Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1061/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 45 poz 304
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia del. NSA Jolanta Sikorska Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. R. i B. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1820/12 w sprawie ze skargi L. R. i B. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1820/12 oddalił skargę L. R. i B. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ww. decyzją z dnia [...] października 2011 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r. nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Naczelnik Gminy J. decyzją z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] przejął na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń nieruchomość rolną o powierzchni 0,92 ha, położoną we wsi J., gmina J., stanowiącą własność S. W.

W uzasadnieniu podniósł, że S. W. zamieszkała w W., przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie uprawia, grunt leży odłogiem od kilku lat, poza tym nikt z najbliższej rodziny w gospodarstwie tym nie zamieszkuje. Wobec powyższego uznał, że nieruchomość jest opuszczona w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. (Dz. U. Nr 39 poz.198) – bowiem na gruncie tym nie zamieszkuje właściciel ani jego najbliższa rodzina, a ponadto grunt nie jest uprawiany oraz poddany właściwym zabiegom agrotechnicznym.

W odwołaniu od tej decyzji S. W. zwróciła się z prośbą o rozpatrzenie możliwości przejęcia jej gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa odpłatnie - z uwagi na trudną sytuację materialną.

Po rozpatrzeniu odwołania Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 1976 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ uznał, że - jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego – przedmiotowa nieruchomość nie jest uprawiana od kilku lat, a właścicielka zamieszkuje w W. W tej sytuacji nieruchomość została prawidłowo zaliczona do opuszczonych gospodarstw rolnych – a takie gospodarstwa są przejmowane na własność Państwa bez odszkodowania.

Pismem z dnia 8 grudnia 2004 r. (data prezentaty), uzupełnionym pismem z dnia 13 maja 2008 r. (data prezentaty), H. R. - córka S. W. - wniosła o stwierdzenie nieważności obu decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - gdyż zostały one wydane bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wniosła o stwierdzenie wydania ich z naruszeniem prawa – bowiem zostały skierowane do osoby nie będącej stroną tego postępowania.

W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że aby można było wydać decyzję o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania, musiały zostać spełnione kumulatywnie dwie przesłanki: w gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Uzasadniając swoje żądanie skarżąca wskazała, że nieruchomość nie była zamieszkała przez nikogo - jako nieruchomość rolna bez prawa zabudowy. Nie była też opuszczona, gdyż była nieuprawiana przez okres poniżej roku. Podniosła również, że decyzje orzekające o przejęciu nieruchomości nie podają wyczerpującego uzasadnienia faktycznego, ponadto zostały wydane wobec podmiotu nie będącego właścicielem przejmowanej nieruchomości rolnej, gdyż właścicielem nieruchomości był J. W., a nie S. W.

Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r.

W uzasadnieniu orzeczenia Minister podniósł, iż ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że nieruchomość rolna o powierzchni 0,92 ha, położona we wsi J. została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

W myśl § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Z kolei zgodnie z § 2 zacytowanego rozporządzenia, przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa następuje bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Natomiast w myśl § 6 ust. 2 ww. rozporządzenia ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o właścicielu gospodarstwa, rozumie się przez to również posiadacza gospodarstwa w dobrej wierze.

Następnie Minister stwierdził, że w przejęta na własność Państwa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne w rozumieniu § 2 ust. 1 wydanego na podstawie Kodeksu cywilnego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Z 1964 r. Nr 45 poz. 304 ze zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego rozporządzenia do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.

Dodał, iż w toku prowadzonego postępowania nie udało się odnaleźć kompletnych akt archiwalnych dotyczących przejęcia niniejszej nieruchomości na własność Państwa.

Starostwo Powiatowe w L. w piśmie z dnia 13 stycznia 2005 r. poinformowało, że akta sprawy zakończonej decyzją Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. powinny znajdować się w Urzędzie Gminy J.

Z kolei Urząd Gminy J. w piśmie z dnia 1 kwietnia 2011 r. udzielił informacji, iż w archiwum zakładowym Urzędu Gminy J. brak jest akt dotyczących prowadzonej sprawy.

Natomiast M. Urząd Wojewódzki w W. pismem z dnia 29 lipca 2008 r. poinformował, że po przeprowadzeniu poszukiwań w rejestrach spraw prowadzonych przez Wydział nie odnaleziono żadnych akt dotyczących omawianej sprawy.

W dalszej części uzasadnienia Minister podniósł, iż materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje, że niniejsze gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów omawianej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Niekwestionowany jest bowiem fakt, że przed przejęciem przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa w spornym gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał, a przy tym gospodarstwo to nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Fakt nieuprawiania omawianego gospodarstwa przez okres niespełna roku potwierdziła również wnioskodawczyni we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

W związku z powyższym uznał, że nie można stwierdzić, iż badana w niniejszej sprawie decyzja Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa – brak jest zatem podstaw do stwierdzenia ich nieważności.

Minister odniósł się też do poglądu strony - podnoszącej, że decyzje zostały wydane wobec podmiotu niebędącego właścicielem przejmowanej nieruchomości, gdyż właścicielem nieruchomości był J. W., a nie S. W. - stwierdzając, iż kwestia ta nie ma znaczenia w sprawie, bowiem z treści § 6 ust. 2 rozporządzenia z 1961r. wynika, że ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o właścicielu gospodarstwa rozumie się przez to również posiadacza gospodarstwa w dobrej wierze. Jednocześnie zauważył, iż S. W. w piśmie z dnia 20 maja 1976 r. skierowanym do Prezydenta [...] wskazała, że gospodarstwo stanowiło jej własność. Ponadto Starostwo Powiatowe w L. w piśmie z dnia 13 stycznia 2005 r. poinformowało, że w skład nieruchomości rolnej o powierzchni 0,92 ha, położonej we wsi i gminie J., należącej do S. W. wchodziły działki nr [...], [...], [...], [...], [...].

Minister uznał zatem, że twierdzenia skarżącej, iż właścicielem nieruchomości był J. W. są gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami. Również załączone przez stronę do wniosku kopie zawiadomień o wysokości i terminach obowiązkowych dostaw zbóż i ziemniaków oraz zwierząt rzeźnych, a także kopie pokwitowań wystawione na J. W. nie potwierdzają prawa własności. Prawa własności J. W. do nieruchomości nie potwierdza też kopia załącznika do zawiadomienia z dnia 29 lipca 1976r.

Ponadto podkreślił, że zarzut skarżącej, iż J. W. nie brał udziału w postępowaniu w niniejszej sprawie nie może zostać uznany za skuteczny. Ewentualne zaistnienie tej wady postępowania nie może być rozważane w kategoriach wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. - a w konsekwencji skutkować nieważnością decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania, konkretnie przesłanki unormowanej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Następnie Minister rozważył podniesioną przez stronę kwestię niewyczerpującego uzasadnienia obu badanych decyzji stwierdzając, że za rażąco naruszające prawo nie można uznać decyzji posiadającej co prawda lakoniczne uzasadnienie, ale dające ogólny obraz ustalonego stanu faktycznego i zawierające odniesienia do podstawy prawnej – a takie cechy mają zaskarżone decyzje. Uzasadnienia decyzji pozwalają na stwierdzenie okoliczności istotnych dla podjęcia decyzji o przejęciu - do których należą opuszczenie gospodarstwa rolnego w znaczeniu wynikającym z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1961 r. oraz fakt braku zainteresowania gospodarstwem ze strony właścicieli.

Ponadto wskazał, iż art. 99 ówcześnie obowiązującego k.p.a. nie precyzował - tak jak to czyni obecnie obowiązujący przepis art. 107 § 3 - obligatoryjnych elementów uzasadnienia decyzji, a wymieniał jedynie rodzaje rozstrzygnięć, które powinny zawierać uzasadnienie.

Minister nie zgodził się też z argumentem strony, że roczne zaprzestanie produkcji rolnej nie wystarcza dla przyjęcia, iż nieruchomość rolna nie jest uprawiana. Podkreślił, że przepisy omawianej ustawy i rozporządzenia jako przesłankę do przejęcia gospodarstwa wskazują jedynie m. in. fakt nieuprawiania i niepoddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym gospodarstwa przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Istnienie tych okoliczności jest istotne na datę wydania decyzji i nie jest uzależnione od okresu opuszczenia gospodarstwa. Stąd też nie ma w niniejszej sprawie znaczenia uprawianie i poddawanie gospodarstwa rolnego właściwym zabiegom agrotechnicznym w latach 60 - tych, skoro przed przejęciem na własność Państwa gospodarstwo to nie było uprawiane, a tym samym było opuszczone w znaczeniu wynikającym z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1961 r.

Dodał, iż nie jest także zasadne twierdzenie strony, że adresatem decyzji orzekającej o przejęciu opuszczonego gospodarstwa rolnego na własność Państwa może być tylko właściciel nieruchomości – bowiem przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 1961 r. wyraźnie stanowią, iż jeśli w rozporządzeniu jest mowa o właścicielu gospodarstwa rozumie się przez to również posiadacza gospodarstwa w dobrej wierze. Organ wziął pod uwagę wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 października 1999 r. sygn. akt IV SA 1644/97, w którym Sąd podniósł, że odstąpienie od wymogu zawiadomienia wszystkich stron jest dopuszczalne tylko wobec tych podmiotów, co do których jest oczywiste, iż ewentualne wzruszenie decyzji ostatecznej nie może w żadnej mierze dotknąć ich interesów – i dlatego odstąpił od zawiadomienia w prowadzonym postępowaniu tych wszystkich podmiotów, które w chwili obecnej są właścicielami lub użytkownikami wieczystymi działek wchodzących w skład przejętej nieruchomości.

H. R. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powtórzyła swoje wcześniejsze zarzuty - zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego i prawa materialnego.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2011 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r.

W uzasadnieniu wskazał, że dokonując ponownej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie należy stwierdzić, iż objęte wnioskiem gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów omawianej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Niekwestionowany jest bowiem fakt, że w spornym gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał, a przy tym gospodarstwo to nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Fakty te znajdują potwierdzenie w piśmie z dnia 20 maja 1976 r. skierowanym do Prezydenta [...] – w którym S. W. zwróciła się z prośbą o rozważenie możliwości przejęcia jej gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa odpłatnie z uwagi na trudną sytuację materialną. Wskazała, iż ma 70 lat i jest osobą ciężko chorą, a przy tym potwierdziła opuszczenie gospodarstwa rolnego wskazując, że gospodarstwo to nie jest uprawiane od niespełna 1 roku.

Przy czym ponownie organ nie zgodził się z argumentem strony, iż roczne zaprzestanie produkcji rolnej nie wystarcza dla przyjęcia, że nieruchomość rolna nie jest uprawiana – powtarzając swoje wcześniejsze argumenty.

Jednocześnie wskazał, iż wyczerpująco zebrano materiał dowodowy oraz wszechstronnie dokonano oceny okoliczności niniejszej sprawy zgodnie z art. 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a. - dlatego też nie zgodził się z zawartymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutami strony o naruszeniu tych przepisów.

Podniósł, że w postępowaniu nadzorczym, aby można było uznać, iż decyzja rażąco narusza prawo, wykazane musi być w sposób nie budzący wątpliwości, że w danej sprawie w toku postępowania zwykłego doszło do ewidentnego uchybienia przepisom prawa, a naruszenie to ma tak istotną wagę, iż winno być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. Zasada stabilności decyzji ostatecznych wymaga bowiem do stwierdzenia ich nieważności wykazania, że zostały one dotknięte wadami wyczerpująco wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a.

Podsumowując, Minister uznał, że badana w niniejszej sprawie decyzja Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r. nie zawierają tego rodzaju uchybień – dlatego też brak jest podstaw do stwierdzenia ich nieważności.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H. R. zarzucając jej:

- naruszenie prawa procesowego tj.:

a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz błędne rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz na zaniechanie podjęcia wszystkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

b) art. 12 k.p.a. polegające na braku wnikliwego przeanalizowania materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

c) art. 107 § 3 k.p.a. zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, przez niespełnienie tych wymogów, z przytoczeniem przepisów prawa oraz poprzez niewyjaśnienie w decyzji organu administracji, dlaczego odmówiono wiarygodności dowodowej twierdzeniom strony,

d) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydium [...] z dnia [...] lipca 1976 r., nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa,

- naruszenie prawa materialnego tj.

a) przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przez przyjęcie, że gospodarstwo skarżących zostało faktycznie opuszczone;

b) art. 7, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64 i art.77 Konstytucji RP przez stosowanie rozszerzającej wykładni § 1 powołanego powyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. oraz przyjęcie, że można pozbawić obywateli własności przepisem rangą niższym od ustawy,

c) art. 15 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., która przepisem art. 1 nadała nowe brzmienie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Wskazana ustawa z dnia 15 lipca 1961 r. poprzez użyty w art. 15 zwrot "gospodarstwa mogą być przejęte", wymagała wydania decyzji uznaniowej, która winna być należycie uzasadniona. Pozbawiając właściciela prawa własności gospodarstwa rolnego, organ zobligowany był wykazać nie tylko spełnienie przesłanek ustawowych, ale również wskazać na zaistnienie takich przyczyn, które uzasadniały skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu gospodarstwa przez Państwo, np. fakt, iż utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa. Kwestionowana decyzja warunkom tym nie odpowiada, co uzasadnia wniosek o stwierdzenie jej nieważności.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie obu zaskarżonych decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi wskazując, iż zarzuty w niej zawarte zostały dostatecznie wyjaśnione w zaskarżonej decyzji.

W związku ze śmiercią skarżącej H. R. w jej miejsce wstąpili synowie L. R. i B. R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd wskazał, że postępowanie prowadzone w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 ww. ustawy, stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Z powyższego wynika też, że postępowanie to stanowi wyjątek od ww. zasady trwałości decyzji - zatem niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia przesłanek określonych w tym przepisie. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest zatem kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez art. 156 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85, ONSA 1985, Nr 1, poz. 30).

Sąd wskazał, że podstawą przejęcia gospodarstwa, stanowiącego nieruchomość rolną o powierzchni 0,92 ha, położoną we wsi J., były przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz rozporządzenia wykonawczego, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 maja 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

Stosownie do art. 2 ust. 1 ww. ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Powołane zaś rozporządzenie stanowiło, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, iż organ dysponował bardzo ubogim materiałem dowodowym - gdyż nie udało się odnaleźć kompletnych akt archiwalnych dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa – lecz, w ocenie Sądu, istniejące dowody jednoznacznie wskazują, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone, gdyż jego właścicielka nie była w stanie i nie zamierzała dalej go uprawiać.

Zdaniem Sądu wynika to ewidentnie z treści odwołania S. W. z dnia 20 maja 1976 r. od decyzji Naczelnika Gminy J., w którym nie wyrażała sprzeciwu przeciwko zabraniu jej działki – lecz wręcz przeciwnie sama wnosiła, aby Skarb Państwa przejął jej gospodarstwo – ale odpłatnie z uwagi na jej trudną sytuację materialną. Potwierdziła też fakt, że gospodarstwo nie jest uprawiane - bo nie ma kto tego robić, gdyż ziemię tę uprawiał przez wiele lat pan K., który jest już stary i nie nadaje się do pracy na roli - dodając jednakże, że dopiero od niespełna 1 roku.

Tymczasem z uzasadnień obu decyzji (Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r.) wynika, iż grunt leży odłogiem od kilku lat i nikt tam nie mieszka.

Wobec braku innych dokumentów potwierdzających okres nieuprawiania gruntu – trudno jest jednoznacznie ustalić, od kiedy ziemia leżała odłogiem.

Jednakże - nawet przyjmując wersję S. W.- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zdaniem Sądu prawidłowo ustalił, że przedmiotowe gospodarstwo spełnia kryteria do uznania go za opuszczone, gdyż nie było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym - przy czym okres czasu nie ma decydującego znaczenia, liczy się sam fakt nie uprawiania ziemi.

W tym zakresie Sąd nie podzielił poglądu skarżącej (str. 5 skargi), iż było to czasowe zaniechanie uprawiania gruntu związane z naturalnym cyklem produkcji rolnej (tzw. płodozmian – jare ozime – ugór), gdyż nawet z odwołania S. W. wynika coś zupełnie innego. Poza tym płodozmian nie polega na tym, że ziemia leży ugorem (wtedy robi się jałowa i zachwaszczona) i to nie jest "naturalny cykl produkcji rolnej". Ziemia musi być właściwie uprawiana przez cały rok – co wiąże się przede wszystkim z jej nawożeniem, które użyźnia glebę. Przy czym może być to nawóz naturalny np. obornik, kompost, posianie a następnie zaoranie łubinu czy gorczycy, lub może też być nawóz sztuczny.

Ponadto organ słusznie podniósł, iż w gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał – czego skarżąca nie kwestionowała podnosząc tylko, że była to nieruchomość bez prawa zabudowy – co nie zmienia samego faktu niezamieszkiwania.

Sąd nie podzielił też zarzutu skargi - że rażącego naruszenia prawa można dopatrywać się w wadliwym uzasadnieniu kontrolowanych decyzji, a zatem naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. – gdyż za rażąco naruszające prawo nie można uznać decyzji posiadającej co prawda lakoniczne uzasadnienie, ale dające ogólny obraz ustalonego stanu faktycznego i zawierające odniesienia do podstawy prawnej – a takie cechy mają decyzje Naczelnika Gminy J. oraz Prezydenta [...]. Uzasadnienia tych decyzji pozwalają na stwierdzenie okoliczności istotnych dla podjęcia decyzji o przejęciu - do których należy przede wszystkim opuszczenie gospodarstwa rolnego w znaczeniu wynikającym z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1961 r.

Ponadto art. 99 ówcześnie obowiązującego kpa nie precyzował - tak jak to czyni obecnie obowiązujący przepis art. 107 § 3 k.p.a. - obligatoryjnych elementów uzasadnienia decyzji, a wymieniał jedynie rodzaje rozstrzygnięć, które powinny zawierać uzasadnienie.

Sąd podniósł również, że oceniane decyzje niewątpliwie miały charakter uznaniowy, tzn. od organu zależało, czy pomimo wystąpienia przesłanek materialnych gospodarstwo zostanie przejęte. Nie mniej jednak przepis nie uzależniał przejęcia od wystąpienia jakichkolwiek dodatkowych warunków, które miały decydować o tym przejęciu, takich jak np. potrzeba realizacji pewnych potrzeb państwowych. Wówczas w decyzji o przejęciu należałoby wyjaśnić, dlaczego akurat to gospodarstwo niezbędne jest do zapewnienia określonych potrzeb Państwa. W tej sprawie organ nie musiał wyjaśniać z jakich powodów skorzystał z tak ostatecznego środka jakim było odjęcie prawa własności, gdyż przepis nie nałożył na niego obowiązku podania tej przyczyny. Poprzez wydanie decyzji o przejęciu organ sygnalizował, iż skorzystał z ustawowego uprawnienia - bowiem wystąpiły konkretne przesłanki pozwalające mu na to.

W ocenie Sądu niezależnie, czy organ w uzasadnieniu decyzji wyjaśniłby powody przejęcia w sposób właściwy dla decyzji uznaniowej, czy też nie zawarłby takich rozważań - nie miałoby to wpływu na samo przejęcie, które i tak by nastąpiło.

Sąd podzielił także w całości rozważania organu dotyczące kwestii własności gospodarstwa rolnego uznając, że w aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego nie tyko własność J. W., ale też S. W. – np. nie został dołączony akt własności ziemi, o którym wspomina w swoim piśmie z dnia 10 stycznia 2005 r.(data prezentaty) skarżąca. Poza tym z treści § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 1961 r. wynika, iż ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o właścicielu gospodarstwa rozumie się przez to również posiadacza gospodarstwa w dobrej wierze, zaś S. W. w piśmie z dnia 20 maja 1976 r. wskazała, że gospodarstwo stanowiło jej własność.

Sąd zgodził się też z poglądem organu, iż zarzut skarżącej, że J. W. nie brał udziału w postępowaniu w niniejszej sprawie nie może zostać uznany za skuteczny. Ewentualne zaistnienie tej wady postępowania nie może być rozważane w kategoriach wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. - a w konsekwencji skutkować nieważnością decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania, konkretnie przesłanki unormowanej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia przepisów Konstytucji RP i pozbawienia skarżącej własności przepisem niższym rangą niż ustawa – gdyż podstawą przejęcia był art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) zaś § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) precyzował tylko, co to jest gospodarstwo rolne opuszczone.

Sąd wskazał, że oceniając zaskarżone decyzje należy mieć też na uwadze fakt, że obecnie przedmiotowe gospodarstwo rolne stanowi pięć wyodrębnionych działek - które są własnością osób fizycznych i Skarbu Państwa.

W ocenie Sądu z akt postępowania nieważnościowego nie wynika, aby przepisy powołane przez skarżącą zostały w sposób rażący naruszone.

Reasumując, Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu - zaś wydane decyzje zawierają niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 107 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli L. R. i B. R., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie:

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy bezsprzecznie wynika, że decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] kwietnia 1976 r. znak: [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 1976 r. znak: [...] – mimo iż ww. decyzje Naczelnika Gminy J. oraz Prezydenta [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj.:

a) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 1957 r. Nr 39, poz. 174 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię przyjmującą, że przedmiotowa nieruchomość rolna o pow. 0,92 ha (jak wprost wskazano w ww. decyzjach Naczelnika Gminy J. oraz Prezydenta [...] jest gospodarstwem rolnym rozumianym jako zorganizowana całość gospodarcza, podczas gdy przedmiotowy grunt był jedynie nieruchomością rolną bez prawa do zabudowy i z tego powodu nie podlegał możliwości przejęcia przez Skarb Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym bez obciążeń w oparciu o ww. przepis,

b) § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. 1961 r. Nr 39, poz. 198 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię przyjmującą, że przedmiotowa nieruchomość rolna - wadliwie kwalifikowana przez ówczesne organy administracji publicznej jako "gospodarstwo rolne" - jest tzw. gospodarstwem rolnym opuszczonym, to jest takim, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice oraz przy tym nieruchomość ta nie jest w całości lub w większej części uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę - podczas gdy z obiektywnie istniejących przyczyn, to jest zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, nikt na przedmiotowej niezabudowanej nieruchomości nie mógł zamieszkiwać (zakaz zabudowy), a nadto właściciel a wcześniej dzierżawca uprawiał tę nieruchomość rolną oraz poddawał ją właściwym zabiegom agrotechnicznym,

c) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 1957 r. Nr 39, poz. 174 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie, to jest rozstrzygnięcie o przejęciu przedmiotowej niezabudowanej nieruchomości rolnej o pow. 0,92 ha na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania z naruszeniem granic tzw. uznania administracyjnego, to jest rozstrzygnięcie w sposób dowolny, bez należytego zindywidualizowania i wyjaśnienia przez ww. organy administracyjne motywów rozstrzygnięć przesądzających o odjęciu własności nieruchomości pod tytułem darmym,

d) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r, o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U, 1957 r. Nr 39, poz. 174 ze zm.) w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, to jest przekroczenie granic tzw. uznania administracyjnego ("mogą być przejęte"), czemu wyraz dają uzasadnienia ww. decyzji Naczelnika Gminy J. oraz Prezydenta [...] - uzasadnienia dowolne, nie wyjaśniające w sposób logiczny oraz jasny rozstrzygnięć w oparciu o prawidłowo przeprowadzoną ocenę materiału dowodowego sprawy, w tym w ogóle nie wskazujące dowodów na jakich każdy z ww. organów się oparł wydając i utrzymując rozstrzygnięcie o odjęciu własności nieruchomości rolnej bez odszkodowania,

e) art. 7 k.p.a., art. 12 k.p.a w związku z art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, to jest niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie i tym samym niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym niewskazanie czy i w oparciu o jakie dowody uznano przedmiotową niezabudowaną nieruchomość rolną o pow. 0,92 ha (jak wprost organy administracji publicznej określały przejęty grunt w sentencjach decyzji z kwietnia i lipca 1976 r.) za gospodarstwo rolne, które z zasady obejmuje nie tylko nieruchomości rolne, które stanowią pewną zorganizowaną całość gospodarczą, lecz także budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy, zapasy; oraz niewyczerpujące ustalenie czy nieruchomość ta została opuszczona, niedokładne ustalenie przez jaki czas na nieruchomości tej nie gospodarowano i w związku z tym czy nieruchomość ta kwalifikuje się jako tzw. gospodarstwo rolne opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. 1961 r. Nr 39, poz. 198 ze zm.),

- prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, mianowicie:

1. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1995 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. 1957 r. Nr 39, poz.174 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i zastosowanie tego przepisu pomimo braku spełnienia określonych w w/w przepisie przesłanek do przejęcie w/w nieruchomości na własność Skarbu Państwa,

2. art. 7, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64 oraz art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. 1961 r. Nr 39, poz. 198 ze zm.) i wskutek tego przyjęcie, że możliwe jest pozbawienie obywatela własności nieruchomości poprzez zastosowanie przepisu rangą niższego od ustawy, w wyniku wydania przez organ administracji publicznej nienależycie uzasadnionej decyzji uznaniowej, niepoprzedzonej wnikliwie przeprowadzonym postępowaniem w sprawie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w stanie wolnym od obciążeń oraz bez jakiegokolwiek odszkodowania.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, zgłaszając w tym miejscu wniosek o ich zasądzenie od organu na rzecz skarżących wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zasadnicza część skargi kasacyjnej została zbudowana w oparciu o koncepcję, że nieruchomość przejęta na własność Państwa, decyzją kontrolowaną w postępowaniu nieważnościowym, nie była gospodarstwem rolnym lecz wyłącznie nieruchomością rolną, gdyż przede wszystkim nie była ona zabudowana.

W systemie prawa, obowiązującym w dacie wydania decyzji wywłaszczającej, pojęcie gospodarstwa rolnego zdefiniowane było w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304 ze zm.). Pojęcia gospodarstwa rolnego nie definiował natomiast art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Przepis ten jedynie stanowił o możliwości przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania gospodarstw rolnych opuszczonych. Dlatego niezasadny jest, sformułowany w skardze kasacyjnej, zarzut błędnej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Mając na względzie, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor nawiązuje do § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. należy stwierdzić, że gospodarstwo rolne to należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, za które, stosownie do § 1 ust. 1 niniejszego rozporządzenia, uważano nieruchomości, które są lub mogą być użytkowane na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej, chyba że stosownie do przepisów o planowaniu przestrzennym decyzją właściwego organu prezydium rady narodowej zostały przeznaczone na cele nie związane bezpośrednio z produkcją rolną. Takie nieruchomości rolne jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowana całość były gospodarstwem rolnym. Zatem, głównym składnikiem gospodarstwa rolnego była nieruchomość rolna, która stanowiła lub mogła stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Pozostałe elementy (składniki), wymienione w ust. 1 § 2 omawianego rozporządzenia, jeżeli istniały, również wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Jednakże brak, któregoś z tych elementów nie oznaczał, że nie mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym, jeżeli należące o tej same osoby nieruchomości rolne stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą.

Uwzględniając powyższe należy uznać, że organy administracji nie musiały przyjmować, że niezbędnym elementem gospodarstwa, aby można było uznać je za rolne, jest istnienie budynków. Trzeba również mieć na względzie, że tak ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., jak i wydane z zawartej w jej art. 2 ust. 3 delegacji, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, pojęcie gospodarstwa rolnego odnosiły również do działek pracowniczych, rzemieślniczych, itp. W takiej sytuacji nie można zarzucać nieważności decyzji wywłaszczeniowej z uwagi na błędną wykładnię, gdyż z obowiązujących wówczas przepisów w sposób niewątpliwy nie wynikało, że gospodarstwo rolne poza gruntami rolnymi musi zawierać jeszcze bezwzględnie budynki. Jednocześnie trzeba zauważyć, że spór co do wykładni przepisu prawa materialnego nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji, a więc, że decyzja sposób kwalifikowany została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2006 r., II OSK 489/05, Lex nr 196694).

Dodatkowo należy wskazać, że przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowił podstawę prawna do przejęcia każdego opuszczonego gospodarstwa rolnego i nie miały żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli, decydujących się na opuszczenie gospodarstwa, a organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał z kolei uprawnień do badania i oceny tych przyczyn (zob. wyrok SN z 24 maja 2012 r., II CSK 558/11, Lex nr 1243009, wyroki NSA z 18 września 1998 r., II SA 1108/98, Lex nr 4791 oraz z dnia 2 września 2005 r., I OSK 36/05, Lex nr 1089827).

Nie można uznać za zasadny zarzutu błędnej wykładni § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, gdyż przepis ten został prawidłowo odczytany przez Sąd pierwszej instancji. W oparciu o zarzut błędnej wykładni niniejszego przepisu nie można natomiast kwestionować prawidłowości zakwalifikowania spornego gospodarstwa jako rolnego.

W konsekwencji powyższych rozważań za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które wiążą się z kwestią zakwalifikowania gospodarstwa jako rolnego.

Odnosząc się do zarzutów, dopatrujących się nieważności decyzji z uwagi na naruszenie granic uznania administracyjnego, należy stwierdzić, że w świetle twierdzeń zawartych w odwołaniu wniesionym przez S. W. od decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r. nie zasługują one na uznanie. Z niniejszego odwołania wynikało bezspornie, że gospodarstwo rolne nie jest uprawiane. Dlatego brak szerszych rozważań na temat zakwalifikowania gospodarstwa jako opuszczonego, w uzasadnieniach kontrolowanych w toku postępowania nieważnościowego decyzjach, nie może być traktowany jako rażące naruszenie prawa.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 7, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 64 oraz art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż podstawę wywłaszczenia stanowił przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., a nie przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Przepis § 1 ust. 1 omawianego rozporządzenia określał jedynie cechy, jakie posiada gospodarstwo rolne opuszczone. Nie stanowił ona zaś podstawy prawnej wywłaszczenia, gdyż taką podstawę stanowił wyżej wskazany przepis ustawowy, na co trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.