Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 226/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego za zakup posiłków lub żywności uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 stycznia 2015 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa o pomocy społecznej, w związku z uchwałą Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 (M.P. poz. 1024 ze zm.), dalej uchwała, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. - po rozpatrzeniu odwołania A. Z., dalej także skarżący, od wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy W. decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia 17 grudnia 2014 r. nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłków lub żywności – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podało, że wnioskiem złożonym w dniu 5 i 8 grudnia 2014 r. skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie pomocy finansowej na: żywność w formie talonów towarowych oraz skromny remont mieszkania lub zakup podstawowej odzieży, żywność i opał.

W toku przeprowadzonej aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca ma 58 lat, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu z byłą żoną i dwiema córkami. Posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 26 marca 2013 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności w okresie od 6 lutego 2013 r. do 31 marca 2015 r. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w W., z prawem do zasiłku. Za listopad 2014 r. otrzymał świadczenie w kwocie netto 851,63 zł. Z powodu egzekucji komorniczej zasiłek został wypłacony w kwocie 340,65 zł. Kwota 510,98 zł została przekazana na konto Funduszu Alimentacyjnego.

Decyzją z dnia 17 grudnia 2014 r., nr [...], organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu pomocy w formie niepieniężnej, tj. bonów żywnościowych. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, kto i na jakiej podstawie oraz według jakich zasad ma prawo do finansowego wsparcia zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu, zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż wnioskodawca nie kwalifikuje się do udzielenia pomocy, ponieważ jego dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy, tj. 542,00 zł x 150 % = 813,00 zł. Dochód skarżącego, na który składa się zasiłek dla bezrobotnych, wyniósł 851,63 zł. Z powodu egzekucji komorniczej został wypłacony w kwocie 340,65 zł. Kwota 510,98 zł została przekazana na konto Funduszu Alimentacyjnego. W ocenie organu, nie ma podstaw prawnych aby od dochodu strony odliczać tę kwotę. Zgodnie bowiem z "art. 8 ust. 1 pkt 3" ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną między innymi o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W tym miejscu organ powołał się na wyroki NSA z dnia 8 czerwca 2009 r., sygn. I OSK 1121/08 oraz z dnia 15 września 2009 r., sygn. I OSK 94/09, w których stwierdzono, że od dochodu nie odlicza się kwoty alimentów zaległych przekazywanych przez komornika na rzecz instytucji. W niniejszym przypadku na rzecz Funduszu Alimentacyjnego. Organ wskazał, że odrębną decyzją z dnia 17 grudnia 2014 r., nr 8212.3304.12.14., organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie do zakupu opału, odzieży i drobnego remontu mieszkania, w kwocie 400,00 zł.

W odwołaniu od decyzji wydanej w niniejszej sprawie skarżący podniósł, że w poprzednich latach otrzymywał lepszą pomoc z opieki społecznej pomimo, że tak jak obecnie "zabierano" mu pieniądze na alimenty. Ponadto opisał swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową, wskazując na najpilniejsze potrzeby, których samodzielnie nie jest w stanie sfinansować.

Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z pkt I załącznika do uchwały, wieloletni program rządowy "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", zwany dalej "Programem", jest programem wspierania finansowego gmin w zakresie realizacji zadań własnych o charakterze obowiązkowym, określonych w art. 17 ust. 1 pkt 3 i pkt 14 ustawy, tj. udzielania schronienia, zapewnienia posiłku oraz niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym, dożywiania dzieci.

Według pkt V.1. powołanego załącznika, ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności:

dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,

uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej,

osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym

- w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Do udzielania pomocy w zakresie dożywiania odpowiednie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Osobom wymagającym wsparcia mogą być udzielone świadczenia niepieniężne, między innymi w formie rzeczowej lub posiłku (art. 36 pkt 2 ustawy).

Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący nie spełnia przesłanki do uzyskania pomocy w zakresie dożywiania i nie udzielił mu pomocy w formie niepieniężnej z przeznaczeniem na zakup żywności, tj. bonów żywnościowych. Powyższa okoliczność wynika z faktu, że dochód strony (851,63 zł) przekracza ww. kwotę 150 % kryterium dochodowego (542,00 zł x 150 % = 813,00 zł).

Kolegium wskazało, że mimo dużego zrozumienia dla trudnej sytuacji strony należy stwierdzić, że przepisy ustawy są tak jednoznaczne, że nie pozwalają na przyznanie świadczenia w sytuacji, gdy zostało przekroczone kryterium dochodowe. Podkreśliło, że organy pomocy społecznej są związane przepisami ustawy i nie mogą przyznać świadczenia subiektywnie, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego. Przepisy ustawy nie pozwalają organom administracji na uznaniowe przyznawanie "świadczeń rodzinnych", nawet gdy okoliczności sprawy są wyjątkowe, a sytuacja rodzinna strony trudna. W przypadku niespełnienia choćby jednej ze wskazanych przez ustawodawcę przesłanek, w tym nawet minimalnego przekroczenia kryterium dochodowego, wniosek o przyznanie świadczeń musi zostać załatwiony odmownie.

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, w związku z czym orzekło jak w osnowie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Rozpatrując skargę Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Skarga zatem podlegała uwzględnieniu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 27 stycznia 2015 r., którą to decyzją wydaną z powołaniem się m.in. na art. 39 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), dalej ustawa, w związku z uchwałą Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 (M.P. poz. 1024 ze zm.), dalej uchwała, organ ten - po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy W. decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia 17 grudnia 2014 r., nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłków lub żywności – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Okoliczności faktyczne ustalone prawidłowo w niniejszej sprawie są niesporne. Istota problemu sprowadza się do wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 5 i 8 grudnia 2014 r. skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie pomocy finansowej na: żywność w formie talonów towarowych oraz skromny remont mieszkania lub zakup podstawowej odzieży, żywność i opał. Na podstawie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący ma 58 lat, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu z byłą żoną i dwiema córkami. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 26 marca 2013 r. został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na okres od 6 lutego 2013 r. do 31 marca 2015 r. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w W. z prawem do zasiłku. Za listopad 2014 r. otrzymał świadczenie w kwocie netto 851,63 zł. Z powodu egzekucji komorniczej zasiłek został wypłacony w kwocie 340,65 zł. Kwota 510,98 zł została przekazana na konto Funduszu Alimentacyjnego.

Wydaną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 17 grudnia 2014 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu pomocy w formie niepieniężnej, tj. bonów żywnościowych z tego względu, że jego dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, tj. 542,00 zł x 150% = 813,00 zł. Dochód skarżącego, na który składa się zasiłek dla bezrobotnych, wyniósł 851,63 zł. Z powodu egzekucji komorniczej został wypłacony w kwocie 340,65 zł. Kwota 510,98 zł została przekazana na konto Funduszu Alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższą decyzję. Organy obydwu instancji uznały, że nie ma podstaw prawnych, aby od dochodu skarżącego odliczać kwotę 510,98 zł przekazaną na konto Funduszu Alimentacyjnego.

Odnosząc się do powyższego stanowiska organów stwierdzić należy, że trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, mając na względzie przedmiot wniosku, że zgodnie z pkt I załącznika do uchwały, wieloletni program rządowy "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (dalej: "Program") jest programem wspierania finansowego gmin w zakresie realizacji zadań własnych o charakterze obowiązkowym, określonych w art. 17 ust. 1 pkt 3 i pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, tj. udzielania schronienia, zapewnienia posiłku oraz niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym, dożywiania dzieci.

Według pkt V.1. powołanego załącznika, ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności:

dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,

uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej,

osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym

- w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Trafnie także organ ten wskazał, że do udzielania pomocy w zakresie dożywiania odpowiednie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 542,00 z, zwanej dalej "kryterium odchodowym osoby samotnie gospodarującej". Przepis art. 8 ustawy o pomocy społecznej w ust. 3 pkt 3 stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. I OSK 94/09 (wyrok dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: https://cbois.nsa.gov.pl, dalej: cbois), powołanym także przez organ pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej: "(...) mówi wyraźnie o alimentach świadczonych na rzecz innych osób, nie precyzując czy świadczenie to ma być dobrowolne czy nie, a także czy mają to być alimenty bieżące czy zaległe. Stanowi on bowiem, że przychód ma być pomniejszony o alimenty, przy tym też bez względu na to, że tak, jak to jest w przypadku skarżącego, ponosiłaby je w istocie pomoc społeczna. Żadnych bowiem wyłączeń z pomniejszenia ustawodawca nie przewidział." Powyższa wykładnia art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej znalazła wyraz także w wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18.01.2011 r., sygn. IV SA/Gl 406/10, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12.01.2011 r., sygn. II SA/Bd 1421/10, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17.07.2013 r., sygn. II SA/Rz 465/13, a także wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25.02.2015 r., sygn. IV SA/Wr 652/14 (dostępne w cbois). W wyrokach tych wyrażono pogląd, zgodnie z którym nie tylko kwoty płacone przez dłużnika alimentacyjnego, jako bieżące ale także kwoty potrącane dłużnikowi na poczet zaległości alimentacyjnych posiadają charakter alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. W ww. wyroku z dnia 25.02.2015 r., sygn. IV SA/Wr 652/14 WSA we Wrocławiu wskazał, że: "W świetle ustawowej definicji dochodu nie ma znaczenia, jakie alimenty i w jaki sposób są świadczone na rzecz innych osób. W związku z tym z dochodu powinna być odliczona kwota alimentów, które są z tego przychodu świadczone poprzez przymusowe zajęcie komornika". Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni powyższy pogląd podziela. Sądowi orzekającemu znane są też wyroki sądów administracyjnych, w których dokonano odmiennej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, takiej jakiej dokonały organy administracji w niniejszej sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 08.06.2009 r., sygn. akt I OSK 1121/08 powołany przez organ pierwszej instancji, czy wyrok WSA w Gdańsku z dnia 06.06.2013 r., sygn. III SA/Gd 146/13, dostępne w cbois). Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska zawartego w ww. wyrokach z tego względu, że już z samej treści przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej nie wynika, by pozwalał on na odliczenie od sumy miesięcznych przychodów tylko alimenty świadczone dobrowolnie i tylko bieżące.

W konsekwencji powyższego uznać należało, że wysokość ustalonego przez organy w niniejszej sprawie dochodu skarżącego była następstwem błędnej wykładni art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Nieodliczenie z uzyskiwanego przez skarżącego dochodu kwot ściąganych alimentów miało wpływ na ustalony zaskarżonymi decyzjami wynik sprawy. Określone przez organy odliczenie od dochodu uzyskiwanego przez skarżącego w postaci zasiłku dla bezrobotnych kwoty 510,98 zł z tytułu zajęcia komorniczego na konto Funduszu Alimentacyjnego skutkowałoby nieprzekroczeniem przez skrzącego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co otwierałoby mu możliwość uzyskania wnioskowanego świadczenia.

W tej sytuacji wydane w sprawie decyzje podlegały uchyleniu jako wydane z istotnym naruszeniem art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny mieć na względzie dokonaną wyżej przez Sąd wykładnię przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej i ocenić zasadność wniosku skarżącego o przyznanie wnioskowanej pomocy, orzekając w tym przedmiocie decyzją spełniającą wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Sądowi z urzędu wiadomo, że w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 227/15 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia 27 stycznia 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy W. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia 17 grudnia 2014 r., nr [...], którą na wniosek skarżącego z dnia 5 i 8 grudnia 2014 r. o przyznanie pomocy finansowej, udzielono skarżącemu pomocy w postaci zasiłku specjalnego celowego na zakup opału, odzieży i drobny remont mieszkania w wysokości 400 zł jednorazowo. Wyrokiem wydanym w ww. sprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. Sąd tutejszy oddalił skargę skarżącego na powyższe decyzje z uwagi na treść art. 134 § 2 p.p.s.a. albowiem rozbieżność wykładni przepisu prawa mającego zastosowanie w sprawę nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Rozpoznając ponownie sprawę organ pomocy społecznej winien mieć na względzie, że ww. decyzją z dnia 17 grudnia 2014 r. nr [...] została udzielona skarżącemu pomoc w formie zasiłku specjalnego celowego na wniosek z dnia 5 i 8 grudnia 2014 r.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.