Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1102/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 3 , art. 29 ust. 2 pkt 6 , art. 48 , art. 52
journal: Dz.U. 2003 nr 207 poz 2016
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r.  - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 12 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), , Protokolant Referent stażysta Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2015 roku sprawy ze skarg A. H. M. i J. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki nośnika reklamowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu A. A., prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w P., P. przy ulicy A, wynagrodzenie w kwocie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. nakazującej rozbiórkę nośnika reklamowego i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 9 marca 2009r. D. i Z. P. wystąpili do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. o zajęcie stanowiska oraz dokonanie kontroli w zakresie legalności wybudowania nośnika reklamowego trwale związanego z gruntem, wybudowanego na terenie nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. A.

W wyniku przeprowadzonych w dniu 27 kwietnia 2009r. czynności kontrolnych ustalono, że na przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej wówczas własność H. i M. M., na przełomie lutego i marca 2009 roku wybudowano bez uzyskania pozwolenia na budowę, wolnostojący podświetlany nośnik reklamowy o konstrukcji stalowej. Obiekt ten wybudowano na fundamencie naziemnym o wymiarach 5,80 m x 3,80 m, na słupie nośnym zamocowano tablicę reklamową o wymiarach 12,40 m x 4,40 m, natomiast całkowita wysokość konstrukcji wynosi 10,43 m. Inwestorem powyższych robót jest B sp. z o.o. z siedzibą w W., który na podstawie umowy najmu z dnia 10 lutego 2009 r. wynajął od właścicieli część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A o powierzchni 12 m x 4 m, na której umieścił przedmiotowy nośnik reklamowy.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] nakazał inwestorowi - B z siedzibą w W. przedłożenie w terminie do dnia 31 października 2009 r. trzech egzemplarzy oceny technicznej w zakresie robót ogólnobudowlanych związanych z wybudowanym nośnikiem reklamowym, zlokalizowanym na przedmiotowej nieruchomości.

W dniu 9 listopada 2009 r. zobowiązany przedłożył trzy egzemplarze projektu wykonawczego oraz oceny technicznej w zakresie robót ogólnobudowlanych, związanych instalacją nośnika reklamowego na nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał inwestorowi przedłożenie w terminie do dnia 30 kwietnia 2010 r. zaświadczenia prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego oraz dokumentów zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt. 1 i 2 ustawy tj. 4 egz. projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7 wraz z oświadczeniem o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane dla przedmiotowego nośnika reklamowego.

Wobec niewykonania nałożonego obowiązku, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] nakazał rozbiórkę przedmiotowego nośnika reklamowego inwestorowi.

Na skutek odwołania złożonego przez inwestora [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł., decyzją z dnia [...] listopada 2010r., Nr [...], uchylił decyzję nr [...] oraz poprzedzające ją postanowienie nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012r., Nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł., nakazał inwestorowi - B sp. z o.o. z siedzibą w W. wstrzymanie prowadzenia robót budowlanych przy budowie nośnika reklamowego, oraz przedłożenie w terminie do dnia 30 lipca 2012 r., zaświadczenia prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego, dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 3 ustawy Prawo Budowlane tj. 4 egz. projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7 ustawy Prawo Budowlane, aktualnym na dzień opracowania projektu wraz z oświadczeniem o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł., na podstawie art. 48 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 1409) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r, poz. 267 ze zm.), nakazał inwestorowi B sp. z o.o. z siedzibą w W. dokonanie rozbiórki wybudowanego nośnika reklamowego trwale związanego z gruntem usytuowanego na nieruchomości zlokalizowanej w Ł. przy ul. A, nr działki 170/3, obręb [...]. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Urząd Miasta Ł. Departament Strategii i Rozwoju Wydział Urbanistyki i Architektury, wskazał że w sprawie przedmiotowego nośnika reklamowego nie wydawał pozwolenia na budowę, jak również nie przyjmował zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych oraz nie wydawał decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Wskazał, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie, dla którego aktualnie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, natomiast w okresie od 1993 r. do 31 grudnia 2003 r. nieruchomość zlokalizowana w Ł. przy ul. A wchodziła w skład obszaru objętego ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W toku oględzin przedmiotowej nieruchomości dokonanych w dniu 26 stycznia 2012 r. stwierdzono, że stan obiektu budowlanego nie uległ zmianie od daty oględzin dokonanych w dniu 27 kwietnia 2009 r. Ze względu na to, że nie zachodzi sprzeczność budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i spełnione zostały pozostałe przesłanki przewidziane art. 48 ust. 2 ustawy Prawo Budowlane zasadne jest, zdaniem organu, wszczęcie postępowania legalizacyjnego w trybie art. 48 ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo Budowlane. Inwestor w wyznaczonym terminie nie przedłożył jednak wymaganych dokumentów i nie zastosował się do treści postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Nr [...]. W toku prowadzonego postępowania organ ustalił, że aktualnymi właścicielami nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, oznaczonej jak działka 170/3, zgodnie z aktualnym odpisem księgi wieczystej są J. K. oraz H. A. M. W dniu 15 maja 2014 roku organ przeprowadził oględziny na nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, w sprawie wybudowania nośnika reklamowego trwale związanego z gruntem, w trakcie których ustalono, że nośnik reklamowy trwale związany z gruntem istnieje nadal na przedmiotowej nieruchomości.

Ponadto, J. K. oświadczyła, że wraz z A. M. pismem z dnia 23 października 2013r. skierowanym do firmy B sp. z.o.o. na ponad 3 miesiące przed jej upływem nie wyraziły zgody na przedłużenie umowy najmu nieruchomości z dnia 10 lutego 2009r. zawartej na okres 5 lat do 1 marca 2014 roku pod istniejący nośnik reklamowy, czyn skutecznie ją wypowiedziały. Z treści zawartej umowy wynikało też, że w przypadku skutecznego wypowiedzenia na dalsze okresy umowy najmu pod nośnik reklamowy inwestor jest zobowiązany na jego usunięcie z nieruchomości skarżących w terminie 30 dni od końca wygasłej umowy, a więc do 31 marca 2014 roku.

Wobec nie wywiązania się przez inwestora z obowiązku nałożonego postanowieniem nr [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. polegającego na przedłożeniu wymaganych dokumentów dla nośnika reklamowego, organ zastosował art. 48 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B sp. z.o.o. z siedzibą w W., nie zgadzając się z jej treścią, przede wszystkim z ustaleniem przez organ nadzoru budowlanego stopnia podstawowego, że przedmiotowa inwestycja wymagała uzyskania pozwolenia na budowę. Ponadto, w ocenie strony charakterystyka obiektu objętego przedmiotowym postępowaniem wskazuje na jego tymczasowość - brak trwałości związania z gruntem.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. nakazującej rozbiórkę nośnika reklamowego i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ wyjaśnił, że w analizowanej sprawie inwestor B Sp. z o.o. na nieruchomości położonej w Ł. przy ulicy A na przełomie lutego i marca 2009r. bez uzyskania pozwolenia na budowę, wybudował wolnostojący podświetlany nośnik reklamowy o konstrukcji stalowej. Obiekt ten wybudowano na fundamencie naziemnym. Nieruchomość, na której wybudowano nośnik reklamowy stanowiła w 2009r własność H. M. oraz M. M. W aktach sprawy znajduje się umowa najmu zawarta w dniu 10 lutego 2009r. pomiędzy M. P. M. i H. M. - wynajmującymi a B Sp. z o.o. - najemcą, której przedmiotem najmu jest nieruchomość położona w Ł. przy ul. A, na której najemca umieści nośnik reklamowy o powierzchni ekspozycyjnej 12m x 4m. W § 10 omawianej umowy znajduje się zapis, iż umowa zawarta jest na czas określony 5 lat od 1 marca 2009r. Umowa przedłuża się na tych samych warunkach w tym również finansowych na okres 3 lat po dniu 28 lutego 2014r., w przypadku gdy w terminie 3 miesięcy przed zakończeniem okresu najmu, najemca nie złoży oświadczenia, że nie wyraża zgody aby umowa została przedłużona na kolejny okres. Najemca zobowiązuje się zdemontować nośnik w terminie 30 dni po wygaśnięciu umowy. Obecnie nieruchomość położona w Ł. przy ulicy A stanowi własność H. M. i J. K.. Wykonanie przedmiotowego nośnika reklamowego w określonym miejscu na gruncie posiada cechy budowli w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, na którą wymagane jest uzyskanie pozwolenia na budowę. Przedmiotowy nośnik reklamowy to konstrukcja przestrzenna, stanowiąca budowlaną i techniczno-użytkową całość, a parametry techniczne tego obiektu, a zwłaszcza wielkość tego urządzenia, jego masa i sposób związania z gruntem za pomocą betonowego fundamentu powierzchniowego nie pozwalają na odmienną jego kwalifikację i uznanie, że postawienie tej tablicy stanowić będzie roboty budowlane w postaci instalacji, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo budowlane. Stwierdzając zatem, iż inwestor nie legitymował się decyzją udzielającą pozwolenia na budowę, organ winien zastosować tryb art. 48 Prawa budowlanego tj. nakazać w drodze decyzji rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części. W pierwszej kolejności organ stopnia podstawowego winien jednak zbadać czy zachodzą przesłanki umożliwiające przeprowadzenie postępowania legalizacyjnego, w oparciu o przepis art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego. Dopiero jednoznaczne wykluczenie możliwości legalizacji samowoli budowlanej uprawnia organ nadzoru budowlanego do nakazania rozbiórki obiektu w trybie art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego. W analizowanej sprawie inwestor nie przedłożył w wyznaczonym terminie wymaganych dokumentów, a tym samym nie zastosował się do treści postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Nr [...]. Prawidłowo zatem organ stopnia powiatowego orzekł w oparciu o normę art. 48 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Organ podkreślił, że adresatem rozstrzygnięć wydawanych w trybie art. 48 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z przepisem art. 52 ustawy są inwestor, właściciel lub zarządca. Użycie alternatywy łącznej oznacza możliwość nałożenia obowiązków alternatywnie na jeden z trzech podmiotów objętych hipotezą omawianej normy. Wybór adresata obowiązków ograniczony jest jednak w sytuacji, kiedy inwestor nie będący właścicielem nieruchomości, nie posiada prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nie ma w takiej sytuacji możliwości nakazania rozbiórki obiektu budowlanego wyłącznie inwestorowi, skoro w dacie orzekania nie posiada on uprawnień do władania obiektem, które pozwoliłyby na wykonanie nakazu. W ocenie organu odwoławczego nałożenie obowiązku rozbiórki nośnika reklamowego na inwestora, w sytuacji kiedy nie dysponuje on prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, ponieważ łącząca go z właścicielami nieruchomości umowa z dnia 10 lutego 2009r. w § 10 stanowi, iż omawiana umowa zawarta została na czas określony 5 lat od 1 marca 2009r. do 28 lutego 2014r., jest niedopuszczalne. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się pismo H. M. i J. K. z dnia 23 października 2013r. nie wyrażające zgody na przedłużenie umowy najmu z dnia 10 lutego 2009r. Organ wskazał również, że z uwagi na fakt, że nieprawidłowość dotycząca adresata obowiązku, ma istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, nie ma możliwości skorzystania z kompetencji kasacyjno-reformatoryjnych przyznanych przepisem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ naruszona zostałaby zasada dwuinstancyjności postępowania, statuowana przepisem art. 15 k.p.a., zatem organ uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosły A. H. M. i J. K. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i kierowanie się poszanowaniem interesów tylko jednej ze stron postępowania - winnej dokonania samowoli budowlanej; art. 6, art. 7, art. 8, art., 9 i art. 10 § 1 i § 3 oraz art. 77 k.p.a. poprzez stronnicze zebranie i interpretowanie materiału dowodowego, a także oparcie zaskarżonej decyzji na nie w pełni ustalonym stanie faktycznym. Zarzucono także naruszenie prawa materialnego tj. art. 52 ustawy Prawo budowlane poprzez jego błędną interpretację polegającą w szczególności na uznaniu, że tylko tytuł prawny do nieruchomości przesądza o adresacie decyzji nakazującej rozbiórkę samowoli budowlanej. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i nakazanie inwestorowi dokonania rozbiórki spornego nośnika reklamowego - jako wyłącznemu sprawcy samowoli budowlanej oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Zdaniem strony niedopuszczalne jest uchylenie decyzji organu I instancji tylko dlatego, że wskutek długotrwale toczącego się postępowania (ponad 5 lat) inwestor utracił prawo do dysponowania nieruchomością, co spowodowało przerzucenie na stronę odpowiedzialności za samowolę budowlaną. Zdaniem strony z treści art. 51 ustawy Prawo budowlane wynika, że w pierwszej kolejności nakaz rozbiórki powinien być skierowany do inwestora winnego stanu niezgodnego z prawem. Podkreślono, że inwestor zapewniał o zgodności inwestycji z prawem, a nośnik reklamowy, mimo rozwiązania umowy nie został rozebrany, zgodnie z § 10 ust. 4 umowy najmu. Skarżące oświadczyły, że nie będą utrudniać inwestorowi wejścia na teren nieruchomości i dokonania demontażu nośnika reklamowego, a nakaz rozbiórki będzie tym samym wykonalny. Dodały, że inwestor nie zapłacił należnego czynszu za korzystanie przez ponad 2 lata z części jej nieruchomości, nadto teraz obciąża się je dodatkowo kosztami dokonania rozbiórki nielegalnie wybudowanego nośnika reklamowego.

W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 23 lutego2015 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że nie zostały one opłacone w całości ani w części.

Na rozprawie w dniu 12 marca 2015 roku sprawy skarżących oznaczone sygnaturami II SA/Łd1102 i II SA/Łd1152, zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111§ 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i dalej połączona sprawa jest prowadzona za sygnaturą II SA/Łd1102.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z § 3 ust. 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przywoływanej dalej w tekście jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do merytorycznego rozpoznania.

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach art. 145 p.p.s.a.

Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozważań sądu jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego uchylająca decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł., wydaną na podstawie art. 48 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 - zwanej dalej ustawą ) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r, poz. 267 ze zm.), nakazującą inwestorowi B sp. z o.o. z siedzibą w W. dokonanie rozbiórki wybudowanego nośnika reklamowego trwale związanego z gruntem usytuowanego na nieruchomości zlokalizowanej w Ł. przy ul. A, nr działki 170/3, obręb [...].

Rozstrzygniecie kasacyjne organu odwoławczego zasadza się na trzech ustaleniach.

Po pierwsze, że tak duży obiekt posiada cechy budowli w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, na którą wymagane jest uzyskanie pozwolenia na budowę. Przedmiotowy nośnik reklamowy podłączony do instalacji elektrycznej to konstrukcja przestrzenna, stanowiąca budowlaną i techniczno-użytkową całość, a parametry techniczne tego obiektu, a zwłaszcza wielkość tego urządzenia, jego masa i sposób związania z gruntem za pomocą betonowego fundamentu powierzchniowego nie pozwalają na odmienną jego kwalifikację i uznanie, że postawienie tej tablicy stanowić będzie roboty budowlane w postaci instalacji, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo budowlane.

Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela zarówno powyższe ustalenia organu jak i wnioski wyciągnięte z nich na tej podstawie.

Po drugie, iż inwestor nie legitymował się decyzją udzielającą pozwolenia na budowę a więc organ winien zastosować tryb art. 48 Prawa budowlanego tj. nakazać w drodze decyzji rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części. W pierwszej kolejności organ stopnia podstawowego winien jednak zbadać czy zachodzą przesłanki umożliwiające przeprowadzenie postępowania legalizacyjnego, w oparciu o przepis art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego. Dopiero jednoznaczne wykluczenie możliwości legalizacji samowoli budowlanej uprawnia organ nadzoru budowlanego do nakazania rozbiórki obiektu w trybie art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego.

Powyższe ustalenia i wniosku również zasługują na aprobatę Sądu, gdyż w analizowanej sprawie inwestor nie przedłożyli w wyznaczonym terminie wymaganych dokumentów, a tym samym nie zastosował się do treści postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Nr [...]. Prawidłowo zatem organ stopnia powiatowego orzekł w oparciu o normę art. 48 ust. 1 ustawy Prawo budowlane.

Trzeci z elementów zaskarżonej decyzji odwołuje się do tego kto może być adresatem rozstrzygnięć wydawanych w trybie art. 48 ustawy Prawo budowlane. W tym zakresie organ odwoławczy stwierdza, że zgodnie z przepisem art. 52 ustawy podmiotami tymi mogą być: inwestor, właściciel lub zarządca. Użycie alternatywy łącznej oznacza możliwość nałożenia obowiązków alternatywnie na jeden z trzech podmiotów objętych hipotezą omawianej normy. Wybór adresata obowiązków ograniczony jest jednak w sytuacji, kiedy inwestor nie będący właścicielem nieruchomości, nie posiada prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Nie ma w takiej sytuacji możliwości nakazania rozbiórki obiektu budowlanego, według organu wyłącznie inwestorowi, skoro w dacie orzekania nie posiada on uprawnień do władania obiektem, które pozwoliłyby na wykonanie nakazu. W ocenie organu odwoławczego nałożenie obowiązku rozbiórki byłoby niewykonalne.

Zasadniczym przedmiotem sporu pomiędzy stronami postępowania jest więc odpowiedź na pytanie, kto - czy skarżące jako właścicielki nieruchomości, czy inwestor B sp. z o.o. z siedzibą w W. - jako sprawca samowoli budowlanej, powinien być adresatem decyzji nakazującej rozbiórkę.

Stan faktyczny sprawy jest niesporny, spór dotyczy zatem wykładni prawa - art. 52 Prawa budowlanego.

Problem, z jakim mamy do czynienia na tle rozpoznawanej sprawy, był też już przedmiotem rozważań w wyrokach tutejszego sądu z dnia 28 listopada 2014 r. wydanych w sprawach o sygn. akt II SA/Łd 637/14, II SA/Łd 654/14, II SA/Łd 655/14 i II SA/Łd 892/14 i II SA/Łd1109/14 (dostępnych na stronie internetowej pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl), w związku z kontrolą decyzji nakazujących skarżącym rozbiórkę obiektów budowlanych wzniesionych samowolnie na ich nieruchomości przez inwestora. Skład orzekający w tej sprawie w całości podziela argumentację zaprezentowaną w motywach wskazanych orzeczeń.

Realizacja wykonania nośnika reklamowego o tak znacznych rozmiarach wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Bezspornie jest, iż inwestor nie dokonał wystąpienia o zatwierdzenie projektu budowlanego i wydanie pozwolenia na budowę przed przystąpieniem do budowy spornego obiektu budowlanego. Natomiast z treści podpisanej umowy najmu wynika, że to inwestor miał postawić ten nośnik reklamowy zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi w tym zakresie i tak naprawdę to on winien wystąpić z wnioskiem o pozwolenie na budowę.

Przepis art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego stanowi iż:" Właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę".

Nakaz rozbiórki obiektu może być bowiem orzeczony dopiero wówczas, gdy okaże się, że nie ma prawnych możliwości jego legalizacji, z tym, że legalizacja samowoli nie jest obowiązkiem, lecz uprawnieniem strony (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Op 206/13 - Lex nr 1348379, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1879/07 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Legalizacja obiektu budowlanego łączy się bowiem z koniecznością spełnienia określonych, wskazanych wyżej przesłanek przez stronę.

Po ustaleniu zatem, że samowolnie wybudowany nośnik reklamowy nie może zostać zalegalizowana z uwagi na to, że inwestor nie przedłożył w wyznaczonym terminie wymaganych dokumentów, a tym samym nie zastosował się do treści postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Nr [...] nakazuje się jego rozbiórkę na podstawie art. 48 ust. 1 tej ustawy, co tez uczynił organ I instancji kierując nakaz do inwestora.

Zgodnie z art. 52 Prawa budowlanego do rozbiórki zobowiązany jest inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego.

Przepis ten ustala kolejność adresatów nakazu rozbiórki i nie jest to kolejność przypadkowa. Przyjmuje się, że nakaz ten winien być skierowany w pierwszej kolejności do inwestora. Warunkiem skierowania nakazu do inwestora jest, co do zasady, dysponowanie przez niego nieruchomością w dacie orzekania. Chodzi bowiem o to, aby adresat nakazu był go w stanie wykonać, innymi słowy, aby decyzja nakazująca rozbiórkę była wykonalna. Uwagi organu odwoławczego co do zasady były trafne gdyby nie fakt, że nie uwzględniają wyjątkowości stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i pełnej aprobaty skarżących co do wejścia na ich grunt przez inwestora celem usunięcia samowoli budowlanej.

Sąd podziela nieodosobnione głosy judykatury przyjmujące, że w pewnych sytuacjach należy wydać nakaz rozbiórki wobec inwestora nawet wówczas, gdy nie dysponuje on prawem władania nieruchomością. W orzeczeniach pogląd ten prezentujących podkreśla się, że dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy inwestor wykonał samowolnie roboty budowlane bez zgody właściciela (vide: wyroki: NSA z dnia 23 lipca 2009 r. sygn. akt II OSK 1234/08 - Lex nr 552842, WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2008 r. sygn. VII SA/Wa 1613/07 - Lex nr 508444, NSA z dnia 21 listopada 2001 r. sygn. akt SA/Rz 597/00 – Lex polonica 354876). W orzeczeniach tych podkreśla się, że nie ma uzasadnienia do specjalnej ochrony sprawcy samowoli budowlanej, jak również, że to inwestor jest sprawcą samowoli budowlanej, a usunięcie jej skutków wiąże się z kosztami. Z tego też powodu nakazy rozbiórki powinny być w pierwszym rzędzie kierowane do inwestora jako sprawcy samowoli budowlanej, gdyż to on naruszył swoim postępowaniem określony zakaz bądź nakaz, wynikający z przepisów Prawa budowlanego.

Dopiero w przypadku, kiedy nie jest możliwe nałożenie nakazu rozbiórki na inwestora, adresatami nakazu powinni być jego następcy prawni zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 30 § 4 k.p.a., a w dalszej kolejności właściciel (vide: wyroki: NSA z dnia z dnia 2 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 899/08 - Lex nr 561984, WSA w Gdańsku z dnia 30 listopada 2011r. sygn. akt I SA/Gd I 652/11 - LEX nr 1152486).

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest jednomyślnie stanowisko, zgodnie

z którym nakaz usunięcia skutków samowoli budowlanej jest w istocie nakazem przywrócenia stanu zgodnego z prawem i nie kto inny, jak sprawca samowoli

w pierwszej kolejności jest obciążony nakazem wykonania tego obowiązku (vide: wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 25 listopada 2011r. sygn. akt II SA/Wr 359/10 - Lex nr 755572, WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1614/07 - Lex nr 508434; Z. Niewiadomski: Ustawa - Prawo budowlane, Komentarz, Warszawa 2006).

Bez wątpienia w sprawie niniejszej B sp. z o.o. z siedzibą w W. nie dysponowała zgodą właścicieli nieruchomości na dokonanie samowoli budowalnej.

Z powyższych względów uzasadniony jest zarzut skarżących, że nakaz rozbiórki winien zostać skierowany do inwestora. Bezspornym jest bowiem, że to inwestor jest sprawcą samowoli budowlanej. Wykonanie spornych naniesień na nieruchomości stanowiło realizację umowy najmu nieruchomości, gdzie w § 10 omawianej umowy znajduje się zapis, iż umowa zawarta jest na czas określony 5 lat od 1 marca 2009r. Umowa przedłuża się na tych samych warunkach w tym również finansowych na okres 3 lat po dniu 28 lutego 2014r., w przypadku gdy w terminie 3 miesięcy przed zakończeniem okresu najmu, najemca nie złoży oświadczenia, że nie wyraża zgody aby umowa została przedłużona na kolejny okres. Najemca (inwestor będący właścicielem nośnika) zobowiązuje się zdemontować nośnik w terminie 30 dni po wygaśnięciu umowy.

Skarżące skutecznie wymówiły umowę najmu, tak więc inwestor B sp. z o.o. z siedzibą w W. miała obowiązek zdemontować nośnik reklamowy w terminie 30 dni od daty wygaśnięcia umowy z dniem 1 marca 2014 r.

Z datą wygaśnięcia umowy inwestor utracił prawo do dysponowania nieruchomością na cele inwestycyjne czyli budowlane i korzystania z nośnika reklamowego natomiast w dalszym ciągu ma prawo wejść na nieruchomość skarżących i zabrać swoją własność. Opóźnienie w wykonaniu tych czynności może co najwyżej powodować naliczenie na rzecz skarżących wyższego czynszu za bezumowne korzystanie z gruntu. Tak więc nie ma żadnych przeszkód do tego, aby wbrew twierdzeniom organu odwoławczego uznać, że decyzja nakazująca dokonanie rozbiórki inwestorowi byłaby nie wykonalna, gdyż nie dysponuje on gruntem. Skarżące oświadczały również, że nie widzą żadnych przeszkód co do tego aby inwestor wszedł na grunt i zdemontował nośnik reklamowy. Może to nastąpić niezależnie od podstawy prawnej ( umowa najmu czy decyzja rozbiórkowa ).

Skierowanie nakazu rozbiórki do aktualnych właścicieli, z pominięciem inwestora, nie usprawiedliwia w tej szczególnej sytuacji możliwość późniejszego uzyskania przez skarżących odszkodowania, czy zwrotu kosztów związanych z usunięciem samowoli. Byłaby to dla skarżących niewspółmierna do okoliczności stanu faktycznego uciążliwość, związana z dodatkowymi kosztami i być może koniecznością odzyskania poniesionych w związku z rozbiórką kosztów na drodze czasochłonnego postępowania sądowego. Należy zwrócić uwagę, że usunięcie tak olbrzymiej konstrukcji - obiektu budowlanego wymaga specjalistycznego, sprzętu, którym skarżące nie dysponują, musiałyby wynająć specjalistyczną firmę świadczące tego typu usługi. Innymi słowy oznaczałoby to przerzucenie kosztów i ciężaru przywrócenia stanu zgodnego z prawem wywołanego świadomym naruszeniem prawa przez inwestora, na osoby, które w najmniejszym stopniu nie przyczyniły się do stanu bezprawności. Działanie takie nie uwzględnia nie tylko słusznego interesu obywatela, ale także nie jest działaniem w imię interesu społecznego (art. 7 k.p.a.). Nie stanowi bowiem elementu dobrze pojętego interesu społecznego podejmowanie takich decyzji, w wyniku których to obywatel zmuszony jest do usunięcia skutków samowoli budowlanej, której nie popełnił.

Uwzględniając okoliczności, w jakich doszło do powstania samowoli, przy rozstrzyganiu o sposobie przywrócenia stanu zgodnego z prawem (w tym o rozbiórce) organy nadzoru budowlanego winny dołożyć starań, aby uczynić to w sposób jak najmniej dolegliwy dla skarżących. Obowiązek naprawienia tak rażących zaniedbań inwestora winien zostać skierowany przede wszystkim do ich sprawcy. W ocenie sądu treść art. 52 Prawa budowlanego takiemu rozwiązaniu się nie sprzeciwia.

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowalnego zwraca uwagę w uzasadnieniu decyzji na konieczność wydania takiego rozstrzygnięcia, które nie zostanie pozbawione waloru wykonalności z powodu skierowania nakazu rozbiórki do podmiotu, nie dysponującego prawem do nieruchomości. Jednakże okoliczność, iż inwestor nie dysponuje obecnie tytułem prawnym do nieruchomości nie przesądza o niemożności skierowania do niej nakazu rozbiórki. Skarżące są zainteresowane jak najszybszym demontażem nośnika, a jedynym zainteresowanym trwania tego stanu rzeczy jest inwestor, który w dalszym ciągu wykorzystuje go dla potrzeb reklamowych pobierając czynsz z tego tytułu, nie płacąc wynagrodzenia skarżącym i zasłaniając się rzekomą niemożnością wejścia na grunt oraz toczącym się postępowaniem administracyjnym od 6 lat. Tak więc obawa, że decyzja skierowana do sprawcy samowoli byłaby niewykonalna, jest bezzasadna, a co najmniej przedwczesna. Brak tytułu prawnego do nieruchomości nie zawsze musi oznaczać brak możliwości wykonania decyzji, czy uzgodnień zawartych w rozwiązanej umowie.

W realiach rozpoznawanej sprawy organ II instancji również nie zasadnie skorzystał z uprawnień płynących z treści art. 138 § 2 K.p.a., mając zgormadzony pełny materiał dowodowy, który pozwalał na wyciągnięcie identycznych wniosków jak w uchylonej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. przy zastosowaniu właściwej wykładni art. 52 ustawy uwzględniającej specyficzny stan faktyczny ustalony w sprawie.

Takie naruszenie przepisów postępowania wypełnia treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Powyższa wada postępowania odwoławczego jest konsekwencją naruszenia dyspozycji art. 52 Prawa budowlanego polegającego na skierowaniu nakazu rozbiórki do niewłaściwego adresata. Jest to naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą jego wykładnię, mającą oczywisty wpływ na wynik postępowania, co stanowi przesłankę uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję orzekając, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. sąd w punkcie drugim sentencji wyroku orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie trzecim sentencji wyroku z mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - § 18 ust. pkt 1 lit. c ( t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 461 ).

ds