Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 159/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 261/13 w sprawie ze skargi L.w L. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 261/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę L. w L. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] Starosta L., na podstawie art. 5, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1, 2, 3 i 4 i art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.) orzekł zwrot na rzecz E. S., E. K., B. S., P. P., L. P. i T. P. nieruchomości oznaczonej jako projektowane działki nr [...], położonej w L. przy ul. Z., której właścicielem, zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], jest Gmina L.

Ponadto organ rozstrzygnął, iż nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu, a przejęcie prawa jej własności nastąpi z dniem, kiedy decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanie się ostateczna oraz że dzierżawa zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym ta decyzja stanie się ostateczna. Jednocześnie organ zobowiązał osoby, na rzecz których orzeczono zwrot nieruchomości, do zwrotu kwoty ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zwaloryzowanej według wskaźników wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, powiększonej o kwotę stanowiącą wzrost wartości nieruchomości po wywłaszczeniu, ustaloną na dzień wydania niniejszej decyzji na łączną kwotę [...] zł.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli: Prezydent Miasta L., E. S., E. K., B. S., P. P., L. P. i T. P. oraz L.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r., wydanym na podstawie art. 134 k.p.a., Wojewoda L.stwierdził, iż odwołanie L. jest niedopuszczalne jako wniesione przez podmiot nie będący stroną w postępowaniu.

Powyższe postanowienie zostało uchylone wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 541/12, który wskazał, że zastosowanie art. 134 k.p.a. z przyczyn podmiotowych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy ze złożonego odwołania wynika w sposób oczywisty, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że wnoszący je nie jest stroną postępowania. W sytuacji zaś, gdy zachodzi konieczność zbadania interesu prawnego odwołującego, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, obowiązkiem organu było zweryfikowanie tej okoliczności w toku postępowania rozpoznawczego, a w przypadku wyniku negatywnego, to jest w razie braku legitymacji odwołującego się – umorzenie postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.

Sąd stanął na stanowisku, że w sytuacji, gdy organ odwoławczy uznaje, że jedno z odwołań od decyzji organu pierwszej instancji zostało złożone przez podmiot nie mający przymiotu strony, to organ ten nie może rozstrzygnąć merytorycznie pozostałych odwołań wniesionych przez strony postępowania przed uprawomocnieniem się decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego bądź postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania, które nie zostało wniesione przez stronę. W takim przypadku obowiązkiem organu drugiej instancji jest zawieszenie postępowania odwoławczego do czasu uzyskania prawomocności przez rozstrzygnięcie dotyczące odwołania podmiotu nie uznanego za stronę na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Z przepisu tego wynika bowiem obowiązek zawieszenia postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W ocenie sądu, nie ulega wątpliwości, że kwestia ustalenia przymiotu strony przez wnoszącego jedno z odwołań ma istotne znaczenie dla wyniku postępowania odwoławczego.

Mając na względzie powyższą argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokami z dnia 8 listopada 2012 r., wydanymi w sprawach II SA/Lu 542/12 i II SA/Lu 543/12, po rozpoznaniu skarg Gminy L. oraz E. S., B. S., E. K. i T. P., uchylił decyzję Wojewody L. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty L. o zwrocie przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] września 2011 r.

Po ponownym rozpoznaniu odwołania L. Wojewoda L. decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], umorzył postępowanie odwoławcze.

W ocenie organu, S. nie wykazała, że ma w przedmiotowej sprawie interes prawny. Nie jest bowiem użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, jak również następcą prawnym byłego bądź aktualnego właściciela nieruchomości. Brak jest również informacji, by nieruchomość została oddana spółdzielni w trwały zarząd.

Organ wskazał ponadto, że nie kwestionuje interesu faktycznego spółdzielni jako podmiotu, który był inwestorem parkingu strzeżonego, który powstał na nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, nie daje to jednakże podstawy do twierdzenia, iż spółdzielni przysługują prawa strony niniejszego postępowania.

Skargę na powyższą decyzję wniosła L. żądając jej uchylenia w całości i zarzucając naruszenie:

1) art. 28 i art. 10 k.p.a. polegające na odmowie stronie działającej w toku postępowania przed organem pierwszej instancji prawa zaskarżenia rozstrzygnięcia tego organu oraz udziału w postępowaniu odwoławczym z uwagi na brak interesu prawnego w tym postępowaniu;

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i pominięcie słusznego interesu mieszkańców osiedla;

3) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ odmówił niektórym dokumentom mocy dowodowej;

4) art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. przez nietrafne przyjęcie, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

W uzasadnieniu skargi spółdzielnia podniosła, że jest stroną niniejszego postępowania, gdyż posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w rozstrzygnięciu w zakresie zwrotu nieruchomości, na której zlokalizowany jest parking wybudowany w roku 1982 na podstawie decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1982 r.

Skarżąca wyjaśniła, że nie jest co prawda właścicielem ani użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, ale aktualnie jest jej samoistnym posiadaczem i prowadzi na niej działalność gospodarczą. Bez znaczenia prawnego, zdaniem spółdzielni, pozostaje okoliczność, że istniejący na tej nieruchomości parking prowadzony jest przez wspólników spółki cywilnej – P. na podstawie zawartej ze spółdzielnią umowy dzierżawy, gdyż istotne jest wyłącznie to, jaką funkcję spełnia teren, na którym parking jest zlokalizowany. W ocenie spółdzielni cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany, gdyż parking stanowi infrastrukturę osiedla mieszkaniowego L., niezbędną do jego prawidłowego funkcjonowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Ustosunkowując się do treści skargi, wyjaśnił, że uczestnictwo spółdzielni w charakterze strony postępowania przed organem pierwszej instancji i doręczenie jej decyzji pierwszoinstancyjnej nie przesądza o tym, czy dany podmiot jest stroną postępowania, czy też nie. O fakcie tym decyduje bowiem posiadanie przez dany podmiot interesu prawnego, a tymczasem w przedmiotowej sprawie L. posiada jedynie interes faktyczny.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę wskazano, że uznanie danego podmiotu za stronę postępowania przez organ pierwszej instancji, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie wiąże organu odwoławczego, tj. nie przesądza o tym, czy dany podmiot ma legitymację do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy, który rozpatruje sprawę ponownie, rozstrzyga we własnym zakresie, czy danemu podmiotowi przysługuje interes prawny.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., do podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca zaliczył poprzedniego właściciela oraz jego spadkobierców.

Przymiot strony w postępowaniu w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uzależniony jest zatem od posiadania tytułu prawnego do tejże nieruchomości bądź sprawowania nad nią trwałego zarządu. Podmiot, któremu do wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje wskazane wyżej prawo rzeczowe bądź uprawnienie o charakterze obligacyjnym, ani też trwały zarząd nad nieruchomością, nie posiada legitymacji do udziału w tym postępowaniu.

Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że skarżąca L. nie legitymuje się w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości żadnym ze wskazanych praw rzeczowych, sprawowaniem trwałego zarządu, jak też uprawnieniami o charakterze obligacyjnym. Niewątpliwe więc jest, że postępowanie o zwrot tej nieruchomości nie dotyczy interesu prawnego spółdzielni, co wyklucza przyznanie jej przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Okoliczności z tym związane zostały wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego w myśl zasad określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., czego strona skarżąca skutecznie nie zakwestionowała. Nie podważono bowiem ustaleń co do tego, że L. nie przysługuje żaden tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości.

Posiadanie tej nieruchomości, na które powołuje się strona skarżąca, nie wynika z żadnego z tytułów prawnych określonych w art. 336 k.c. Może zatem wskazywać na istnienie po stronie L. interesu faktycznego, który jest niewystarczający do uznania za stronę w postępowaniu o zwrot nieruchomości. Podnoszona przez skarżącą możliwość skorzystania z ochrony posesoryjnej (art. 344 § 1 k.c.) nie ma wpływu na uzyskanie statusu strony w postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości. Przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu o ochronę posiadania, które, jako dotyczące sprawy cywilnej (art. 1 k.p.c.), może toczyć się przed sądem powszechnym.

Z zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lipca 1959 r. oraz planu realizacyjnego parkingu strzeżonego, zatwierdzonego decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1982 r. nie wynika, by L. przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot. Tytułu prawnego strony skarżącej nie można również wywieść z załączonej do akt administracyjnych umowy dzierżawy przedmiotowej nieruchomości mimo, że w § 1 umowy wydzierżawiający (L.) oświadczył, że jest właścicielem tej nieruchomości. Stwierdzenie to nie odpowiada stanowi rzeczywistemu, gdyż właścicielem jest Gmina L, a wcześniej (po wywłaszczeniu) właścicielem był Skarb Państwa.

Zdaniem Sądu w świetle powyższych uwag zarzuty strony skarżącej dotyczące niewyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności uznać należy za chybione.

W ocenie Sądu również nietrafny jest zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. Strona skarżąca nie została bowiem pozbawiona czynnego udziału w postępowaniu. W toku tego postępowania składała wnioski, oświadczenia i dowody oraz wnosiła przysługujące jej środki prawne, a wydane rozstrzygnięcia były jej doręczane. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca nie wskazała, na czym polegało uniemożliwienie jej udziału w postępowaniu oraz jakie czynności zostałyby podjęte, gdyby czynny udział został jej zapewniony.

Wydając zaskarżoną decyzję, organ administracji stosował art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie oceny interesu prawnego strony skarżącej w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wobec trafnej oceny, iż spółdzielnia, jako podmiot nie legitymujący się właściwym tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, nie posiada przymiotu strony w postępowaniu o zwrot tej nieruchomości, zbędna była analiza okoliczności dotyczących wykorzystania nieruchomości na realizację celu wywłaszczenia. Stąd też zarzut dotyczący naruszenia art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. okazał się bezzasadny.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła L. w L. domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

1) rażące naruszenie prawa procesowego tj. art. 28 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej L. przymiotu strony, pomimo istnienia interesu prawnego skarżącej w niniejszej sprawie,

2) naruszenie prawa procesowego art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie, a w szczególności pominięcie istotnej okoliczności, że na nieruchomości będącej własnością dotychczasowych właścicieli i na nieruchomościach sąsiednich została zlokalizowana budowa osiedla mieszkaniowego L., w którym to pojęciu mieści się również realizacja infrastruktury towarzyszącej, w tym między innymi obowiązek zabezpieczenia przez Spółdzielnię mieszkańcom osiedla miejsc parkingowych (miejsc postojowych) oraz pomijając słuszny interes stron w dążeniu do umożliwienia korzystania w ramach posiadanego prawa do lokalu mieszkalnego z zabezpieczonych miejsc postojowych,

3) naruszenie prawa procesowego art. 8 k.p.a. mające swój wyraz w tym, iż organ wydając zaskarżoną decyzję z jednej strony pozbawił mieszkańców osiedla infrastruktury towarzyszącej zabudowie wielorodzinnej tj. parkingów dla posiadanych przez nich samochodów, zaś z drugiej strony orzekł o zwrocie nieruchomości, która przeznaczona zostanie na cele inne niż cel wywłaszczenia jaki przyświecał nabyciu tych nieruchomości na mocy aktu notarialnego Rep.[...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości,

4) naruszenie prawa procesowego art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji elementów wymaganych ww. przepisem, a w szczególności przyczyn, dla których określonym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w warunkach niniejszej sprawy dotyczy pomięcia rozważań odnoszących się do znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lokalizacji szczegółowej wydane przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lu. Wydział Architektury i Budownictwa z dnia [...] lipca 1959 roku, znak: [...], z którego jednoznacznie wynika, że wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego L. , jak również okoliczności, że na nieruchomości dotychczasowych właścicieli i nieruchomościach sąsiednich działek gruntu zlokalizowana została budowa osiedla mieszkaniowego czyli nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia poprzez zagospodarowanie tego terenu infrastrukturą towarzyszącą budownictwu mieszkaniowemu,

5) naruszenie prawa materialnego art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przez nietrafne przyjęcie, że przedmiotowe nieruchomości stały się zbędne na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 cyt. ustawy na skutek błędnego uznania, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, gdyż zagospodarowanie wywłaszczonego gruntu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego winno nastąpić w terminie 7- letnim przewidzianym na rozpoczęcie inwestycji i 10 - letnim na jej zakończenie od daty nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości aktem notarialnym oraz niezasadne przyjęcie domniemania zaistnienia przesłanek uzasadniających zwrot nieruchomości.

W uzasadnieniu wskazano, że uprawnienie skarżącej Spółdzielni do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze strony wynika z przepisów art. 336 zdanie pierwsze k.c. oraz art. 344 § 1 k.c.

Skarżąca zaznaczała, że teren na którym zlokalizowany jest parking wybudowany w 1982 r. na podstawie znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1982 r. znak: [...], nigdy nie utracił funkcji związanej z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego L., co wynika zarówno z decyzji lokalizacyjnej, jak i zatwierdzonego planu realizacyjnego budowy parkingu, a aktualnie L. jest samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, na której zrealizowała parking w oparciu o ważne pozwolenie organu architektoniczno - budowlanego. Oczywistym jest także, że art. 344 § 1 k.c. gwarantuje ochronę posesoryjną każdemu, kto naruszyłby to samoistne posiadanie.

Pozbawienie skarżącej Spółdzielni przymiotu strony w niniejszym postępowaniu nie pozwoli na merytoryczne podważenie decyzji organów administracyjnych, bezzasadnie orzekających, w ocenie skarżącej, o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, w szczególności podnosząc, że wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego L., co stwierdzono w akcie notarialnym na podstawie okazanego zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej wydanej przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. Wydział Architektury i Budownictwa z dnia [...] lipca 1959 roku, znak: [...]. Na części nieruchomości zawnioskowanej do zwrotu został wybudowany parking wraz z towarzyszącą mu infrastrukturą w postaci metalowego ogrodzenia, oświetlenia, utwardzonej nawierzchni i nasadzeń zieleni pomiędzy miejscami parkingowymi, z którego od dnia oddania go do użytkowania, korzystają mieszkańcy, którym przysługują prawa do lokali mieszkalnych usytuowanych w obrębie osiedla im. [...] L..

Bezsporne jest także, że parking wybudowany został w 1982 r. na podstawie znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1982 r., znak: [...], co powoduje że L., co prawda nie jest właścicielem ani użytkownikiem wieczystym przedmiotowych nieruchomości, ale niewątpliwie jest posiadaczem samoistnym nieruchomości, na której prowadzi działalność gospodarczą od wielu lat i przysługuje jej ochrona prawna z powołanego art. 344 k.c. Ponadto Spółdzielnia wskazywała, że zaistnienie okoliczności określonych w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami należy oceniać w każdym indywidualnym przypadku na podstawie wszelkich możliwych do uzyskania dowodów, w szczególności biorąc pod uwagę, przy ustalaniu celu wywłaszczenia, całokształt dokumentacji wywłaszczeniowej. Te istotne okoliczności pominął w swoich rozważaniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie opierała się na usprawiedliwionych podstawach.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżona do sądu I instancji decyzja o umorzeniu postępowania odwoławczego opierała się wyłącznie na ocenie, że skarżącej L. nie przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., co uniemożliwia jej korzystanie ze statusu strony w postępowaniu o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Nie doszło zatem w żadnej mierze do rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy, opierającego się na stosowaniu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.). Zatem ten, materialnoprawny zarzut skargi kasacyjnej musiał być uznany za całkowicie pozbawiony podstaw i nie wymagający dalej idącej analizy.

Z tego samego powodu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art.107 § 3 k.p.a. przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozważań dotyczących zaświadczenia potwierdzającego, zdaniem skarżącej, że wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego i nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia poprzez zagospodarowanie tego terenu infrastrukturą towarzyszącą budownictwu mieszkaniowemu. Skoro zaskarżona decyzja nie miała charakteru rozstrzygnięcia merytorycznego, to brak było oczywiście podstaw by w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji analizował dokumenty dotyczące kwestii związanej z realizacją celu wywłaszczenia.

Przechodząc do oceny pozostałych prawnoprocesowych podstaw kasacyjnych należy przywołać przepis art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera regulacji odmiennie normującej kwestię statusu strony w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W zakresie ustalenia interesu prawnego danego podmiotu w oparciu o normę wynikającą z art. 28 k.p.a. należy wskazać, że w celu wykazania legitymacji procesowej w konkretnym postępowaniu administracyjnym dany podmiot powinien wykazać, że załatwienie sprawy dotyczy bezpośrednio jego sfery prawnej. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga bowiem ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie prawa materialnego. Interes prawny musi być ponadto aktualny, a zatem uzasadniony okolicznościami i zdarzeniami, które wystąpiły lub nadal trwają.

Od tak pojętego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny tj. sytuację, w której dany podmiot jest zainteresowany, z uwagi na swą sytuację faktyczną rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz nie znajduje oparcia w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego.

Jak jednoznacznie wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie prawa cywilnego posiadanie jest stanem faktycznym, a nie prawem. Zatem z faktu posiadania nieruchomości nie można wyprowadzać interesu prawnego tegoż posiadacza do udziału w postępowaniu dotyczącym jej zwrotu osobie wywłaszczonej lub jej spadkobiercom. Orzeczenie o zwrocie nie wpłynie bowiem bezpośrednio na sferę praw posiadacza. Co więcej nie prowadzi ono wprost do zmiany stanu faktycznego posiadania nieruchomości.

Zatem sąd I instancji nie naruszył art. 28 k.p.a. w związku z powołanymi wyżej przepisami prawa materialnego uznając, że skarżącej spółdzielni nie przysługuje interes prawny pozwalający na wniesienie odwołania od decyzji w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Pozbawiony podstaw jest także zarzut naruszenia przez sąd I instancji przepisów art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. Wbrew twierdzeniem strony skarżącej wszystkie okoliczności istotne dla oceny, czy przysługuje jej interes prawny zostały należycie wyjaśnione. Okoliczności te zresztą były bezsporne i sprowadzały się do kwestii tytułu prawnego skarżącej spółdzielni do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Skarżąca nie twierdziła nigdy, by tytuł taki jej przysługiwał. Podnosiła natomiast, że pozostaje posiadaczką nieruchomości, czego sąd w żadnej mierze w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zakwestionował.

Całkowicie bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 8 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Organy administracji, stosując obowiązujące przepisy prawa i dokonując w ich świetle oceny, czy stronie skarżącej przysługuje status strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie naruszyły w żadnej mierze powołanego przepisu. Trudno zrozumieć natomiast, mając na względzie istotę zaskarżonej do sądu I instancji decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, zarzut jakoby "...organ wydając zaskarżoną decyzję (.) pozbawił mieszkańców osiedla infrastruktury towarzyszącej zabudowie wielorodzinnej tj. parkingów dla posiadanych przez nich samochodów (...) orzekł o zwrocie nieruchomości, która przeznaczona zostanie na cele inne niż cel wywłaszczenia".

W tym stanie sprawy, uznając wszystkie podstawy skargi kasacyjnej za całkowicie nieusprawiedliwione Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.184 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.