Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 652/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6302 Kontyngenty taryfowe, pozwolenia, cła  antydumpingowe i inne ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 144 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1361
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 25 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia cła antydumpingowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] z dnia 20 kwietnia 2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

W dniu 4 stycznia 2010 r. A działając w imieniu B zgłosiła celem objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu krzem metaliczny, importowany – zgodnie z deklaracją - z Tajwanu i zakupiony od firmy C. Złożone zgłoszenie celne zostało przyjęte i zaewidencjonowane pod numerem [...].

W związku z informacją z Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (raport OLAF nr OF/2010/0827) Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia 18 stycznia 2012 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie kontroli ww. zgłoszenia celnego. Dochodzenie OLAF przeprowadzone zostało w związku z podejrzeniem, iż towar deklarowany jako pochodzący z Tajwanu faktycznie pochodzi z Chińskiej Republiki Ludowej.

Postanowieniem z dnia 9 marca 2012 r. (sygn. akt [ ...]) Sąd Rejonowy [...] ogłosił upadłość B obejmującą likwidację majątku upadłego.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2012 r., nr [...] skierowaną do B Naczelnik Urzędu Celnego określił dla towarów objętych zgłoszeniem celnym nr [...] z dnia 4 stycznia 2010 r. kraj pochodzenia – Chiny; określił wobec towaru stawkę cła antydumpingowego w wysokości 49 %; określił niezaksięgowaną kwotę cła antydumpingowego ostatecznego (A30), podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości 546 871 zł oraz odstąpił od poboru odsetek wynikających z art. 65 ust. 5 ustawy - Prawo celne.

W podstawie prawnej wydanej decyzji powołano art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 65 ust. 5, art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), art. 20 ust. 1, ust. 3 lit. c i g, art. 24, art. 67, art. 78 ust. 1 i ust. 3, art. 214 ust. 1, art. 201 ust. 2, art. 220 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302.1 z 1992 r. ze zm.), rozporządzenie Komisji (WE) nr 1031/2008 z dnia 19 września 2008 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. UE L Nr 291 z 31 października 2008 r.) oraz rozporządzenie Rady (WE) nr 398/2004 z dnia 2 marca 2004 r. nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przewóz krzemu pochodzącego z Chińskiej Republiki Ludowej (D. Urz. UE L 66 z dnia 4 marca 2004 r.).

W odwołaniu od powyższej decyzji Syndyk Masy Upadłości B podnosząc zarzuty:

- naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 220 ust 2 lit b Wspólnotowego Kodeksu Celnego oraz

- naruszenia przepisów postępowania tj. art. 187 § 1, art. 191, art. 194 §1 i § 2 ustawy - Ordynacja podatkowa

wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia kraju pochodzenia, określenia stawki cła antydumpingowego w wysokości 49 % oraz określenia niezaksięgowanej kwotę cła antydumpingowego podlegającej retrospektywnemu zaksięgowaniu.

Do wniesionego odwołania załączono postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt [...] mocą którego ogłoszono upadłość B oraz wyznaczono na syndyka masy upadłości składającego odwołanie K. G.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania, Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 25 lipca 2012 r., nr [...] (skierowaną do B) utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał art. art. 233 § 1 pkt 1 ustawy - Ordynacja podatkowa w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy - Prawo celne.

W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez Syndyka Masy B – K. G. podniesiono zarzuty:

- naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 97 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 209 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa w zw. z art. 236 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez jego niezastosowanie polegające na nie zawieszeniu postępowania administracyjnego w sytuacji ogłoszenia upadłości likwidacyjnej B zacytowane przepisy obligują wszystkich wierzycieli upadłego do dochodzenia wierzytelności w trybie określonym przez ustawę - Prawo upadłościowe i naprawcze, zaś podjęcie postępowania przeciwko Syndykowi jest możliwe dopiero po uprzednim wyczerpaniu tego trybu;

- naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 187 § 1, art. 191, art. 194 § 1 i § 2, art. 210 § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, wynikające z pominięcia w sprawie istotnych okoliczności, w szczególności działania B w dobrej wierze, a które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 220 ust. 2 lit. b Wspólnotowego Kodeksu Celnego poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w sprawie istniały przesłanki do niedokonywania retrospektywnego księgowania;

- naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 233 § 1 pkt 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, poprzez jego zastosowanie polegające na utrzymaniu przez Dyrektora Izby Celnej w G. decyzji organu pierwszej instancji w mocy, podczas gdy nie było ku temu podstaw.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że organ celny w momencie uzyskania informacji o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej był zobowiązany do zawieszenia postępowania oraz zgłoszenia wierzytelności sędziemu - komisarzowi, stosownie do regulacji zawartych w ustawie - Prawo upadłościowo i naprawcze. Warunkiem uznania wierzytelności na liście jest bowiem przedstawienie dowodów na istnienie wierzytelności, co nie jest równoznaczne z przedłożeniem prawomocnej decyzji administracyjnej. Dopiero w przypadku odmowy uznania zgłoszonej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, Dyrektorowi Izby Celnej przysługiwałoby prawo podjęcia zawieszonego postępowania i realizacji swoich uprawnień w procedurze przewidzianej przez ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 209 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, poprzez niezawieszenie postępowania wszczętego przez Naczelnika Urzędu Celnego w sytuacji ogłoszenia upadłości B Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż jest on całkowicie niezasadny. Brak jest bowiem podstaw do jednoczesnego przywoływania przepisów z obu aktów prawnych zawierających normy proceduralne. Do postępowania w sprawach celnych stosuje się bowiem odpowiednio przepisy art. 12 i działu IV ustawy - Ordynacja podatkowa, z uwzględnieniem zmian wynikających z prawa celnego. Zdaniem organu w niniejszej sprawie należy brać pod uwagę nie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz stanowiący jego odpowiednik art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, przewidujący obligatoryjne zawieszenie postępowania podatkowego (celnego) w przypadku zaistnienia zagadnienia wstępnego.

W ocenie organu przepis ten nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania w analizowanym przypadku. A skoro nie ma przepisu, który nakazywałby zawiesić postępowanie podatkowe (celne), to organy są obowiązane do jego kontynuowania. W tej sytuacji trudno odnosić uregulowania zawarte w cyt. przepisach ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze do postępowania podatkowego (celnego), bowiem podjęte może być postępowanie - wszczęte przed ogłoszeniem upadłości - jeżeli zostało zawieszone. Postępowanie, które nie podlega zawieszeniu, tym samym jest cały czas w toku i nie zachodzi potrzeba jego podejmowania. Brak jest także podstaw do przyjęcia, iż z norm kompetencyjnych zawartych w przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego wynika, iż to organy postępowania upadłościowego władne są do rozstrzygania o wierzytelnościach stanowiących zobowiązania podatkowe. Przepisy prawa upadłościowego nie upoważniają do twierdzenia, iż wraz z ogłoszeniem upadłości zmienia się właściwość organu do ustalenia zobowiązania podatkowego czy należności celnych. Po ogłoszeniu upadłości podatnika (dłużnika celnego), nadal uprawnionym i zobowiązanym do określenia lub ustalenia należności celnych i podatkowych jest organ podatkowy (celny).

Ponadto, kontynuowanie postępowania po ogłoszeniu upadłości podatnika (dłużnika celnego) nie oznacza, iż syndyk staje się jego swoistym następcą prawnym. Dłużnikiem celnym, a w konsekwencji materialnoprawną stroną postępowania pozostaje spółka w stanie upadłości likwidacyjnej, zaś szczególna pozycja procesowa syndyka masy upadłości wynika z nałożonego nań ustawowo obowiązku działania na rzecz upadłego, który pomimo zachowania zdolności prawnej, traci prawo do podejmowania decyzji odnoszących się do mienia wchodzącego w skład masy upadłości.

Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowił połączyć sprawy o sygnaturach III SA/Gd 647/12, III SA/Gd 651/12 i III SA/Gd 352/12 w celu ich łącznego rozpoznania ograniczonego do przeprowadzenia wspólnej rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie trzeba wskazać, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko organu, że po ogłoszeniu upadłości dłużnika celnego (podatnika), organ ten nadal pozostaje uprawniony do ustalenia należności celnych w drodze decyzji wymiarowej. Należy podzielić przedstawianą przez organ w tym zakresie argumentację. Można dodać, że w uzasadnieniu wniesionej skargi zostało przywołane stanowisko doktryny prawa, zgodnie z którym organ "może po ogłoszeniu upadłości wszcząć lub prowadzić już wszczęte postępowanie administracyjne celem wydania i doręczenia podatnikowi ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego".

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ustalenie prawnego statusu B na poszczególnych etapach postępowania administracyjnego, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji.

Postanowienie z dnia 18 stycznia 2012 r. o wszczęciu postępowania w sprawie kontroli zgłoszenia celnego nr [...] z dnia 4 stycznia 2010 r. zostało doręczone w dniu 24 stycznia 2012 r. spółce B.– jako importerowi.

Następnie postanowieniem z dnia 8 lutego 2012 r. termin zakończenia postępowania został przedłużony do dnia 30 kwietnia 2012 r.

Natomiast postanowieniem z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] ogłosił upadłość dłużnika B obejmującą likwidację majątku upadłego.

W punkcie czwartym tego postanowienia wyznaczono syndyka masy upadłości w osobie K. G.

Naczelnik Urzędu Celnego działając jako organ pierwszej instancji wydał w dniu 20 kwietnia 2012 r. decyzję określającą: kraj pochodzenia towaru - Chiny, stawkę cła antydumpingowego w wysokości 49% oraz niezaksięgowaną kwotę cła antydumpingowego w kwocie 546 871 zł, a także odstąpił od poboru odsetek wynikających z art. 65 ust. 5 ustawy - Prawo celne. Adresatem tej decyzji uczyniono B. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie.

Odwołanie od powyższej decyzji zostało złożone przez syndyka masy upadłości B. - K. G. Do odwołania dołączono odpis postanowienia sądowego o ogłoszeniu upadłości spółki z 9 marca 2012 r.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji skierowano do B Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. - na ręce K. G. Syndyka Masy Upadłości.

Zgodnie z przepisem art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 175 poz. 1361 z późn. zm.), zwanej dalej Prawem upadłościowym - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji - jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu, przy czym postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.

Przepis art. 51 ust. 2 Prawa upadłościowego stanowi, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W świetle przywołanej regulacji, nie może budzić wątpliwości, że w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości stroną postępowania jest syndyk, a nie upadły reprezentowany przez syndyka.

Konstatacja, że syndyk jest stroną w postępowaniach dotyczących masy upadłości jest jednoznaczna ze stwierdzeniem, iż syndykowi przysługuje legitymacja do występowania w tych postępowaniach. Legitymację syndyka określa się w literaturze prawa jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie.

Podkreślić tu należy brzmienie art. 144 § 2 Prawa upadłościowego, według którego syndyk prowadzi postępowania w imieniu własnym - choć na rzecz upadłego. Syndyk i upadły to zatem odrębne podmioty, a ich wzajemna relacja oparta jest na konstrukcji zastępstwa procesowego pośredniego.

Konstrukcja ta wyklucza, zdaniem sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, alternatywne traktowanie jako strony postępowania celnego upadłego albo syndyka. Nie kwestionując tego, że stroną stosunku materialnoprawnego pozostaje upadły, to nie może być on od daty ogłoszenia upadłości uznawany za stronę postępowania celnego. Stroną tą jest bowiem wyłącznie syndyk masy upadłości - zgodnie z art. 144 § 1 i 2 Prawa upadłościowego.

Nie można przy tym uznać, że właściwe określenie przez organ administracji strony postępowania jest jedynie wymogiem formalnym. Wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazywano bowiem na to, że właściwe i precyzyjne wskazanie w decyzji administracyjnej jej adresata jest jednym z najistotniejszych wymogów stawianych przez art. 210 §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

Art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej przewiduje sankcję nieważności w stosunku do decyzji skierowanej do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami Prawa upadłościowego, od dnia 9 marca 2012 r. postępowanie celne wszczęte wobec spółki z o.o. B z siedzibą w W. mogło być prowadzone jedynie przeciwko syndykowi masy upadłości tej spółki.

Wypada się nie zgodzić w tym zakresie z uzasadnieniem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt I GSK 975/09 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl), według którego nadmiernym formalizmem jest dostrzeganie wadliwości decyzji w jej skierowaniu do upadłego, zamiast do syndyka.

Podnoszona przez Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie argumentacja, iż wydana decyzja jest realizowana nie w odniesieniu do syndyka, lecz "do majątku upadłego" nie może zostać zaaprobowana. Zgodnie bowiem z art. 173 Prawa upadłościowego i naprawczego, syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. Stosownie zaś do art. 75 § 1 Prawa upadłościowego i naprawczego jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym w skład masy upadłości.

Tym samym z chwilą ogłoszenia upadłości majątek upadłego stanowi masę upadłości. Uprawnienia i kompetencje dotyczące majątku upadłego przechodzą z upadłego na syndyka masy upadłości. Realizacja decyzji może nastąpić tylko w stosunku do masy upadłości. Jej adresatem nie może być upadły.

Nie może również ulegać wątpliwości, że przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego pozbawiają upadłego nie tylko prawa do rozporządzania majątkiem lecz także możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku.

Zdaniem Sądu orzekającego, status strony w postępowaniu celnym, po ogłoszeniu upadłości jest zdeterminowany przepisami ustawy Prawa upadłościowego, co powoduje, że tzw. podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma charakter bezwzględny.

W konsekwencji też, nie można przepisów dotyczących strony w postępowaniu celnym, a zawartych w Ordynacji podatkowej, stosować w oderwaniu od przepisów Prawa upadłościowego. Należy mieć na uwadze, że przepisy Prawa upadłościowego są przepisami szczególnymi i modyfikują pojęcie strony.

Użyty przez ustawodawcę zwrot "jedynie" jest kategoryczny. Jak podniesiono powyżej jedynie syndyk ma legitymację procesową do udziału w toczących się postępowaniach dotyczących masy upadłości. Konsekwencją zaś utraty przez upadłego prawa zarządu masą upadłościową jest utrata przez upadły podmiot legitymacji do występowania w charakterze strony. Tym samym adresatem decyzji organu pierwszej instancji nie mogła być B Sp. z o.o., albowiem z chwilą ogłoszenia upadłości jej adresatem może być tylko syndyk masy upadłości.

Skoro decyzja organu pierwszej instancji została skierowana do spółki B w czasie, gdy przymiot strony postępowania przysługiwał wyłącznie syndykowi masy upadłości tej spółki, należało uznać, że decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności na podstawie powołanego wyżej przepisu art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej.

Decyzja organu odwoławczego rażąco narusza prawo, gdyż utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, dotkniętą wadą nieważności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.