Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1593/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. P. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego, organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 25, art. 29 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna – odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. P.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu 20 maja 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. P.

Organ I instancji wskazał, że jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji S. P. - osoba wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim i posiada ważne orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Podstawowa przesłanka, konieczna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to ustalenie momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, adekwatnie do przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie wymagana przesłanka czasu powstania niepełnosprawności nie została spełniona, gdyż w ww. orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić momentu powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 kwietnia 2021 r. (w wieku 74 lat). Ta kwestia wyklucza, zdaniem organu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, wobec brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ I instancji podkreślił, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zakres art. 17 ust. 1b u.ś.r., w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności uznano za niezgodny z Konstytucją RP, niemniej przepis art. 17 u.ś.r. nie został do chwili obecnej znowelizowany, stosownie do sentencji wyroku Trybunału. Zdaniem organu I instancji, wskazany przepis ustawy nie został automatycznie zniesiony przez wyrok Trybunału, jak również, do chwili obecnej, ustawodawca nie dokonał jego zmiany czy usunięcia z obowiązującego ustawodawstwa. Nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przepis prawa powszechnie obowiązującego, a brak systemu tzw. prawa precedensu, uniemożliwia samodzielne rozstrzyganie w ramach jego swobodnej interpretacji na poziomie organu administracji, z wyłączeniem respektowania treści ustawy. Wyrok Trybunału stanowi w tym przypadku podstawę działań legislacyjnych zmierzających do jego realizacji, które oczywiście pozostają poza domeną działania organu. Dodatkowo nie bez znaczenia w prawidłowym stosowaniu przepisów prawa w realizacji zadań zleconych z zakresu administracji rządowej przez organ właściwy, a takim niewątpliwie jest przyznawanie świadczeń pielęgnacyjnych (art. 20 ust. 1 u.ś.r.), jest również stanowisko organu nadzoru, który monitoruje i kontroluje (na podstawie przepisów odrębnych) wykonywanie zadań zleconych, w tym zasadność przyznawania i wypłacania świadczeń. W odniesieniu do niniejszej sprawy, organ przywołał komunikat Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, który w aspekcie przedmiotowego wyroku Trybunału, został w dniu 23 listopada 2018 r., udostępniony na stronie internetowej - do stosowania przez organy właściwe.

Dalej organ I instancji podał, że w dniu 27 maja 2021 r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przeprowadził wywiad środowiskowy, celem zweryfikowania faktu sprawowania opieki przez skarżącego. W trakcie wywiadu pracownik socjalny ustalił, że S. P. ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Opieka podzielona jest na trzy osoby. B. P. (żona osoby wymagającej opieki) przygotowuje posiłki oraz podaje je mężowi, skarżący pomaga w myciu, goleniu, strzyżeniu jak również przynosi opał i pali w piecu, natomiast córka R. załatwia wizyty lekarskie oraz pilnuje systematycznego zażywania leków przez ojca. B. P. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. S. P. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga opieki i pomocy osób drugich w podstawowych czynnościach dnia codziennego. Porusza się samodzielnie, jednak niekiedy sprawia mu to trudność. Pracownik socjalny ustalił więc, że opieka nad S. P. podzielona jest na trzy osoby. Ponadto pracownik socjalny oświadczył w wywiadzie, że skarżący jest osobą mającą problem z nadużywaniem alkoholu, co wzbudza wątpliwości co do systematycznego i stałego sprawowania opieki nad ojcem. Na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie można jednoznacznie stwierdzić, że skarżący sprawuje stałą i systematyczną opiekę nad ojcem, ponieważ opiekuje się nim również żona oraz córka. W związku z tym nie można potwierdzić faktu samodzielnego sprawowania opieki nad S. P. przez skarżącego. W ocenie organu fakt niesamodzielnego sprawowania opieki przez skarżącego jest kolejną przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie przysługuje w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto organ I instancji stwierdził, że trzecią przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w którym stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji wyjaśnił, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny może wynikać zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.), jak i z treści art. 23 i 27 k.r.o., w światłe których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. Stanowisko, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, znalazło już odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W świetle treści art. 130 k.r.o. małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobligowana do alimentowania współmałżonka. Obowiązek alimentacyjny małżonka nie wynika z pokrewieństwa czy powinowactw, jest związany węzłem małżeńskim i związanymi z tymi obowiązkami wzajemnego wsparcia, troski i pieczy małżonków. Wszak z chwilą zawarcia związku małżeńskiego to w pierwszej kolejności na małżonkach (a nie na dzieciach) spoczywa obowiązek wzajemnej pieczy i wsparcia. To małżonek w pierwszej kolejności - a nie krewni - zobowiązany jest do świadczenia pomocy i do opieki nad współmałżonkiem. W/w okoliczności wskazują, że skarżący jest zobowiązany do alimentacji względem ojca w dalszej kolejności niż jego żona.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób;

3) naruszenie art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji odnośnie zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b ustawy różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kwestię momentu powstania niepełnosprawności należy uznać za kryterium podlegające pominięciu w ocenie stanu faktycznego i prawnego. Oznacza to, że wyrok Trybunału nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z wyrokiem Trybunału powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych.

W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji dokonał nieprawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., a zatem wskazany przez ten organ powód, dla którego odmówiono przyznania odwołującemu się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie istnieje. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi bowiem brak możliwości ustalenia momentu powstania znacznego stopnia niepełnosprawności u ojca skarżącego.

Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki, uniemożliwiającej w ocenie organu I instancji przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, opartej na przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., organ odwoławczy stwierdził, że zachodzi okoliczność określona w tym przepisie. Jak wynika z akt sprawy, S. P. pozostaje w związku małżeńskim z B. P., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 975/19 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1369/13.

Organ odwoławczy stwierdził, że ustalenia organu I instancji wskazują na brak podstaw do przyjęcia, że skarżący zajmuje się niepełnosprawnym ojcem samodzielnie. Zdaniem organu, w świetle brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. brak jest podstaw do przyjęcia, że wąski zakres czynności skarżącego, polegający na pomocy w myciu, goleniu i strzyżeniu ojca (niektóre z tych czynności są codzienne, niektóre znacznie rzadsze) oraz przynoszeniu opału i paleniu w piecu (czynności sezonowe), uzasadnia tezę o dokonanej przez skarżącego rezygnacji z zatrudnienia lub jej niepodejmowaniu, które to zostały spowodowane wykonywaniem wskazanych czynności.

Biorąc pod uwagę powyższe organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Organ wskazał, że podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 17 ust. 4 u.ś.r. jest błędny, gdyż przepis ten reguluje kwestie nie objęte zaskarżoną decyzją (ustalanie kwoty świadczenia przysługującej za niepełny miesiąc kalendarzowy).

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób;

2) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę;

3) art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a skarżącym jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów u.ś.r. przyznać świadczenie pielęgnacyjne synowi (skarżący) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący wskazał, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Zdaniem skarżącego dokładnie taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że żona osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się mężem w sposób wystarczający. Tymczasem organ odwoławczy nie tylko w żadnym zakresie nie uzupełnił postępowania wyjaśniającego, do czego uprawniał go przepis art. 136 k.p.a., ale i uzasadnił decyzję w sposób bardzo lakoniczny.

Odnosząc się do drugiego zarzutu, w ocenie skarżącego organ odwoławczy formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia skarżącego odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącego wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jego ojciec potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że ojciec skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający go do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Dalej skarżący przytaczając wyroki sądów administracyjnych stwierdził, że wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m. in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5, enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 u.ś.r. wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród tych podmiotów niewątpliwie nie wymienia się osób bezrobotnych. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie. Wobec tego za osobę nie podejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej lub rezygnującą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sytuację na rynku pracy. Jeśli zatem osoba taka rezygnuje z dalszego poszukiwania pracy (gotowości do podjęcia zatrudnienia) i ma to bezpośredni związek przyczynowy z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to nie ma przeszkód do przyjęcia, że określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie występuje. Wniosek taki jest tym bardziej usprawiedliwiony, że zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, z czym wiąże się przecież gotowość do podjęcia zaoferowanego przez urząd zatrudnienia, jest irrelewantna prawnie dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy bowiem traktować niepodejmowanie pracy, jeśli w realiach sprawy nie sposób wykluczyć, iż niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką, a judykatura wręcz podnosi, że sam fakt rozwiązania umowy o pracę, jak i fakt okresowego zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło nie przekreśla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie skarżącego zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga została oddalona jako bezzasadna.

Sąd działając z urzędu, niezależnie od granic skargi i podniesionych zarzutów, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego lub procesowego, których postać lub stopień miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.). W granicach możliwości weryfikacyjnych sądu administracyjnego zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa.

Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wystarczający do dokonania prawidłowej wykładni prawa materialnego oraz subsumpcji faktów sprawy.

W przedmiotowej sprawie przesłanką oceny zasadności żądań i zarzutów skarżącego rozstrzygnięcie zagadnienia możliwości sprawowania przez żonę (B. P.) osoby wymagającej opieki (S. P.) realnej i efektywnej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Jest bowiem oczywiste, że skarżący jako syn osoby wymagającej opieki mógł ubiegać się o nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym ojcem dopiero w razie ustalenia, że małżonka niepełnosprawnego nie może z przyczyn obiektywnych, wiarygodnie i przekonująco wykazanych za pomocą właściwych środków dowodowych, sprawować realnej i skutecznej opieki nad chorym mężem. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 23, art. 130 i art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny – i tym samym zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.. obowiązek opieki nad pozostającą w związku małżeńskim osobą niepełnosprawną – obciąża małżonka przed zstępnymi, wstępnymi i rodzeństwem drugiego małżonka.

Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie wyraża stanowisko, że w określonych, wyjątkowych i aksjologicznie uzasadnionych przypadkach jest dopuszczalna taka wykładnia systemowa i celowościowa przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., z której wynika, że w razie obiektywnej i niewątpliwej przeszkody do sprawowania ciągłej, realnej i efektywnej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą pozostającą w związku małżeńskim przez drugiego małżonka możliwe jest przyjęcie, że obowiązek ten może przejść na osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności, z uwzględnieniem treści art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. Są to jednak przypadki wyjątkowe wymagające znacznej inicjatywy procesowej podmiotów, które zmierzają do wykazania istnienia podstaw do weryfikacji jednoznacznych rezultatów wykładni językowej spornych uregulowań ustawowych. W tym zakresie ciężar dowodowy i argumentacyjny obciąża podmioty potencjalnie uprawnione do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego w dalszej kolejności.

Sąd po zapoznaniu się z aktami sprawy i zgromadzonym w niej materiałem dowodowym oraz argumentacją skargi stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do odejścia od rezultatów wykładni językowej przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Z akt sprawy nie wynika, aby żona osoby wymagającej opieki (B. P., która sama nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) nie mogła z przyczyn obiektywnych (zdrowotnych) sprawować realnej i skutecznej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Zgromadzone w aktach zaświadczenie lekarskie z Poradni Ogólnej ZOZ nr [...] w [...] dotyczące stanu zdrowia małżonki niepełnosprawnego (k. 7 akt organu I instancji) oraz niewykazana dowodowo adnotacja pracownika socjalnego o występującym u tejże małżonki schorzeniu okulistycznym (jaskra, k. 11 organu I instancji) nie mogą być oczywiście uznane za spełniające warunki do wyjątkowego i szczególnego odstąpienia od językowego brzmienia regulacji ustawowej. Dodatkowo Sąd nie mógł nie zauważyć, że – jak wynika z rodzinnego wywiadu środowiskowego (k. 21 akt organu I instancji) – B. P. uczestniczy wraz innymi osobami (córką R. i synem M.) w procesie opieki nad niepełnosprawnym mężem, co oznacza, że nie można stwierdzić, iż jest bezwzględnie i obiektywnie pozbawiona zdolności do sprawowania tejże opieki.

Na zakończenie Sąd zwraca uwagę, że oczekiwania skarżącego w zakresie możliwości nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały dodatkowo ograniczone przez fakt, że jego opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie tylko nie jest sprawowana na zasadzie wyłączności (uczestniczą w niej siostra oraz matka), lecz istnieją jeszcze inni zstępni (dzieci) niepełnosprawnego (P. P., A. B.), którzy jeśli nawet nie mogliby sprawować osobiście opieki, to i tak pozostają zobowiązani alimentacyjnie do zapewnienia choremu ojcu opieki zastępczej przez dostarczenie odpowiednich środków finansowych na jej zorganizowanie.

W tym stanie rzeczy, mając na względzie podniesione argumenty i przesłanki, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.