wskazywanych w pkt 1 uchybień proceduralnych - dlaczego umowa nie zasługiwała na ocenę pozytywną, a w konsekwencji utrzymaniu negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego;

c) art. 36 ust. 2 oraz art. 36 ust. 1 i ust. 7 w związku z art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych i art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia pozaustawowego i niekonstytucyjnego kryterium oceny prac pisemnych z egzaminu radcowskiego (określanego przez Komisję jako "wzór poprawnego rozwiązania zadania zawierający określony standard, który oczekiwany jest od profesjonalnego pełnomocnika"), które to kryterium oceny prac pisemnych egzaminu radcowskiego zostało opracowane na podstawie przepisu § 5 ust. 4 rozporządzenia z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U Nr 70, poz. 606), a nie miało podstawy w przepisie ustawy o radcach prawnych upoważniającym do wydania tego rozporządzenia tj. przepisie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, ani też w powołanych wyżej przepisach ustawy określających zasady i kryteria oceny prac pisemnych z egzaminu radcowskiego.

Skarżący wniósł o uchylenie uchwały Komisji II stopnia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi rozwinął podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga R. S. nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Ostateczna ocena z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, z wyjątkiem o jakim mowa w ust. 5 przepisu art. 36(5) ustawy o radcach prawnych, nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie, wynika z obliczeń arytmetycznych. Stanowi ona średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00 (v. art. 36 (5) ust. 4 powołanej ustawy).

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia

wymaga, że werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (v. art. 36 (5) ust. 3 ustawy o radcach prawnych).

Zdaniem Sądu, upoważnienie udzielone przez ustawodawcę egzaminatorowi w zakresie wystawienia oceny cząstkowej w oparciu o pewnego rodzaju "luz decyzyjny" nakłada na Komisję Egzaminacyjną obowiązek szczególnego rozważenia argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu do tej oceny.

Według Sądu, w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna wywiązała się ze swoich obowiązków prawidłowo. Dokonała dogłębnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego a przyczyny, które dyskwalifikują pracę skarżącego z czwartej części egzaminu zostały w zaskarżonej uchwale precyzyjnie i szeroko wyjaśnione.

Na gruncie rozpatrywanego casusu egzaminacyjnego osoba przystępująca do egzaminu radcowskiego powinna w zakresie jego czwartej części tj. zadania z dziedziny prawa gospodarczego, wykazać się znajomością prawa z zakresu: Kodeksu spółek handlowych: zasad reprezentacji spółki akcyjnej przy czynności z członkiem zarządu (art. 379 § 1 k.s.h.), zasad zbywania udziałów w spółce z o.o. -wymóg zgody (art. 182 k.s.h.) przy uwzględnieniu pierwszeństwa w nabyciu udziałów, Kodeksu cywilnego: o umowie sprzedaży (art. 535 k.c. i nast.), ustanowieniu zastawu (art. 306 k.c. i nast.); Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: (art. 41 § 1 k.r. i o.) zgody małżonka na zaciągnięcie zobowiązania, niezbędnej dla zaspokojenia się wierzyciela z majątku wspólnego.

Podstawowym (ale nie jedynym) zarzutem, jaki postawiono pracy skarżącego był ten, że zastosowana przez skarżącego koncepcja obarczona była poważnym ryzykiem uznania umowy za nieważną, wobec naruszenia art. 379 § 1 k.s.h. (niewłaściwa reprezentacja po stronie sprzedającego). Należy zgodzie się z organem, że nawet przy przyjęciu, iż sporządzona umowa nie byłaby bezwzględnie nieważna, natomiast wymaga potwierdzenia zgodnie z art. 103 kc to trudno uznać że zdający działał w interesie swojego hipotetycznego mandanta sporządzając umowę obarczoną tak poważnym błędem. Przyjęcie koncepcji umowy bezwzględnie nieważnej jak również umowy, wymagającej potwierdzenia zgodnie z art. 103 kc bez zasygnalizowania już w dacie pisania pracy egzaminacyjnej zasadności dokonanego wyboru (np. w formie uwag do sporządzonej pracy) nie może być uznane za działanie w interesie reprezentowanej strony. Uwagi poczynione w tym zakresie przez zdającego niewątpliwie pozwoliłyby egzaminatorom na prześledzenie toku rozumowania zdającego oraz poznania argumentacji prawnej przyjętej przez niego kontrowersyjnej koncepcji. W niniejszej sprawie takich uwag skarżący w swojej pracy egzaminacyjnej nie poczynił, tak więc trudno nie zgodzić się z poglądem organu, że w dacie pisania pracy przepis art. 379 ksh a także różnice zarysowane na jego tle nie były znane zdającemu.

Na gruncie niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że Komisja egzaminacyjna II stopnia wytknęła pracy skarżącego również inne błędy których wagę i znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie oceny spornej pracy omówiono drobiazgowo w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Przedstawiona w tym zakresie argumentacja arogant zdaniem Sądu nie nosi znamion dowolności.

W tym miejscu należy wskazać, iż Sąd uznaje podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 139 kpa za chybiony.

Organ odwoławczy nie pogorszył sytuacji prawnej skarżącego, gdyż uchwała Komisji II stopnia ustalała wynik egzaminu radcowskiego na negatywny (z powodu otrzymania przez skarżącego oceny niedostatecznej z pracy z zakresu prawa gospodarczego). Uchwała organu odwoławczego utrzymywała w mocy uchwałę Komisji egzaminacyjnej nr [...] uznając, że wystawiona ocena z zakresu prawa gospodarczego była prawidłowa.

Zdaniem Sądu, Komisja II stopnia w ramach swoich uprawnień do kontroli wyłącznie tej części egzaminu, która jest kwestionowana w odwołaniu od uchwały organu pierwszej instancji może wskazywać zarówno mankamenty spornej tj. objętej odwołaniem pracy egzaminacyjnej, których nie dostrzegła Komisja I stopnia, jak i niedostrzeżone przez organ I instancji zalety tejże pracy. W przeciwnym razie iluzoryczną byłaby kontrola organu odwoławczego, który w ramach posiadanych kompetencji na uprawnienie do wydania uchwały o charakterze merytoryczno-reformatoryjnym.

W ocenie Sądu, Komisja II stopnia odniosła się do wszystkich istotnych z punktu podjętego rozstrzygnięcia zarzutów zawartych w odwołaniu od uchwały Komisji nr [...] (v. np. str. 13 uchwały).

Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ocen cząstkowych a następnie zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że dokonując oceny pracy skarżącego kierowano się wskazówkami zawartymi w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej, a nie opisem istotnych zagadnień, który to dokument nie ma waloru normatywnego.

Niewątpliwie uchybieniem organu odwoławczego było analizowanie prawidłowości wystawionych ocen cząstkowych (pozytywnych) nieobjętych zakresem zaskarżenia (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. Sygn. akt II GSK 392/11).

Jednakże uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, dlatego w świetle przesłanek z art. 145 ppsa stwierdzenie tej wadliwości nie mogło prowadzić do uwzględnienia skargi.

Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę R. S. na podstawie art. 151 ppsa.