Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 490/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 10; art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7; art. 77 § 1; art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c; art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz,, WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 lipca 2011 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku H. K. z dnia 17 czerwca 2011 r., powołując się na przepisy art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od marca 2002 r. do 6 lutego 2011 r. w łącznej kwocie 6894,30 zł.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 8 września 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 lipca 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 670/11 uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaną w pierwszej i drugiej instancji. Sąd uznał, że organ administracji nie ustalił w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony.

W ocenie Sądu, przyjęte za podstawę skarżonych decyzji ustalenia organu co do majątku nieruchomego skarżącej zostały poczynione z naruszeniem reguł postępowania dowodowego, bez wyczerpującego zebrania dowodów, a także bez dostatecznego rozpatrzenia dowodów, którymi organ administracji dysponował. Organ poprzestał na stwierdzeniu w uzasadnieniach decyzji, że mąż skarżącej T. K. uzyskuje rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie czyniąc ustalenia co do wysokości świadczenia, podczas gdy skarżąca w toku całego postępowania podnosiła, że świadczenie emerytalne (a nie rentowe) męża w kwocie 900 zł stanowi źródło utrzymania małżonków K. i nie jest wystarczające na zaspokojenie ich potrzeb życiowych. Sąd podkreślił, że organ w ogóle nie ustalił wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącej, przede wszystkim tych służących zaspakajaniu podstawowych potrzeb koniecznych dla codziennej egzystencji, takich jak: koszty utrzymania domu, który według protokołu wizytacji wymaga remontu, koszty wyżywienia, koszty wydatków związanych z leczeniem.

Decyzją z dnia 6 sierpnia 2012 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ponownie odmówił H. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,5 ha fizycznych, co stanowi 1,31 ha przeliczeniowych. Źródłem dochodu skarżącej jest emerytura ZUS męża – około 1000 zł oraz dochód z gospodarstwa w wysokości 2984 zł. Koszty leczenia skarżącej i jej męża wynoszą około 220 zł miesięcznie i zdaniem organu nie zostały w pełni udokumentowane. Organ podniósł, że w okresie powstania zadłużenia skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, uzyskując dodatkowe dochody. Skarżąca otrzymywała również płatności obszarowe z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Powyższe okoliczności w ocenie organu nie uzasadniały umorzenie zaległości z tytułu składek.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 28 września 2012 r. utrzymał w mocy decyzję z 6 sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. Organ dodał, że skarżąca otrzymała płatności z ARiMR za lata 2009, 2010, 2011 w ogólnej kwocie 3567,86 zł. Prezes KRUS zwrócił uwagę, że skarżąca decydując się na uprawy (uprawa leszczyny), które przynoszą dochody w odległym czasie, a wcześniej wymagają pielęgnacji, powinna uwzględnić brak bieżących korzyści finansowych oraz koszty uprawy. Organ stwierdził również, że koszty egzystencjalne (m.in. opłaty za wodę, energię) są nierozłączne z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Powyższa decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uchylona została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 września 2013 r. w sprawie sygn. akt III SA/Lu 793/12.

W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że dla ustalenia sytuacji bytowej zobowiązanego istotne jest przede wszystkim ustalenie jego dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wynikającym z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.), dalej powoływanej jako K.p.a., jest ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony oraz wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie konieczne jest odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy.

Sąd ocenił, że rozważania organu dotyczące stanu majątkowego i możliwości uzyskiwania dochodów oraz ocena kosztów utrzymania gospodarstwa domowego są zbyt ogólnikowe i czynią rozstrzygnięcie dowolnym.

Sąd podkreślił, że organ nie uwzględnił przede wszystkim wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawartych w wyroku z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 670/11 i nie ustalił wydatków koniecznych ponoszonych przez skarżącą i jej męża na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak koszty utrzymania domu, koszty wyżywienia, wydatków związanych z leczeniem oraz relacji między tymi wydatkami a dochodami. Dokonując ustaleń odnośnie sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, Prezes KRUS nie uwzględnił wyżej wymienionych wydatków koniecznych. Brak ustaleń w tym zakresie nie pozwolił organowi na ocenę, czy po zapłacie zaległych składek skarżącej pozostaną środki pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jej i jej rodziny.

Rozpoznając sprawę organ zobowiązany był ustalić wysokość koniecznych wydatków skarżącej służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb codziennej egzystencji jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, następnie ustalić relację wydatków do aktualnych dochodów rodziny. Organ zobowiązany był również odnieść się do okoliczności nieuzyskiwania przez skarżącą od 2008 r. płatności do gruntów rolnych. Brak ustaleń w wyżej wymienionym zakresie spowodował niemożność skonfrontowania możliwości płatniczych skarżącej z wysokością zadłużenia względem KRUS.

Rozstrzygając sprawę ponownie organ miał uwzględnić powyższe wskazania, uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym zakresie oraz ponownie wszechstronnie rozważyć zebrany materiał i dokonać oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, uwzględniając wszystkie wydatki konieczne oraz relację wydatków w stosunku do aktualnych dochodów rodziny.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 20 marca 2014 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od marca 2002 r. do 6 lutego 2011 r. w kwocie 6894, 30 zł, w tym na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od marca 2002 r. do 6 lutego 2011 r. w kwocie 1988,20 zł, na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za okres od marca 2002 r. do kwietnia 2003 r. w kwocie 1820,10 zł oraz na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za okres od lutego 2008 r. do 6 lutego 2011 r. – w kwocie 3086,00 zł.

W sentencji decyzji jako podstawę odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od marca 2002 r. do 6 lutego 2011 r. oraz składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za okres od marca 2002 r. do kwietnia 2003 r. organ wskazał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U z 2013r. poz. 1403 z późn. zm.). Natomiast jako podstawę odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za okres od lutego 2008 r. do 6 lutego 2011 r. organ wskazał brak przesłanek pomocy de minimis określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. Urz. UE z 2007 r., seria L, Nr 337, s.35).

Organ ustalił, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 2,50 ha fizycznych, co stanowi 1,31 ha przeliczeniowych oraz że podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 sierpnia 1999 r. do dnia 8 stycznia 2014 r. Ustalił również, że obecnie skarżąca pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Mąż skarżącej nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ wskazał, ze wniosek o umorzenie należności skarżąca uzasadniała brakiem korzyści z gospodarstwa oraz złym stanem zdrowia męża. W ocenie organu z protokołu wizytacji wynika jednak, że gospodarstwo przynosi wymierne dochody, a mąż z tytułu niezdolności do pracy pobiera świadczenie rentowe. Ponadto dołączona do podania dokumentacja nie potwierdza trudności, które nie pozwalają skarżącej na uregulowanie należności.

Według organu z analizy dokumentów w sprawie wynika, że sytuacja finansowa skarżącej nie ma charakteru przejściowego, "nie nosi cech czynników niezależnych" oraz nie pozwoli na stabilizację sytuacji finansowej w gospodarstwie.

Organ wskazał, że wcześniej, przed uchyleniem poprzedniej decyzji przez WSA w Lublinie ustalono, że źródłem dochodu rodziny skarżącej jest renta pobiera przez męża z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości około 1000 zł miesięcznie oraz gospodarstwo rolne przynoszące dochód roczny w wysokości 2984 zł. Koszty leczenia skarżącej i męża wynoszą około 220 zł miesięcznie. Koszty egzystencjalne (opłaty za wodę, energię, itp.) są nierozłącznie związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i domowego. Skarżąca otrzymuje płatności obszarowe z ARiMR, co zapewnia rentowność gospodarstwa. W okresie powstania zadłużenia skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą uzyskując dodatkowe dochody.

Organ wskazał, że po uchyleniu poprzedniej decyzji przez WSA w Lublinie uzyskanie dowodów dotyczących kosztów egzystencjalnych oraz kosztów leczenia uniemożliwiła nieobecność skarżącej w miejscu zamieszkania podczas kilkakrotnych wizyt pracownika KRUS. Ustalono ponadto, że od dnia 8 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącej emeryturę oraz że skarżąca pobiera płatności bezpośrednie z ARiMR w kwocie około 2000 zł rocznie.

Powołując się na przepis art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników organ stwierdził, że umorzenie zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek na te ubezpieczenie może nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno-bytowa postała w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub takich sytuacji, które były niezależne od sposobu postępowania rolnika i które całkowicie uniemożliwiają uregulowanie zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego bez zagrożenia egzystencji własnej czy rodziny. Organ powołał się również na to, że według rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej dopuszczalna jest pomoc publiczna, jeżeli "udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek, umorzeń, stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych".

W ocenie organu opisany wyżej stan faktyczny nie uzasadnia twierdzenia, że po stronie skarżącej występuje interes w umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, rozumiany jako trudna sytuacja materialna.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie H. K. wnosiła o umorzenie składek, przedstawiając swoją trudną sytuację materialną.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wnosił o oddalenie skargi, podnosząc, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ma charakter uznaniowy oraz że organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz działał zachowując określone prawem standardy proceduralne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania.

Należy na wstępie wyjaśnić, że przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja, która została wydana po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie poprzednich decyzji wydanych w tej samej sprawie przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po raz pierwszy wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 670/11, a po raz drugi wyrokiem z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 793/12.

Wobec powyższego Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozpoznając sprawę ponownie był związany nie tylko oceną prawną ale również i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w obydwu wyrokach WSA w Lublinie (zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Związanie te obejmuje również Sąd rozpoznający obecnie sprawę. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, SIP Lex nr 1277944). Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 278/14, SIP Lex nr 1534079).

Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu art. 153 P.p.s.a., a w konsekwencji także z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Z przywołanego przepisu wynika, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ma, a ściślej rzecz biorąc, może mieć charakter uznaniowy, a więc do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego należy wówczas wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Z treści art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że przesłanką konieczną umorzenia należności z tytułu składek, jest ustalenie, że zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem zainteresowanego. Z treści przepisu wynika, że dla ustalenie tej przesłanki zawsze istotne jest uwzględnienie możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dyspozycja normy prawnej wskazująca, że organ może umorzyć składki, przesądzająca o uznaniowości decyzji, oznacza, że nawet jeżeli Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustali, że istnieje ważny interes zainteresowanego, to nie jest zobowiązany do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie, także w zakresie objętym uznaniowością, powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanka konieczna dla umorzenia, w postaci ważnego interesu zainteresowanego ocenionego z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych została spełniona.

W przypadku uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się w zakresie objętym uznaniem administracyjnym merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Jednak jak wcześniej wspomniano decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jedynie może mieć charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze ma taki charakter. Jest tak dlatego, ponieważ uprawnienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po prawidłowym ustaleniu, że zachodzi przesłanka konieczna dla umorzenia, w postaci ważnego interesu zainteresowanego ocenionego z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych.

Można stwierdzić, że wystąpienie opisanej przesłanki jest konieczne dla podjęcia decyzji o umorzeniu składek, ale niewystarczające, bowiem w takiej sytuacji ostateczna decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

W związku z powyższym należy podkreślić, że ustalając samo istnienie lub brak przesłanki umorzenia składek w postaci ważnego interesu zainteresowanego, ocenionego z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie może działać w ramach uznania administracyjnego, ponieważ kwestia ustalenia czy zachodzi wymieniona przesłanka nie jest kwestią wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestią jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń.

Jeżeli ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że nie jest spełniona omawiana przesłanka umorzenia składek, to wówczas Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i wyboru konsekwencji prawnych. Może wówczas tylko odmówić umorzenia. Decyzja wydana w takiej sytuacji faktycznej i prawnej ma charakter decyzji związanej. Natomiast wykazanie istnienia wymienionej wyżej przesłanki, choć pozwala Prezesowi na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. Dopiero i jedynie po ustaleniu istnienia przesłanki umorzenia w postaci ważnego interesu zainteresowanego ocenionego z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że kontrolą sądu objęte zostały decyzja i prowadzące do wydania tej decyzji postępowanie, w którym Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalił, że nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ "stan faktyczny sprawy nie uzasadnia twierdzenia", że po stronie skarżącej "występuje interes w umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie rolników ... rozumiany jako trudna sytuacja materialna".

Powyższa motywacja zaskarżonej decyzji oznacza, że organ odmówił umorzenia składek nie działając w ramach uznania administracyjnego, lecz po ustaleniu, że nie występuje konieczna przesłanka do umorzenia w postaci ważnego interesu zainteresowanego.

Ustalenie te jest co najmniej przedwczesne, ponieważ organ nie wykonując wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w poprzednich wyrokach WSA w Lublinie nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego istotnego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił stanu faktycznego wystarczająco dokładnie, aby możliwe było prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Aktualne jest wskazanie dotyczące niezbędności wyjaśnienia jak również odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawczyni ze szczególnym uwzględnieniem jej możliwości płatniczych. Dla prawidłowego rozpatrzenia sprawy niezbędne jest ustalenie wydatków koniecznych ponoszonych przez skarżącą i jej męża na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak koszty utrzymania domu, koszty wyżywienia, wysokość wydatków związanych z leczeniem. Konieczne jest prawidłowe ustalenie wysokości dochodów wnioskodawczyni i jej męża oraz przedstawienie relacji między tymi dochodami a wydatkami. Dokonując ustaleń odnośnie sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej organ nadal nie uwzględnił wyżej wymienionych wydatków koniecznych. Brak ustaleń w tym zakresie w rzeczywistości nie pozwolił organowi na ocenę, czy po zapłacie zaległych składek (w realiach badanej sprawy raczej w ratach niż jednorazowo) skarżącej pozostaną środki pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jej i jej rodziny. Organ oparł się na swoim wcześniejszym ustaleniu, że koszty leczenia wnioskodawczyni i jej męża wynoszą około 220 zł miesięcznie i stwierdził, że "koszty egzystencjalne" są nierozłączne z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co wskazuje, że uznawał za nieistotne inne koszty utrzymania wnioskodawczyni i jej męża. Organ wyjaśnił, że po uchyleniu przez Sąd poprzedniej decyzji z poleceniem szczególnego uwzględnienia rachunku dochodów i kosztów w gospodarstwie wnioskodawczyni, uzyskanie dowodów dotyczących "kosztów egzystencjalnych" oraz kosztów leczenia uniemożliwiła nieobecność wnioskodawczyni w miejscu zamieszkania podczas kilkukrotnych wizyt pracownika KRUS. Z akt sprawy (protokół z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika – k. [...] akt administracyjnych) wynika, że takie wizyty miały miejsce dwukrotnie, jednakże nie wynika, aby wnioskodawczyni była zawiadamiana o terminach tych wizyt. Brak jest również w aktach sprawy dowodów, aby wnioskodawczyni po uchyleniu decyzji przez WSA w Lublinie była wzywana do dodatkowych wyjaśnień w zakresie potrzebnym do uwzględnienia wskazań Sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Nie zostało również ustalone jakie właściwie dochody uzyskuje wnioskodawczyni. Z uzasadnienia decyzji wynika, że nową okolicznością w stosunku do stanów faktycznych poprzednio branych pod uwagę jest to, że od dnia 8 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał wnioskodawczyni emeryturę. Jednakże organ nie ustalił jaka jest wysokość tej emerytury, a jest to okoliczność mająca niewątpliwie znaczenie dla obliczenie dochodów rodziny wnioskodawczyni. Z ustaleń przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wynika wystarczająco jasno jaka jest wysokość dochodów wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ stwierdził relacjonując protokół wcześniejszej wizytacji, że gospodarstwo przynosi wymierne dochody, jednakże to stwierdzenie jest ogólnikowe i nie wiadomo o jakie dochody w rzeczywistości chodzi. Organ stwierdził też, że obok renty męża w wysokości około 1000 zł miesięcznie źródłem dochodu jest gospodarstwo przynoszące kwotę 2984 zł rocznie. Nie wyjaśnił jednak organ na jakich dowodach oparł te ustalenie, w sytuacji kiedy wnioskodawczyni swój wniosek o umorzenie składek uzasadniła między innymi brakiem korzyści z gospodarstwa. Organ ustalił też, że wnioskodawczyni pobiera płatności bezpośrednie z ARiMR w kwocie około 2000 zł rocznie, lecz nie wskazał na czym oparł te ustalenie i czy kwota z tytułu płatności bezpośrednich mieści się w wskazanym wyżej rocznym dochodzie z gospodarstwa rolnego, czy jest to kwota dodatkowa.

Prawidłowe ustalenie wskazanych wyżej okoliczności konieczne jest do ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawczyni, które należy brać pod uwagę ustalając, czy zachodzi ważny interes zainteresowanego będący konieczną przesłanką umorzenia zaległości.

W związku z powyższym organ ponownie rozpatrując sprawę powinien jednoznacznie ustalić jakie są dochody wnioskodawczyni i jej męża oraz jaka jest wysokość koniecznych wydatków zaspokajających ich podstawowe potrzeby życiowe. Organ obok ustalenia wysokości renty lub emerytury otrzymywanej przez męża wnioskodawczyni powinien ustalić również jaka jest wysokość emerytury otrzymywanej przez wnioskodawczynię. Poprzestanie na ustaleniu samego faktu otrzymywania emerytury nie jest bowiem wystarczające. Konieczne jest również jednoznaczne ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego z wyjaśnieniem jaka jest wysokość płatności bezpośrednich i ewentualnie innych płatności otrzymywanych z ARiMR. Należy jednoznacznie wskazać, czy oprócz tych płatności wnioskodawczyni osiąga w związku z posiadaniem gospodarstwa inne dochody, w jakiej wysokości i jakie dowody na to wskazują. Przy tym organ może uwzględnić, że dochody z gospodarstwa rolnego w naturze, nawet jeżeli nie są spieniężone, pozwalają na częściowe zaspokojenie potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem.

Ustalając wysokość wydatków związanych z utrzymaniem wnioskodawczyni i jej męża organ obok kosztów leczenia powinien ustalić jakie są inne codzienne wydatki, po uprzednim udokumentowanym wezwaniu wnioskodawczyni do wskazania tych wydatków i ewentualnie dowodów dotyczących ich ponoszenia i wysokości. Dopiero brak reakcji wnioskodawczyni na te wezwanie pozwoli organowi na odpowiednią ocenę zachowania wnioskodawczyni. Organ nie może unikać dokonywania tych ustaleń stwierdzając, że "koszty egzystencjalne" są nierozłącznie związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i domowego, ani też poprzestawać na niezapowiedzianych wizytach w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni i stwierdzeniu, że wnioskodawczyni była nieobecna.

Porównanie osiąganych dochodów i wydatków koniecznych dla zaspokojenia potrzeb życiowych wnioskodawczyni i jej męża pozwoli na ustalenie możliwości płatniczych wnioskodawczyni, które będą jedną z okoliczności branych przez organ pod uwagę przy ustalaniu istnienia uzasadnionego interesu zainteresowanego jako przesłanki koniecznej do umorzenia składek. Jeżeli organ ustali, że takiego uzasadnionego interesu wnioskodawczyni nie ma powinien oddalić wniosek o umorzenie zaległości. Natomiast jeżeli ustali istnienie omawianej przesłanki może podjąć decyzję pozytywną lub negatywną dla wnioskodawczyni w ramach uznania administracyjnego, przy czym obowiązkiem organu będzie uzasadnienie wyboru sposobu rozstrzygnięcia.

Zwrócić należy również uwagę, że rozpatrując sprawę o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ powinien brać pod uwagę stan faktyczny i prawny aktualny w dniu wydania decyzji. W związku z tym trzeba wskazać, że już w dniu wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji nie obowiązywało powołane w uzasadnieniu decyzji rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. Urz. UE z 2007 r, seria L, Nr 337, s.35), które od dnia 1 stycznia 2014 r. zostało zastąpione rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE z 2013 r., seria L, Nr 337, s.35).

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.