Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1039/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2004-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Grażyna Jarmasz Sędziowie: NSA Józef Gach Asesor WSA Anna Znamiec (spr) Protokolant: Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004r sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 29 marca 2002r Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ( [...] złotych).


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...].2001 r. Z. S. wystąpił z wnioskiem o zwrot nadpłaty w podatku od towarów i usług wraz z odsetkami, a ciążącym na nabytym przez niego przedsiębiorstwie pod nazwą Zakłady "O." w O. Wniosek uzasadnił, tym że Izba Skarbowa decyzją z dnia [...].2001 r. nr [...] uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego, wydaną w dniu [...].2001 r. nr [...] w sprawie odpowiedzialności podatkowej Z. S. za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług zlikwidowanego Zakładu O. w O. i umorzyła postępowanie w sprawie.

Z. S. w dniu [...].1997 r. nabył na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 i art. 41 ust. 1 oraz 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 64 ust. 1 i w zw. z art. 67 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, poz. 561 z późn. zm.) od Skarbu Państwa przedsiębiorstwo O. w O.. Zapis par. 12 umowy sprzedaży przedsiębiorstwa zawiera postanowienia o wstąpieniu nabywcy we wszystkie ujawnione prawa i obowiązki zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego bez względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa i obowiązki wynikają zgodnie z art. 40 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Z. S, dokonał wpłaty kwoty [...] zł tytułem zaległości w podatku od towarów i usług oraz odsetek od zaległości podatkowej.

Decyzją z dnia [...].2001 r. nr [...] Urząd Skarbowy w O. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia zwrotu nadpłaty w podatku od towarów i usług. W ocenie Urzędu Skarbowego wpłacone przez Z. S. należności nie są nadpłatą w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, lecz wykonaniem zobowiązania wynikającego z umowy sprzedaży przedsiębiorstwa, zawartej w dniu [...].1997 r. Dokonane przez Z. S. wpłaty zostały zaliczone jako częściowa wpłata dokonana tytułem wykonania umowy sprzedaży przedsiębiorstwa, natomiast pozostała cześć zobowiązania będzie podlegać roszczeniom na drodze postępowania cywilnego. Bezprzedmiotowość postępowania w niniejszej sprawie w ocenie organu podatkowego wynika z braku przedmiotu postępowania. Realizacja zobowiązań wobec Skarbu Państwa jest wynikiem umowy cywilnej, a sprawy wynikające z tego stosunku są sprawami cywilnymi podlegającymi rozpatrzeniu przez sądy powszechne, a zatem niemożliwe jest wydanie decyzji administracyjnej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z. S., wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie zwrotu nadpłaty. Odwołujący się podnosi, że źródłem zobowiązań podatkowych są przepisy prawa a nie umowa cywilno - prawna. Dokonane wpłaty miały charakter zapłaty zaległości podatkowych O. Skoro zapłacono nienależny podatek to wystąpiła nadpłata.

Decyzją z dnia 29.01.2002 r. nr [...] Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu podatkowego l instancji. Izba Skarbowa stwierdziła, że sprzedaż przedsiębiorstwa O. nastąpiła w trybie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 13.07.1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Nie wystąpiła zatem po stronie nabywcy odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe podlegające administracyjnej windykacji. Z. S. dokonywał wpłat należności nie będąc podatnikiem. Dokonywane świadczenia miały swe źródło w umowie cywilnoprawnej. Skoro Z. S. nie jest podatnikiem ani nie odpowiada za zaległości podatkowe O. to żądanie zwrotu świadczenia nie podlega ocenie w postępowaniu prawnopodatkowym. Sytuację te należy oceniać w świetle przepisów prawa cywilnego.

Na powyższą decyzję Izby Skarbowej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Z. S.. Skarżący podniósł, że kwotę [...] zł wpłacił jako zaległość podatkową w podatku od towarów i usług zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego O. w Oświęcimiu. Wpłat dokonał na podstawie decyzji Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...].1997 r. nr [...] określającej wysokość poszczególnych rat podatku i terminy ich płatności. Decyzją z dnia [...].2001 r. nr [...] Izba Skarbowa uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego o odpowiedzialności Z. S. za zobowiązania O. i umorzyła postępowanie. Na podstawie art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nadpłatami są zarówno świadczenia podatkowe nadpłacone jak i nienależnie uiszczone. W ocenie skarżącego wpłacone przez niego należności są nadpłatą. Skarżący powołuje się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29.10.1996 r. sygn. Akt SA/Rz 1426/95 oraz na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21.03.1996 r. sygn. Akt III AZP 39/95. Skarżący twierdzi, że przyjmując nawet cywilnoprawny charakter wpłat to i tak skarżący nie byłby pozbawiony prawa do zwrotu nadpłaty z tytułu uiszczenia nienależnych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i wniosła o oddalenie skargi.

W dniu [...].2004 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pismo, przedkładając wyrok Sądu Apelacyjnego w z dnia [...].2003 r. sygn. Akt [...], na mocy którego to wyroku Sąd oddalił apelację Skarbu Państwa od wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...].2002 r. sygn. Akt [...] o zapłatę na drodze cywilnoprawnej zobowiązań podatkowych nabytego przez skarżącego przedsiębiorstwa państwowego. Sąd Apelacyjny stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe zlikwidowanego przedsiębiorstwa w drodze cywilnoprawnej. Przepisy kodeksu cywilnego o zmianie dłużnika nie mają zastosowania do obowiązków podatkowych. Niedopuszczalne jest także umowne przejęcie należności podatkowych na zasadach określonych w przepisach kodeksu cywilnego. Wszelkie obowiązki podatkowe mogą wynikać tylko z ustaw podatkowych i mają charakter osobisty wobec czego niemożliwe jest ich znoszenie, zmienianie, poszerzanie lub przenoszenie w drodze umów. Niedopuszczalne jest także przystąpienie umowne do obowiązków podatkowych.

W dniu [...].2004 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pismo procesowe, w którym podtrzymał żądanie skargi dotyczące uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że pomimo zwrotu spornej kwoty przez organ podatkowy, ma nadal interes prawny w merytorycznym rozstrzygnięciu skargi, gdyż organ podatkowy zwrócił skarżącemu wpłaconą kwotę nie jako nadpłatę w podatku, lecz jako "przegraną kwotę w sporze cywilnym", a sprawa odpowiedniego zakwalifikowania ma znaczenie dla oceny w zakresie odsetek.

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z przepisem art. 72 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie czy skarżący był zobowiązany do zapłaty zobowiązań podatkowych nabytego w drodze prywatyzacji przedsiębiorstwa Zakładów "O." w O. Organy podatkowe nie prowadząc postępowania w celu ustalenia czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia nadpłaty uznały, że postępowanie w przedmiocie nadpłaty jest bezprzedmiotowe, gdyż świadczenie przez skarżącego ma charakter cywilnoprawny. Organy podatkowe nie wyjaśniły czy w dacie spełnienia przez skarżącego świadczenia był on zobowiązany do zapłaty zobowiązań podatkowych przedsiębiorstwa "O.". Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ podatkowy powinien ustalić czy zobowiązanie podatkowe ciążyło na skarżącym, a w konsekwencji merytorycznie rozpoznać wniosek skarżącego w przedmiocie nadpłaty. Rozważenia wymaga zatem, czy skarżący był następcą prawnym "O.", zwłaszcza w aspekcie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, poz. 561 z późn. zm.), gdyż jak wynika z akt sprawy niektóre czynności w procesie prywatyzacji przedsiębiorstwa prowadzone były pod rządami ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, umowę sprzedaży przedsiębiorstwa zawarto już po wejściu w życie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Szczegółowego ustalenia wymaga zatem przebieg procesu prywatyzacyjnego przedsiębiorstwa "O.", a następnie rozważenia skutków tego procesu w aspekcie przepisów ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz przepisów intertemporalnych. Organy podatkowe nie prowadziły bowiem w ogóle postępowania w wymienionym zakresie. Kwestie skutków czynności prawnej z zakresu prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego były przedmiotem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 06.04.2001 r., sygn. Akt III RN 84/00. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie rozdzielić należy dwie kwestie, a mianowicie po pierwsze zagadnienie istnienia bądź nieistnienia sukcesji ex lege nabywcy przedsiębiorstwa we wszelkie prawa i obowiązki poprzednika bez względu na charakter prawny stosunku prawnego, z którego wynikają oraz po drugie zagadnienie możliwości przenoszenia obowiązku podatkowego w drodze czynności cywilnoprawnej. Wskazać należy, że przedmiotem rozważań Sądu Apelacyjnego, jak to wynika z uzasadnienia wyroku z dnia [...].2003 r., sygn. Akt [...] była kwestia "czy zobowiązanie pozwanego (skarżącego) do zapłaty zaległego podatku zlikwidowanego przedsiębiorstwa wynika z czynności cywilnoprawnej". Ocena czy na skarżącym ciążył obowiązek wykonania zobowiązań podatkowych prywatyzowanego przedsiębiorstwa państwowego może być dokonywana w postępowaniu administracyjnym. Dokonanie przez organy podatkowe ustaleń w wymienionym zakresie będzie stanowiło podstawę do merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie nadpłaty.

Ponadto wyjaśnienia wymaga w jakiej dacie skarżący dokonał zapłaty spornej kwoty. Ma to bowiem istotne znaczenie dla stosowania bądź ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 27, poz. 111 z późn. zm.), bądź cyt. ustawy Ordynacja podatkowa.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzając ją decyzja organu l instancji zostały wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 187 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa. Na mocy bowiem przepisu art. 122 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, w toku postępowania, organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Ustalenie stanu faktycznego następuje na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 187 par. 1 ustawy Ordynacja podatkowa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści (art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa).

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).