Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1249/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 190  zd. 1,  art. 185  par. 1,  art. 203  pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97  par. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del NSA Zofia Flasińska Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. z siedzibą w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 756/09 w sprawie ze skargi Spółdzielni M. w G. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji , odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, 2) zasądza od Spółdzielni M. w G. na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w E. kwotę 450 słownie (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 marca 2010 r., II SA/Bk 756/09, po rozpoznaniu skargi Spółdzielni "M." w G., uchylił decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Starosta G. zatwierdził projekt budowlany i udzielił Spółdzielni "M." w G. pozwolenia na budowę parkingu dla samochodów osobowych oraz placu manewrowego z miejscami postojowymi dla samochodów ciężarowych na działkach nr [...] i [...] położonych w G. przy ul. [...].

Następnie postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Starosta G. na wniosek "P." sp. z o.o. z siedzibą w E. wznowił postępowanie zakończone powyższą decyzją z uwagi na fakt, iż jako użytkownik działki nr [...], spółka nie brała udziału w postępowaniu. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] organ odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] lipca 2007 r.

Od decyzji tej odwołanie złożyła "P." sp. z o.o. podnosząc zarzut, iż działka nr [...] obciążona jest ograniczonym prawem rzeczowym w postaci użytkowania ustanowionego na rzecz spółki. Użytkowanie to wynika z umowy zawartej pomiędzy poprzednim właścicielem działki spółką "R.", co potwierdza wpis w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. Konsekwencją obciążenia nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym jest ograniczenie właściciela w możliwości dysponowania swoja rzeczą.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Wojewoda P. uchylił decyzję Starosty G. z dnia [...] listopada 2007 r. oraz decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że przed organem pierwszej i drugiej instancji toczyły się dwa odrębne postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, których wnioskodawcami były przeciwne strony to jest "M." i "P." Obydwa podmioty złożyły oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością - działką o nr [...] - na cele budowlane. Zdaniem Wojewody, Spółdzielnia "M." pomimo tego, że złożyła oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, faktycznie nie będzie mogła zrealizować inwestycji, albowiem przedmiotowa działka została obciążona ograniczonym prawem rzeczowym na rzecz "P." do dnia [...] grudnia 2017 r. Z aktu notarialnego Repertorium "A" nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. wynika, że użytkownik ma m.in. prawo do dokonywania nakładów na nieruchomość, ponosi koszty użytkowania, uiszcza opłatę za użytkowanie itp.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła Spółdzielnia "M." w G. i podniosła zarzuty naruszenia art. 4 Prawa budowlanego oraz art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a..

Wyrokiem z dnia z dnia 19 maja 2008 r., II SA/Bk 153/08 skarga została oddalona. W uzasadnieniu stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest to, komu faktycznie przysługuje prawo do dysponowania nieruchomością - użytkownikowi wieczystemu nieruchomości (Spółdzielni "M." w G.), czy też użytkownikowi ("P." sp. z o.o. z siedzibą w E.), a co za tym idzie czyje oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wiąże organ administracji i wywołuje zamierzone przez inwestorów skutki w postaci możliwości uzyskania pozwolenia na budowę. Sąd stanął na stanowisku, że prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane przysługuje użytkownikowi działki "P." sp. z o.o. Prawo do zabudowy i użytkowania nowych budynków przez użytkownika nieruchomości wynika bowiem z § 5 ust. 5 umowy użytkowania zawartej w formie aktu notarialnego Repetytorium "A" nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Spółdzielnia "M.". Wyrokiem z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po ponownym rozpoznaniu sprawy wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu spór w przedmiotowej sprawie dotyczy tego komu przysługuje prawo do dysponowania działką nr [...] położoną w G. przy ul. [...] na cele budowlane, użytkownikowi wieczystemu tej działki (Spółdzielni "M." w G.) czy też użytkownikowi ("P." sp. z o.o. w siedzibą w E.).

Jak wskazał Sąd, definicja legalna pojęcia "prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane" zawarta jest w art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. nr 156, poz. 1118 ze zm.). Sąd kasacyjny, uchylając wyrok Sądu instancji, dokonał wykładni prawnej tej definicji i stwierdził, że tytułem prawnym do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest zarówno użytkowanie wieczyste jak i ograniczone prawo rzeczowe w tym użytkowanie. Przy czym użytkownik wieczysty i użytkownik tej samej nieruchomości nie mogą jednocześnie w tym samym miejscu i czasie wykonywać swojego uprawnienia do zabudowy nieruchomości. W takiej sytuacji zachodzi konieczność określenia, kto ma pierwszeństwo w korzystaniu z nieruchomości poprzez zabudowę. W ocenie NSA ograniczenia cywilnoprawne w wykonywaniu prawa własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości muszą być respektowane również na gruncie prawa administracyjnego przy ocenie, czy inwestorowi przysługuje prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Dlatego też w sytuacji ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego w postaci użytkowania, uprawnienia użytkownika do korzystania z nieruchomości wyłączają uprawnienia właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości w takiej części, w jakiej przysługują one użytkownikowi. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że ograniczenia te przestają obowiązywać tylko dlatego, że właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości występuje o wydanie pozwolenia na budowę.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy NSA stwierdził, że istnienie prawa użytkowania przysługującego "P." sp. z o.o. w G. w dacie wydania pozwolenia na budowę na rzecz Spółdzielni, którego treścią jest. m.in. prawo zabudowy działki nr [...] wyłączałoby możliwość wykorzystania tej działki na cele budowlane przez Spółdzielnię, która jest jej użytkownikiem wieczystym. W sprawie jednak niewyjaśniono czy w dacie wydania pozwolenia na budowę na rzecz Spółdzielni faktycznie istniała umowa użytkowania ustanowiona na rzecz "P." oraz czy faktycznie istniało prawo ustanowione tą umową. W ocenie Sądu kasacyjnego dla kwestii związanej z ustaleniem istnienia umowy użytkowania kluczowe znaczenie ma fakt uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 2002 r., [...] o umorzeniu postępowania układowego. Uprawomocnienie się tego postanowienia oznacza, iż ziścił się warunek, od którego zależało ustanowienie użytkowania na rzecz "P." sp. z o.o. z siedzibą w E. (§ 2 pkt 2 umowy z dnia [...] listopada 2002 r.). Skuteczne ustanowienia użytkowania nie jest jednak równoznaczne z tym, że w dacie wydania na rzecz Spółdzielni pozwolenia na budowę prawo to istniało. Zgodnie z treścią art. 313 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm.) sprzedaż nieruchomości w postępowaniu upadłościowym powoduje, że użytkowanie oraz prawa dożywotnika pozostają w mocy, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest hipotekami obciążona albo jeżeli wartość użytkowania i praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w cenie nabycia. Jednakże w tym ostatnim wypadku wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia. Z regulacji tej wynika, że co do zasady na skutek sprzedaży nieruchomości w postępowaniu upadłościowym prawo użytkowania wygasa, chyba że zaistnieją okoliczności wymienione w przytoczonym wyżej przepisie. W realiach przedmiotowej sprawy z uwagi na to, że w skardze kasacyjnej Spółdzielnia podniosła, iż prawo użytkowania wieczystego działki o nr [...] nabyła od syndyka masy upadłości "R." sp. z o.o. z siedzibą w G. nie jest wykluczone, że użytkowanie ustanowione na rzecz "P." sp. z o.o. z siedzibą w E. wygasło i w dacie wydawania na rzecz Spółdzielni decyzji przez Starostę G. z dnia [...] lipca 2007 r. o pozwoleniu na budowę prawo to nie istniało. Dlatego też sąd kasacyjny zalecił aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji zażądał od Spółdzielni dowodu na to, że użytkowanie wieczyste przedmiotowej działki zostało nabyte przez nią w toku postępowania upadłościowego. W przypadku ustalenia, że nabycie tego prawa nastąpiło w toku postępowania upadłościowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny winien uchylić kwestionowana decyzję ze wskazaniem organowi administracji, by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania.

Zgodnie z treścią art. 190 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej – p.p.s.a.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Istnieje jednak możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa i zaleceń co do dalszego postępowania w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego rozpoznania uległ zasadniczej zmianie. Z taką zmianą stanu faktycznego mamy do czynienia w sprawie przedmiotowej. Została ona spowodowana przełożeniem na rozprawie w dniu [...] marca 2010 r. przez pełnomocnika Spółdzielni "M." aktu notarialnego [...] lutego 2004 r. Repertorium "A" nr [...] na podstawie którego została zawarta umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] pomiędzy syndykiem masy upadłości "R." sp. z o.o. w siedzibą w G. a Spółdzielnią "M." w G. oraz zawiadomienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. z którego wynika, że w dziale [...] wykreślono wpis dotyczący zawartej w dniu 21 listopada 2002 r. umowy ustanowienia pod warunkiem prawa użytkowania nieruchomości na rzecz "P.". Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że na datę wydania pozwolenia na budowę Spółdzielni "M." nie istniało prawo użytkowania ustanowione na rzecz "P.". W konsekwencji Sąd stwierdził, że prawo dysponowania działką nr [...] na cele budowlane przysługiwało tylko i wyłącznie użytkownikowi wieczystemu tej działki - Spółdzielni "M." w G.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił kwestionowaną decyzję Wojewody P. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 11 Prawa budowlanego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "P." Sp. z o.o., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez:

1. uchybienie przepisowi art. 313 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonanie subsumcji faktów ustalonych w sprawie pod wyżej wymienioną normę prawną w brzmieniu nadanym jej przez art. 4 ustawy z dnia 30 maja 2008 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 roku, Nr 116, poz. 731) oraz art. 1 pkt 100 lit. a ustawy z dnia 6 marca 2009 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 53, poz. 94) o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zmieniającej ustawę z dniem 2 maja 2009 r., podczas gdy ogłoszenie upadłości nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2003 r. nr 60, poz. 535), co nakazuje stosować przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 roku Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1991 r. nr 118, poz. 512);

2. uchybienie przepisowi art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy dla oceny istnienia prawa użytkowania działki gruntu o numerze geodezyjnym [...], niezbędnym było dokonanie analizy przesłanek statuowanych naruszoną normą prawną;

3. uchybienie przepisowi art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe w zw. z art. 1000 § 3 k.p.c. poprzez uznanie, iż nastąpiło wygaśnięcie ograniczonego prawa rzeczowego bez weryfikacji przesłanek wskazanych w treści naruszonych przepisów prawa.

Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) poprzez:

1. uchybienie przepisowi art. 190 p.p.s.a. poprzez odstąpienie od zawartej w wyroku NSA z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 wykładni prawa i zaleceń co do dalszego procedowania, a co za tym idzie, zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji ze wskazaniem organowi administracji, by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni "M." do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania;

2. uchybienie przepisowi art. 190 p.p.s.a. poprzez pominięcie zaleceń NSA zawartych we wskazanym wyroku z dnia 5 października 2009 r. oraz poczynienie ustaleń w zakresie wygaśnięcia prawa użytkowania nieruchomości przysługującego "P." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w E.

Wskazując na powyższe zarzuty na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. "P." sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. od Spółdzielni "M." w G. na rzecz "P." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że wyjaśnienia wymaga, iż upadłość "R." sp. z o.o. w G. została ogłoszona przez Sąd Rejonowy w S. V Wydział Gospodarczy w dniu [...] stycznia 2003 r. w sprawie o sygn. [...]. Od upadłego prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze geodezyjnym [...], o obszarze 1 ha 2831 m2, położonej w G., przy ul. [...] oraz własność znajdujących się na gruncie budynków i zabudowań, stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, obciążonej prawem użytkowania nieruchomości na rzecz spółki pod firmą Biuro "P." sp. z o.o. w O., nabyła Spółdzielnia "M." w G., za ceną łączną 1.258.261,80 zł. Zatem dla oceny skutków sprzedaży nieruchomości w postępowaniu upadłościowym, stosownie do przepisu art. 536 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze należy stosować przepisy rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe. Zgodnie bowiem z treścią art. 536 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze w sprawach, w których ogłoszono upadłość przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe zawiera regulację dotyczącą skutków nabycia nieruchomości w postępowaniu upadłościowym i jako obowiązująca na datę ogłoszenia upadłości sprzedającego, winna zostać zastosowana w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł o wygaśnięciu ograniczonego prawa rzeczowego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, w brzmieniu nadanym przez art. 4 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw oraz art. 1 pkt 100 lit. a ustawy z dnia 6 marca 2009 r. (Dz.U. z 2009 r., nr 53, poz. 94) o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zmieniającej ustawę z dniem 2 maja 2009 roku, jednocześnie wskazując dziennik ustaw zawierający tekst pierwotny ustawy. Działania Sądu I instancji podjęte celem poczynienia ustaleń w przedmiocie wygaśnięcia przysługującego "P." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w E. prawa użytkowania nieruchomości, jako dokonane z naruszeniem przepisów prawa, nie mogą zyskać aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz decydują o wadliwości wydanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wbrew obowiązkowi zastosowania właściwego przepisu prawa pod ustalony stan faktyczny, wywnioskował o wygaśnięciu prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości z pominięciem przesłanek statuowanych przepisem art. 120 § 1 powołanego rozporządzenia. Sąd ocenił kwestie związane z wygaśnięciem ograniczonego prawa rzeczowego, a co za tym idzie uznał, iż na datę wydania pozwolenia na budowę Spółdzielni "M." w G., nie istniało prawo użytkowania ustanowione na rzecz "P." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w sposób oderwany od przepisów regulujących tę materię. Przesądzenie o wygaśnięciu prawa użytkowania nieruchomości, zdecydowało o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz odebraniu uczestnikowi postępowania prawa do dysponowania nieruchomością.

Istota rozpoznanej przez Sąd sprawy sprowadzała się do ustalenia podmiotu uprawnionego do dysponowania przedmiotową nieruchomością. W tym zakresie należało poczynić - jeżeli już Sąd uznał się za właściwy do rozstrzygania kwestii wygaśnięcia użytkowania - rzetelne ustalenia w oparciu o przepis art. 120 § 1 powołanego rozporządzenia Prezydenta RP. Sąd tego nie uczynił. Przepis ten stanowi, iż sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma te same skutki prawne, jakie ma sprzedaż w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 1000 § 1 k.p.c. wszelkie prawa ciążące na nieruchomości wygasają z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności. Jednakże § 3 tego samego artykułu wskazuje szereg przesłanek, których spełnienie skutkuje utrzymaniem w mocy użytkowania. Stanowi on w szczególności, że pozostają również w mocy ujawnione przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentu do zbioru albo nie ujawnione w ten sposób, lecz zgłoszone najpóźniej na trzy dni przed terminem licytacji, użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest hipotekami obciążona albo jeżeli wartość użytkowania, służebności i praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w cenie nabycia. Jednakże w wypadku ostatnim wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia. Mając za tym werbalne brzmienie przepisów przedmiotem badania Sądu (o ile w ogólne uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny jest uprawniony, aby badanie w kierunku wygaśnięcia prawa użytkowania prowadzić) winno być ustalenie, czy wartość prawa użytkowania znalazła pokrycie w cenie nabycia (jest niższa od ceny nabycia).

Cena nabycia nieruchomości wyniosła 1.258.261,80 zł, natomiast wartość użytkowania zamykała się kwotą 120.000,00 zł - zestawienie obydwu wartości wskazuje jednoznacznie, iż kwestia ta w ogóle nie była przedmiotem badania Sądu.

Sąd I instancji stosownie do wytycznych zawartych w wyroku NSA z dnia 5 października 2009 r., winien był uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi administracji, by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania. Powyższe wytyczne nie zostały wdrożone przez WSA, który podjął się próby ustalenia kwestii związanych z wygaśnięciem prawa użytkowania ustanowionego na rzecz spółki "P.".

Nie sposób zgodzić się z tezą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego rozpoznania uległ zmianie w stopniu uprawniającym do odstąpienia od wytycznych NSA. Okoliczność przedłożenia w toku rozprawy przed Sądem przez Spółdzielnię aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r., na podstawie którego została zawarta umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] pomiędzy syndykiem mady upadłości "R." sp. z o. o. z siedzibą w G., a Spółdzielnią "M." w G., tylko wypełnia wolę NSA co do konieczności wykazania faktu nabycia przez Spółdzielnię "M." prawa użytkowania wieczystego działki w postępowaniu upadłościowym. Akt notarialny z dnia [...] lutego 2004 r. nie może zatem stanowić o zmianie stanu faktycznego sprawy, która umożliwia odstąpienie od zastosowania wytycznych NSA, który wyraźnie określił, iż dopiero ustalenie okoliczności nabycia prawa użytkowania wieczystego, a w szczególności przeprowadzenie dowodu potwierdzającego sprzedaż przez upadłego prawa do nieruchomości w toku postępowania upadłościowego, winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody z jednoczesnym zobowiązaniem organu administracyjnego do zawieszenia postępowania administracyjnego. W żadnym razie NSA nie wyposażył Sądu I instancji w kompetencje do oceny wygaśnięcia prawa użytkowania. Wyraźnie bowiem podniósł, iż: "nie ma powodu, by to Wojewódzki Sąd Administracyjny lub organ administracji oceniał, czy użytkowanie wygasło, czy nie".

W żadnym razie fakt przedłożenia zawiadomienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. w przedmiocie wykreślenia w dziale III Kw Nr [...] wpisu dotyczącego zawartej w dniu w dniu [...] listopada 2002 roku umowy ustanowienia pod warunkiem prawa użytkowania nieruchomości na rzecz "P.", nie predysponował do odstąpienia od zaleceń NSA i czynienia ustaleń w zakresie wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego. Złożone zawiadomienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. nie było ostateczne, a od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych w G., została złożona skarga. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. Sąd Rejonowy w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych postanowił utrzymać w mocy zaskarżony wpis. Powyższe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone apelacją z dnia [...] kwietnia 2010 r. wywiedzioną przez "P.", co stwarza możliwość zmiany zaskarżonego wpisu. Zatem wnioskowanie o fakcie wygaśnięcia prawa użytkowania ustanowionego na rzecz spółki "P." na podstawie nieprawomocnych orzeczeń Sądu Rejonowego w G. o wykreśleniu wpisu, odbiera tak poczynionym ustaleniom walor uzasadnionych. Wywód Sądu I instancji, iż na datę wydania pozwolenia na budowę Spółdzielni "M." w G. nie istniało prawo użytkowania ustanowione na rzecz "P.", jako przeprowadzony w oparciu o nieprawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego oraz w oderwaniu od analizy przesłanek statuowanych przepisem art. 120 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe w zw. z art. 1000 § 3 k.p.c. nie zasługuje na przymiot prawidłowego.

W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółdzielnia "M." wniosła o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 190 zd. 1 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 - w konsekwencji, którego wydany został zaskarżony wyrok - stwierdził: "przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien zażądać od Spółdzielni dowodu na to, że użytkowanie wieczyste działki o nr ew. [...] zostało nabyte przez Spółdzielnię w toku postępowania upadłościowego. Jeżeli istotnie nabycie użytkowania wieczystego nastąpiło w toku postępowania upadłościowego, to zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi administracji by zawiesił postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z jednoczesnym zobowiązaniem Spółdzielni do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o ustalenie istnienia umowy użytkowania. Nie ma powodu by Wojewódzki Sąd Administracyjny lub organ administracji oceniał, czy użytkowanie wygasło czy też nie".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie zastosował się do powyższych wskazań.. Błędnie uznał bowiem, że w sprawie nastąpiła taka zmiana stanu faktycznego, która umożliwia odstąpienie od wykładni dokonanej przez NSA. Za taką zmianę potraktował przedłożenie na rozprawie przed Sądem aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r. na podstawie, którego została zawarta pomiędzy syndykiem masy upadłości "R." sp. z o.o. w G., a Spółdzielnią "M." w G. umowa sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz zawiadomienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. z którego wynikało, że został wykreślony z księgi wieczystej nr [...] wpis dotyczący zawartej w dniu [...] listopada 2002 r. umowy ustanowienia pod warunkiem prawa użytkowania nieruchomości na rzecz "P." Sąd I instancji uznał, że z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że prawo dysponowania na cele budowlane działką nr [...] przysługiwało wyłącznie Spółdzielni "M." Trafnie w skardze kasacyjnej wskazano, iż orzeczenie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2010 r. w chwili orzekania przez WSA nie było jeszcze prawomocne. Ponadto z wskazań NSA zawartych w wyroku z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 jednoznacznie wynikało, że nawet, gdyby Spółdzielnia przedstawiła dowód nabycia prawa użytkowania wieczystego działki w toku postępowania upadłościowego, to WSA winien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi administracji konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozpoznania powództw wniesionego przez Spółdzielnię o ustalenie istnienia umowy użytkowania. W całej rozciągłości należy podzielić też stanowisko NSA zawarte w powołanym wyroku, iż nie ma powodu, aby WSA czy organy administracji oceniały czy użytkowanie działki nr [...] wygasło czy też nie.

Z wyżej przytoczonych względów za trafne należy uznać zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia art. 190 p.p.s.a.

Trafny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 313 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r. nr 175 poz. 361) poprzez przyjęcie, że miał on zastosowanie w sprawie, podczas, gdy przepisy tej ustawy na mocy jej art. 536 nie mają zastosowanie w sytuacji, w której ogłoszono upadłość przed wejściem ustawy w życie. Upadłość "R." Sp. z o.o. została ogłoszona przez Sąd Rejonowy w S. w dniu [...] stycznia 2003 r., [...], natomiast Prawo upadłościowe i naprawcze co do zasady, weszło w życie w dniu 1 października 2003 r. W konsekwencji przepis ten nie mógł być w sprawie stosowany, gdyż zastosowanie winy mieć przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1991 r. nr 118, poz. 512). Tym nie mniej ponownie należy przypomnieć, iż nie jest rola sądów administracyjnych rozważanie czy prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości istniało czy też nie w dacie wydawanie kwestionowanej decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. Należy też zauważyć, iż w powoływanym już wielokrotnie wyroku NSA z dnia 5 października 2009 r., II OSK 1351/08 powołano się na art. 313 ust. 3 Prawa upadłościowego i naprawczego jedynie w trybie przypuszczającym, wskazując, iż kwestie te wymagają ustalenia, ale nie przez organy administracji ani sądy administracyjne, a sad powszechny. Tak więc wbrew temu co stwierdzono w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd I instancji nie był i nie mógł być związany tym, wyrwanym z kontekstu, fragmentem uzasadnienia wyroku NSA.

Mając na uwadze podniesione wyżej względy, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.