Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1301/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.5a pkt 11, art.24 ust.11
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 11 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 4/16 w sprawie ze skargi J.B. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 22 października 2015 r. nr IPTPB2/4511-426/15-5/MP w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 4/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu skargi J. B. (dalej: skarżący) na interpretację indywidualną Ministra Finansów (dalej: Minister lub organ interpretacyjny) z dnia 22 października 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych, uchylił zaskarżoną interpretację.

Z przedstawionego przez WSA w Kielcach stanu faktycznego i prawnego sprawy wynika, że skarżący opisując we wniosku o wydanie interpretacji zdarzenie przyszłe wskazał, że pełniąc funkcję członka zarządu pozostaje pracownikiem A. [...] S.A. (dalej: Spółka). Z uwagi na zajmowanie kierowniczej pozycji w Spółce, objęty jest programem premiowym. Spółka zamierza zmodyfikować program w ten sposób, że nabywać będzie akcje spółek notowanych na giełdach. Tak nabywane papiery wartościowe będzie następnie przekazywała nieodpłatnie lub zbywała za częściową odpłatnością na rzecz osób objętych programem. Uprawnienie do otrzymania lub nabycia w ramach programu wynikać będzie ze specjalnie podjętej w tym zakresie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy. Skupowane przez Spółkę akcje będą akcjami spółek polskich lub spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Celem wprowadzenia programu premiowego jest zwiększenie motywacji do pracy osób zajmujących stanowiska kierownicze w Spółce. Oferta nie jest jednak uzależniona od formy prawnej łączącej Spółkę i osoby uprawnione. Podstawą prawną do otrzymania przez skarżącego akcji będzie umowa o pracę. Gdyby jednak w przyszłości skarżący zmienił formę zatrudnienia (np. na kontrakt menedżerski), wdrożony przez Spółkę program nadal obejmowałby go swym zakresem. Otrzymywanie akcji w ramach programu będzie stanowić element jego wynagrodzenia za pracę. Gdyby jednak w przyszłości zmianie uległa forma prawna współpracy, akcje nie stanowiłyby elementu wynagrodzenia za pracę. Uprawnienie skarżącego do otrzymania lub nabycia akcji nie będzie wynikało z odrębnej umowy, lecz wyłącznie ze specjalnie podjętej w tym zakresie uchwały walnego zgromadzenia.

W związku z tak przedstawionym zdarzeniem przyszłym, skarżący zadał pytanie, czy nieodpłatne lub częściowo odpłatne otrzymanie przez niego akcji korzystać może z preferencji, o której mowa w art. 24 ust. 11 zdanie pierwsze ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012r., poz. 361 ze zm. – dalej: u.p.d.o.f. – według stanu na dzień wydania interpretacji), a co za tym idzie, czy w roku podatkowym, w którym przekazane zostaną akcje, zobowiązany będzie zadeklarować i opodatkować zgodnie z art. 9 i art. 45 u.p.d.o.f. wartość tak otrzymanych akcji. Zdaniem skarżącego, nieodpłatne lub częściowo odpłatne otrzymanie akcji korzysta z preferencji, o której mowa w art. 24 ust. 11 zdanie pierwsze u.p.d.o.f. i nie będzie on zobowiązany do zadeklarowania i opodatkowania wartości tak otrzymanych akcji.

W wydanej interpretacji Minister uznał, że stanowisko skarżącego jest nieprawidłowe. Wskazał - z odwołaniem się do przepisów u.p.d.o.f., że podstawę uzyskania przychodów stanowią takie czynności, w wyniku których następuje po stronie osoby fizycznej przysporzenie majątkowe. Tak więc za przychody należy uznać każdą formę przysporzenia majątkowego, zarówno formę pieniężną jak i niepieniężną, w tym nieodpłatne świadczenia otrzymane przez podatnika. Niewątpliwie nieodpłatne lub częściowo odpłatne otrzymanie akcji w ramach programu premiowego wywoła skutek podatkowy w postaci uzyskania przez skarżącego przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., będzie bowiem miało miejsce przysporzenie majątkowe. Każda inna osoba, która chciałaby nabyć akcje musiałaby uszczuplić swój majątek przeznaczając z niego środki na zakup tychże akcji.

Jak zauważył organ interpretacyjny, zgodnie z art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) tych akcji. Zasadę określoną w zdaniu pierwszym stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła (nabyła) te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. W myśl art. 24 ust. 12 u.p.d.o.f. zasada, o której mowa w ust. 11, nie ma zastosowania do dochodu osiągniętego ze zbycia akcji, przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Na podstawie art. 24 ust. 12a ww. ustawy, przepisy ust. 11 i 12 mają zastosowanie do dochodu uzyskanego przez osoby uprawnione z tytułu objęcia (nabycia) akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego obszaru Gospodarczego. Zgodnie z wykładnią językową a także zakazem rozszerzającego interpretowania przepisów zawierających preferencje podatkowe, odraczają one moment opodatkowania dochodu wynikającego z różnicy między wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) w sytuacji, gdy spełnione są wskazane w nim warunki. Z treści art. 24 ust. 12 ustawy wyraźnie wynika, że określona w ww. przepisach norma dotyczy tylko i wyłącznie przypadków, gdy akcje są otrzymane na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem tych akcji. Organ interpretacyjny stwierdził, że skarżący błędnie wywodzi prawo do skorzystania z preferencji, o której mowa wart. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., poprzez interpretację wyłącznie zdania pierwszego ww. przepisu bez uwzględnienia ust. 12 tego przepisu. Skarżący dokonuje interpretacji przepisu art. 24 ust. 11 zdanie pierwsze ustawy, a nie normy prawnej. Norma prawna (której zastosowanie należy rozważyć w opisanym zdarzeniu przyszłym) mówi, że dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych lub nabytych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (lub nabycie), nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (lub nabycia) tych akcji, ale w momencie zbycia tych akcji, przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Norma ta nie ma na celu wprowadzenie zwolnienia podatkowego, ale "przesunięcia momentu opodatkowania". Stąd też, treść tej normy wyprowadzić należy jedynie z zestawienia przepisów art. 24 ust. 11 i 12 u.p.d.o.f. Ograniczenie się tylko do określenia normy na podstawie art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. prowadzi do wypaczenia jej treści dając podstawę do stwierdzenia, że wprowadzona zostaje forma zwolnienia z opodatkowania - brak bowiem w tym przepisie określenia momentu opodatkowania. Ten z kolei, ujawnia się dopiero w ust. 12 i to w odniesieniu do ust. 11 zarówno zdania pierwszego jak i drugiego.

Skarżący wniósł na powyższą interpretację skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzucił w niej, że zaskarżona interpretacja narusza przepisy prawa materialnego tj. art. 24 ust. 11 zdanie 1 i art. 24 ust. 12 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że oba wskazane przepisy należy interpretować łącznie, jako że art. 24 ust.12 stanowi uzupełnienie ust. 11, a w konsekwencji prowadzącą do stwierdzenia, że brak obowiązku opodatkowania w momencie nabycia (objęcia) akcji dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową objętych (nabytych) akcji, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy akcje te obejmuje (nabywa) osoba uprawniona do ich objęcia (nabycia) na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji niezależnie od relacji łączącej osobę obejmującą (nabywającą) akcje ze spółką, której akcje są obejmowane (nabywane). Tymczasem prawidłowa wykładnia art. 24 ust.11 zdanie 1 u.p.d.o.f. prowadzić powinna do wniosku, że preferencja z niego wynikająca znajduje zastosowanie w każdym przypadku, gdy akcje obejmuje (nabywa) osoba uprawniona do ich objęcia (nabycia) na podstawie uchwały walnego zgromadzenia. Jednocześnie ani w analizowanym art. 24 ust.11 zdanie 1 u.p.d.o.f., ani w żadnym innym przepisie tej ustawy nie wskazano, aby przedmiotowa preferencja była dostępna wyłącznie dla osób obejmujących (nabywających) akcje na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Skarżący zarzucił także naruszenia art. 24 ust. 12 u.p.d.o.f. poprzez niewłaściwą ocenę co do zastosowania ww. przepisu, który w stanach faktycznych będących przedmiotem zapytania skarżącego nie znajduje zastosowania oraz art. 14h w zw. z art. 121 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015r., poz. 613 ze zm. – dalej: O.p.) poprzez brak odniesienia się w procesie oceny zdarzenia przyszłego i stanowiska przedstawionego przez skarżącego we wnioskach o wydanie interpretacji do całości argumentacji skarżącego, a w szczególności do powołanego przez skarżącego orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie analogicznych stanów faktycznych.

Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji.

Uchylając zaskarżoną interpretację WSA w Kielcach, wskazując na treść art. 24 ust. 11 oraz ust. 12 u.p.d.o.f. podał, że z pierwszego z nich nie wynika, aby doszło do unormowania definitywnego zwolnienia podatkowego. Treść ta wskazuje natomiast, że określono przesunięcie czasu powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia lub nabycia akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Objęcie akcji nie powoduje natomiast powstania przychodu ze stosunku pracy. Tym samym błędne jest stanowisko organu interpretacyjnego, że jeżeli skarżący otrzyma akcje w okresie kiedy ze Spółką łączyć go będzie stosunek pracy i otrzymanie akcji będzie stanowić element wynagrodzenia za prace, to przychód powstały w momencie nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego przekazania skarżącemu akcji, stanowić będzie nieodpłatne świadczenie lub świadczenie częściowo odpłatne, które należy zakwalifikować do przychodów ze stosunku pracy, określonych w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f., a w okresie gdy będzie zatrudniony na podstawie kontraktu menadżerskiego, jako przychód z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 pkt. 9 u.p.d.o.f.

Następnie sąd pierwszej instancji uznał za bezzasadne stanowisko organu interpretacyjnego, jakoby z wykładni językowej przepisów art. 24 ust. 11, 12 i 12a u.p.d.o.f. wynikało, że przepis art. 24 ust. 11 tej ustawy odracza moment opodatkowania dochodu wynikającego z różnicy między wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie), w sytuacji gdy spełnione są wskazane w nim warunki tj.: m.in. osoby obejmujące (nabywające) te akcje muszą być uprawnione do takiego nabycia na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej ich emitentem, a ponieważ w okolicznościach faktycznych wskazanych przez skarżącego przesłanki te nie zostały spełnione, to wskazany przepis w ogóle nie będzie miał zastosowania. W ocenie WSA w Kielcach, ze zdania pierwszego art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie wynika, aby warunkiem nieopodatkowania dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami na ich objęcie w momencie objęcia tych akcji było to, aby osoby nabywające akcje były uprawnione do takiego nabycia na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej ich emitentem. Warunek taki nie wynika z jego literalnego brzmienia, a wręcz art. 24 ust. 12 u.p.d.o.f. warunek ten wyklucza. Stosownie bowiem do treści powołanego przepisu, zasada o której mowa w ust. 11 (przesunięcia momentu opodatkowania), nie ma zastosowania do dochodu osiągniętego ze zbycia akcji, przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Z powyższego wynika, że ustanowienie przez organ interpretacyjny dodatkowego warunku do art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie ma umocowania normatywnego. Kierując się wnioskami wynikającymi z literalnego rozumienia przepisu sąd pierwszej instancji stwierdził, że gdyby ustawodawca miał zamiar zawęzić stosowanie przepisu tylko do sytuacji, w której osoby uprawnione do objęcia akcji zostały wskazane w uchwale walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki będącej emitentem, dałby temu wyraz poprzez wyraźne określenie podmiotu, od którego ta uchwała ma pochodzić. W zdaniu drugim art. 24 ust. 11 wyraźnie wskazano, że chodzi o osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem nabywanych akcji. Skoro zatem w samym art. 24 ust. 11 zawarto odrębne regulacje w zdaniach pierwszym i drugim, to nie można uznać za prawidłową wykładnię pomijającej okoliczność, że ustawodawca chcąc wyraźnie wskazać konkretnie – uchwałę walnego zgromadzenia właściwego podmiotu – czyni to w zdaniu drugim powołanego przepisu.

W złożonej na powyższy wyrok skardze kasacyjnej, Minister zarzucił mu naruszenie art. 24 ust. 11 i ust. 12 u.p.d.o.f. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania, polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, że otrzymanie przez skarżącego akcji spółki, będącej emitentem (czy to bezpośrednio, czy poprzez subemitenta usługowego) nie uzasadnia zastosowania art. 24 ust. 11 z uwzględnieniem ust. 12 u.p.d.o.f.

W oparciu o tak przedstawione zarzuty, które zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zarzuty podniesiony w skardze kasacyjnej okazały się niezasadne i dlatego podlegała ona oddaleniu.

Zagadnienie sporne w niniejszej sprawie było już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyrokach z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1428/12 oraz z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1811/14 oraz w powołanym przez WSA w Kielcach wyroku z dnia 14 stycznia 2015r., sygn. akt II FSK 2355/12 – orzeczenia publikowane na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA. Sąd rozpoznający sprawę w obecnym składzie, podziela w całości poglądy wyrażone w powyższych orzeczeniach i argumentacja w nich przedstawiona zostanie wykorzystana w niniejszym uzasadnieniu.

Wskazać należy, że pojęcie przychodu zostało zdefiniowane w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Zgodnie z powołanym przepisem przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19, art. 20 ust. 3 i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. W przypadku świadczeń częściowo odpłatnych, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w ust. 2 lub 2a, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika (art. 11 ust. 2b). W przypadku nabycia rzeczy i praw jest to różnica między ceną rynkową, stosowaną w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania (art. 11 ust. 2).

Przepis art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. zawiera otwarty katalog przychodów, w związku z czym do kategorii tej mogą zostać zaliczone również inne (niż wymienione w tym przepisie) przychody, objęte ogólną definicją przychodów, zawartą w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Nie oznacza to jednak, że nieodpłatne przyznanie uczestnikom programu motywacyjnego akcji, w stanie faktycznym sprawy, skutkuje powstaniem u niego przychodu podlegającego opodatkowaniu.

Pojęcie "nieodpłatnego świadczenia", użyte w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., jak również w art. 11 ust. 1, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie. Analiza judykatury, jak i piśmiennictwa na kanwie tych przepisów, raczej nie nasuwa wątpliwości, że pojęcie to ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu (działanie lub zaniechanie na rzecz innej strony - art. 353 k.c.), ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu. Dla uznania więc, że dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2006 r., sygn. akt II FPS 1/06 - CBOSA). Przysporzenie to musi zatem być rzeczywiste, a nie tylko potencjalne. Podobnie ten element pojęcia nieodpłatnego świadczenia postrzegany jest w piśmiennictwie. Zdaniem A. Marczaka przychodem będzie każde przysporzenie majątkowe podatnika, które powiększy wartość jego majątku lub zmniejszy jego zobowiązania, i które będzie miało charakter ostateczny. Innymi słowy, o przychodzie można mówić tylko wtedy, kiedy podatnik wzbogacił się i stanowi to jego dodatkowy, definitywny majątek (zob. A. Marczak, Świadczenia rzeczowe - podatkowy ambaras w życiu menadżera, Przegląd Podatkowy 2013, nr 5, str. 10 - 15).

W przypadku objęcia/nabycia akcji majątek beneficjenta zwiększa się o wartość otrzymanych akcji (bądź równowartość preferencji będącej różnicą między wartością akcji, a kosztami faktycznie przez niego poniesionymi). Przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia powstanie jednak wyłącznie wówczas, gdy nie zostaną spełnione warunki określone w art. 24 ust. 11 bądź 12a u.p.d.o.f..

Przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., będący niewątpliwie przepisem szczególnym w stosunku do art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. stanowi, że dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych/nabytych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie /nabycie nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia/nabycia tych akcji. Zasadę określoną w zdaniu pierwszym stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji, a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła/nabyła te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Zasada, o której mowa w ust. 11, nie ma zastosowania do dochodu osiągniętego ze zbycia akcji przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji (art. 24 ust. 12). W myśl art. 24 ust. 12a przepisy ust. 11 i 12 mają zastosowanie do dochodu uzyskanego przez osoby uprawnione z tytułu objęcia/nabycia akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. odnosi się do obydwu form wejścia w posiadanie akcji - objęcia i nabycia. Objęcie akcji należy odróżnić od ich nabycia. Ta ostatnia czynność wiąże się z przejściem praw i obowiązków udziałowych na nabywcę, ale są to prawa i obowiązki już inkorporowane w akcji istniejącej (nabycie wtórne). Objęcie związane jest z pierwotnym nabyciem polegającym na objęciu akcji przy utworzeniu spółki lub przy podwyższeniu kapitału zakładowego. Ratio legis art. 24 ust. 11 jest zapobieżenie podwójnemu opodatkowaniu - z tytułu objęcia/nabycia i następnie zbycia tych akcji. Jak przedstawiono w uzasadnieniu wprowadzenia do obowiązywania przepisu art. 24 ust. 11 (Sejm RP III kadencji, druk sejmowy nr 1955; http://www.sejm.gov.pl oraz http://www.senat.gov.pl), w przypadku powstania dodatniej różnicy pomiędzy wartością rynkową akcji objętych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie - różnica ta nie będzie podlegać opodatkowaniu w momencie objęcia tych akcji. Tym samym zostanie wyeliminowany efekt podwójnego opodatkowania tych samych dochodów. Innymi słowy omawiana regulacja ma na celu doprowadzenie do opodatkowania faktycznego/ostatecznego przysporzenia, które w przypadku tego typu programów, jak w stanie faktycznym sprawy niniejszej, realizuje się dopiero w momencie sprzedaży objętych/nabytych akcji. W tym też momencie uwzględniony i zabezpieczony zostanie systemowo interes Skarbu Państwa, poprzez opodatkowanie zbycia tych akcji zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1410/10 - CBOSA).

Należy rozważyć jeszcze jedną kwestię natury ogólnej, a mianowicie, czy przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. stanowi definitywne zwolnienie podatkowe, czy też przesuwa tylko w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia lub nabycia akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W orzecznictwie przyjmuje się dość powszechnie, że art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie stanowi definitywnego zwolnienia podatkowego. Przesuwa tylko w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia/nabycia akcji opisanych powyżej spółek.

Dokonując wykładni literalnej art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. stwierdzić należy, że w zdaniu pierwszym ustanawia on zasadę, zgodnie z którą dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych/nabytych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie/nabycie nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia/nabycia tych akcji. Wynika z niej, że po pierwsze z tytułu objęcia/nabycia dochodzi do powstania przychodu w wysokości wartości rynkowej akcji objętych/nabytych, a także do powstania kosztów uzyskania przychodów w postaci wydatków poniesionych na objęcie/nabycie akcji. Po drugie dochód powstały z tego tytułu nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia/nabycia tych akcji. Po trzecie zasada dotyczy akcji objętych/nabytych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia.

Ze zdania 2 ust. 11 art. 24 u.p.d.o.f. wynika, że zasadę określoną w zdaniu pierwszym stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji, a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła/nabyła te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. W praktyce przepis ten odnosi się do nabycia akcji od tzw. subemitenta usługowego, który obejmuje akcje w celu ich późniejszego przeniesienia, przykładowo na członków zarządu emitenta (por. J. Marciniuk (red.), Podatek dochodowy od osób fizycznych 2010, Warszawa 2010, str. 856 - 857).

W stanie faktycznym sprawy przepis art. 24 ust. 11 zdanie 2 u.p.d.o.f. nie ma zastosowania, więc zastosowania nie będzie miał również przepis art. 24 ust. 12 u.p.d.o.f., który odnosi się wyłącznie do zdania 2. Przepis ust. 12 stanowi bowiem wprost, że zasada, o której mowa w ust. 11, nie ma zastosowania do dochodu osiągniętego ze zbycia akcji przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Innymi słowy odwołuje się on do zasady określonej w ust. 11, ale wyłącznie w odniesieniu (w zakresie) do zdania drugiego, czyli do dochodu osiągniętego na objęcie/nabycie akcji od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła/nabyła te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Ponadto art. 24 ust. 11 zdanie 1 u.p.d.o.f. w przeciwieństwie do zdania 2 nie wskazuje, aby warunkiem zastosowania wynikającej z niego normy prawnej było podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki będącej emitentem akcji, a po wtóre odnosi się do dochodu z tytułu objęcie/nabycia akcji, podczas gdy w ust. 12 mowa jest o dochodzie ze zbycia akcji i to w określonych warunkach. Innymi słowy z wykładni językowej art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie wynika, że przepis ten dotyczy tylko akcji własnych spółki. Myli się więc autor skargi kasacyjnej, który twierdzi, że zawarte w ust. 12 sformułowanie "uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji" dotyczy obu przypadków wymienionych w ust. 11, a więc zarówno sytuacji, w której własność akcji na osoby uprawnione przenosi spółka będąca ich emitentem, jak i w sytuacji, gdy ich objęcie/nabycie następuje od tzw. subemitenta usługowego. Słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, że gdyby ustawodawca miał zamiar zawęzić stosowanie przepisu ust. 11 art. 24 jedynie do sytuacji, w której krąg osób uprawnionych do otrzymania akcji został wskazany w uchwale walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki będącej ich emitentem, dałby temu wyraz poprzez wyraźne określenie, o uchwałę walnego zgromadzenia, której spółki chodzi. Nie ma bowiem żadnych podstaw do zawężania stosowania art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. do sytuacji, gdy przekazywane akcje są akcjami własnymi spółki. Przeczy temu przede wszystkim literalne brzmienie interpretowanego przepisu, który w zdaniu pierwszym nie ogranicza możliwości skorzystania z odroczenia opodatkowania dochodu jedynie do sytuacji objęcia/nabycia akcji własnych spółki podejmującej uchwałę w sprawie ich przekazania osobom uprawnionym. Takie natomiast ograniczenie pojawia się w zdaniu drugim omawianego przepisu, gdzie odroczenie momentu opodatkowania dochodu uzależnione jest od objęcia/nabycia akcji przez osoby uprawnione na podstawie uchwały spółki emitującej akcje.

Skoro zatem przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. zawiera odrębne regulacje przewidziane w jego zdaniu pierwszym i drugim, to nie może zostać uznana za prawidłową wykładnia, pomijająca całkowicie jedno ze zdań przepisu, i to zdanie określające podstawową zasadę odraczania momentu osiągnięcia dochodu z tytułu otrzymania akcji przez uprawnione osoby.

Nie bez znaczenia dla podjęcia analizowanej regulacji jest okoliczność, że wartość akcji z dnia objęcia lub nabycia jest tylko wyceną wartości akcji, która fluktuuje wraz ze zmianą kursu akcji (zob. K. Maćkowska, A. Nowak, A. Podhorodecki, Moment opodatkowania uczestników programów akcyjnych na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, Jurysdykcja podatkowa, 2010, nr 2, str. 5 - 14). Akcje są przecież papierami wartościowymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o instrumentach finansowych i art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f. W tym papierze wartościowym inkorporowane są określone uprawnienia akcjonariusza wobec spółki akcyjnej, które wykonywać może właściciel tego dokumentu, a jego sprzedaż oznacza przeniesienie tych uprawnień. Są to zarówno uprawnienia korporacyjne (jak prawo do udziału w walnym zgromadzeniu - art. 406 § 1 k.s.h., prawo głosu - art. 411 k.s.h., jak i prawa majątkowe (przykładowo prawo do dywidendy - art. 347 § 1 k.s.h.). Nabywając akcje podatnik nabywa w związku z tym określone uprawnienia niemajątkowe i majątkowe, których realizacja dopiero w przyszłości może wiązać się z przysporzeniem majątkowym (otrzymaniem dywidendy, zbyciem akcji za cenę wyższą od ceny nabycia). Zatem w momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2013 r., II FSK 2961/11 - CBOSA). Cechą akcji jest bowiem to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży, a kosztami poniesionymi na ich nabycie.

Dokonana wykładnia art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. pozostaje w zgodzie z zasadami opodatkowania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które zostały określone w art. 30b u.p.d.o.f. Zgodnie z jego treścią, podatek dochodowy z odpłatnego zbycia papierów wartościowych wynosi 19% uzyskanego dochodu, a dochodem tym - podlegającym opodatkowaniu, jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a kosztami uzyskania przychodów, określonymi, m.in. na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. W konsekwencji wykładnia art. 24 ust. 11 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. prowadzi do wniosku, że objęcie/nabycie akcji (nieodpłatnie, częściowo nieodpłatnie) jest neutralne podatkowo w dacie tego zdarzenia, ale podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia akcji, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Dopiero w tym momencie ujawnia się rzeczywisty przychód z objęcia akcji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.).