Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1606/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-03-06 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260  par. 1 w zw z  art. 246  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1606/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1606/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. skarżąca R.O. zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W treści wniosku jaki skarżąca złożyła następnie na formularzu (o co wezwał stronę referendarz sądowy) skarżąca wskazała, że jej aktualny stan majątkowy w porównaniu z wartością przedmiotu sporu nie pozwala na opłacenie wniesionych przez nią skarg. Organ podatkowy wydał decyzje w rozbiciu na pojedyncze dostawy, których suma jest bardzo wysoka, co zwiększa jeszcze koszty sądowe.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach, w rubryce "Zobowiązania i stałe wydatki", skarżąca wskazała na kwotę 1.000 zł, wydatkowaną na koszty utrzymania.

Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie - "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia, w terminie 7 dni: kopii zeznania podatkowego za 2015 r.; wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą za lipiec, sierpień i wrzesień 2016 r.; kopii deklaracji VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2017 r.; szczegółowego zestawienia (kwotowego) ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącą i jej rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne) z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania; wydruków historii wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącą, w tym, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za okres od marca do grudnia 2016 r.; oświadczenia o posiadanych środkach transportu (także tych wykorzystywanych w działalności gospodarczej); oświadczenia o tytule prawnym do nieruchomości położonych we W. przy ul. [...] oraz w P. przy ul. [...]; oświadczenia o posiadanych udziałach w A i wysokości wynagrodzenia w związku z pełnionymi w tej spółce funkcjami; oświadczenia o źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika, a nadto, do złożenia innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że jest stanu wolnego i z nikim nie zamieszkuje, nie prowadzi też wspólnego gospodarstwa z innymi osobami. Jej miesięczne wydatki to opłaty w kwocie 400 zł, wydatki na żywność i środki higieny w kwocie 500 zł, leki w kwocie 200 zł oraz spłata kredytów w wysokości 2.000 zł. Strona oświadczyła, że opłaty te do chwili obecnej finansowane były z bieżącej działalności gospodarczej. Oświadczyła też, że nie posiada środków transportu. Nie jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] we W., ani w P. przy ul. [...]. Wynagrodzenie dla pełnomocnika w sprawie finansowane będzie po ewentualnym wygraniu sporu sądowego.

Dodatkowo strona oświadczyła, że w okresie od sierpnia do grudnia 2016 r. nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych, a w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej z dniem 19 sierpnia 2016 r. nie ma możliwości wygenerowania wyciągu bankowego. Poinformowała, że nie posiada żadnych udziałów w A.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Od stycznia do sierpnia 2016 r. strona odnotowała w ramach prowadzonej działalności gospodarczej stratę w kwocie 21.003,75 zł, przy przychodzie w kwocie 375.530,90 zł. W maju, czerwcu i lipcu 2016 r. wnioskująca strona dostarczyła towary i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 24.266 zł, 43.649 zł i 0 zł.

Przedłożone zostały także wydruki historii dwóch rachunków bankowych za marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2016 r., wykorzystywane prywatnie i w działalności gospodarczej.

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 10 lutego 2017 r.) referendarz sądowy odmówił przyznania R.O. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W ocenie referendarza sądowego, udostępnione przez stronę skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku albowiem skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialna, życiowa i rodzinna spełniała przesłanki do przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że skarżąca uzyskała przychody z działalności gospodarczej, które pozwalały jej na uiszczenie kosztów sądowych. Ponadto, według referendarza sądowego, nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez stronę można było uznać za wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz posiadanych ruchomości i nieruchomości. Referendarz sądowy zauważył także, że skarżąca wybiórczo wykonała wezwanie referendarza do nadesłania dokumentów i wyjaśnień.

Wnosząc sprzeciw (w dniu 10 lutego 2017 r.) od tego postanowienia skarżąca domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym.

W uzasadnieniu wnioskodawczyni wskazała, że aktualnie organ podatkowy wydał już blisko 300 tożsamych merytorycznie decyzji, z których ponad 100 zostało już zaskarżonych do sądu administracyjnego. Koszty sądowe w tych sprawach nie są więc kosztami ostatecznymi, gdyż w rzeczywistości będą one wielokrotnie wyższe.

Oceniając zdolności płatnicze referendarz sądowy powinien – zdaniem strony – opierać się nie na przychodzie, ale na dochodzie. Oprócz tego nie dostrzegł on, że od chwili wydania decyzji przez organ przedsiębiorstwo skarżącej zostało zmuszone do istotnego ograniczenia działalności do momentu uzyskania rozstrzygnięcia sądowego, a sama wnioskodawczyni została pozbawiona źródła utrzymania.

Skarżąca podniosła również, że referendarz sądowy nie zbadał stanu faktycznego sprawy albowiem nie ustalił dokładnej kwoty kosztów.

Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że na dzień wydania postanowienia przez referendarza sądowego skarżąca była stroną w 145 sprawach, a wpisy od skarg w tych sprawach zostały wyznaczone na kwoty o łącznej wartości ponad 31.000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Podkreślenia wymaga, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, a nie jak twierdzi pełnomocnik skarżącej - dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA).

W niniejszej sprawie przedłożona dokumentacja finansowa wskazuje, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Do końca sierpnia 2016 r. jej przychód wyniósł 375.530,90 zł i odnotowana została strata na poziomie 21.003,75 zł. Według Sądu, przedstawione wartości jednoznacznie wskazują, że skarżąca dysponowała – i to przed złożeniem skargi – środkami na opłacenie kosztów niniejszego postępowania oraz innych postępowań zawisłych przed tutejszym Sądem.

Co do okoliczności przyszłych postępowań sądowych, należy wskazać, że Sąd nie jest uprawniony do oceny zdolności płatniczych skarżącej w kontekście zdarzeń przyszłych oraz niepewnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że organy podatkowe nie wydały jeszcze wszystkich decyzji wobec strony. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie zaś się przyjmuje, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (zob. np. Kreuz v. Polska, wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95). Okoliczność ponoszenia kosztów w następnych postępowaniach będzie mogła jednak zostać rozważona przez Sąd, gdy skarżąca złoży wniosek o prawo pomocy po uruchomieniu kontroli sądowej we wszystkich wskazanych sprawach.

Odnosząc się do akcentowanego przez pełnomocnika faktu ograniczenia działalności gospodarczej trzeba wskazać, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Natomiast wartość osiąganych przychodów przez stronę sugeruje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Zatem bez znaczenia pozostaje fakt zawieszenia przez stronę działalności gospodarczej w drugiej połowie sierpnia tego roku.

Oprócz tego trzeba zaznaczyć, że strona nadal nie wyjaśniła rozbieżności w złożonych przez siebie oświadczeniach, mimo że referendarz sądowy wytknął to w swoim postanowieniu. Według Sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W konsekwencji, należało zgodzić się z referendarzem sądowym, że nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez stronę są wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz tytułów prawnych co do posiadanych przez stronę nieruchomości. Takie rozbieżności świadczą niewątpliwie o wybiórczym udostępnieniu danych przez stronę co do jej sytuacji majątkowej.

Okoliczność ta, w zestawieniu z ujawnieniem przez skarżącą w sposób wybiórczy danych na temat jej sytuacji majątkowej wykluczała możliwość przyznania skarżącej prawa pomocy, niezależnie od zakresu tego prawa. Odnosząc się natomiast do zarzutu nieustalenia przez referendarza dokładnej kwoty kosztów (pełnomocnik nie sprecyzował o jakie koszty chodzi), to jeśli chodzi o koszty sądowe, stwierdzić należy, że referendarz w części uzasadnienia postanowienia dotyczącej opisu stanu faktycznego sprawy podał ilość spraw w jakich skarżąca jest stroną (145) i łączną wysokość kosztów z tytułu wpisu od skarg w tychże sprawach (ponad 31.000 zł). Jednakże, w sytuacji gdy skarżąca ujawniła w sposób wybiórczy dane na temat swojej sytuacji majątkowej, zarówno wysokość wymaganego wpisu, jak i ilość spraw skarżącej przed tut. Sądem, nie mogły stanowić dostatecznego argumentu dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z tych względów Sąd przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącej prawo do sądu.

W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.