Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 653/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust 4, art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 2 maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 lutego 2018 r., którą odmówiono E. K. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej

równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ zaznaczył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie

sprawy zobowiązany podał, że z chwilą przejścia na emeryturę zaprzestał

prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo

domowe z żoną (która otrzymuje dochód w kwocie [...]zł), wymagającą ze względu

na stan zdrowia sprawowania nad nią opieki. Koszty utrzymania opieki lekarskiej

przekraczają dochód żony. Skarżący wskazał, że on również wymaga opieki.

Opłacanie składek pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego żonę zaspokojenia

niezbędnych potrzeb życiowych. Podał, że nie posiada zasobów pieniężnych,

majątku, który mógłby sprzedać i wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS.

Zakład opisał następnie sposób powstania zaległości, naliczenia odsetek,

sytuację rodzinną, majątkową i zarobkową wnioskodawcy. Zacytował przepisy

dotyczące umarzania należności z tytułu składek uregulowane w ustawie z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz.

1778 ze zm.), dalej "u.s.u.s.". ZUS wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art.

28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani

likwidacyjnego działalności prowadzonej przez stronę. Organ podał również, że nie

można stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3,

5 lub 6 u.s.u.s. Z dokonanych ustaleń wynika bowiem, że skarżący nie jest

pozbawiony źródła dochodu, gdyż pobiera emeryturę. Zadłużenie będące

przedmiotem postępowania dotychczas nie było objęte żadną formą egzekucji i tym

samym żaden organ egzekucyjny nie miał możliwości wypowiedzenia się co do

ściągalności lub braku ściągalności zadłużenia. Ustalenia organu wskazują, że

zobowiązany posiada składnik majątkowy w postaci emerytury, z którego może być

przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. Również na posiadanej

przez stronę nieruchomości ZUS jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia

spłaty należności składkowych. Organ podał, że w stosunku do strony nie ma

również zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. W konsekwencji

organ stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na

stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to

pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie ZUS zwrócił uwagę, że wobec braku całkowitej nieściągalności ZUS

może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu

majątkowego dłużnik nie może opłacić należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt

ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć

należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami

składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad

umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141,

poz. 1365). Organ przedstawił te szczególne przypadki umorzenia określone w §3

ust. 1 ww. rozporządzenia. Wskazał następnie, że na podstawie posiadanych

informacji rozważył możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na

trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia

pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i

uznał, że sytuacja taka w stosunku do skarżącego nie zachodzi. Zakład zaznaczył,

że nie kwestionuje, że jednorazowa wpłata na poczet należności nie jest możliwa,

natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i

sukcesywnego regulowania zaległych składek w ramach umowy o rozłożeniu

zadłużenia na raty, dostosowanych do możliwości płatniczych skarżącego. Organ

podał, że w stosunku do skarżącego nie ma również zastosowania przesłanka

wskazana w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia - nie zostały przedstawione żadne

dokumenty na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Zakład zaznaczył także, że

wobec charakteru źródła dochodu nie będzie miał w stosunku do skarżącego

zastosowania §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przesłanka określona w tym przepisie

ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków

jego rodziny całkowicie uniemożliwia uzyskiwanie dochodu. Ostatecznie Zakład

stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa - rozstrzygnięcie organu

odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję, zobowiązany wniósł o uchylenie decyzji

i umorzenie naliczonych przez ZUS należności składkowych oraz uznanie, że pismo

z 18 sierpnia 2010 r. stanowi skuteczne wyrejestrowanie działalności gospodarczej z

datą jego złożenia.

W uzasadnieniu skarżący podał, że prowadził działalności handlową od 1 lipca

1992 r. do 31 lipca 2010 r. przechodząc na emeryturę od dnia 1 sierpnia 2010 r.

Ponieważ skarżącemu pozostały do upłynnienia pozostałości towaru handlowego,

wyposażenia i środka trwałego, pismem z dnia 18 sierpnia 2010 r. poinformował ZUS

Oddział M., że nie będzie prowadził czynnej działalności gospodarczej. Na to

pismo skarżący nie otrzymał żadnej odpowiedzi i wskazówek. W związku z ustawą z

dnia 9 listopada 2012 r. o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych

składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą skarżący zwrócił się z

wnioskiem z dnia 12 stycznia 2012 r. z prośbą o umorzenie należności za okres

trwania abolicji, tj. od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Wniosek ten został

rozpatrzony decyzją o warunkach umorzenia z dnia 2 czenwca 2015 r., które nie

zostały dopełnione z uwagi na problemy zdrowotne. Następnie w dniu 17 marca

2015 r. skarżący złożył drugi wniosek i oświadczenie z dnia 21 lutego 2015 r. do ZUS

w K., odnosząc się również do pisma z dnia 18 sierpnia 2010 r. W piśmie z

dnia 21 lutego 2015 r. skarżący złożył także wniosek o zakończenie postępowania i

umorzenie pozostałości należności nieobjętych ustawą o abolicji to jest za cały okres

od 1 marca 2010 r. Na te pisma strona nie otrzymała odpowiedzi. W związku z tym

skarżący uznał, że zostały one pozytywnie rozpatrzone.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Narusza ona bowiem podstawowe

zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8 i art. 77§1 k.p.a.

(zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek

wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych,

mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy). Uchybienia te miały istotny

wpływ na wydane rozstrzygnięcie.

Sąd zauważa, że w toku postępowania przed organem skarżący kilkukrotnie

podnosił, że występował z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie

przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z

tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność

(Dz.U. z 2012 r. poz. 155 - dalej ustawa abolicyjna), jednak jego wniosek z dnia 17

marca 2015 r. pozostał bez odpowiedzi. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się

do tych twierdzeń, w aktach administracyjnych nie znajdują się także żadne dowody

potwierdzające fakt prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy ustawy

abolicyjnej. Niewątpliwie wyjaśnienie tej kwestii jest istotne dla określenia zaległości,

które ewentualnie mogą zostać umorzone w obecnie trwającym postępowaniu. Sąd

zauważa również, że analiza zebranego przez organ materiału dowodowego

wskazuje, że organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego

zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przedawnienia

należności składkowych. Z zaskarżonej decyzji wynika, że składki te są należne za

wskazane miesiące w okresie od listopada 2008 r. do listopada 2015 r. W obecnym

brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają

przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z

zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepisy dotyczące przedawnienia należności składkowych

były parokrotnie nowelizowane. Sąd zauważa, że przedawnienie jako instytucja

prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie

respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się

postępowanie. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek

unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności

istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest

natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek

przedawnienia (wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu

91/12, LEX nr 1139317). W związku z powyższym ponownie rozpoznając sprawę

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali, czy składki objęte postępowaniem uległy

przedawnieniu, czy też nie. W tym celu przeprowadzi analizę mających zastosowanie

regulacji prawnych i stwierdzi, które z nich mają zastosowanie w rozpoznawanej

sprawie. Następnie, jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucje przerwania lub

zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt

sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności

faktyczne. Jak to już zostało wcześniej wskazane, organ wyjaśni także kwestie

związane z prowadzeniem wobec skarżącego postępowania w przedmiocie

umorzenia należności składkowych na podstawie ustawy abolicyjnej. Po wyjaśnieniu

powyższych kwestii i uzupełnieniu materiału dowodowego w powyższym zakresie, co

znajdzie wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, organ dokona oceny przesłanek

umorzenia należnych składek.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w

sentencji na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).