Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 814/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41b ust. 2, art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 933
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak Sędzia WSA Marek Wroczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 września 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z 12 października 2022 r. H. G. (dalej: skarżąca) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: organ, Prezes KRUS, organ rentowy) z 20 września 2022 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1994 r. do II kwartału 2000 r. w kwocie 26.955,20 zł.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 10 maja 2021 r. skarżąca zwróciła się do organu o umorzenie zaległości wobec KRUS, motywując wniosek m.in. złą sytuacją majątkową oraz brakiem jakichkolwiek środków na spłatę zadłużenia nawet przy udzieleniu dogodnych ulg.

Rozpoznając sprawę organ rentowy decyzją z 28 maja 2021 roku umorzył postępowanie w sprawie. Powyższa decyzja została zaskarżona przez skarżącą,

a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 września 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 644/21 uchylił zaskarżoną decyzję.

Organ po przeprowadzeniu postępowania uwzględniającego wskazania zawarte w wyżej powołanym wyroku wydał w dniu 11 stycznia 2022 r. decyzję,

o umorzeniu postępowania biorąc za podstawę art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej k.p.a.). Również na ww. decyzję skarżąca wniosła do tut. Sądu skargę.

Wyrokiem z 11 maja 2022 r. , sygn. VIII SA/Wa 128/22 WSA w Warszawie uchylił decyzję z 11 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu orzeczenia w wytycznych, Sąd wskazał, że jeśli organ uznaje, iż w świetle art. 41b ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r. poz. 933, dalej u.s.r.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne skarżącej, a zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a tym samym nie wygasły, winien merytorycznie rozpoznać przedmiotowy wniosek. Natomiast jeśli Prezes KRUS zajmuje stanowisko, iż uległy przedawnieniu mimo zabezpieczenia hipotecznego i w konsekwencji wygasły, to faktycznie postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Sąd uznał, że organ winien zając jednoznaczne stanowisko i w zależności od jego treści albo rozpoznać wniosek merytorycznie badając przesłanki do umorzenia z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego uwzględniając stan finansów wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów albo umorzyć postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS decyzją z 20 września 2022 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1994 r. do II kwartału 2000 r. w kwocie 26.955,20 zł, obejmującego:

- składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe w kwocie 5008,42 zł, odsetki w kwocie 13 654,90 zł;

- składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 6091,10 zł.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podniósł, iż wniosek skarżącej rozpatrywany jest na podstawie art. 41a ust. 1 u.s.r. - przywołując treść wskazanego przepisu.

Następnie przedstawiając ustalony w sprawie stan faktyczny wskazał, że skarżąca wraz mężem, który zmarł w 2020 r., prowadziła działalność rolniczą

w gospodarstwie o powierzchni 5,57 ha fizycznych, co stanowi 1,24 ha przeliczeniowych.

Prezes KRUS wyjaśnił, że skarżąca i jej mąż nie wywiązywali się

w ustawowych terminach z obowiązku opłacania składek. Należności wobec KRUS nie były regulowane, pomimo systematycznego, cokwartalnego informowania przez Kasę o obowiązku dokonywania zaległych i bieżących składek, a także

o konsekwencjach niewywiązywania się z powyższego obowiązku. Dlatego KRUS wszczął postępowanie o zabezpieczenie należności poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej na nieruchomości rolnej będącej własnością skarżącej i jej męża oraz skierował w dniu 6 lutego 2001 r. wniosek o wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej w związku z zaległościami za okres od 1 kwartału 1994 r. do 2 kwartału 2000 r. w kwocie 7.209,20 zł.

Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w [...]16 marca 2001 r. dokonał wpisu w księdze wieczystej - hipoteki przymusowej w kwocie 7.209.20 zł, zabezpieczając wskazaną we wniosku zaległość za okres od 1 kwartału 1994 r. do 2 kwartału 2000 r.

Z dalszych ustaleń organu wynika, że wobec braku wpłat zaległe składki były przez organ sukcesywnie odpisywane jako należności przedawnione. Łącznie KRUS odpisał zaległości przedawnione za okres od I kwartału 1994 r. do III kwartału 2001 r., w tym całą zaległość zabezpieczoną hipotecznie od I kwartału 1994 r. do II kwartału 2000 r. oraz zaległość poza hipoteką od III kwartału 2000 r. do III kwartału 2001 r.

Decyzją o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z 30 listopada 2011 r. skarżąca wraz z mężem została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od 24 listopada 2011 r. albowiem zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, które na podstawie umowy dzierżawy sporządzonej 23 listopada 2011 r. znak [...] zostało wydzierżawione na okres 10 lat.

Decyzją z 13 grudnia 2011 r. skarżąca wraz z mężem nabyła prawo do emerytur rolniczych.

Aktem notarialnym oraz aktem poświadczenia dziedziczenia z 10 grudnia 2021 r. skarżąca nabyła wraz z dziećmi spadek po mężu zmarłym [...] lutego 2020 r.

W dniu 22 lutego 2022 r. skarżąca zawarła na 10 lat - umowę dzierżawy dotyczącą powierzchni 5,49 ha, z zapisem informującym o braku czynszu z tytułu tej umowy oraz z zapisem, że wszelkie należności związane z własnością dzierżawionych gruntów regulował będzie dzierżawca. Z tego tytułu małżonkowie podlegali ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 stycznia 1994 r. do 23 listopada 2011 r. Gospodarstwo rolne na podstawie umowy dzierżawy sporządzonej 23 listopada 2011 r. znak [...]zostało wydzierżawione na okres 10 lat.

W trakcie przeprowadzonej 17 sierpnia 2022 r. wizytacji przez organ

w gospodarstwie domowym skarżącej ustalono, że zamieszkuje ona w drewnianym domu z dwoma pomieszczeniami przeznaczonymi na kuchnie i pokój, z dostępem do bieżącej wody. Stan domu jest zły. Na tej samej działce w budynku mieszkalnym zaadoptowanym z budynku gospodarczego zamieszkuje syn skarżącej wraz

z rodziną. Skarżąca nie posiada inwentarza żywego. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest renta rolnicza w wysokości – 1 220 zł, a jej miesięczne wydatki na potrzeby bytowe wynoszą około 790 zł. Jak ustalił Prezes KRUS, na podstawie danych GUS - oszacowana przez organ wartość posiadanych przez skarżącą gruntów kształtuje się na poziomie 220 tys. zł (5,57 ha).

Organ wskazał ponadto, że 30 września 2011 r. złożono podanie

o zastosowanie ulgi poprzez wyrażenie zgody na ratalną formę spłaty zaległości

i potrącanie należnych kwot z przyznanych świadczeń emerytalnych za okres od IV kwartału 2001 r. do 30 września 2011 r. Organ przychylił się do prośby i 13 grudnia 2016 r. zadłużenie objęte układem ratalnym zostało uregulowane. Układem ratalnym objęte zostały należności nie zabezpieczone poprzez wpis do księgi wieczystej.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego, w ocenie Prezes KRUS należało stwierdzić, że opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest obowiązkowe, a powstałe zadłużenie to efekt wieloletniego niewywiązywania się przez skarżącą oraz jej męża z tego obowiązku. Nie jest to zatem zdarzenie nagłe

i niezależne od działania skarżącej. Niska dochodowość gospodarstwa nie może przesądzać o decyzji w sprawie umorzenia, ponieważ składki są wkładem osób prowadzących działalność rolniczą nie zaś uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Nie zaistniały w ocenie organu żadne nadzwyczajne zdarzenia lub klęski żywiołowe, które były niezależne od człowieka, a miały znaczący wpływ na pogorszenie sytuacji bytowej rodziny i uregulowanie składek na ubezpieczenie społeczne od dnia objęcia tym ubezpieczeniem do dnia ostatniej wizytacji. Problemy zdrowotne skarżącej

w ocenie organu, nie mogą być wystarczającą przesłanką do umorzenia, bowiem zadłużenie to efekt niewywiązywania się przez lata z obowiązku opłacania składek.

Nie zachodzi także warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia ponieważ skarżąca jest współposiadaczem gospodarstwa rolnego o szacunkowej wartości 220 tys. zł, co przekracza znacznie kwotę zaległości.

Fakt zabezpieczenia należności na hipotece nie wpływa na prowadzenie działalności. Odpis przedmiotowej należności wskutek przedawnienia okresu jej dochodzenia spowodował, że na koncie skarżącej nie występuje już zadłużenie. Jednakże skarżąca oraz pozostali spadkobiercy męża skarżącej są dłużnikami rzeczowymi w związku z zabezpieczeniem hipotecznym ustanowionym w księdze wieczystej.

Zabezpieczenie hipoteczne nie obciąża skarżącej w sposób bezpośredni albowiem obciąża nieruchomość i może być dochodzone tylko z tej nieruchomości,

a uregulować go może każdy obecny lub przyszły właściciel nieruchomości. Właściciel może swobodnie dysponować nieruchomością oraz pobierać z niej pożytki. Prezes KRUS stwierdził, że odpis ww. należności wskutek przedawnienia okresu jej dochodzenia spowodował, że na koncie skarżącej nie występuje zadłużenie, jednak skarżąca i pozostali spadkobiercy są dłużnikiem rzeczowym

w związku z zabezpieczeniem hipotecznym ustanowionym w księdze wieczystej – wpis hipoteki przymusowej. Hipoteka przymusowa obciąża nieruchomość i może być dochodzona tylko z tej nieruchomości.

Wobec tego zdaniem organu wpis hipoteki przymusowej nie pozbawia skarżącej źródła dochodu lecz stanowi dla organu zabezpieczenie przed przedawnieniem jego wierzytelności.

Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem organu wniosła skargę na powyższą decyzję. Zarzucając organowi naruszenie przepisów mające wpływ na wynik postepowania tj:

- art. 105 § 1 k.p.a. przez umorzenie postępowania bez prawidłowego ustalenia okoliczności faktycznych związanych z przedawnieniem zobowiązania, nierozpoznanie istoty sprawy;

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) przez nierozpoznanie wytycznych zawartych w dwóch orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego;

- art. 70 § 8 i 70 § 6 ustawy Ordynacja podatkowa przez ich pominięcie;

- art. 41b ust 2 u.s.r. przez jego błędne zastosowanie, gdy zobowiązania powstały przed wejściem w życie przepisu;

- art. 80 k.p.a. w związku z art. 41 a ust 1 pkt 1 u.s.r. przez błędną ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz dowolną ocenę stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając stanowisko skarżącej, autor skargi podniósł, że nadal budzi wątpliwość stanowisko organu co do faktu przedawnienia roszczeń objętych hipoteką. Z jednej strony organ rentowy wskazuje, że: "odpis należności, wskutek przedawnienia okresu jej dochodzenia spowodował, że (...) nie występuje już zadłużenie", co w ocenie strony jasno wskazuje na brak zobowiązania. Z drugiej jednak strony motywując decyzję odmowną podnosi, że: "nie zachodzi warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia." Aktualną pozostaje dotychczasowa argumentacja skarżącej że organ prowadząc wadliwie postępowanie nie ustalił, że skutku w postaci braku przedawnienia należności nie spowodowało zabezpieczenie hipoteczne składek, gdyż hipoteka przymusowa zwykła ustanowiona została w 2000 roku, to jest w czasie obowiązywania przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, według którego nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Przepis ten wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 uznany został za niezgodny z Konstytucją. Wtórną niekonstytucyjnością dotknięty jest także przepis art. Art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który od dnia 1 stycznia 2003 r. jest odpowiednikiem wcześniejszego art. 70 § 6 Ordynacji. Jego redakcja różni się od zakwestionowanego przez Trybunat art. 70 § 6 zasadniczo tym, że zawarta w nim norma prawna została rozszerzona o zastaw skarbowy.

W zakresie możliwości płatniczych pełnomocnik podniósł, że z jednej strony organ wskazuje, że możliwości bytowe skarżącej są złe, gdy z drugiej strony

w ocenie organu wnioskująca jest w stanie podołać podstawowym bieżącym potrzebom rodziny. Analizując przychody i wydatki umknęły zdaniem skarżącej organowi wydatki związane z koniecznością zakupu opału, co przy dzisiejszych cenach węgla (ok. 3000 zł za tonę - fakt notoryjny) powoduje, że wnioskująca jest całkowicie zależna od pomocy rodziny.

Ponadto zanegował stanowisko organu odnoszące się do tego że jako współposiadacz gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni może swobodnie decydować o ewentualnej jego sprzedaży, gdyż w tym zakresie musi liczyć się

z pozostałymi współwłaścicielami. Powoduje to, że ocena organu zdaniem skarżącej jest dowolna.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 punkt 4a p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wydana na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.

Stosownie do treści powołanego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu.

"Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej

w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej.

Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny przekraczając zasadę swobodnej oceny dowodów, oceniając materiał dowodowy wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd uznał, że taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

W szczególności zgromadzony w sprawie materiał dowody został oceniony zgodnie

z zasadami określonymi w art. 7, 77 i 80 k.p.a. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził, aby przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone było tego rodzaju wadami, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenia poczynione przez organ i wnioski z nich płynące nie noszą cechy dowolności i są zgodne z zasadami logicznego rozumowania.

Wracając na grunt rozpoznawanej sprawy, przypomnieć należy, że uchylając poprzednią decyzję – wyrokiem z 11 maja 2022 r. (VIII SA/Wa 128/22), Sąd wskazał, że, cyt.: "Organ ponownie rozpoznając sprawę winien dokonać analizy wyżej powołanych wyroków TK w kontekście przedawnienia składek na ubezpieczenie rolników zabezpieczonych hipoteką. Jeśli organ uznaje, iż w świetle art. 41b ust. 2 ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne skarżącej,

a zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a tym samym nie wygasły, winien merytorycznie rozpoznać przedmiotowy wniosek. Jeśli zajmuje stanowisko, iż uległy przedawnieniu mimo zabezpieczenia hipotecznego i w konsekwencji wygasły, to faktycznie postępowanie stało się bezprzedmiotowe".

W kontekście ww. wytycznych należało rozpoznać sprawę i wydać decyzję.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie, rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w danej sprawie. Natomiast związanie sądu oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym wyroku oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne

z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się temu poglądowi w pełnym zakresie oraz zareagowania w razie, gdy organ administracji nie zastosuje się do tej oceny i wynikających z niej wskazań co do dalszego postępowania. Związanie to obejmuje nie tylko ten sąd i organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ

i sąd orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia (art. 170

i art. 171 p.p.s.a.). Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. W orzecznictwie (podobnie jak i w piśmiennictwie) przyjmuje się, że ocena traci swoją moc wiążącą w razie zmiany stanu prawnego, zmiany istotnych okoliczności faktycznych, wzruszenia orzeczenia w przewidzianym do tego trybie oraz z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony NSA uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego.

W związku z powyższym ocena prawna wyrażona przez Sąd, w wyroku z 11 stycznia 2022 r., sygn. VIII SA/Wa 128/22 była dla organu oraz dla sądu administracyjnego prawnie wiążąca, jako że przepis art. 41b ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej, na gruncie którego została sformułowana, nie uległ zmianie. Jak już wyżej wskazano wyrok Trybunału z 20 maja 2020 r., sygn. P 2/18, nie skutkował zmianą stanu prawnego, w odniesieniu do art. 41 b ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że w powołanym wyroku z 11 stycznia 2022 r., sygn. VIII SA/Wa 128/22, Sąd stwierdził, że cyt.: "organ winien zając jednoznaczne stanowisko i w zależności od jego treści albo rozpoznać wniosek merytorycznie badając przesłanki do umorzenia z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy

w przypadkach uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego uwzględniając stan finansów wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów albo umorzyć postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe".

W tych warunkach Prezes KRUS rozpoznał wniosek skarżącej na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.

Skarżąca domagała się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1994 r. do II kwartału 2000 r. w kwocie 26.955,20 zł.

Zasadnicze znaczenie w sprawie ma ustalenie czy występuje przesłanka z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. tj. ważny interes zainteresowanego. Istnienie tej przesłanki może uzasadniać sytuacja materialna wnioskodawcy i wynikająca z niej niemożność opłacania składek. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. O istnieniu ważnego interesu zainteresowanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 u.s.r. nie decyduje subiektywne przeświadczenie skarżącej o ich wystąpieniu. Interes ten należy ocenić opierając się na zobiektywizowanych kryteriach, zgodnie

z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają m.in. życie i zdrowie ludzkie, a także możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie.

Istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego może uzasadniać sytuacja materialna, stan zdrowia i wynikająca z tego niemożność opłacania rat należności. Ważny interes ze względu na trudną sytuację materialną istnieje, gdy wykonywanie obowiązku spłaty zadłużenia mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez skarżącego podstawowych potrzeb życiowych. Zatem, obowiązkiem organu wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej wnioskującej strony. Dla ustalenia powyższego przede wszystkim istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego

i rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (wyrok WSA

w Warszawie z 28 listopada 2017 r., VIII SA/Wa 375/17,).

Prezes KRUS ustalił, że skarżąca utrzymuje się z emerytury rolniczej w kwocie 1220,00 zł. Ponosi wydatki na leki. Ustalone koszty leczenia i utrzymania wynoszą miesięcznie około 790 zł z czego 100 zł (zakup butli z gazem), 60 zł (woda), 400 zł (zakup żywności), 150 zł (leki). Rachunki za energię elektryczną uiszcza syn

w kwocie około 480 zł z czego skarżąca opłaca połowę tej kwoty raz na kwartał tj. około 80 zł. Skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego szacunkowa wartość kształtuje się na poziomie 220 tys. tj. 5, 57 ha fizycznych, co przekracza znacznie kwotę zaległości, których umorzenia się domaga. Grunty rolne

o powierzchni 5,49 h zostały wydzierżawione bez konieczności płacenia przez dzierżawcę czynszu, za cenę podatku od nieruchomości co świadczy

o wydzierżawieniu ich poniżej wartości gruntów.

W ocenie Sądu prawidłowo ocenił Prezes KRUS, że posiadany przez skarżącą majątek nie przemawia za umorzeniem należności. Skarżąca była i jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, które może przynosić dochód. Grunty rolne o powierzchni 5,49 h dwukrotnie zostały wydzierżawione bek konieczności płacenia przez dzierżawcę czynszu, za cenę podatku od nieruchomości co świadczy o wydzierżawieniu ich poniżej wartości gruntów. Mimo, iż sytuacja zdrowotna skarżącej nie pozwala na osobistą pracę w nim, to obowiązkiem skarżącej było podjęcie działań, w wyniku których uzyskałby z niego jak największy zysk.

Jak trafnie zauważył organ zobowiązanie skarżącej powstało na przestrzeni kilku lat i jest wynikiem wieloletniego niepłacenia składek na ubezpieczenie w KRUS. Skarżąca przez wiele lat unikała spłaty należności. Nie można tracić z pola widzenia także i tego, że wierzycielem jest KRUS – instytucja finansów publicznych, która prowadzi ubezpieczenia emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe

i macierzyńskie dla rolników. Z tych względów KRUS musi przywiązywać szczególna wagę do należnych mu funduszy. Okoliczność ta nie jest bez znaczenia, albowiem organ ma obowiązek uwzględnić - z jednej strony możliwości płatnicze zobowiązanego, a z drugiej - stan finansów funduszu emerytalno-rentowego

i składkowego.

Ważny interes zainteresowanego, jako określona w tym przepisie przesłanka umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, jest zwrotem niedookreślonym, który zawiera dwa odróżniające się elementy: opis faktu - interes zainteresowanego, który wymaga stwierdzenia, oraz element ocenny - ważny, wymagający oszacowania wagi stwierdzonego faktu. To, że norma prawna określona w tym przepisie operuje opisanym zwrotem niedookreślonym ma istotne znaczenie

w procesie odkodowywania jej treści (wykładni), gdyż organ stosujący prawo ważąc interes zainteresowanego musi dokonać oceny jednostkowej, bez - co do zasady - odwoływania się do systemu normatywnego (por. wyrok NSA z 21 listopada 2012 r., II GSK 1636/11).

Należy podkreślić, że w przypadku decyzji uznaniowych dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia szczególne znaczenie ma uzasadnienie decyzji. Powinno być ono przekonujące zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie, jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS.

Sąd nie neguje faktu, iż sytuacja materialno – bytowa skarżącej wskazuje na konieczność poprawy warunków bytowych, jednakże nie można uznać, iż w skutek odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników zostanie ona zachwiana i skarżąca nie będzie w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb.

Przede wszystkim należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1994 r. do II kwartału 2000 r. uległy przedawnieniu, co spowodowało, że na koncie skarżącej nie występuje już zadłużenie. Należności te są zabezpieczone hipoteką na ww. nieruchomości, zatem mogą być dochodzone tylko z przedmiotu hipoteki. Natomiast Zabezpieczenie hipoteczne istniejące na nieruchomościach rolnych współnależących do skarżącej, w żaden sposób nie ma wpływu na pogorszenie jej sytuacji materialno-bytowej. Zabezpieczenie hipoteczne nie obciąża bowiem skarżącej w sposób bezpośredni albowiem może być dochodzone tylko z nieruchomości, którą obciąża a uregulować je może każdy obecny lub przyszły właściciel nieruchomości. Praktycznym skutkiem umorzenia należności odnośnie tej kwoty byłoby wygaśniecie nie tylko zobowiązania ale również hipoteki. Ma ona bowiem charakter akcesoryjny. Właściciel może swobodnie dysponować nieruchomością oraz pobierać z niej pożytki. Wobec tego zdaniem organu wpis hipoteki przymusowej nie pozbawia skarżącej źródła dochodu lecz stanowi dla organu zabezpieczenie. Z tych też względów organ słusznie wywodzi, że nie może podjąć pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia zaległości zabezpieczonych hipoteką przymusową, gdyż istnieje realna szansa na chociażby częściową spłatę tych należności w toku zmiany właścicieli gruntów rolnych. Decyzja o pozbawieniu rolnika gruntów rolnych w drodze egzekucji z nieruchomości nawet jeśli grunty są oddane w dzierżawę, nie jest bowiem podejmowana przez organ, gdy wartość gruntów rolnych wzrasta i rolnik może podjąć dobrowolnie decyzję o sprzedaży gruntów rolnych.

Niezasadny jest też zarzut dotyczący niewypełnienia przez organ postanowień WSA zapadłych w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 128/22, a więc naruszenia art. 153 p.p.s.a. W w/w sprawie Sąd nakazał organom wydanie merytorycznego, nie formalnego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej tj. decyzji pozytywnej lub negatywnej co zdaniem Sądu organn uczynił w kontrolowanej decyzji.

Na marginesie jedynie dodać należy, że Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do stwierdzenia wygaśnięcia hipoteki, a tym samym spowodowania jej wykreślenia z księgi wieczystej, a to chyba było celem skarżącej.

Reasumując, w ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji organ w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób wnikliwy i wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, ustalił na tej podstawie stan faktyczny i dokonał następnie jego oceny.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie nosi cechy dowolności. Organ przedstawił argumenty przemawiające za odmową umorzenia pozostałej do spłaty należności. Argumenty przytoczone przez Prezesa KRUS znajdują oparcie w zebranym materiale, nadto są logiczne i przekonujące.

Z powyższych względów uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani przepisów prawa materialnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

.