Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 66/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-07-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art 245, art.246 par. 1, art 255, art 199.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 2 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku akcyzowym za październik 2003 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu 28 stycznia 2009 r. T. K., reprezentowany w sprawie przez adwokata, złożył na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że utrzymuje się wyłącznie z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, według oświadczenia, w wysokości ok. 1200 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył również, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani wartościowych ruchomości, nie posiada także zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), a uzyskiwane dochody nie pozwalają mu na uiszczenie jakiejkolwiek części kosztów sądowych bez uszczerbku dla zapewnienia środków utrzymania, oraz że korzysta z pomocy rodziny, w szczególności dzieci.

Pismem z dnia 12 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni, licząc od doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów:

– wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokości i ich ponoszenie przez skarżącego z ostatnich dwóch miesięcy;

– odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2007 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym;

– dokumentów potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2008;

– dodatkowego oświadczenia dotyczącego sytuacji rodzinnej, wyjaśniającego czy pozostaje w związku małżeńskim, czy między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, jeśli jest po rozwodzie - dokumentów potwierdzających podział majątku wspólnego, a także czy skarżący zamieszkuje z innymi członkami rodziny i, czy ponoszone są jakiekolwiek wspólne koszty utrzymania mieszkania z tymi osobami, na czym polega pomoc uzyskiwana od rodziny i jaka jest jej wartość;

– wykazu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych oraz wyciągów ze stanem tych rachunków z okresu od 1 października 2008 r. do 11 lutego 2009 r.;

– zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący korzystał z pomocy społecznej w latach 2007-2008, czy korzysta w chwili obecnej, czy ubiegał się o jej przyznanie w ww. okresie.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał część dokumentów z których wynika, że do dnia 14 listopada 2007 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a od dnia 15 listopada 2007 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej pod nazwą "T"

Z przedłożonego zaś odpisu rocznego zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2007 wynika, że skarżący w 2007 r. z pozarolniczej działalności gospodarczej zadeklarował przychód w wysokości 3.800 zł, z innych źródeł w kwocie 104,10 zł (dochody w kwocie 2.953,99 zł), a z kopii umowy najmu zawartej w dniu 11 grudnia 2008 r. wynika, że skarżący jest najemcą lokalu mieszkalnego o pow. 50,2 m2 położonego w Zielonej Górze i z tego tytułu jest zobowiązany do zapłaty czynszu w wysokości 800 zł oraz opłat eksploatacyjnych w wysokości ok. 500 zł miesięcznie. Ponadto, z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej w banku [...] z okresu od 1 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. wynika, że saldo końcowe na dzień 31 stycznia 2009 r. wynosi 39,10 zł.

W odniesieniu natomiast do zobowiązania referendarza sądowego do przedłożenia m.in. dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2008, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący nie rozliczył jeszcze podatku za rok 2008 i nie składał deklaracji. Pełnomocnik wskazał także, że w sprawie skarżącego toczy się 8 postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie (sygn. akt od I SA/Sz 63/09 do I SA/Sz 70/09), obejmujących odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki za poszczególne miesiące od lipca 2003 r. do lutego 2004 r., a łączna wysokość wpisów od skarg wynosi 4.000 zł, co przekracza możliwości finansowe skarżącego.

Postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W ustawowym terminie skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc, że w wydanym postanowieniu nie uwzględniono szeregu okoliczności, na które powoływał się skarżący, a popartych złożonymi przez jego pełnomocnika dokumentami. Zdaniem skarżącego, analiza całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku, że skarżący osiąga bardzo niskie dochody, które wystarczają mu zaledwie na pokrycie kosztów utrzymania jednoosobowego gospodarstwa domowego, co powinno skutkować przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym.

Pismem z dnia 23 marca 2009 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy: zaświadczenia z MOPS o korzystaniu/nie korzystaniu w bieżącym roku kalendarzowym z pomocy społecznej; wyjaśnienia, czy w związku z niskimi dochodami korzysta z innej pomocy finansowej, w jakiejkolwiek innej formie, jeżeli tak to w jakiej wysokości; zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości zaliczek wpłaconych w bieżącym roku na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych; potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii zeznania rocznego za 2008 złożonego w urzędzie skarbowym; wyciągu z prowadzonej ewidencji dla celów podatkowych, na potrzeby udokumentowania wysokości otrzymywanego miesięcznego dochodu z działalności gospodarczej za okres od stycznia do marca 2009 r.; wykazu wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków za okres od stycznia do marca 2009 r.

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący pismem z dnia 7 kwietnia 2009 r. poinformował, że, z uwagi na dolegliwości kręgosłupa, nie zebrał wszystkich wymaganych dokumentów i jednocześnie złożył wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia brakujących dokumentów, po 10 maja 2009 r. Do pisma dołączył: oświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy społecznej z MOPS oraz jakiejkolwiek innej pomocy od rodziny; zawiadomienie o skierowaniu na rehabilitację leczniczą w ramach prewencji ZUS; zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2008 r. (PIT-36), z którego wynika, iż osiągnął on dochód w wysokości 35.619,84 zł; informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2008 PIT/B, z którego wynika, że dochód wyniósł 35.498,08 zł; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej w banku [...] z okresu od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r., z którego wynika saldo końcowe na dzień 31 marca 2009 r. w wysokości 37,07 zł; wyciąg z osobistego rachunku bankowego za okres od 22 grudnia 2008 r. do 20 marca 2009 r., z którego wynika saldo końcowe 0,00 zł.

W nawiązaniu do pisma skarżącego z dnia 7 kwietnia 2009 r., wobec zaistnienia wątpliwości w kwestii aktualnego miejsca mieszkania wnioskodawcy, pismem z 24 kwietnia 2009 r. ponownie wezwano skarżącego do: podania dokładnego miejsca zamieszkania; wyjaśnienia, dla jakich celów najmuje lokal mieszkalny w Z. przy ul. T.; sprecyzowania wysokości ponoszonych z tego tytułu kosztów za okres ostatnich 4 miesięcy (styczeń – kwiecień 2009 r.); podania innych ewentualnych wydatków (czynsz, opłata za energię, gaz, telefon) w przypadku, gdy lokal w Z. nie jest zamieszkiwany przez skarżącego, w tym również kosztów utrzymania (żywność, odzież, etc.). Ponadto, wezwano skarżącego do przedłożenia: wyciągów z rachunków bankowych za miesiąc kwiecień b.r. oraz wskazania źródła pochodzenia środków finansowych wpłacanych przez podatnika na rachunek osobisty, co wyraźnie wynika z analizy zapisów operacji dokonywanych na tymże rachunku; przedłożenia kopii ewidencji prowadzonej dla celów podatkowych za okres od stycznia do kwietnia 2009 r.; zaświadczenia z właściwego miejscowo urzędu skarbowego o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w 2009 r. - w terminie do 20 maja 2009 r., pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący pismem z 20 maja 2009 r. poinformował, iż adres: [...] G., ul. K. jest to adres jego stałego zameldowania od 1984 r. W 2007 r. jego żona wystąpiła do Sądu w L. o separację i wyrokiem z 17 grudnia 2007 r. orzeczono separację bez orzekania o winie. Po tej dacie, aby uniknąć kłótni i zatargów skarżący wyprowadził się z G. Obecnie utrzymuje tylko kontakt z dziećmi, które zamieszkują pod ww. adresem. Dodał także, iż w 2008 r. zamieszkiwał w różnych miejscowościach, między innymi we W. przy ulicy K. (jest to lokal użyczony przez jego krewnego), jak również korzystał z noclegu w różnych hotelach (było to uzależnione od miejsca wykonywania pracy). W grudniu 2008 r. wynajął lokal w Z., w którym obecnie przebywa w związku z prowadzonymi licznymi pracami budowlanymi na budowach jako operator żurawi wieżowych. Nadmienił również, iż rynek prac budowlanych jest bardzo niestabilny, co zmusza go do poszukiwania pracy w różnych miastach (Poznań, Wrocław, Kraków, Zielona Góra). Jest to uciążliwe i kosztowne i ponosi w związku z tym duże wydatki na utrzymanie i egzystencję, tj.: żywność (korzystanie z barów i restauracji), zakup odzieży (korzystanie również z pralni chemicznej), korzystanie z wypożyczonego samochodu (paliwo oraz naprawy), telefony, bilety PKP i PKS, kosmetyki i wiele innych wydatków, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania (gazety, internet). Skarżący nie wskazał kwoty wydatkowanej na comiesięczne wydatki bowiem, jak podkreślił, nie myślał, że będzie mu to kiedykolwiek potrzebne. Nie prowadził żadnych zapisków wydatków. Odnosząc się do kwestii pochodzenia środków finansowych, które wpłacał na rachunek osobisty, podał, że jest to wynagrodzenie za pracę, które wykonuje na szeregu budowach jako obsługujący żurawie wieżowe. Odnośnie przedłożenia zaświadczenia z miejscowego Urzędu Skarbowego o wysokości wpłaconych zaliczek w 2009 r., skarżący wskazał, że obecnie jest to niemożliwe, gdyż do chwili obecnej zaliczki (PIT-4 i PIT-5) wpłacał do Urzędu Skarbowego W., zaś kiedy w odpowiedzi na podanie o wystawienie zaświadczenia z US otrzymał informację, że po taki dokument musi się zwrócić do Urzędu Skarbowego w G. Wobec tego, skarżący ponownie wniósł o przedłużenie terminu z dnia 20 maja 2009 r. do 20 czerwca 2009 r., celem skompletowania wszystkich zażądanych od niego dokumentów. Do swojego pisma wnioskodawca dołączył pismo skierowane do Urzędu Skarbowego we W. wraz z odpowiedzią z tegoż urzędu.

Do dnia 30 czerwca 2009 r. skarżący nie przedłożył ww. dodatkowych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.

Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 4 P.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z konstrukcji tych przepisów wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co wykaże, zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa jest w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Ponadto, art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W rozpatrywanej sprawie skarżący był kilkakrotnie wezwany do nadesłania określonych w wezwaniach dokumentów źródłowych, dotyczących jego stanu majątkowego.

Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, gdyż to na niej spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu.

Odnosząc powyższe uregulowania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, iż skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W swoim wniosku podał, że utrzymuje się wyłącznie z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, którą zajmuje się od niedawna i która praktycznie nie przynosi dochodów. Skarżący oświadczył nadto, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani wartościowych ruchomości, nie posiada także zasobów pieniężnych.

Według Sądu, złożone przez T. K. oświadczenie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności i kompletności, co z kolei powoduje, że sytuacja skarżącego i jego możliwości płatnicze nie mogą zostać ocenione w sposób pełny i prawidłowy. Jak wynika bowiem ze złożonych przez niego dokumentów w roku podatkowym 2008 osiągnął dochód w wysokości 35.619,84 zł, ponadto, jak wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych, otrzymuje on stałe miesięczne wpłaty na swój rachunek osobisty z tytułu wynagrodzenia za pracę jako operator żurawia wieżowego, a od 2007 r. prowadzi działalność gospodarczą, z której również uzyskuje stałe przychody wpływające na rachunek bankowy prowadzony dla potrzeb tejże działalności.

Należy także wskazać, że skarżący, pomimo upływu długiego czasu do wykonania zobowiązania Sądu, do dnia dzisiejszego nie przedłożył ewidencji prowadzonej dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych, ponoszonych miesięcznie wydatków oraz wyciągów z rachunków bankowych za kwiecień 2009 r. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony. Tak więc, skoro skarżący nie udokumentował niezbędnych wydatków na bieżące utrzymanie, nie przedłożył zaświadczenia o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w 2009 r. oraz kopii ewidencji prowadzonej dla celów podatkowych, to tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, wobec tego, że skarżący nie przedłożył zażądanej przez Sąd dokumentacji, czym uniemożliwił Sądowi pełną ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej, uznać należało, że brak było podstaw do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.