Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 302/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: asesor WSA Anna Fyda-Kawula sędzia WSA Łukasz Trochym Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M.P. i E.N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Nieruchomość [...] położona przy ul. [...] ozn. jako "Nieruchomość nr [...] w [...]", o pow. [...] m2 znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Z dniem 21 listopada 1945 roku tj. z dniem wejścia w życie dekretu, nieruchomości warszawskie, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 cyt. dekretu przeszły na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 roku o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) stał się własnością Skarbu Państwa

Obecnie grunt dawnej nieruchomości hipotecznej wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obr. [...] i na mocy art. 20 ust.1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1817 ze zm.) stanowi własność [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] grudnia 2011 r. L. Dz. [...] nieruchomość oznaczona jako "Nieruchomość nr [...] w [...]" o pow. [...] m2 stanowiła własność S. D. na mocy aktu nr [...] zdziałanego dnia 9 kwietnia 1937 r. w tomie [...] księgi "Dobra Ziemskie Osada [...] lit. [...] nr [...]".

Wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej w trybie art. 7 ww. dekretu nie został złożony.

Wnioskiem z dnia [...] maja 1991 r. ponowionym wnioskiem z dnia [...] marca 1999r., S.D. wystąpił o "zwrot" przedmiotowej nieruchomości.

Prezydent [...] po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., sprostowaną postanowieniem Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., odmówił M. D. i E. N. przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu dawnej nieruchomości, wchodzącej w skład obecnych działek ew. nr [...] i [...]z obrębu [...].

Powyższa decyzja został utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...].

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2011 r. E.N. i M. D. wystąpiły o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

W aktach sprawy znajduje się oświadczenie M. D. z dnia [...] listopada 1991 r. o zrzeczeniu się na rzecz pasierba - S.D. części spadku po zmarłym mężu S.D., w tym wszelkich praw i korzyści do przysługującej jej części własności domu przy ul. [...].

W ocenie organu I instancji, ww. dokument nie wywołał jednak skutku prawnego w postaci przeniesienia roszczeń na rzecz osoby w nim wymienionej.

Zgodnie z obowiązującym w dniu złożenia tego oświadczenia art. 179 Kodeksu Cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 16 poz. 93 ze zm.), zwanej dalej "KC", właściciel nieruchomości mógł się wyzbyć własności nieruchomości przez to, że jej się zrzeknie. Zrzeczenie się wymagało jednak formy aktu notarialnego. Z uwagi na fakt, iż przedmiotowe oświadczenie jest w zwykłej formie pisemnej, a nie notarialnej, nie może być uznane za skuteczne zrzeczenie się praw do nieruchomości na rzecz S.D.

Brak jest również, w ocenie Prezydenta [...], podstaw, aby dokonaną czynność traktować jako darowiznę. Zgodnie z treścią art. 888 § 1 KC obowiązującą w chwili sporządzenia oświadczenia z dnia 8 listopada 1991 r., przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Z powyższego przepisu jasno wynika zatem, że czynność darowizny jest czynnością prawną o charakterze dwustronnym. Niezbędne jest nie tylko oświadczenie darczyńcy, przenoszące własność, ale i oświadczenie obdarowanego, iż ten darowiznę przyjmuje. W realiach niniejszej sprawy nie mamy do czynienia z umową, ale jednostronnym oświadczeniem woli.

Niezależnie od powyższego, organ I instancji wskazał, że art. 890 § 1 KC przewidywał, iż oświadczenie darczyńcy powinno być co do zasady złożone w formie aktu notarialnego. Wprawdzie art. § 90 § 1 zd. 2 KC dopuszczał możliwość uznania za ważną umowy darowizny zawartej bez zachowania powyższej formy, jednakże mogło to mieć miejsce wyłącznie w przypadku, w którym spełnienie świadczenia zostało udowodnione. Tymczasem już chociażby mając na uwadze przedmiot, którym darczyńca miał w niniejszej sprawie rozporządzać (roszczenia do nieruchomości), fakt spełnienia świadczenia trudno jest uznać za udowodniony.

Z podobnych względów, zgodnie z twierdzeniem organu I instancji, oświadczenie M.D. z dnia [...] listopada 1991 r. nie może zostać uznane za przelew wierzytelności, regulowany w art. 511 KC. Również w tym przypadku do skutecznego dokonania przelewu praw niezbędne byłoby oświadczenie woli złożone przez obie strony czynności prawnej. Za niewystarczające należy w tym kontekście uznać oświadczenie M.D., nawet przy założeniu, że dotarło do adresata.

Z ww. stanowiskiem organu, Wojewoda [...] zgadza się, a ustalenie powyższe nie jest kwestionowane przez strony postępowania.

W wyniku rozpoznania wniosku E. N. i M. D. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., Prezydent [...] odmówił ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. za nieruchomość położoną w W., przy ul. [...], ozn. jako "Nieruchomość [...] w W.", stwierdzając brak spełnienia przesłanki związanej z faktyczną możliwością władania nieruchomością.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły E.N. i M. D.

Wojewoda rozpatrując sprawę wskazał, że stosownie do postanowień art. 215 ust. 2 u.g.n. przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Z powyższego wynika, że odszkodowanie za grunt przejęty na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przysługuje dawnemu właścicielowi nieruchomości lub jego następcom prawnym, jeżeli zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

W zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...]., przy ul. [...], ozn. jako "Nieruchomość [...] w [...]", z uwagi na niespełnienie przesłanki związanej z utratą faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Organ I instancji uznał, że w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, nieruchomość powyższa mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

W kwestii przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne organ wskazał, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, art. 215 ust. 2 u.g.n., należy rozpatrywać według kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z dnia 26.10.1945 r. Pojęcie "dom jednorodzinny" należy rozumieć w znaczeniu, jakie mu wówczas nadawano - był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, które to ograniczenia wprowadzono w późniejszym okresie.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, "dla oceny, czy nieruchomość przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne miarodajny jest stan wynikający z Ogólnego Planu Zabudowania Warszawy z 1931 r. zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r. ( zob. wyrok WSA z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 698/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2004 r., ISA 2187/02, publ. Lex 148911).

Zgodnie z pismem Zarządu Miejskiego w [...], Dział Regulacji i Pomiarów z [...] sierpnia 1937 r. ogólny plan zabudowania przewidywał na przedmiotowej nieruchomości zabudowę luźną lub grupową o 2 kondygnacjach do wys. maksymalnej [...] m, przy maksymalnej 30% dopuszczalnej powierzchni zabudowania działki. Powyższe potwierdza również znajdująca się w aktach sprawy kopia ogólnego planu zabudowania m.st. Warszawy z dnia 11 sierpnia 1931 r. pochodząca z Archiwum Państwowego w [...].

Z powyższego planu wynika, że działka znajdowała się w obszarze możliwej zabudowy domem mieszkalnym jednorodzinnym. Skoro powołany plan zabudowania przewidywał wielkości maksymalne, a nie minimalne, określone w danej strefie zabudowania, jak również gęstość wysokość zabudowań, których nie można było przekroczyć, gdyż zawierały parametry progowe, należy uznać, że prawidłowo uznał organ 1 instancji, że nieruchomość położona przy ul. [...] z przytoczonym przeznaczeniem zabudowy, przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26.10.1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem, że spełniona została pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 u.g.n.

Organ II instancji podniósł, że specyfika kontroli przedmiotowego postępowania, dotyczącego ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...], pod kątem spełnienia przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n. polega na niekwestionowanej okoliczności, że nieruchomość ta, w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego była zabudowana.

Jak zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 723/04, "przepis ten zawiera dwie różne normy prawne. Warunkiem koniecznym przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny jest jego przejście na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. W tym celu należy ustalić czy w dniu wejścia w życie powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. działka zabudowana była domem jednorodzinnym. Ustalenie to winno zostać dokonane zgodnie z obowiązującymi w tamtym czasie przepisami prawa. Natomiast druga norma zawarta w art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami określa przesłanki do uzyskania odszkodowania za działkę. W celu ustalenia istnienia tych przesłanek konieczne jest wykazanie, że działka mogła być przeznaczona przed wejściem w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, oraz że poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r."

Jak podał WSA, "W celu dokonania oceny, która z norm art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami mogłaby mieć zastosowanie w niniejszej sprawie ustalenia wymaga w pierwszej kolejności to, czy działka nr [...] w dniu wejścia w życie dekretu była zabudowana i jaki był charakter tej zabudowy. Wskazać bowiem należy, że odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, a nie za inne zabudowania. (...) Jeżeli zatem organ przyjmuje, że działka była zabudowana, to należało w sposób nie budzący wątpliwości ustalić czy był to dom jednorodzinny. W wypadku przyjęcia, że działka nie była zabudowana ustalenia wymaga kiedy byli właściciele lub ich następcy prawni zostali faktycznie pozbawieni możliwości władania nieruchomością."

Wojewoda wskazał, że o fakcie zabudowania dawnej nieruchomości hip. ozn. jako " Nieruchomość [...] w [...]" świadczą m.in.;

- część opisowa budynków z Karty Rejestracji Nieruchomości, znajdującej się w aktach własnościowych nieruchomości, zgodnie z którą: posadowiony był budynek frontowy, mieszkalny, z 4 kondygnacjami, o powierzchni [...] m2 i wysokości [...] m, w I kategorii zniszczeń, oddany do użytkowania w 1946 r, po przeprowadzeniu kapitalnego remontu;

pismo Banku Gospodarstwa Krajowego z dnia 16 października 1945 r., znak [...] skierowane do S.D. informujące u udzieleniu pożyczki na remont i zabezpieczenie domu mieszkalnego, 3 - piętrowego, murowanego, całkowicie podpiwniczonego, o 43 izbach, znajdującego się na nieruchomości hip. nr [...] przy ul. [...] na kwotę [...] zł ( 1 rata);

dokumenty lustracyjne Biura Odbudowy Stolicy pochodzące z zespołów archiwalnych Archiwum Państwowego w [...] nr [...] p.n. Biuro Odbudowy [...], w tym:

karta lustracji z dnia 7.10.1947 r., z której wynika, że budynek o adresie [...] posiada 4 kondygnacje, a jego ściana zewnętrzna nie grozi bezpieczeństwu;

karta lustracji z dnia 18.08.1945 r., z której wynika, że budynek o adresie [...] posiada 5 kondygnacji, znajduje się w IV kategorii zniszczeń, z opisem: "budynek zasadniczo zdatny, liczne uszkodzenia po pociskach, nadający się do remontu. Bardziej zniszczona przybudówka parterowa od podwórza (...). Wniosek; budynek do remontu".

mapa zniszczeń [...] z dnia [...] maja 1945r. wraz z oznaczeniem do tablic zniszczeń [...], z której wynika IV kategoria zniszczeń dla budynku przy ul. [...] tj. "budynek częściowo uszkodzony np. zawalona część pięter";

dokumenty pochodzące z zespołu archiwalnego Archiwum Państwowego w [...] nr [...], p.n. Akta Miasta [...], Akta Nieruchomości, w tym pismo Zarządu Miejskiego w [...] z czerwca 1938r., znak [...], w sprawie projektu nadbudowy budynku mieszkalnego przy ul. [...], nr hip. [...], zgodnie z którym, właścicielem budynku jest S.D., budynek jest "budynkiem istniejącym" .

Ustalenia okoliczności zabudowania przedmiotowej nieruchomości ww. budynkiem organ I instancji dokonał według Wojewody prawidłowo i zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Powyższe ustalenie nie jest kwestionowane przez strony.

Z kolei, organ I instancji nie podał w zaskarżonej decyzji wniosków wprost, co do kwestii charakteru budynku stanowiącego własność S.D., a posadowionego na gruncie nieruchomości przy ul. [...] (tj. czy stanowił on budynek jedno - czy wielorodzinny), wbrew treści art. 215 ust. 2 u.g.n.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 479/2006 (opubl. LexPolonica nr 2224721) wskazał, że skoro art. 215 ust. 2 u.g.n. wyraźnie odwołuje się do kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., to pojęcie dom jednorodzinny należy rozumieć w znaczeniu, jakie mu wówczas nadawano, czyli jako budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, jakie wprowadzono w późniejszym okresie.

Odnosząc to do stanu faktycznego sprawy Wojewoda podał, że: z części opisowej budynku z Karty Rejestracji Nieruchomości, znajdującej się w aktach własnościowych nieruchomości, na przedmiotowej nieruchomości posadowiony był budynek frontowy, mieszkalny, z 4 kondygnacjami, o powierzchni [...] m2 i wysokości [...] m; z pisma BGK z dnia [...] października 1945 r., znak [...], w sprawie I raty pożyczki udzielonej S.D. na remont i zabezpieczenie ww. domu, wynika że posiadała on 3 piętra i 43 izby; z pochodzącego z zespołu archiwalnego Archiwum Państwowego w [...] nr [...], p.n. Akta Miasta [...], Akta Nieruchomości., planu sytuacyjnego nieruchomości ozn. hip. [...], w tym domu mieszkalnego przy ul. [...], sporządzonego przez inż. S. Z. i złożonego w Dziale Regulacji i Pomiarów Zarządu Miejskiego w [...] z dniu 2 września 1937 r., wynika, że dom ten miał się składać z mieszkań samodzielnych, sklepu i garażu i posiadać 6 pięter: I p.- 4 pokoje, kuchnia, służbowy, łazienka, 11 p. - 4 pokoje, kuchnia, służbowy, łazienka, III p. - 3 pokoje, kuchnia, służbowy, łazienka, IV p. - 2 pokoje, 1/2 kuchni, łazienka, V p. - 2 pokoje, 1/2 kuchni, łazienka, IV p. - 1 pokój, kuchnia, łazienka; zgodnie ze znajdującymi się w aktach sprawy zezwoleniami na remont poszczególnych lokali budynku leżącego na nieruchomości, udzielanymi osobom trzecim - budynek był zarządzany przez Zarząd Miejski w [...] i przeznaczony na cele kwaterunkowe dla poszczególnych lokatorów co najmniej od dnia 20 lipca 1945 r., kiedy to wydano nakazy tymczasowe. nr [...] przydzielenia W. M. lokalu nr [...] przy ul. [...] oraz nr [...] przydzielenia Z. H. lokalu nr [...] przy ul. [...]. Po tej dacie wydawano też kolejne nakazy kwaterunkowe dla innych osób na poszczególne lokale oraz wydawano pozwolenia na remonty. W dniu 11 sierpnia 1945 r. wydano W. S. pozwolenie na remont lokalu nr [...]; w dniu 1 października 1946 r. administracja domu przy ul. [...] wyraziła zgodę na remont lokalu nr [...] przez W. W.; W. W. otrzymała w dniu [...] listopada 1946 r. pozwolenie na remont 3 - izbowego lokalu położonego przy ul. [...] (lokal nr [...]) polegającego na postawieniu dwóch ścian działowych, przemurowaniu zniszczonych pól stropów kleina, wykonaniu tynków wewnętrznych, dorobieniu ram okiennych, skrzydeł drzwiowych, reperowaniu podłóg, malowaniu ścian, remontowaniu instalacji. Wyznaczono termin użytkowania lokalu do końca 1956 r.; Zarząd Miejski w [...], Wydział Inspekcji Budowlanej, pozwoleniem na użytkowanie z dnia 7 stycznia 1947 r. wyraził zgodę W. W. użytkowanie lokalu mieszkalnego nr [...], na parterze, składającego się z dwóch pokojów, wnęki kuchennej, przedpokoju i łazienki wyremontowanej własnym kosztem pod warunkiem, że użytkowanie potrwa nie dłużej niż do końca 1955 r.; Zarząd Miejski w [...] wydał nakaz tymczasowy nr [...] z dnia 29 sierpnia 1945 r., którym przydzielił Z. M. lokal nr [...] w budynku przy ul. [...]; zaświadczeniem z dnia 4 grudnia 1945 r. poinformowano, iż Z. M. wyremontował gruntowne lokal nr [...] w roku 1945; Zarząd Miejski w [...] pismem z dnia [...] grudnia 1947 r. dopuścił do użytkowania samodzielnie wyremontowanego przez Z. M. lokalu nr [...], 3 izbowego z kuchnią, znajdującego się na 1 piętrze budynku na okres do końca 1955 r.; nakazem tymczasowym nr [...] z dnia 20 lipca 1945 r. Zarząd Miejski [...] przydzielił Z. H. lokal nr [...]; Zarząd Miejski w [...], Wydział Inspekcji Budowlanej, orzeczeniem nr [...] z [...] grudnia 1948 r. stwierdził, że lokal nr [...], składający się z [...] pokoi, kuchni i łazienki został doprowadzony do stanu używalności na skutek gruntownej naprawy, wykonanie bez pozwolenia. Opinia została wydana Z. H. i przewidywała użytkowanie budynku do końca 1955 r.; Zarząd Miejski w [...], Wydział Kwaterunkowy nakazem nr [...] z dnia [...] kwietnia 1949 r. przydzielił A. N. lokal sklepowy o pow. [...] m2 z przeznaczeniem na sklep spożywczy w domu przy ul. [...] (jedyny w tym budynku); pismem z 21 maja 1947 r. wydano A. N. zezwolenie na remont lokalu handlowego na parterze w budynku murowanym, frontowym, o 4 kondygnacjach. Remont miał polegać na wykonaniu reparacji tynków wewnętrznych, dorobieniu ramy okiennej, oszkleniu, wykonaniu robót malarskich oraz innych drobnych robót niezbędnych do normalnego użytkowania. Wyznaczono także termin użytkowania lokalu - do końca 1955 r.; Zarząd Miejski w [...] nakazem nr [...] z dnia 20 lipca 1945 r. przydzielił W. M. lokal nr ; pismem Administracji Domu przy ul [...] z dnia 26 sierpnia 1946 r. wyrażono zgodę J. M. na remont lokalu nr [...]; w dniu 11 października 1946 r. wydano J. M. pozwolenie na remont lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...], polegający na postawieniu 2 ścian działowych oraz reparacji stropów, zamurowaniu wyrwy w ścianie wewnętrznej, dorobieniu futryn, ram okiennych, skrzydeł drzwiowych, uzupełnieniu instalacji elektrycznej, wykonaniu tynków wewnętrznych, oszkleniu i pomalowaniu ścian. Określono termin użytkowania lokalu do 31 grudnia 1956 r.; zaświadczeniem Zarządu Miejskiego w [...] z dnia [...] października 1946 r. wydanym J. M. poinformowano, iż lokal nr [...] ma liczne uszkodzenia ścian wewnętrznych, stropów, tynków wewnętrznych, podłóg, stolarki, zaś ściany są zniszczone całkowicie. Wartość techniczną lokalu określono na ok. 72% przedwojennej wartości, zaś wartość użytkową na 50%; pismem Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej z dnia 31 grudnia 1957 r. zarządzono wykonanie robót budowlanych na nieruchomości. Stwierdzono, iż budynek posiada pokrycie zniszczone dachowe (papa) oraz zdeformowane rynny i rury spustowe. Stan ten powoduje zagrożenie bezpieczeństwa i zdrowia publicznego. Wobec powyższego zlecono reparację pokrycia dachowego (wraz z ew. wymianą), reparację rynien i rur spustowych, poflekowanie uszkodzeń w murze po pociskach w terminie do 30 dni, pismem z dnia 11 kwietnia 1958 r. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] zawiadomiło Kierownika Referatu Gospodarczego Zarządu Służby Zdrowia, iż usterki wymienione w protokołach komisji badającej stan uszkodzeń instalacyjnych i budowlanych w żłobku przy ul. [...], powstałe w wyniku wadliwego i niedbałego wykonania nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie do 14 kwietnia 1958 r. Zwrócono się o interwencję, gdyż usterki uniemożliwiały prawidłowe funkcjonowanie żłobka; pismem z dnia 14 kwietnia 1958 r. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], Zarząd Służby Zdrowia, poinformował, iż żłobek znajdujący się na parterze budynku przy ul. [...] bl. [...] należało pilnie oddać do użytku i Dzielnicowy Zarząd zmuszony był usunąć samodzielnie. W związku z awariami instalacji w lokalach położonych na wyższych piętrach konieczne było prucie ścian w żłobku; pismem z dnia 21 maja 1958 r. Miejskie Przedsiębiorstwo Budowlane [...] 6 poinformowało Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], iż zakończono roboty zabezpieczające m. in. na nieruchomości położonej przy ul. [...] (bud. nr [...]) oraz zwróciło się o komisyjny odbiór robót; pismem z 19 marca 1959 r. Komitet blokowy nr [...] stwierdził, że stan lokali zajmowanych przez lokatorów III piętra jest zły ze względu na wilgoć i grzyb, co było spowodowane przeciekami dachu. Z pisma wynika, iż dom jest własnością prywatną w prywatnej administracji, jednakże właściciel domu nie jest zainteresowany remontem. W aktach nie odnaleziono jednak dowodów potwierdzających własność budynku w tym czasie.

W ocenie organu II instancji, numeracja lokali, wydawanie przydziałów kwaterunkowych i pozwoleń na remonty poszczególnym osobom w kolejnych mieszkaniach w budynku przy ul. [...], urządzenie w obiekcie poza lokalami mieszkalnymi m.in. żłobka i sklepu spożywczego, które korespondują z treścią planu sytuacyjnego nieruchomości z 1938 r., świadczą jednoznacznie, że lokale w tym budynku, jako niezależne od siebie, przeznaczone były w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego i w latach późniejszych na cele wynajmu czynszowego dla osób trzecich oraz na cele usługowe odpłatne.

Brak charakteru jednorodzinnego domu przy ul. [...] nie jest kwestionowany przez wnioskodawczynie.

Powyższe ustalenie oznacza, że jedna z przesłanek wymaganych do ustalenia odszkodowania za budynek posadowiony przy ul. [...], stanowiącej dawną własność S.D. nie została spełniona. Implikuje to wniosek, że brak jest konieczności ustaleń, w jakiej dacie (przed czy po dniu 5 kwietnia 1958 r.) budynek ten przeszedł na własność Skarbu Państwa. ( Znajdujące się na gruntach warszawskich budynki - zgodnie z art. 5 dekretu - pozostały własnością dotychczasowych właścicieli. Budynki te przechodziły na własność Gminy [...] (potem Skarb Państwa) w przypadku: - nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu prawa własności czasowej - z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o odmowie przyznania tego prawa lub niezłożenia w terminie, przez osobę uprawnioną, wniosku o przyznanie prawa własności czasowej - po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu przez Gminę.).

Zgodnie bowiem z aktualnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt IOSK 3326/18, wydanym w odniesieniu do wyroku WSA z dnia 20 marca 2018 r., sygn, akt I SA/Wa 1011/17, zapadłym w zbliżonym do przedmiotowego, stanie faktycznym: "Sąd pierwszej instancji (...) słusznie uznał, że art. 215 ust. 2 u.g.n. wymaga łącznego spełnienia przesłanek przejścia na własność państwa "domu jednorodzinnego " oraz "po dniu 5 kwietnia 1958 r.". Wykluczenie pierwszej z nich uniemożliwiało uwzględnienie żądania z art. 215 ust. 2 u.g.n."

Przechodząc do spornej kwestii prawidłowego sposobu wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie dopuszczalności ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości zabudowanej (jednym z zarzutów odwołania pozostaje błędne ustalenie przez organ I instancji, że za grunt zabudowany ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. nie jest dopuszczalne), Wojewoda wskazał, że na przestrzeni lat odmiennie kształtowała się ona w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak uznawał początkowo Naczelny Sąd Administracyjny "ustawodawca na potrzeby odszkodowania polecił odnośnie przeznaczenia działki sięgnąć do stanu prawnego obowiązującego przed wejściem w życie dekretu warszawskiego z 26 października 1945 r. Jeśli w owym czasie działka, zgodnie z obowiązującym wtedy planem zabudowania, mogła być przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną, to zarówno gdy pozostała niezabudowana jak i gdy została zabudowana domem jednorodzinnym czy innym budynkiem, to z uwagi na możliwość zabudowy jednorodzinnej wynikającej dla tej działki z omawianego planu spełniać będzie przesłanki odszkodowawcze z art. 215 ust. 2 ugn "(por. wyrok NSA z 8.05.2007 r., sygn. akt 1 OSK 864/06 powołany w odwołaniu). Podobnie podejście prezentował NSA w wyroku z 9 maja 2007 r. I OSK 615/07: " w odniesieniu do działki przepis ten przewiduje dwa warunki, od których spełnienia uzależnione jest odszkodowanie: 1) działka przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne; 2) poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie, przy czym przepis nie mówi o jaką działkę chodzi: zabudowaną, czy niezabudowaną." Takie podejście prezentował także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia: 3.04.2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1451/08, z dnia 20 lutego 2006 r. 1 SA/Wa 921/05, 23 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 11/15).

Z kolei, podejście judykatury do omawianego zagadnienia uległo zmianie i już powołanym w treści zaskarżonej decyzji wyroku WSA z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1011/17 podano, że: "Odszkodowanie przysługuje tylko za dom, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast ustalenie odszkodowania za działkę w trybie powołanego art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, tj. 26 listopada 1945 r. natomiast przedmiotowa nieruchomość na tę datę była zabudowana, tak więc regulacja powołanego przepisu, w części jakiej dotyczy odszkodowania za działkę, w ogóle nie ma zastosowania do przedmiotowej nieruchomości." Powyższe podejście zaakceptował Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3326/18, oddalając skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA i uzasadniając: "w rozpoznawanej skardze kasacyjnej nie był kwestionowany stan faktyczny sprawy, w tym ustalenie, że przedmiotowy budynek - jak ustaliły organy administracyjne i zaakceptował Sąd pierwszej instancji - nie był budynkiem jednorodzinnym, a więc zaspokajającym potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni, czy liczby pomieszczeń. Natomiast, już tylko to ustalenie wykluczało możliwość domagania się na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. przyznania odszkodowania. Zwracał na to uwagę Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że "zbędne są rozważania kiedy budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa". Z tych też względów, próby wykazania, że poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., pomimo braku postawienia zarzutu uchybienia przepisom regulującym ustalenie stanu faktycznego, pozostają bez znaczenia dla sprawy, skoro nie były one badane przez Sąd pierwszej instancji" .

Przyjmując zatem aktualny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie możliwości ustalenia odszkodowania za działkę zabudowaną, Wojewoda uznał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazującego, że w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego, na nieruchomości posadowiony był częściowo zniszczony budynek o 3 do 5 kondygnacji, z czynszowymi lokalami, sklepem i żłobkiem, tj. budynek nie będący jednorodzinnym, nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za grunt tej nieruchomości jako zabudowany w ogóle.

W zaistniałym stanie sprawy organ odwoławczy za bezcelowe uznał badanie prawidłowości ustaleń organu I instancji, odnoszących się do spełnienia przesłanki faktycznej możliwości władania gruntem przedmiotowej nieruchomości.

Reasumując, Wojewoda stwierdził, że decyzja o odmowie ustalenia odszkodowania za budynek - z uwagi na niespełnienie przesłanki zabudowania nieruchomości domem jednorodzinnym oraz odmowie odszkodowania za grunt - z uwagi na niespełnienie przesłanki gruntu niezabudowanego przeznaczonego pod zabudowę jednorodzinną w Ogólnym Planie Zabudowania z 1931 r., odpowiada prawu.

Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły M. D. i E. N. zarzucając jej:

- naruszenie prawa materialnego - art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie przez Wojewodę ustalenia, że odszkodowanie, o którym mowa w ww. art. 215 ust.2 u.g.n. w odniesieniu do działki gruntu nie przysługuje za działkę zabudowaną budynkiem wielorodzinnym nawet, jeżeli działka taka przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i w konsekwencji przyjęcie tej błędnej interpretacji jako podstawy wydania zaskarżonej decyzji,

- naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez pominięcie i nie odniesienie się przez organ II instancji do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, w których to zarzutach odwołujące wskazały, że organ I Instancji przy ustaleniu stanu faktycznego pominął dowody, które świadczyły o tym, że były właściciel przedmiotową działką przy ulicy [...] w [...], faktycznie władał także po dniu 5 kwietnia 1958 r., jeszcze w latach 60-tych ubiegłego wieku. Przyjęte zatem przez organ I instancji ustalenie, że były właściciel utracił faktyczną możliwość władania przed 5.04.1958 r. jest błędne, niezgodne ze stanem rzeczy.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stanowiącym materialno-prawną podstawę żądań wnioskodawczyń - przepisy ugn dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. (...)

Z powyższej regulacji wynika, że aby uzyskać odszkodowanie, o którym mowa w art. 215 ust. 2 ugn, w odniesieniu do domu jednorodzinnego muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki: grunt i dom podlegały przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, dom przeszedł na własność Skarbu Państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz był to dom jednorodzinny.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2018r., sygn. akt I SA/Wa 1011/17, od którego skarga kasacyjna została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3326/18, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast ustalenie odszkodowania za działkę w trybie powołanego art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, tj. 21 listopada 1945 r.

Przedmiotowa nieruchomość w tej dacie była zabudowana, co oznacza, że regulacja powołanego przepisu, w części jakiej dotyczy odszkodowania za działkę, w ogóle nie ma zastosowania do przedmiotowej nieruchomości. Skarżące zaś nie kwestionując zabudowania działki, podnoszą, że ich wniosek dotyczył wyłącznie gruntu.

Jeśli zaś chodzi o odszkodowanie za budynek posadowiony na przedmiotowej działce przy ul. [...], to zarówno budynek ten jak i grunt pod nim niewątpliwie podlegały przepisom dekretu warszawskiego. Ze znajdującego się w aktach własnościowych opisu tego budynku sporządzonego na podstawie rejestracji i lustracji nieruchomości wynika, że przedmiotowy budynek był budynkiem frontowym, mieszkalnym, z czterema kondygnacjami, o pow. [...] m2 i wysokości [...] m. Budynek ten miał być nadbudowany, co wynika z archiwalnych akt nieruchomości, planu sytuacyjnego, sporządzonego przez inż. S. Z. z 2 września 1937 r., które to dokumenty wskazują, że dom miał się składać z mieszkań samodzielnych, sklepu, garażu i posiadać sześć pięter, a na każdym z nich samodzielne mieszkania. Przedmiotowy budynek jeszcze przed wejściem w życie dekretu warszawskiego został przeznaczony na cele kwaterunkowe i poszczególne lokale mieszkalne w nim istniejące zostały przydzielone poszczególnym lokatorom. W dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego nie było legalnej definicji domu jednorodzinnego. Natomiast orzecznictwo sądowoadministracyjne ukształtowało pogląd, że pod pojęciem "domu jednorodzinnego" na gruncie przepisów dekretu warszawskiego należy rozumieć budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni, czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w późniejszych regulacjach prawnych.

W świetle takiego pojęcia domu jednorodzinnego prawidłowo organ II instancji ustalił, że przedmiotowy budynek posadowiony na działce położonej przy ul. [...] nie był budynkiem jednorodzinnym. Nie zaspokajał on bowiem potrzeb mieszkaniowych jednej rodziny i nie takie było jego przeznaczenie, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dokumentacyjnego. Także skarżące nie kwestionują tego faktu. Skoro zatem przedmiotowy budynek nie jest domem jednorodzinnym, nie został spełniony warunek określony w art. 215 ust. 2 u.g.n., a w konsekwencji brak jest podstaw do przyznania odszkodowania. Wymienione w tym przepisie warunki muszą być bowiem spełnione łącznie. W związku z tym, że wymieniony wyżej warunek nie został spełniony, zbędne są rozważania kiedy budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa. Brak jest w tej sytuacji również konieczności czynienia ustaleń w jakiej dacie przeddekretowy właściciel utracił możliwość władania przedmiotową nieruchomością.

Zasadnie zatem organy orzekające odmówiły ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, a zarzuty skargi należało uznać za bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.