Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1179/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137 i art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 czerwca 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. [pic]


UZASADNIENIE

W dniu 13 sierpnia 2012 r. do Urzędu Miasta wpłynął wniosek L. K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], o pow. 0,8508 ha obj. księgą wieczystą nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w graniach parcel oznaczonych l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. P.

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2013 roku Wojewoda w wyniku rozpoznania wniosku Prezydenta Miasta - miasta na prawach, działając na podstawie art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. Nr 102, poz.651 z 2010 r. późn. zm)- zwanej dalej w skrócie u.g.n. w związku z art.26§2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. Nr 98 poz.1071 z 2000r. z późn. zm.)- zwanej dalej w skrócie k.p.a. wyznaczył Starostę do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 8508 m2, położonej w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. K. (w graniach parcel l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. Kat. P.), uznając za zasadne wyłączenie Prezydenta Miasta od załatwienia ww. sprawy zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

W dniu 11 marca 2013 r. do wniosku o zwrot ww. nieruchomości przyłączył się K. W..

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Starosta decyzją z dnia 19 sierpnia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 229 u.g.n. oraz art. 104 k.p.a. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] o pow. 0,8508 ha, objętej księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., w granicach parceli l. kat. [...] b. gm. kat. P. na rzecz L. K. i K. W..

Orzekając w ww. sposób organ I - instancji oparł się na poczynionych przez siebie ustaleniach, z których w jego ocenie wynika, iż zaistniała negatywna przesłanka zwrotu ww. nieruchomości z uwagi na brak zgody wszystkich spadkobierców poprzedniej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości na jej zwrot, zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. Starosta w tym zakresie zauważył, iż zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodnym, osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są: L. K., K. W., T. W. oraz spadkobiercy po R. G.. Wniosek o zwrot części działki nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. w granicach parcel l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. P. złożyli wyłącznie: L. K. jako spadkobierczyni po byłej współwłaścicielce tych nieruchomości oraz K. W.. Organ stwierdził, iż pomimo upływu wyznaczonego terminu nie uzupełniono braków formalnych wniosku o zwrot, o których uzupełnienie zostali wezwani wnioskodawcy w przedmiocie złożenia stosownego oświadczenia pozostałych spadkobierców byłej współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości.

Odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia 19 sierpnia 2013 r. do Wojewody wnieśli K. W. oraz L. K.. W odwołaniach podniesiono, iż brak jest podstaw do uznania, iż w stosunku do części nieruchomości oznaczonej poprzednio jako działka nr [...] b. dz. adm. P., wniosek o zwrot nieruchomości nie pochodził od wszystkich uprawnionych osób, skoro stosowne oświadczenie w tym zakresie złożyli wszyscy spadkobiercy po J. W., zaś parcela ta stanowiła odrębny przedmiot własności od działki nr [...] b. dz. adm. P.. Ponadto K. W. podniósł, że w jego ocenie brak jest przeszkód, aby przedmiotem zwrotu nie mogła być także stanowiąca poprzednio współwłasność J. W. część byłej działki nr [...] w zakresie przysługującego tej osobie udziału wynoszącego 1/2 części w tej nieruchomości, gdyż nieruchomość ta przylega do działki nr [...] i możliwe jest geodezyjne jej wydzielenie.

Po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Starosty, Wojewoda [...] decyzją z dnia 17 grudnia 2013 r., działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 518) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 19 sierpnia 2013 r. znak [...] w całości i przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy uznał, że osobami uprawnionymi do ubiegania się o zwrot ww. nieruchomości są obecnie L. K. i K. W. oraz spadkobiercy R. G.. Nie ma jednak przeszkód, aby ze względu na odrębność prawną obydwu ww. nieruchomości przedmiotem postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uczynić każdą z nich z osobna, co spowoduje, iż w stosunku do części nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. nie będzie aktualnym zarzut niewystąpienia ze stosownym wnioskiem o zwrot przez wszystkie uprawnione do tego osoby, który to brak w sytuacji jego nieuzupełnienia powoduje konieczność orzeczenia o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Wojewody przeszkodą jednak do orzeczenia o zwrocie nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot jest jej aktualny stan prawny, bowiem zgodnie ze znajdującym się w aktach organu I instancji odpisem księgi wieczystej nr [...], nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. stanowi własność Gminy [...] i została oddana w użytkowanie wieczyste umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 2 marca 1987 r. Rep. [...], zaś prawo to (przysługujące obecnie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" oraz osobom fizycznym - właścicielom wyodrębnionych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku usytuowanym na tej nieruchomości) zostało ujawnione już w poprzednio prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej nr [...] w dniu 11 marca 1987 r. (na wniosek z 2 marca 1987 r.), a więc przed wejściem w życie ustaw) z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z art. 229 u.g.n.: "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej." Zdaniem Wojewody cytowany przepis jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ odwoławczy na poparcie swojej tezy wskazał następujące wyroki – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 765/04, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 386/06, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt II CSK 275/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 722/08. Ponadto organ II-instancji zwrócił uwagę na okoliczność, iż z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, iż nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. zabudowana jest budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym zlokalizowanym przy ul. K., w którym znajduje się m.in. wyodrębniony lokal mieszkalny nr [...], stanowiący współwłasność M. B. i T. B., zaś z prawem współwłasności tego lokalu związany jest również udział w prawie współużytkowania wieczystego nieruchomości, której część została objęta wnioskiem o zwrot. Jak wynika z akt sprawy, korespondencja kierowana dotychczas do T. B. (w tym zaskarżona decyzja) za pośrednictwem operatora pocztowego na adres: [...], była zwracana do adresata z adnotacją: "adresat nieznany". Jak ustalono na podstawie danych znajdujących się Wojewódzkim Zbiorze Meldunkowym oraz na podstawie oświadczenia T. B. złożonego w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego w K., prawidłowy adres zameldowania T. B. to: [...]. W związku z powyższym pozbawiono jednej ze stron prawa do czynnego udziału w postępowaniu, gdyż błędnie został ustalony adres korespondencyjny do tej osoby. Wojewoda wskazał, iż powyższe oznacza, iż w dotychczas prowadzonym postępowaniu T. B., który posiada interes prawny w niniejszej sprawie, został bez własnej winy pozbawiony prawa do czynnego udziału w tym postępowaniu, co – mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. – stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją wydaną w postępowaniu obarczonym wskazaną wadą.

Starosta po ponownym rozpoznaniu sprawy działając na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 299 u.g.n. oraz art. 104 k.p.a. decyzją z dnia 24 marca 2014 r. znak [...]– orzekł w pkt. 1 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] o pow. 0,8508 ha, objętej księga wieczystą nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., w graniach parceli 1. kat [...] b. gm. kat. P. na rzecz L. K. i K. W., oraz w pkt. 2 przedmiotowej decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] o pow. 0,8508 ha, objętej księga wieczystą nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., w graniach parceli l. kat [...] b. gm. kat. P. na rzecz L. K. i K. W..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ustalił, iż jak wynika ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji geodezyjno - kartograficznej, wykazem zmian gruntowych (równoważników) z dnia 29.03.1974 r. parcela l. kat. [...] o pow. 0,1009 ha, b. gm. kat. P. utworzyła działkę nr [...] o pow. 0,1076 ha obr. [...] b. dz. adm. P., a parcela l. kat. [...] o pow. 0,0304 ha, b. gm. kat. P. utworzyła działkę nr [...] o pow. 0,0326 ha obr. [...] b. dz. adm. P.

Starosta przypomniał, iż z dokumentacji zebranej w przedmiotowej sprawie wynika, że na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 20.06.1986r., nr: [...] wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego Z. w K. działki: nr [...] i nr [...] obr. [...] b. dz. adm. [...]. Zgodnie z treścią ww. decyzji działka nr [...] o pow. 0,1076 ha , poł. w obr. [...] b. dz. adm. P. stanowiła własność J. W., a działka nr [...] o pow. 0,0326 ha, położona w obr. [...] b. dz. adm. P. stanowiła współwłasność R. G. i J. W. po ½ części. J. W. i R. G. w dniu wywłaszczenia już nie żyły. Następnie zgodnie z wykazem zmian gruntowych z dnia 17.05.1993 r. nr [...], działka nr [...] o pow. 0,1076 ha i działka nr [...] o pow. 0,0326 ha wraz z wieloma innymi zniosły się do działki nr [...] o pow. 1,3231 ha. Z kolei zgodnie z planem podziału działek z dnia 27.05.2002 r. nr [...] działka nr [...] o pow. 1,3231 ha podzieliła się m. in. na działkę nr [...] o pow. 1,3037 ha, która operatem podziału działek z dnia 29.01.2003 r. nr [...] podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,8508 ha, nr [...] o pow. 0,1999 ha, nr [...] o pow. 0,0112 ha i nr [...] o pow. 0,2418 ha.

W ocenie Starosty z porównania archiwalnej mapy katastralnej b. gm. kat. P. z aktualną mapą ewidencji gruntów obrębu [...] jedn. ewid. [...] m. K. wynika, iż parcele l. kat. [...] oraz l. kat. [...] wchodzą w skład działki nr [...] o pow. 0,8508 ha położonej w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K..

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Krakowie z dnia 14.06.1982r., sygn. akt [...] Starosta ustalił, iż spadek po zmarłej w dniu 30.01.1982 r. J. W. nabyli: mąż W. W. oraz dzieci T. W. i L. W. wszyscy po 1/3 części.

Z kolei w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w Krakowie Wydział I Cywilny z dnia 11.07.1994 r. sygn. akt. [...] organ I instancji ustalił, iż spadek po zmarłym w dniu 07.04.1993 r. W. W. nabyła w całości córka L. K. c. W. i J..

Na podstawie natomiast treści aktu notarialnego z dnia 26.05.1983 r. Rep. [...] Starosta [...] ustalił, iż T. W. darował synowi K. W., swój udział w działce nr [...] obr. [...] dz. adm. P..

Mając na uwadze powyższe organ I instancji wskazując na treści art.136 ust. 3 u.g.n. podkreślił, iż osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej działki nr [...] b. dz. adm. P. są: L. K. i K. W., natomiast osobami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej działki nr [...] b. dz. adm. P. są: L. K., T. W. oraz spadkobiercy po R. G.. Następnie organ przypomniał, iż pismem z dnia 11 lutego 2013 r. skierowanym do wnioskodawców, wezwano ich do uzupełnienia złożonego wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, o stosowne oświadczenia spadkobierców b. współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości R. G., a pomimo upływu terminu wyznaczonego wnioskodawcom w ww. piśmie, wniosek taki nie został uzupełniony. Równocześnie Starosta zaznaczył, iż zgodnie z odpisem z księgi wieczystej nr [...], wydanym przez Centralną Informację Ksiąg Wieczystych, działka nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. stanowi własność Gminy [...], w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K.. Prawo użytkowania wieczystego w stosunku do działki nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., powstało na podstawie umowy notarialnej o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste z dnia 02.03.1987 r. nr Rep. [...] i zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 11.03.1987 r. W świetle powyższych ustaleń organ I instancji zauważył, iż zgodnie z treścią przepisu art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Zdaniem organu wzajemna relacja przepisu art. 229 i 136 ust. 3 ww. ustawy oznacza, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet jeśli okazała się ona zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. została sprzedana lub na rzecz osoby trzeciej zostało ustanowione prawo wieczystego użytkowania, a stan ten istnieje w czasie orzekania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2002 r. sygn. akt II S.A./Kr 3175/00). Jednocześnie organ zaznaczył, iż w pojęciu osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n. mieszczą się wszystkie podmioty poza Skarbem Państwa i jednostką samorządu terytorialnego.

L. K. reprezentowana przez pełnomocnika złożyła do Wojewody [...] odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia 24 marca 2014 r., domagając się zmiany ww. decyzji i orzeczenia o zwrocie części odpowiadającej dawnej parceli l. kat. [...], o pow. 0.1009 ha, b. gm. kat. P.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, iż w stosunku do nieruchomości oznaczonej poprzednio jako działka nr [...], b. dz. adm. P. (parcel l. kat. [...], b. gm. kat. P.), wniosek o zwrot nieruchomości pochodził od wszystkich uprawnionych osób, bowiem stosowne oświadczenie w tym zakresie złożyli wszyscy spadkobiercy poprzedniej właścicielki tej nieruchomości, zaś parcela ta stanowiła odrębny przedmiot własności od działki nr [...], b. dz. adm. P.. Ponadto w odwołaniu w kontekście ustanowionego na nieruchomości prawa rzeczowego w postaci użytkowania wieczystego podkreślono, iż obowiązkiem spoczywającym na właściwym organie jest podjęcie działań mających na celu odzyskanie władztwa faktycznego nad nieruchomością, o której zwrot starają się strony postępowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2009r., sygn. akt: II SA/Kr 1233/08)".

Po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania Wojewoda decyzją z dnia 6 czerwca 2014 r. znak [...] działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...].

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia Starosty [...] co do ustalonego przez niego stanu faktycznego sprawy, stwierdzając finalnie, iż osobami uprawnionymi do ubiegania się o zwrot nieruchomości oznaczonej jako dawna parcela l. kat. [...], b. gm. kat. P., która odpowiada aktualnie części działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. są obecnie L. K. i K. W., którzy wystąpili ze stosownym wnioskiem w tym zakresie. Natomiast w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako dawna parcela l. kat. [...], b. gm. kat. P. roszczenie o zwrot przysługuje L. K. i K. W. oraz spadkobiercom R. G.. Zdaniem Wojewody skoro zatem w przedmiotowej sprawie brak jest wniosku pochodzącego od spadkobierców R. G., to w kontekście ugruntowanego na tym tle orzecznictwa sądów administracyjnych oraz poglądów doktryny prawidłowym było stwierdzenie przez organ I instancji, iż brak ten w sytuacji jego nieuzupełnienia pomimo wezwania organu I instancji powoduje konieczność orzeczenia o odmowie zwrotu ww. nieruchomości (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1507/10).

W kontekście odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako dawna parcela l. kat. [...], b. gm. kat. P. (odpowiadająca aktualnie części działki nr [...], obr jedn. ewid. P. m. K.) organ odwoławczy zauważył, iż przeszkodą do orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości jest jej aktualny stan prawny, bowiem zgodnie ze znajdującym się w aktach organu I instancji odpisem księgi wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. P. m. K. stanowi własność Gminy i została oddana w użytkowanie wieczyste umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z 2 marca 1987 r. Rep. [...], zaś prawo to (przysługujące obecnie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" oraz osobom fizycznym - właścicielom wyodrębnionych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku usytuowanym na tej nieruchomości) zostało ujawnione już w poprzednio prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej nr [...] w dniu 11 marca 1987 r. (na wniosek z 2 marca 1987 r.), a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym zakresie organ odwoławczy przywołał treść art.229 u.g.n.: "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zdaniem Wojewody wskazany przepis jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Na uzasadnienie swojego stanowiska organ II instancji odwołał się do wybranych orzeczeń sądów administracyjnych.

Z opisaną powyżej decyzją Wojewody nie zgodziła się L. K., która zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skarżąca w wywiedzionej skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa poprzez wydanie orzeczenia nie uwzględniającego stanu faktycznego wynikającego z zebranej dokumentacji w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, iż jeżeli stan własności wywłaszczonych działek był różny i organ orzekający ustalił, iż w stosunku do działki nr [...], w obr. [...], nie zostały spełnione warunki pozwalające na rozpatrzenie wniosku, organ powinien był orzec odnośnie działki nr [...] obr. [...], gdzie stan własności nie budził wątpliwości, tym bardziej, iż działki te a poprzednio parcele stanowiły wyraźnie wyodrębnione części terenu, co zostało udokumentowane kopiami z map katastralnych (również we fragmentarycznym ich powiększeniu), które znajdują się w aktach sprawy. Kolejnym argumentem na który skarżący zwrócił uwagę był fakt, iż użytkownik wieczysty nie wykonał złożonego przez siebie zobowiązania i nie wzniósł na działce nr [...] żadnego budynku mieszkalnego. Zdaniem skarżącej to złożenie zobowiązania i jego niewykonanie nie jest równoznaczne ze zrealizowaniem bądź nie zrealizowaniem celu określonego w decyzji (...). W takiej bowiem sytuacji powinno zostać wszczęte postępowanie o wygaszenie, bądź nie wygaszenie prawa użytkowania wieczystego i wydanie orzeczenia w tym zakresie, a następnie rozpoznanie wniosku o zwrot. Skarżący podniósł także kwestię zaniechania obowiązku powiadomienia byłych właścicieli nieruchomości o prawie zwrotu nieruchomości, co w jego ocenie stanowi istotne naruszenie art. 229 u.g.n..

W odpowiedni na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.- , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy).

Skarga L. K. jest niezasadna i jako taka nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...] z dnia 6 czerwca 2014 r. znak [...], na mocy której utrzymał on w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej .

Podstawą wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako dawna parcela l. kat. [...], b. gm. kat. P. było ustalenie przez organy administracji publicznej, że nie wszyscy spadkobiercy byłych jej właścicieli złożyli wniosek o jej zwrot. Zasadnie bowiem w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji przyjęły, iż w odniesieniu do wskazanej nieruchomości roszczenie o jej zwrot przysługuje obok następców prawnych J. W. tj. L. K. i K. W. także spadkobiercom drugiej byłej jej współwłaścicielki R. G., którzy jednak z takim żądaniem nie wystąpili .

W świetle treści skargi konieczne jest zatem rozstrzygnięcie, czy w aktualnym stanie prawnym jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, w której o taki zwrot występuje jedynie część byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 zd 1 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Analizując treść tego przepisu należy zwrócić uwagę, że w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca przewidział możliwość jej zwrotu w całości albo w części, przy czym przez określenie "w części" rozumieć należy część wyodrębnioną fizycznie i geodezyjnie. Określenie to nie obejmuje natomiast udziału w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału w jej współwłasności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2004r., sygn. akt OSK 31/04, Lex Omega nr 158935, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1119/08, Lex Omega nr 531021, w Białymstoku z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 736/08, Lex Omega nr 477382, w Warszawie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1144/08, Lex Omega nr 527195). Na marginesie można dodać, że w orzecznictwie wyrażany jest pogląd o możliwości odstąpienia od powyższej zasady, wszakże w szczególnej sytuacji. Dotyczy ona możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości wówczas, gdy przedmiotem wywłaszczenia była nie cała nieruchomość (własność całości nieruchomości), ale udział w jej współwłasności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2010r., sygn. akt I SA/Wa 1828/09, Lex Omega nr 619807). Z powyższego wynika konkluzja, że w wypadku, jeżeli jest więcej niż jeden były właściciel (więcej niż jeden spadkobierca byłych właścicieli) wywłaszczonej nieruchomości, zwrot nieruchomości może nastąpić wyłącznie na wniosek wszystkich tych osób. Nie ma możliwości dokonania zwrotu nieruchomości na wniosek jednego czy też kilku byłych współwłaścicieli. Wówczas bowiem nie byłoby możliwe zwrócenie całości wywłaszczonej nieruchomości tylko części uprawnionych, ponieważ takie działanie oznaczałoby pominięcie i w przyszłości brak możliwości zaspokojenia ewentualnych roszczeń pozostałych właścicieli czy spadkobierców. Wniosek, pochodzący tylko od części uprawnionych, musiałby zatem prowadzić do zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, co – jak wyżej wskazano – nie jest dopuszczalne na gruncie art. 136 ust. 3 zd 1 u.g.n. W orzecznictwie wskazuje się zatem, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinni wystąpić wszyscy właściciele (współwłaściciele) lub ich spadkobiercy i z ich udziałem winno się toczyć to postępowanie, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 stycznia 2001r., sygn. akt IV SA 2217/98, Lex Omega nr 53398 oraz z dnia 24 września 2009r., sygn. akt I OSK 1385/08, ONSAiWSA 2011, Nr 1, poz. 9, s. 123). Zwrot ułamkowych części nieruchomości jest niedopuszczalny. Brak wniosku pochodzącego od wszystkich uprawnionych nie uniemożliwia wydania decyzji merytorycznej w tym przypadku (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 października 2010r., sygn. akt II SA/Kr 906/10, Lex Omega nr 753688). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sadów administracyjnych, dominuje koncepcja legitymacji łącznej w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza ona, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie jest podzielne, a skuteczny wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyć mogą jedynie wspólnie działający wszyscy byli współwłaściciele nieruchomości wywłaszczonej, względnie ich wszyscy spadkobiercy. Wniosek, który nie pochodzi od wszystkich uprawnionych, skutkuje wydaniem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez badania dalszych przesłanek zwrotu, w szczególności bez weryfikacji, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia (zob. cytowany już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 906/10, a także wyrok tegoż Sądu z dnia 21 lutego 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1507/10, Lex Omega nr 993256). W powiązaniu z powyższymi poglądami także w doktrynie wskazuje się, że w postępowaniu o zwrot nieruchomości w trybie i na zasadach określonych w art. 136 ust. 3 u.g.n., w pierwszej kolejności należy ustalić właścicieli nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia, gdyż tylko oni lub ich spadkobiercy są uprawnieni do żądania zwrotu takiej nieruchomości. Należy również sprawdzić, czy złożony wniosek o zwrot nieruchomości pochodzi od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, jako strony niniejszego postępowania (zob. D. Pęchorzewski, M. Horoszko, Gospodarka nieruchomościami. Komentarz, C. H. Beck 2010, nr brzegowy 3, 4). Uznaje się też, że jeżeli wniosek o zwrot nieruchomości nie pochodzi od wszystkich uprawnionych, to nie jest obowiązkiem organu administracji poszukiwanie pozostałych uprawnionych w celu zawiadomienia ich o wszczęciu postępowania, lecz ocena, czy wniosek spełnia warunek materialnoprawny zgłoszenia roszczenia zwrotowego w zakresie wyczerpującym prawo mające być zwróconym (tak J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C. H. Beck 2011, nr brzegowy 14). Powyższe poglądy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela i w całości uznaje za własne. Fakt, więc że z wnioskiem o zwrot oznaczonej nieruchomości nie wystąpili wszyscy spadkobiercy byłych właścicieli parceli l. kat. [...] b. gm. P., wyłączał możliwość wydania decyzji pozytywnej, zgodnej z wnioskiem, a jednocześnie obligował organ administracji publicznej do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości w postaci część działki nr [...], która odpowiadała dawnym granicom wspomnianej parceli katastralnej. Podkreślić także należy, że nie należało do obowiązków organów poszukiwanie spadkobierców byłych właścicieli R. G. ani też zawieszenie postępowania do czasu ich ustalenia.

Niezależnie od tego zasadnie organy administracyjne wskazały jako przeszkodę zwrotu części działki nr [...] w granicy dawnej parceli l.kat [...] oraz l.kat. [...] b. gm. kat. P. na przesłankę wynikającą z regulacji art.229 u.g.n. W ślad za odpisem z księgi wieczystej nr [...], obejmującym działkę nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. należy bowiem przypomnieć, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Gminy [...], równocześnie znajdując się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K.. Prawo użytkowania wieczystego w stosunku do działki wskazanej działki ewidencyjnej nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. K., powstało na podstawie umowy notarialnej o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste z dnia 02.03.1987 r. nr Rep. [...] i zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 11.03.1987 r. Zgodnie z postanowieniami przepisu art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W świetle treści wskazanego przepisu prawa wskazać należy, iż ustanowienie użytkowania wieczystego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej dokonane przed 1 stycznia 1998 r. na nieruchomości będącej przedmiotem wcześniejszego wywłaszczenia, na której to nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, jest negatywną przesłanką zwrotu nieruchomości jej byłemu właścicielowi, czy też jego spadkobiercom. A zatem przepis art. 229 u.g.n. dopuszcza wyjątek od zasady ustanowionej w art. 136 ust. 3 u.g.n., powodujący, iż ustalenie istnienia okoliczności wskazanych tym przepisie zwalnia organ od konieczność badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia, (wymienionych w art. 137 ustawy). Stanowisko to jest zgodne utrwalonym i jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych.(por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2013r. sygn. akt II SA/Kr 125/13, wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2013r. sygn. I OSK 1556/11 – wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroku orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem - orzeczenia.nsa.gov.pl)

Reasumując ratio legis art. 229 u.g.n. , stanowi stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, normującej w nowy sposób zasady i tryb zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, jak również zasady i tryb zbywania oraz udostępniania nieruchomości publicznych. Jak słusznie wskazano w wyroku NSA z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09 - " Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości (...) Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości. (...) Regulacja zawarta w art. 229 u.g.n. nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP.

W odniesieniu do podniesionego w uzasadnieniu skargi zarzutu braku powiadomienia przez organy byłych właścicieli nieruchomości o prawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, należy przypomnieć, iż w realiach niniejszej sprawy obowiązek taki w chwili zawarcia umowy ustanawiającej użytkowanie wieczyste w dniu 02.03.1987 r. nie istniał. Przedmiotowa umowa została więc zawarta w niewiele ponad 8 miesięcy po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 1985 nr 22 poz. 99 z pźn. zm.) i wpisywała się w ramy celu wywłaszczenia opisanego w decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 20 czerwca 1986 r. znak [...]. Niezależnie od tego należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 229 u.g.n. właściwy organ zwolniony jest z obowiązku zawiadamiania poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy po myśli art. 136 ust. 2 u.g.n. o powzięciu zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z równoczesną informacją o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. ( por wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2013r. sygn. akt II SA/Kr 125/13)

Wskazać także należy, iż kwestia wywiązywania się przez użytkownika wieczystego z dotyczących go obowiązków , które wynikają z treści umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 2 marca 1987 r. Rep. [...] pozostaje z punktu widzenia regulacji art.229 u.g.n. irrelewantna. Reasumując więc brak jest podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczności objęte hipotezą art. 137 ust. 1-2 u.g.n., tj. ustalania czy przed upływem 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo czy przed upływem 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany, co dotyczy całości lub części nieruchomości, odnośnie której wystąpiły przesłanki z art. 229 u.g.n.

Sąd nie dopatrzył się także w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania. Wbrew zarzutowi skargi organy administracji publicznej wyjaśniły wszelkie okoliczności faktyczne, konieczne do załatwienia sprawy.

Mając na uwadze bezzasadność zarzutów skargi, jak również stwierdzając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zawierają innych wad wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a., które uzasadniałyby ich eliminację z obrotu prawnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o oddaleniu skargi L. K. - jak w sentencji wyroku, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.