Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 460/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 4, art. 32, art. 141 par. 4, art. 161 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23 par. 1 pkt 3, art. 70 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędziowie NSA: Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Teresa Porczyńska, Protokolant Agnieszka Lipiec, po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 728/06 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 17 marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1.1. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie o sygn. I SA/Wr 728/06 oddalił skargę M. K. (dalej: podatniczka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 marca 2006 r. o nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. Jako podstawę prawną wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej: P.p.s.a.).

1.2. Uzasadniając wyrok WSA we Wrocławiu podał, że decyzją z dnia 5 lipca 2005 r. o nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego W. określił podatniczce wysokość zobowiązania podatkowego w w.w. podatku za 2000 r. w wysokości 70.933,60 zł. Organ wskazał, że w 2000 r. podatniczka prowadząc działalność gospodarczą pod nazwą "e." korzystała z opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, a w złożonym w dniu 18 stycznia 2002 r. oświadczeniu o wyborze formy opodatkowania wskazała jako rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej "usługi baz danych". W wyniku przeprowadzonej kontroli podatkowej ustalono, że podatniczka wykonywała czynności, które zaliczają się do usług w zakresie przetwarzania komputerowego oznaczonego symbolem 72.30.2 PKWiU, co z kolei wykluczało możliwość zryczałtowaneqo opodatkowania, stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e/ ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm. (dalej: u.z.p.d.). Organ podatkowy podjął swoje rozstrzygnięcie w oparciu o opinie Ośrodka Interpretacji Standardów Klasyfikacyjnych - Urzędu Statystycznego w L. (pismo z dnia 20 lipca 2004 r., uzupełnione pismem z dnia 20 września 2004 r.) oraz Głównego Urzędu Statystycznego (pismo z dnia 28 kwietnia 2005 r.), uznając że podatniczka podlegała w 2000 r. opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Ustalając dochód do opodatkowania organ przyjął kwotę przychodów ustaloną na podstawie faktur VAT w wysokości 194.950 zł oraz koszty uzyskania przychodów w wysokości 5.136 zł, na które składały się składki na ubezpieczenie społeczne podatnika oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Innych kosztów przychodów nie ustalono, gdyż na wezwanie organu podatniczka nie przedstawiła dowodów ich poniesienia.

Odwołując się od decyzji organu I instancji, podatniczka zarzuciła naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 1a oraz art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e/ u.z.p.d., a także art. 25 i 40 ustawy z dnia 29 czerwca 1999 r. o statystyce publicznej (Dz. U. Nr 88, poz. 439 ze zm.). Obok tego strona zarzuciła naruszenie art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 120, art. 121, art. 122, art. 123 § 1 i art. 209 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. (dalej: O.p.).

Uzasadniając zarzuty podatniczka podniosła, że stan faktyczny sprawy nie został należycie ustalony, gdyż pominięto wyjaśnienia na temat charakteru podejmowanych przez nią czynności, które poparła stosownymi wykazami, załączonymi do pisma z dnia 2 listopada 2004 r. Przesądzające znaczenie w zakresie umiejscowienia usługi w stosownej klasyfikacji statystycznej ma stanowisko producenta bądź wykonawcy usługi - w tym zakresie organy statystyczne pełnią funkcję pomocniczą. Organ podatkowy zbagatelizował stanowisko strony, koncentrując się na wypowiedziach organów statystycznych. Zwracając się do tychże organów, Naczelnik US zataił ten fakt przed podatniczką, pozbawiając ją czynnego udziału w postępowaniu i doprowadzając do przedstawienia urzędowi statystycznemu niedokładnych danych. Nadto nie wydano decyzji wyłączającej ją spod zryczałtowanego opodatkowania, a dochód do opodatkowania przyjęto w wysokości równej uzyskanym przychodom.

1.3. Dyrektor IS w W. decyzją z dnia 17 marca 2005 r. uchylił decyzję organu podatkowego I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia z uwagi na konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w znacznej części. Organ odwoławczy, wskazując na art. 23 § 1 pkt 3 O.p. podał, że w sytuacji utraty prawa do opodatkowania zryczałtowanego dochód ustala się w drodze oszacowania. Tymczasem, do wyliczenia dochodu organ I instancji przyjął przychody wynikające z wystawionych przez podatniczkę faktur, a wśród kosztów przychodu uwzględnił jedynie składki ubezpieczeniowe. Obowiązkiem organu I instancji było rozważenie rodzajów ponoszonych wydatków, jakie mogły wystąpić przy świadczeniu przedmiotowych usług. W dalszej kolejności wysokość tych kosztów należało oszacować. Pozostałych zarzutów odwołania organ odwoławczy nie podzielił.

1.4. W skardze do WSA we Wrocławiu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, jak również decyzji organu I instancji. Zarzucono naruszenie przepisów art. 127 i art. 229 O.p., wskazując że obowiązkiem Dyrektora IS było powtórne rozpatrzenie sprawy co do jej istoty. Zwrócono uwagę, że art. 229 O.p. nie może służyć do uzupełnienia stanowiska organu I instancji w sprawie zarzutów zawartych w odwołaniu ani też nie daje podstaw do faktycznego przekazania kompetencji organu odwoławczego organowi I instancji. Ponowiono zarzuty sformułowane w odwołaniu od decyzji organu l instancji. Dodatkowo wskazano, że bez należytej podstawy wykorzystano w postępowaniu administracyjnym opinie statystyczne, które wydane zostały na podstawie § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU) - Dz. U. Nr 42, poz. 264, albowiem klasyfikacja ta mogła być stosowna jedynie w statystyce, ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. Dopiero w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 kwietnia 2004 r. - Dz. U. Nr 89, poz. 844, wprowadzono zmiany, które jednak nie mogły mieć do skarżącej zastosowania, gdyż stosownie do § 2 tegoż rozporządzenia, PKWiU stosuje się nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2006 r. do celów opodatkowania - w tym zryczałtowanym podatkiem dochodowym w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

1.5. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie.

2. Rozpatrując skargę, WSA we Wrocławiu stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona, wskazując, że przedmiotem skargi była decyzja organu odwoławczego podjęta na podstawie art. 233 § 2 O.p. Wskazaną sytuację, w której organ odwoławczy (po uchyleniu decyzji) przekazuje sprawę do organu I instancji, na tle unormowania art. 233 i 229 O.p., Sąd ocenił jako wyjątkową, albowiem zasadą jest, że organ II instancji winien załatwić sprawę, podejmując jedno z rozstrzygnięć wskazanych w art. 233 § 1 O.p., tzn. orzec merytorycznie lub umorzyć postępowanie (poza przypadkiem stwierdzenia działania organu niewłaściwego). O ile przepisy art. 233 § 1 O.p. nie wskazują przesłanek podejmowanych rozstrzygnięć odwoławczych (poza przypadkiem - art. 233 § 1 pkt 2 lit. b/ O.p.), o tyle podstawy takie określone zostały w przypadku decyzji, o której mowa w art. 233 § 2 O.p. Organ odwoławczy upoważniony jest wówczas do wydania decyzji kasacyjnej tylko, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Kompetencja organu odwoławczego do przekazania sprawy do organu I instancji, wiąże się ze stwierdzeniem niedomagań postępowania wyjaśniającego. Nie chodzi przy tym o ilość czynności procesowych, ale o zakres "niewyjaśnienia" danej sprawy. Regulacja art. 233 § 2 O.p. pozostaje bowiem w związku z zasadą dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 127 O.p. Gdyby wyjaśnienie sprawy miało miejsce dopiero przed organem II instancji, to obowiązek dwukrotnego rozstrzygania w sprawie byłby iluzoryczny. W orzecznictwie podkreśla się, że do uznania, iż zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, konieczne jest, by rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których to postępowanie jest prowadzone.

Naczelnik US stwierdzając, że podatniczka ze względu na rodzaj świadczonych usług nie mogła korzystać ze zryczałtowanego opodatkowania, zobowiązany był dokonać wymiaru podatku dochodowego na zasadach ogólnych. Według art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm. (dalej: u.p.d.o.f.), podstawę obliczenia podatku stanowi dochód ustalony zgodnie z art. 9 (między innymi). Z kolei stosownie do art. 9 ust. 2 u.p.d.o.f., dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Nadto w przypadku, gdy podatnik naruszył warunki uprawniające do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania, organ winien określić podstawę opodatkowania w drodze oszacowania (art. 23 ust. 1 pkt 3 O.p.). Samo ustalenie braku prawa do opodatkowania zryczałtowanego, nie wyczerpywało zakresu niezbędnych ustaleń pozwalających na prawidłowe określenie zobowiązania podatkowego. Kwestia ta miała charakter wstępny dla określenia podatku w należytej wysokości, albowiem jej ustalenie otwierało drogę do rozpoznania elementów kształtujących podstawę obliczenia podatku i dokonania oszacowania. Wskazano, że Naczelnik US nie wyjaśnił sprawy w zakresie ponoszonych przez podatniczkę kosztów uzyskania przychodów oraz nie określił podstawy opodatkowania w drodze oszacowania. Wyjaśnienie w zakresie ponoszonych rodzajów wydatków mogło rzutować na dobór odpowiedniej metody szacowania. Wskazane zaniechania organu I instancji, odpowiadały konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, co stanowiło uzasadnienie do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w myśl art. 233 § 2 O.p. W tym zakresie Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia prawa.

Odnośnie pozostałych zarzutów skargi Sąd stwierdził, że ich roztrząsanie nie jest uzasadnione z uwagi na kontynuację postępowania podatkowego i brak decyzji, która określałaby zobowiązanie podatkowe.

3. Skargę kasacyjną od wyroku WSA we Wrocławiu wniosła podatniczka (reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego), zaskarżając ten wyrok w całości. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzucając istotne naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez odmowę oceny zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ I i II instancji przepisów prawa materialnego i postępowania podatkowego. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji w celu umorzenia postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadniając skargę kasacyjną wskazano, że Sąd I instancji w sposób nieuprawniony odmówił rozpatrzenia zarzutów podatniczki. Mimo, że rozstrzygnięcie organu I instancji wygasło, kwestie merytoryczne - będące przedmiotem zarzutów - zachowały aktualność. Kwestią sporną pozostała jedynie wysokość zobowiązania w podatku dochodowych od osób fizycznych za 2000 r. Organy podatkowe obu instancji nie zmieniły stanowiska co do braku możliwości zryczałtowanego opodatkowania świadczonych przez podatniczkę usług. Organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu I instancji dotyczące utraty przez podatniczkę prawa do opodatkowania zryczałtowanego, uchylając decyzję w.w. organu tylko z powodu zaniechania ustalenia dochodu podatnika w drodze oszacowania. Organ odwoławczy nakazał zbadanie tej okoliczność przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ponadto sporne zobowiązanie podatkowe za 2000 r. wygasło z dniem 31 grudnia 2006 r., dlatego niedopuszczalne jest, aby orzekać ponownie w sprawie zobowiązania, skoro nie ma przedmiotu postępowania. Z uwagi na zasadność najdalej idącego zarzutu przedawnienia, za bezprzedmiotowe uznano wszelkie rozważania co do pozostałych zarzutów skargi. Dlatego też za uzasadniony uznano wniosek podatniczki o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji w celu umorzenia postępowania. Sytuacja, o której stanowi bowiem art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. odnosi się również do zobowiązań przedawnionych z mocy prawa, co ma miejsce w niniejszej sprawie.

4. Odpowiadając na skargę kasacyjną, Dyrektor IS w W. (reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego) wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. należy w pierwszej kolejności zauważyć, że zgodnie z tymże przepisem uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracyjny, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku zajmuje wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podstawą prawną wyroku sądu administracyjnego są przepisy obowiązujące w dacie jego wydania oraz uwzględniające przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu lub czynności. Powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinno mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Znaczenie procesowe uzasadnienia wyroku uwidacznia się bowiem w tym, że ma ono dać rękojmię, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Ponadto umożliwi sądowi wyższej instancji ocenę czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne, w razie wątpliwości umożliwi ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. W. Siedlecki, Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 2003, s. 282; J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie, Warszawa 1981, s. 161-164). Przy takim znaczeniu procesowym uzasadnienia wyroku za wystarczające nie można uznać samego przytoczenia przepisów prawnych lub powołania się na ich literalne brzmienie bądź też ogólnikowe powołanie się na poglądy doktryny (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 452-453 wraz z powołanym tam orzecznictwem oraz poglądami doktryny).

Należy w związku z tym podzielić pogląd strony wnoszącej skargę kasacyjną, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia w należytym stopniu powyższych wskazań, jednakże zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uchybienie to nie ma i nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Wynika to z faktu, że zgodnie z art. 23 § 1 pkt 3 O.p. stwierdzenie w postępowaniu, że podatnik naruszył warunki uprawniające go do korzystania ze zryczałtowanej podstawy opodatkowania daje podstawę do określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania. To zaś oznacza, że warunkiem sine qua non oszacowania jest uprzednie przesądzenie naruszenia przez podatnika warunków uprawniających go do ryczałtowego opodatkowania. Tym samym stwierdzenie w postępowaniu podatkowym, że organ pierwszej instancji nie dokonał oszacowania kosztów uzyskania przychodów i uchylenie w związku z tym zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, musiało wiązać się z uprzednim przesądzeniem naruszenia tych warunków. Organ odwoławczy wprawdzie kwestię tę przesądził, a Sąd pierwszej instancji stanowisko to zaaprobował, jednakże zgodnie z dotychczasowymi poglądami Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2002 r. o sygn. III SA 1194/03, Monitor Podatkowy 2003, nr 10, s. 45), fakt ten jednak nie pozbawia strony skarżącej w ponownym rozpoznaniu sprawy możliwości kwestionowania zasadności wyłączenia jej z opodatkowania w formie zryczałtowanej. Przyjęcie innego poglądu powodowałoby, że byłby on sprzeczny z zasadą dwuinstancyjności postępowania podatkowego. Zasada ta zaś oznacza, że każdy z organów podatkowych rozpoznaje całość sprawy podatkowej w ramach danego stosunku prawnomaterialnego, a nie tylko w zakresie wskazanym w odwołaniu, czy w zakresie określonym w decyzji organu odwoławczego uchylającej decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej mu sprawę do ponownego rozpoznania. Oznacza to w konsekwencji to, że naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. nie ma w istocie wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Z przedstawionej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu skargi kasacyjnej wynika ponadto, że zaistnienie przedawnienia zobowiązania powoduje bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego, uzasadniającą jego umorzenie zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Należy zaznaczyć, że do przedawnienia zobowiązania podatkowego dochodzi wówczas, gdy termin przewidziany w art. 70 § 1 O.p. upłynął przed wydaniem (doręczeniem) podatnikowi decyzji organu podatkowego (uchwała NSA z dnia 6 października 2003 r., FPS 8/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 7). Tymczasem w niekwestionowanym stanie sprawy decyzja z dnia 17 marca 2006 r. została doręczona podatnikowi w dniu 23 marca 2006 r., a więc przed upływem terminu określonego w art. 70 § 1 O.p Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby okazało się, że przedmiot tego postępowania nie istnieje, a tym - zgodne z art. 32 P.p.s.a. - jest działanie lub bezczynność organu podatkowego rozumiane tak, jak przedstawia je art. 3 § 2 i art. 4 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził by przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego nie istniał, skoro zaskarżona decyzja nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Przyjęcie bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego nie powodowałoby wyeliminowania zaskarżonych a wadliwych decyzji podatkowych z obrotu prawnego także wówczas, gdyby decyzja organu odwoławczego - odmiennie niż w rozpoznawanej sprawie - utrzymywała w mocy decyzję organu pierwszej instancji określającą podatnikowi wysokość zobowiązania podatkowego.

6. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 P.p.s.a. w związku z § 6 pkt 6 i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.