Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1217/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2188
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 83 ust. 6, art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 1, art. 84 ust. 1, art. 86 ust. 1 pkt 10
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Gminy W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r.

o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) oraz art. 86 ust. 1 pkt 10, art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 3, art. 89 ust. 1, ust. 4, ust. 6 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r., poz. 1614), w punkcie pierwszym: uchyliło decyzję Starosty [...] z dnia [...] r., (orzekającą o wymierzeniu Gminie W. kary pieniężnej w wysokości [...] zł), a w punkcie drugim- orzekło o wymierzeniu Gminie W. administracyjnej kary pieniężnej w kwocie [...]zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia dziewięciu drzew gatunku klon zwyczajny z terenu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w obr. [...] miasta W., stanowiącej własność Gminy W. .

Z uzasadnienia powyższej decyzji i akt sprawy wynika, iż organ I instancji decyzją z dnia [...] r. wymierzył Gminie W. administracyjną karę pieniężną w kwocie [...]zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia ww. dziewięciu drzew. Organ I instancji wskazał, że po otrzymaniu w dniu 20 i 22 lipca 2015 r. telefonicznego zgłoszenia, przeprowadzona została wizja lokalna, podczas której stwierdzono, że drzewa rosnące na terenie działki o nr [...] obr. [...] miasta W. zostały usunięte. Stwierdzono również brak kłód po ściętych drzewach. Z uwagi na to, że drzewa te były przedmiotem postępowania zainicjowanego wnioskiem Gminy W. o udzielenie zezwolenia na ich usunięcie, organ I instancji decyzją z [...] r., umorzył w całości postępowanie w sprawie wydania ww. zezwolenia. Jednocześnie organ zawiadomił Gminę W. , o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego pozwolenia. Po przedstawieniu przebiegu postępowania organ I instancji rozważył możliwość zaistnienia stanu wyższej konieczności, którego wystąpienie doprowadziłoby do odstąpienia od ustalenia kary pieniężnej. Organ I instancji doszedł do wniosku, że w sprawie nie zachodził element bezpośredniości niebezpieczeństwa ze strony suchych drzew, a tym samym nie zaszła przesłanka umożliwiająca odstąpienie od wymierzenia kary. Dalej organ wyjaśnił, że wobec braku kłód po usuniętych drzewach, do obliczeń przyjęte zostały obwody pni wyliczone na podstawie danych podanych przez biegłego w opinii z 28 października 2015 r.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Gmina W. , zarzucając,

że decyzja została wydana z naruszeniem: art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu sprzed 28 sierpnia 2015 r., art. 89 ust. 4 i ust. 7 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym od 28 sierpnia 2015 r., art. 7, art. 76 i art. 77 , art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a.

Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości wydaną przez organ I instancji decyzję i orzekło o odstąpieniu od wymierzenia Gminie W. administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia uznając, że w sprawie zaistniała przesłanka egzoneracyjna w postaci stanu wyższej konieczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 9 marca 2017 r.

sygn. akt II SA/Sz 1246/16 uchylił ww. decyzję Kolegium. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd odniósł się do właściwej podstawy materialnoprawnej - uwzględniającej wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 6/12, oraz stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka stanu wyższej konieczności, o której mowa w art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody, a więc decyzja Kolegium była w tym zakresie wadliwa, co uzasadniało jej uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1407/17 podzielił twierdzenia WSA w Szczecinie i oddalił wniesione od orzeczenia Sądu I instancji przez Gminę W. oraz SKO skargi kasacyjne.

W toku postępowania odwoławczego do organu wpłynęły dwa pisma Gminy,

tj. z dnia 25 kwietnia 2018 r. oraz z dnia 18 czerwca 2018 r. w których to strona podkreśliła, że wycinka drzew podyktowana była zapewnieniem bezpieczeństwa życia i zdrowia ludzi mających uczestniczyć w uroczystościach zaplanowanych na 19 lipca 2015 r. Wyjaśniła, że drzewa mogłyby upaść, a ogrodzenie terenu nie byłoby wystarczające do zabezpieczenia terenu ze względu na jego ukształtowanie oraz bezpośrednie sąsiedztwo z drogą krajową. Ewentualne ogrodzenie musiałoby wyłączyć cały teren imprezy oraz dodatkowo drogę krajową, co uniemożliwiłoby dojście do odsłanianego pomnika. Wyeliminowanie zagrożenia nie było również możliwe poprzez odwołanie imprezy. Poza tym strona opisała problem z uzyskaniem zezwolenia na wycinkę przedmiotowych drzew i odniosła się do kwestii meteorologicznych, podnosząc, że burzy, jakie wystąpiły w czasie uroczystości, nie można było przewidzieć.

Ponownie rozpoznając odwołanie organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, że od dnia wydania decyzji przez organ I instancji, nastąpiło szereg nowelizacji przepisów ustawy o ochronie przyrody w zakresie przepisów regulujących zezwolenia na wycinkę drzew oraz wymierzanie kar administracyjnych za ich wycinkę bez zezwolenia. Po szczegółowym omówieniu tych nowelizacji uznał, że w sprawie zastosowanie winny znaleźć przepisy ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania niniejszej decyzji. Zdaniem organu, do takiego wniosku prowadzą następujące okoliczności: nowelizacja z grudnia 2016 r., gdyż pomimo zawarcia w niej przepisu przejściowego, nie spowodowała, aby konieczne było stosowanie przepisów obowiązujących przed nowelizacją (nie były one względniejsze); kolejne nowelizacje z maja 2017 r. i z czerwca 2017 r. nie zawierały przepisów przejściowych, a więc zmiany nimi wprowadzone winny być stosowane bezpośrednio; podobnie nowelizacja z listopada 2017 r. również nie zawierała przepisów intertemporalnych w związku z tym zmiany nią wprowadzone muszą być stosowane wprost.

Dalej Kolegium przytoczyło treść przepisów ustawy o ochronie przyrody znajdujących w sprawie zastosowanie i wyjaśniło, że zalecania Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku SK 6/12 zostały przez ustawodawcę uwzględnione, czego skutkiem było wprowadzenie w art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody możliwości zwolnienia z odpowiedzialności za wycinkę drzew bez zezwolenia, w razie wystąpienia stanu wyższej konieczności. Niniejsze postępowanie toczy się zatem na podstawie przepisów prawa materialnego, które te wskazania uwzględniają. Poza tym Kolegium podkreśliło, że związane jest oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu WSA w Szczecinie i NSA, gdyż w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany stanu faktycznego jak i zmiany stanu prawnego w zakresie przesłanki egzoneracyjnej, tj. stanu wyższej konieczności.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy stwierdził, że wydana przez organ I instancji decyzja nie narusza przepisów prawa procesowego, ani prawa materialnego. Organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób wnikliwy, dokładny i rzetelny, zaś ustalony przez niego stan faktyczny znajduje oparcie w zgromadzonych w sprawie materiałach dowodowych. Poza jakimikolwiek wątpliwościami jest, że Gmina W. zwróciła się 19 czerwca 2015 r. do Starosty [...] z wnioskiem o udzielenie zgody na wycinkę drzew rosnących na terenie działki nr [...] obr. [...] miasta W.. Powodem wycinki drzew wskazanym we wniosku był ich zły stan i brak szans na przeżycie z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. Uzyskanie przez Gminę W. zezwolenia na wycinkę tych drzew było obowiązkowe, albowiem w dacie składania wniosku, a także w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w ustawie o ochronie przyrody, zwalniająca z tego obowiązku. Także i na etapie rozpatrywania sprawy przez Kolegium taka przesłanka nie została zawarta w aktualnym brzmieniu ustawy o ochronie przyrody. Przede wszystkim gatunek drzewa klon zwyczajny nie został wymieniony w art. 83f ustawy, a nieruchomość, na której rosły przedmiotowe drzewa stanowiła własność osoby prawnej. Ze względu na usunięcie drzew przed uzyskaniem ostatecznej decyzji o udzieleniu zgody na ich wycinkę, postępowanie w tym przedmiocie zostało ostatecznie umorzone, a zatem Gmina W. zgody na wycinkę nie uzyskała. Rzeczywistym powodem usunięcia drzew, poza ich oczywistym złym stanem zdrowotnym, była zaplanowana na dzień 19 lipca 2015 r. uroczystość odsłonięcia pomnika w ramach Lata z W. i obawa o możliwe wynikające z tego zagrożenie - drzewa mogły się obłamać i runąć na uczestników uroczystości. Decyzja o usunięciu drzew mimo braku zezwolenia została podjęta przez Burmistrza W., z uwagi na zbliżający się termin uroczystości, wobec braku zakończenia postępowania w przedmiocie udzielenia zgody. Okoliczności te wynikają bezpośrednio z zeznań przesłuchanych świadków - pracowników Urzędu Miejskiego. Kolegium zaznaczyło, że ich zeznania są logiczne, spójne, a także korespondują z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak i oświadczeniami samej strony. Tym samym kwestia, że wycinka 9 drzew gatunku klon zwyczajny z działki nr [...] obr. [...] miasta W. nastąpiła na zlecenie, za wiedzą i zgodą jej posiadacza, a jednocześnie właściciela, tj. Gminy W. , która nie dysponowała zezwoleniem na jej dokonanie, jest w niniejszej sprawie oczywista. Według Kolegium niesporny jest również stan zdrowotny drzew, które zostały usunięte. Były to drzewa suche i obumarłe, co zostało potwierdzone przez dwóch powołanych w sprawie biegłych - specjalistów w zakresie leśnictwa i dendrologii. Sporządzone przez biegłych opinie są poprawne, nie zawierają sprzeczności, a wnioski z nich wypływające zgodne są z zasadami logiki.

Przechodząc do oceny najdalej idącej przesłanki umożliwiającej uwolnienie

z obowiązku zapłaty kary administracyjnej za wycinkę drzew bez zezwolenia, tj. stanu wyższej konieczności, Kolegium mając na uwadze związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA i NSA jak również ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdziło, że w niniejszej sprawie taki stan nie wystąpił.

Czyniąc rozważania co do wysokości kary pieniężnej Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, iż protokół oględzin z 7 lipca 2015 r. sporządzony w ramach postępowania o udzielenie zezwolenia na wycinkę przedmiotowych drzew nie może stanowić podstawy do ustalenia obwodów ich pni, z uwagi na występujące w nim błędy merytoryczne. Mianowicie podczas przeprowadzanych czynności ustalono, że wnioskowane do usunięcia drzewa należą do gatunku wiąz pospolity – podczas gdy w rzeczywistości były to klony zwyczajne. Ponadto wątpliwości budzi również sposób podania obwodów pni tych drzew, podany dokładnie w takiej samej kolejności i takiej samej wysokości, jak w złożonym wniosku, co w ocenie Kolegium stanowi o tym, że tak naprawdę dane obwodów pni przedmiotowych drzew zostały przepisane z wniosku strony, bez ich faktycznego pomiaru w terenie. Dodatkowo w protokole, tak jak i w samym wniosku, podano obwody 10 drzew, nie precyzując, który obwód należy do danego drzewa. Poza tym jedno z tych drzew nie zostało usunięte, a jego rzeczywisty obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm - ustalony zarówno przez biegłego M. B. jak i podczas oględzin z 23 października 2015 r., wynosi 46 cm, a taki obwód nie został wskazany ani we wniosku, ani w protokole oględzin przeprowadzonych w sprawie udzielenia zezwolenia. W ocenie Kolegium, powyższe względy dyskwalifikują ustalenia zawarte w protokole z 7 lipca 2015 r., powodując, że nie mogą one stanowić dowodu

w niniejszym postępowaniu, w przeciwieństwie do opinii biegłych. Zestawienie obydwu wydanych w sprawie opinii biegłych potwierdza przyjęte przez organ I instancji najmniejsze promienie wyciętych drzew. Ustalone przez obydwu biegłych minimalne promienie ściętych drzew są identyczne i brak jest podstaw do kwestionowania poczynionych przez biegłych ustaleń. W opiniach biegli rzetelnie i wyczerpująco odnieśli się do pni pozostałych po wyciętych drzewach i przeprowadzili ich prawidłowe pomiary. Na podstawie tak ustalonych minimalnych promieni wyciętych drzew, organ I instancji prawidłowo obliczył obwody drzew do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody, jednakże wobec zmiany stanu prawnego, a przede wszystkim brzmienia art. 89 ust. 1 ww. ustawy, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie przez Kolegium co do istoty sprawy. W toku postępowania ponad wszelką wątpliwość ustalono, że drzewa, których dotyczy postępowanie, w chwili ich wycinki były obumarłe z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, a zatem strona byłaby zwolniona z obowiązku uiszczenia opłat za ich usunięcie na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 10 ustawy. To z kolei implikuje zastosowanie normy z art. 89 ust. 1, która nakazuje w takim przypadku wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej w wysokości opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było, nie zaś w wysokości dwukrotności tej opłaty.

Kolegium po przedstawieniu wyliczenia tej opłaty wskazało, że łączna kwota opłaty, jaką należałoby ponieść za usunięcie tych drzew, a jednocześnie wysokość administracyjnej kary pieniężnej za ich usunięcie bez zezwolenia wynosi [...] zł. Zgodnie jednak z art. 89 ust. 6 ustawy, w przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu, wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50%, co stanowi w niniejszej sprawie kwotę [...]zł.

Gmina W. zaskarżyła wskazaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie pkt 2 sentencji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc w tym zakresie o jej uchylenie

i umorzenie postępowania administracyjnego. W skardze decyzji tej strona zarzuciła naruszenie:

- art. 42 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 2 i art. 8 Konstytucji RP oraz art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu sprzed 28 sierpnia 2015 r. poprzez niezastosowanie przepisów Konstytucji oraz niewłaściwe zastosowanie tych przepisów ustawy o ochronie przyrody, które ze względu na niekonstytucyjność nie powinny być stosowane do danej sprawy, polegające na naliczeniu kar za wycinkę drzew bez wymaganego zezwolenia Gminie W. na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, czyli mimo braku możliwej do zastosowania w momencie wycinki drzew ustawowej regulacji prawnej wysokości kar za wycinkę drzew spełniającej wymogi konstytucyjne,

- art. 2, art. 42 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 3 oraz art. 89 ust. 1, 4 i 6 w zw. z art. 90 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym od 28 sierpnia 2015 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie do czynu popełnionego przez Gminę W. przed 28 sierpnia 2015 r. przepisów przewidujących odpowiedzialność karno-administracyjną, nieobowiązujących w dacie popełnienia czynu,

- art. 89 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym od 28 sierpnia 2015 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu,

- art. 86 ust. 1 pkt 4, 5, 10 w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym od 28 sierpnia 2015 r. do 16 czerwca 2017 r. oraz art. 42 ust. 1 Konstytucji RP przez naliczenie kary podlegającej wyliczeniu jako wielokrotność opłaty za wycinkę drzew w przypadku uzyskania zezwolenia na wycinkę w sytuacji, gdy w danym przypadku opłata nie mogłaby być naliczona w żadnej wysokości, zatem nie było możliwe arytmetycznie naliczenie jakiejkolwiek wysokości kary w sytuacji zwolnienia z opłaty,

- art. 7, art. 76 § 1 i 3, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezpodstawne

i nieuzasadnione odrzucenie faktów wynikających z dokumentu urzędowego, skutkujące w szczególności ustaleniem obwodów wyciętych drzew w sprzeczności z prawidłowo zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Argumentując zasadność podniesionych zarzutów skarżąca wskazała,

że stwierdzona przez Trybunał w wyroku z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK 6/12 niezgodność przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody

z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP daje podstawę do odmowy zastosowania tych przepisów w przedmiotowej sprawie. Skoro więc powyższe przepisy w brzmieniu sprzed 28 sierpnia 2015 r., nie mogły stanowić podstawy do orzekania kar pieniężnych za usunięcie drzew bez zezwolenia, to w konsekwencji brak jest wystarczających podstaw prawnych aby do zdarzenia, które miało miejsce w lipcu 2015 r., stosować zarówno zakwestionowane przez Trybunał przepisy, jak również nowe przepisy, które weszły w życie ponad miesiąc po zdarzeniu - z dniem 28 sierpnia 2015 r. Z tych też względów wydanie decyzji wymierzających administracyjną karę pieniężną przez organy administracji obu instancji było pozbawione podstaw prawnych, a właściwym rozstrzygnięciem sprawy było umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. Niezależnie od powyższego skarżąca zaznaczyła, że w jej ocenie, protokół oględzin z dnia 7 lipca 2015 r. stanowi dokument urzędowy potwierdzający zarówno przeprowadzenie pomiarów istniejących wówczas jeszcze stojących pni, jak również stwierdzający wyniki tych pomiarów na wysokości 130 cm przez prowadzący postępowanie administracyjne rzeczowo i miejscowo właściwy organ administracji. W konsekwencji zatem bezpodstawne było przejście do metody wyliczeń matematycznych opisanej w art. 89 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody. Zdaniem skarżącej, przedmiotowy dokument urzędowy jest wiarygodny, a wywody i argumenty organu podważające jego wiarygodność nie zasługują na aprobatę. Dalej skarżąca wywiodła, że nawet gdyby przyjąć możliwość rozważania odpowiedzialności za delikt administracyjny w danej sprawie, to ze względu na unormowanie zawarte w art. 86

ust. 1 pkt 4, 5, 10 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym od 28 sierpnia 2015 r. brak było podstaw do naliczenia opłaty, a tym samym i kary. Natomiast nowelizacja, które weszła w życie z dniem 17 czerwca 2017 r. jako mniej korzystna dla skarżącego, gdyż przewidująca karę administracyjną w przypadkach kiedy wycinka była zwolniona z opłaty za zezwolenie, nie powinna być w ogóle stosowana.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie podzielając argumentacji zawartej w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1320 ze zm.).

Sąd, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, gdyż akt ten odpowiada prawu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mocą której uchylono decyzję organu I instancji i orzeczono o wymierzeniu skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w kwocie [...]zł za usunięcie dziewięciu drzew gatunku klon zwyczajny z działki nr [...]obr. [...] miasta W..

W kontekście zarzutów skargi wskazać należy, że istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie organ odwoławczy uznał, że istniały podstawy do wymierzenia skarżącej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia, a jeżeli tak, to czy prawidłowo ustalił okoliczności faktyczne mające wpływ na jej wysokość.

Z uwagi na przebieg dotychczasowego postępowania przypomnieć należy,

że poprzednio wydana w sprawie przez Kolegium decyzja była już przedmiotem oceny tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1246/16 orzekł o jej uchyleniu, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1407/17 oddalił skargi kasacyjne na powyższy wyrok. W konsekwencji zatem zastosowanie znajduje tu art. 153 p.p.s.a, który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, która to ustawa była kilkakrotnie nowelizowana, w tym w zakresie zasad wymiaru kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.

Jak wskazał WSA w wyroku z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1246/16, według stanu prawnego obowiązującego w dacie usunięcia drzew bez zezwolenia, tj. w lipcu 2015 r., oprócz wyjątków wymienionych w przepisie art. 83 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.), zasadą było usuwanie drzew na podstawie zezwolenia właściwego organu (art. 83 ust. 1 i 2 ). Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt SK 6/12 stwierdził, że: Art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842) przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dostosowując przepisy ustawy o ochronie przyrody do wymagań przedstawionych przez Trybunał Konstytucyjny ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1045 ze zm.) wprowadziła szereg zmian do poprzednio obowiązujących przepisów. Większość zmienionych przepisów weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., jednak zmienione przepisy ustawy o ochronie przyrody weszły w życie z dniem 28 sierpnia 2015 r. Przepis przejściowy, tj. art. 53 ww. ustawy zmieniającej, odnosi się w zasadzie jedynie do postępowań wszczętych i niezakończonych decyzjami ostatecznymi przed wejściem w życie zmienionych przepisów. Niniejsza sprawa, choć wycięcie drzew miało miejsce

w dniu 18 lipca 2015 r, wszczęta została dopiero we wrześniu 2015 r., stąd nie ma do niej zastosowania przepis przejściowy. Stosować należy więc w tym przypadku przepisy ustawy o ochronie przyrody znowelizowanej ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r.

Kolegium ponownie rozpoznając sprawę, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie zwróciło uwagę, że ww. stan prawny uległ zmianie na skutek kolejnych nowelizacji ustawy o ochronie przyrody dokonanych ustawami z dnia 16 grudnia 2016 r.(Dz.U. z 2016 r. poz. 2260), 11 maja 2017 r. (Dz.U. z 2017, poz.1074), 22 czerwca 2017 r. (Dz.U z 2017 r., poz. 1595) oraz 24 listopada 2017 r. (Dz. U. z 2018 r., poz.10) i dokonało prawidłowego stwierdzenia, że to aktualne brzmienie ustawy o ochronie przyrody, powinno stanowić podstawę materialnoprawną postępowania w przedmiocie wymierzenia skarżącej kary pieniężnej za wycinkę drzew bez zezwolenia. Wskazane bowiem ustawy nowelizujące nie zawierały przepisów przejściowych, co przesądzało o konieczności stosowania ich bezpośrednio.

W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie powszechnie akceptowana jest zasada stosowania przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 6 k.p.a. zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu w dniu wydania decyzji (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2901/15, dostępne w Internecie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że nowa ustawa, w braku przepisów przejściowych, ma zastosowanie do stanów aktualnych, ale i zdarzeń wcześniej powstałych, jeśli nadal trwają, a bezpośrednie stosowanie nowych przepisów przede wszystkim odnosi się do zastanych w dniu wejścia ich w życie stosunków prawnych.

Skoro zatem organ odwoławczy zasadnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdywały przepisy ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w dniu podejmowania prze niego decyzji, to oczywiste jest, że nie mógł dopuścić się naruszenia tych przepisów w ich wcześniejszym brzmieniu.

Odnosząc się do argumentacji strony podważającej istnienie jej odpowiedzialności administracyjnej za usunięcie drzew bez zezwolenia to wskazać trzeba, że kwestia ta była już przedmiotem rozważań NSA, który w wyroku z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1407/17 przesądził, że w dacie wycinki drzew istniała norma prawna, która przewidywała odpowiedzialność za nielegalną wycinkę drzew, zaś niekonstytucyjność tej normy prawnej dotyczyła tylko kwestii ustalenia wysokości kary administracyjnej. Pogląd ten uznać należy za aktualny i wiążący na gruncie rozpoznawanej sprawy, zaś przeciwne stanowisko strony skarżącej za nietrafną polemikę z tym poglądem. Skarżący pomija tu bowiem znaczenie dwóch okoliczności. Po pierwsze, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niekonstytucyjność art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody odroczył utratę ich mocy obowiązującej o 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP, a po drugie, że nie zakwestionował zasadności kary pieniężnej, lecz tylko zasady jej wymiaru jako nieuwzględniające stopnia uszczerbku

w przyrodzie, ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego, ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. Trybunał Konstytucyjny, respektując wymóg ochrony przyrody, opowiedział się za sankcjonowaniem deliktu administracyjnego polegającego na nielegalnej wycince drzew i brakiem luki prawnej w tym zakresie. Mianowicie wskazał, że kary pieniężne są właściwym instrumentem mogącym skutecznie zapobiegać usuwaniu lub niszczeniu drzew i krzewów, a nadto, że mechanizm prawny polegający na obowiązku uzyskania przez posiadacza nieruchomości zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z danej nieruchomości i uiszczenia w określonych przypadkach opłaty, pod groźbą pieniężnej kary administracyjnej za ich usunięcie bez zezwolenia, jest adekwatnym i efektywnym środkiem ochrony przyrody w tym zakresie. Ma on zapobiegać, i w dużym stopniu zapobiega, samowolnemu usuwaniu zadrzewień, które mogłoby powodować niepowetowany uszczerbek w środowisku przyrodniczym, w celu realizacji interesu prywatnego. Trybunał uznał także, że wprowadzenie i utrzymywanie tego mechanizmu ochrony zadrzewień i wynikających z jego stosowania ograniczeń prawa własności jest konieczne, a brak obowiązku uzyskiwania uprzedniego zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości, albo ograniczenie się tylko do tego obowiązku, bez zagrożenia karą jego naruszenia, sprawiłoby zapewne, że właściciele (posiadacze) działek, kierując się tylko własnymi, często wyłącznie materialnymi interesami, mogliby niszczyć nawet bardzo wartościowy pod względem przyrodniczym i krajobrazowym drzewostan.

Z prawidłowych ustaleń organu, znajdujących potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym wynika, że skarżąca w lipcu 2015 r. usunęła bez wymaganego prawem zezwolenia dziewięć drzew gatunku klon zwyczajny rosnących na jej działce. Niesporne w sprawie jest, że drzewa te były drzewami suchymi i nie rokowały szans na przeżycie. Potwierdzono to w dwóch opiniach sporządzonych przez biegłych w zakresu leśnictwa i dendrologii, tj. opinii M. B. z dnia 28 października 2015 r. oraz opinii A. K. z dnia 16 stycznia 2016 r. W tej sytuacji z mocy art. 86 ust. 1 pkt 10 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) obowiązywało zwolnienie z obowiązku uiszczania opłaty za ich usunięcie, gdyby strona uzyskała stosowne zezwolenie. Nie oznacza to zatem, że usunięcie tych drzew bez zezwolenia nie podlegało karze pieniężnej. Zgodnie bowiem z 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu j.w.) administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6 (tj. za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia; usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości; zniszczenie drzewa lub krzewu; usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f

ust. 16; usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8), ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było.

Z powyższego przepisu wynika wprost, że karę w przypadku usunięcia drzew zwolnionych od uiszczania opłaty za zezwolenie, ustala się w wysokości równej tej opłacie, co oznacza, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - objęcie przedmiotowych drzew dyspozycją art. 86 ust. 1 pkt 10 ustawy o ochronie przyrody, nie implikuje niemożności naliczenia kary za ich wycinkę. Zarówno w dniu wydania zaskarżonej decyzji jak i w dniu wycinki drzew zezwolenie na ich usunięcie było wymagane, a ustawodawca jego brak sankcjonował karą pieniężną. Stąd zasadnie organ przyjął, że w realiach niniejszej sprawy istniały podstawy do wymierzenia stronie skarżącej kary pieniężnej za usunięcia bez zezwolenia drzew obumarłych.

Mając na uwadze wywody skargi podnieść należy, że wprawdzie wynikający

z art. 89 ust. 1 ustawy (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) nakaz wymierzenia kary w wysokości równej opłacie, co do drzew, których usunięcie zwolnione jest z obowiązku uiszczenia opłaty, został wprowadzony ustawą

z dnia 17 maja 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody i nie obowiązywał w dacie dokonania wycinki drzew tym nie mniej, w realiach niniejszej sprawy wyliczenie kary przez Kolegium w oparciu o ten przepis, z powodów wyżej wskazanych, było w pełni uzasadnione. Poza tym z porównania sankcji przewidzianych w obu stanach prawnych wynika, że wprowadzona nowelizacją zasada, że w sytuacji, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, kara jest równa opłacie za zezwolenie stanowi regulację prawną bardziej korzystniejszą dla skarżącej Gminy, aniżeli przewidziane w art. 89 ust. 1 ustawy przed nowelizacją naliczenie kary w wysokości dwukrotności tej opłaty. Nadto pamiętać należy, że organ dokonując wymiaru kary pieniężnej w pełnym zakresie uwzględnił okoliczność, że jej przedmiotem był czyn polegający na usunięciu bez zezwolenia drzew suchych i nierokujących szans na przeżycie, wobec czego najpierw ustalił karę równą opłacie za zezwolenie, a następnie obniżył ją o 50 %, czym uczynił zadość art. 89 ust. 1 i ust. 6 ustawy o ochronie przyrody.

Zdaniem Sądu, chybiony jest także zarzut naruszenia art. 89 ust. 4 ustawy

o ochronie przyrody. W myśl tego przepisu jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia

i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Oględziny działki przeprowadzone w dniu

23 października 2015 r. wykazały brak istnienia kłód ściętych drzew, a zatem organ przy wymierzeniu wysokości kary, słusznie oparł się na metodologii określania obwodu pnia wskazanej w art. 89 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody oraz ustaleniach wynikających z opinii biegłych.

Sąd nie dopatrzył się także zarzucanego skargą naruszenia przepisów postępowania. Zgodzić należy się z bowiem Kolegium, że błędy jakimi obarczony był protokół z oględzin z dnia 7 lipca 2015 r. sporządzony w ramach postępowania

o udzielenie zezwolenia na wycinkę przedmiotowych drzew, dyskwalifikowały go jako dowód w sprawie. W tej mierze wyjaśnienia wymaga, że wprawdzie protokół z oględzin stanowi dokument urzędowy, tym nie mniej organ w ramach swobodnej oceny dowodów po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, może poszczególnym dowodom odmówić wiary, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Oceniając dowody organ powinien kierować się wiedzą, logiką i zasadami życiowego doświadczenia. Kolegium wymogom tym w pełni sprostało, gdyż przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyny dla których przyjęto, że protokół z oględzin z dnia 7 lipca 2015 r. nie może stanowić podstawy do ustalenia obwodu pni drzew są przekonywujące. W szczególności podane w tym protokole ustalenia obwodów pni drzew na wysokości 130 cm mogły budzić wątpliwości organu, skoro stwierdzony podczas oględzin z dnia 23 października 2015 r. i z opinii

z dnia 28 października 2015 r. obwód drzewa nieusuniętego nie pokrywał się z żadnym wymiarów podanych w protokole. Już sam ten fakt powoduje, że wyniki oględzin nie mogły być uznane za miarodajne i wiarygodne, gdyż taki błąd nie wyklucza, że pozostałe obwody drzew też mogły się nie zgadzać. Poza tym w protokole błędnie określono gatunek drzew będących przedmiotem oględzin i nie przyporządkowano poszczególnych wymiarów odwodów pni do danych drzew.

Podsumowując stwierdzić należy, że żaden z zarzutów podniesionych przez skarżącą nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony akt zostały wydany przy zastosowaniu właściwych norm prawnych, a nadto przy uwzględnieniu wymaganych

w toku postępowania administracyjnego reguł zawartych w k.p.a. Również Sąd, wychodząc z urzędu poza granice skargi, nie stwierdził żadnych naruszeń prawa materialnego, czy przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, objętej skargą.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.