Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1724/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 262 i art. 2652 pkt 1,
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.
article: art. 26
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 623
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne
article: art. 73
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 623
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne
article: art. 249 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 201 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Stukan-Pytlowany Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Po 1313/14 w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1313/14 oddalił skargę B. J. (dalej: Skarżąca lub Strona) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. (dalej: DIC) z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej określenia kwoty długu celnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Do Oddziału Celnego w [...] w dniu [...] grudnia 2002 r., wpłynęło zgłoszenie celne uzupełniające SAD OBR nr [...] sporządzone na podstawie wpisów do rejestru procedury uproszczonej pod pozycją [...].

Naczelnik Urzędu Celnego w L. decyzją z dnia [...] grudnia 2004 roku, nr [...] uznał za nieprawidłowe powyższe zgłoszenie celne w procedurze uproszczonej oraz zgłoszenie celne uzupełniające w części dotyczącej stawki celnej i kwoty długu celnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Strony DIC decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...], uchylił powyższą decyzję w części dotyczącej wezwania do zapłaty odsetek wyrównawczych i umorzył postępowanie w tym zakresie, a w pozostałej części decyzję utrzymał w mocy bez zmian.

Strona wniosła skargę na decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, która została oddalona wyrokiem z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Po 541/07.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 roku Strona zwróciła się do DIC z wnioskiem o stwierdzenie nieważności jego decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r.

DIC decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], na podstawie art. 249 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn.zm., dalej: O. p.) oraz art. 262 i art. 2652 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku - Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn.zm., dalej: kodeks celny) oraz art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 z późn.zm., dalej: ustawa z 19 marca 2004 r.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dług celny powstał w dniu [...] listopada 2002 r., natomiast zgodnie z art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego organ celny nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od daty powstania długu celnego upłynęły 3 lata. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

W odwołaniu od decyzji Strona podniosła, że niezasadnie zastosowano 3-letni termin wskazany w art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego, gdyż postępowanie organu kwestionujące zastosowaną stawkę celną było wszczęte po upływie tego czasu. Strona wniosła o uchylenie decyzji określającej kwotę długu celnego z powodu poważnych wad prawnych.

DIC decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając zawarte w niej ustalenia faktyczne i rozważania prawne dotyczące 3-letniego terminu z art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego.

Strona od decyzji DIC wniosła odwołanie.

W odpowiedzi na skargę DIC wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.

W piśmie z dnia 23 kwietnia 2015 roku pełnomocnik Skarżącej podniósł, że zgodnie z art. 249 § 1 O. p. w sprawie powinien znaleźć zastosowanie 5-letni termin do wniesienia żądania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, liczony od dnia rzeczywistego zakończenia postępowania w sprawie, chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę. We wniosku o stwierdzenie nieważności podniesiono nowe okoliczności, które nie były przedmiotem badania przez WSA w Poznaniu. Procedura stwierdzenia nieważności decyzji stała się dla Skarżącej niedostępna w zakresie zarzutów, które uprzednio nie były rozpatrywane przez Sąd.

Pismem z dnia 9 czerwca 2015 r. Skarżąca osobiście podniosła, że celem wywiedzionej skargi jest nie tylko usunięcie z obrotu prawnego decyzji w trybie stwierdzenia ich nieważności, ale również kwestia ewentualnego stwierdzenia niezgodności tych decyzji z prawem, co pozwoli jej na wystąpienie na drogę postępowania cywilnego w celu uzyskania odszkodowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powołanym na wstępie wyrokiem uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi uznał, że na mocy art. 25 obowiązującej od dnia 1 maja 2004 roku ustawy z 19 marca 2004 r. dotychczasowe przepisy celne, czyli m. in. ustawa - kodeks celny utraciły ważność. Z mocy jednak art. 26 tej ustawy przepisy dotychczasowe (procesowe i materialne) stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem akcesji Polski do UE, czyli przed dniem 1 maja 2004 roku, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu, organ celny zasadnie stwierdził, że w sprawie miały zastosowanie regulacje prawne kodeksu celnego. W myśl art. 262 tego aktu prawnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Pierwszeństwo mają zatem przepisy kodeksu celnego.

Sąd I instancji wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, jaki charakter prawny ma trzyletni termin, określony w art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego oraz jakie skutki prawne (procesowe) powoduje jego upływ.

Sąd I instancji uznał, że w sytuacji gdy dług celny powstał w dniu [...] listopada 2002 r., złożenie przez Skarżącą wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r., należało uznać za spóźnione. Możliwość wszczęcia takiego postępowania istniała wyłącznie do dnia [...] listopada 2005 r. Upływ omawianego terminu musi powodować wydanie przez organ decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Na tym wstępnym etapie postępowania nie bada się, czy rzeczywiście istniały jakiekolwiek przesłanki merytoryczne do stwierdzenia nieważności decyzji. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że skoro w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzą przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności decyzji, to tym samym brak jest podstaw to prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w ogóle. Odmowa wszczęcia postępowania pozostaje aktualna zarówno wówczas, gdy zakończenie tego postępowania miałoby polegać na stwierdzeniu nieważności decyzji, jak i wówczas, gdy postępowanie miałoby zakończyć się stwierdzeniem, że decyzja zawiera wady oraz wskazaniem okoliczności uniemożliwiających stwierdzenie nieważności decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 209 § 2 w zw. z art. 2652 pkt 1 kodeksu Celnego, poprzez ich błędne zastosowanie, poprzez uznanie, że momentem powstania długu celnego od którego liczyć należy bieg terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej liczyć należy od momentu przyjęcia zgłoszenia celnego przez organ celny, podczas gdy taka wykładnia w sposób rażący narusza prawo i pozbawia Skarżącej możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności, co prowadzi do wniosku, iż prawidłowa interpretacja pojęcia "powstania długu celnego", od którego należy liczyć bieg terminu do wniesienia skargi winna wskazywać moment wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie decyzji jako moment powstania długu oraz początek biegu wskazanego terminu,

2. prawa materialnego, tj. art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r., poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy kodeksu celnego, w sytuacji gdy z uwagi na powstanie długu celnego w dniu [...] czerwca 2009 r., zastosowanie w niniejszej sprawie winny znaleźć przepisy ustawy z 19 marca 2004 r.;

3. naruszenie prawa procesowego tj. art. 249 § 1 pkt 1 O. p. w zw. z art. 73 ustawy z 19 marca 2004 r., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji zastosowanie 3-letniego terminu przedawnienia dla wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji DIC z dnia [...] listopada 2007 r., w sytuacji gdy ze wskazanych przepisów wprost wynika, że w sprawie zastosowanie powinien znaleźć 5-letni termin liczony od dnia powstania długu celnego, a zatem od dnia [...] czerwca 2009 r. (art. 249 § 1 O. p.);

4. naruszenie art. 8 § 2 w zw. z art. 2 w zw. z art. 45 § 1 oraz art. 77 § 2 Konstytucji RP oraz naruszenie art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 2652 kodeksu celnego, poprzez błędną wykładnię art. 2652 kodeksu celnego polegającą na przyjęciu, że po upływie 3 lat od powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w sytuacji gdy wskazany termin, zgodnie z prawidłową wykładnią, liczyć należy dopiero od momentu rzeczywistego zakończenia sporu w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji pozbawienie strony Skarżącej prawa sądu i do obrony jej praw;

5. naruszenie art. 8 § 2 w zw. z art. art. 2 oraz 32 Konstytucji RP, poprzez błędne i sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami zastosowanie art. 2652 kodeksu celnego, w sposób uniemożliwiający Skarżącej dochodzenie jej praw, a zatem w sposób sprzeczny z zasadami demokratycznego państwa prawnego, zasadami sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa;

6. naruszenie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn.zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 184 Konstytucji RP oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niepodjęcie działań zmierzających do wyeliminowania aktu prawnego (decyzji) niezgodnego z Konstytucją RP, podczas gdy jego wydanie nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 8 § 2 Konstytucji RP w zw. z art. 2, art. 45 § 1 oraz art. 77 § 2 Konstytucji RP;

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżanego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu kasacyjnym w niniejszej sprawie z urzędu według norm przepisanych, nieuiszczonych nawet w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, tj. okoliczności wymienione w § 2 tego przepisu, które w tej sprawie nie występują.

Istota zarzutów sformułowanych w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania poglądu Sądu I instancji, że w okolicznościach sprawy miał zastosowanie art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r., a w konsekwencji też art. 2652 pkt 1 w zw. z art. 209 § 2 kodeksu celnego. Przy czym – co wymaga wyraźnego podkreślenia – w żadnym z zarzutów skargi kasacyjnej nie jest kwestionowany przyjęty przez Sąd I instancji jako prawidłowy, a ustalony przez organ celny stan faktyczny co do tego, że Skarżąca wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2007 r., którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]grudnia 2004 r. w zakresie uznającym za nieprawidłowe zgłoszenie celne z dnia [...] grudmia 2002 r. w części dotyczącej stawki celnej i kwoty długu celnego. Skarżąca kwestionując stanowisko Sądu I instancji zarzucała, że art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. nie miał zastosowania w okolicznościach sprawy z uwagi na powstanie długu celnego w dniu [...] czerwca 2009 r. Jednak tak sformułowany zarzut wraz z jego uzasadnieniem nie może być uznany jako skuteczny prawnie zarzut podważający przyjęty w sprawie stan faktyczny. Po pierwsze wskazać należy, że próba zwalczania ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Ewentualnie może być ona skuteczna tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2360/11, lex nr 1340143; z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 611/12, lex nr 1372101). Tego rodzaju zarzutów kasacyjnych nie sformułowano. Po drugie, analiza zarzutów i ich uzasadnienia dotycząca naruszenia art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. oraz art. 209 § 2 w zw. z art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego dowodzi, że odwołanie się przez autora skargi kasacyjnej do dnia powstania długu celnego jako dnia uprawomocnienia się wyroku sądu rozstrzygającego ostatecznie o zgodności z prawem decyzji uznającej za nieprawidłowe zgłoszenie celne, nie sprowadza się do kwestionowania przyjętego w sprawie stanu faktycznego lecz dotyczy błędnej wykładni prawa materialnego, tj. rozumienia użytego w tych przepisach zwrotu: "dnia powstania długu celnego". Nie jest to do końca poprawnie sformułowany zarzut błędnej wykładni prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego błędna wykładnia prawa materialnego może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy (por. wyroki NSA z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 575/14, lex nr 1484868; z dnia 13 września 2005 r., sygn. akt II OSK 16/05, lex nr 192124; z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 539/04, lex nr 165771). Skuteczność tak podniesionego zarzutu należy oceniać w oderwaniu od ustaleń faktycznych, a jedynie w odniesieniu do bezspornych okoliczności faktycznych sprawy i uzasadnienia. Treść tychże zarzutów i uzasadnienie skargi kasacyjnej pozwala jednakże określić, że wnoszący skargę kasacyjną w ten sposób sformułował zarzut dotyczący błędnej wykładni prawa materialnego. Kasator interpretuje zakwestionowane przepisy w ten sposób, że uznaje, iż dniem powstania długu celnego nie jest dzień zgłoszenia celnego lecz dzień uprawomocnienia się rozstrzygnięcia kończącego spór w tej sprawie.

Zatem istota sprawy objęta ocenianymi zarzutami sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, kiedy powstał dług celny, gdy przyjęcie zgłoszenia celnego przez organ celny miało miejsce w dniu [...] grudnia 2002 r., tj. przed dniem 1 maja 2004 r., a w konsekwencji jakie przepisy należało stosować rozstrzygając o wniosku z dnia [..] kwietnia 2014 r. dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, którą uznano za nieprawidłowe przedmiotowe zgłoszenie celne. Ponownie podkreślić należy, że ta okoliczność (tj. ustalenie daty przyjęcia zgłoszenia celnego) stanowiąca istotny element stanu faktycznego ustalonego przez organ celny i przyjętego przez Sąd I instancji nie została w żaden sposób skutecznie zakwestionowana w skardze kasacyjnej. Co prawda w uzasadnieniu skargi kasacyjnej autor skargi kasacyjnej stwierdza, że zgodnie z interpretacją Sądu I instancji dług celny powstał już [...] listopada 2002 r., natomiast 28 czerwca 2005 r. została wydana decyzja stwierdzająca powstanie długu celnego lecz te stwierdzenia w żaden sposób nie odnoszą się do stanu faktycznego przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Kasator nie wyjaśnia też skąd wynikają tak określone daty dotyczące wskazania dnia powstania długu celnego oraz dnia wydania decyzji przez organ celny.

Na wstępie zauważyć należy, że przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) utraciły moc obowiązującą z dniem 1 maja 2004 r. na podstawie art. 25 ustawy z 19 marca 2004 r. Zgodnie z art. 26 tej ustawy przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Przepis ten uregulował kwestie intertemporalne w zakresie długów celnych powstałych przed dniem uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej. Powołany art. 26 ww. ustawy stanowi zasadę rozgraniczającą stosowanie przepisów dotychczasowych oraz obowiązujących od dnia 1 maja 2004 r. Określone w tym przepisie sformułowanie: "stosuje się przepisy dotychczasowe" oznacza, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r. stosowane będą obowiązujące przed akcesją zarówno przepisy prawa materialnego, jak i proceduralne. Pojęcie: "sprawy dotyczące długu celnego" należy bowiem interpretować w ten sposób, że art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. dotyczy zarówno spraw, które po dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw, które dopiero zostaną wszczęte, ale odnoszą się do stanów faktycznych (dotyczących długu celnego) zaistniałych przed dniem 1 maja 2004 r. Ogólne sformułowanie "przepisy dotychczasowe" z art. 26 powołanej ustawy należy interpretować poprzez zakres regulacji zawartej w kodeksie celnym.

Zgodnie z art. 1 kodeksu celnego przedmiotem regulacji zawartej w tym akcie prawnym są zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny i wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych. Stosownie zaś do art. 3 § 1 pkt 2 kodeksu celnego długiem celnym jest powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych odnoszące się do towarów. Powstanie długu celnego regulują przepisy tytułu VII działu II kodeksu celnego (art. 208-225). Przepis art. 208 kodeksu celnego ustanawia generalną zasadę, zgodnie z którą dług celny powstaje w wypadkach określonych w powołanych wyżej przepisach, w szczególności w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 209 § 2 kodeksu celnego). Podkreślić należy, że dla objęcia towaru procedurą celną i określenia długu celnego nie jest konieczne wydanie decyzji administracyjnej, bowiem czynności podejmowane przez organ celny określone w art. 65 § 3 kodeksu celnego mają jedynie charakter materialno-techniczny. Z przepisu art. 65 § 4 kodeksu celnego wynika wprost, że po przyjęciu zgłoszenia celnego, a zatem już po powstaniu długu celnego, organ celny na wniosek strony, wydaje decyzję lub może z urzędu wydać decyzję, w której m.in. rozstrzygnie o określeniu kwoty wynikającej z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego (pkt 2 lit. b). Decyzja ta rozstrzyga o kwocie długu celnego, a nie o czasie jego powstania, i jest wydana przez organ pierwszej instancji. Organ celny, orzekając na podstawie powołanego wyżej przepisu, może określić kwotę długu celnego przez jej podwyższenie bądź orzec o zwrocie należności celnych, jeżeli w chwili ich uiszczenia nie wynikały one z obowiązujących przepisów prawnych. Decyzja organu celnego pierwszej instancji, korygująca zgłoszenie celne w trybie art. 65 § 4 kodeksu celnego, może być wydana, jeżeli nie upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 5 kodeksu celnego). Powyższe dowodzi, że dzień powstania długu celnego dokładnie określa art. 209 § 2 kodeksu celnego, wskazując, iż powstaje on z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego. Identyczne rozwiązanie jak w art. 209 § 2 kodeksu celnego zawiera art. 201 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/12 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Kodeks Celny Wspólnotowy (Dz.Urz.UE.L z 1992 r. Nr 302, dalej: rozporządzenie (EWG) nr 2013/92), który stanowi, że dług celny powstaje w chwili przyjęcia odpowiedniego zgłoszenia celnego. Reasumując stwierdzić należy, że wszelkie inne czynności, czy to o charakterze materialno-technicznym, czy też polegające na wydaniu decyzji administracyjnej w oparciu o art. 65 § 4 kodeksu celnego, dokonane po przyjęciu zgłoszenia celnego odnoszą się zawsze do "istniejącego" już długu celnego. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt I GSK 451/05 opubl. ONSAiWSA 2006/1, poz. 30; z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt I GSK 380/07; z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt I GSK 60/10, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Powyższe dowodzi, że trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że dzień przyjęcia zgłoszenia celnego jest dniem powstania długu celnego.

Skoro w rozpoznawanej sprawie przyjęcie zgłoszenia celnego, z którym należy łączyć datę powstania długu celnego, miało miejsce w dniu 5 grudnia 2002 r., tj. przed akcesją Polski do Unii Europejskiej, to z przyczyn wyżej opisanych, na mocy art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. znajdują zastosowanie przepisy kodeksu celnego. Powyższy pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji (por. m.in. wyroki NSA z dnia 20 lutego 2007 r., sygn. akt I GSK 559/06, publ. ONSAiWSA 2008/4/63; z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt I GSK 1381/06, lex nr 351019; z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt I GSK 1752/05; z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 548/09, lex nr 744821; z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt I GSK 9/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Pogląd taki został również wyrażony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 grudnia 2006 r. (sygn. akt SK 25/06, Dz. U. Nr 229, poz. 1675). Trybunał stwierdził, że na mocy przepisu przejściowego art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. - utrzymane zostały w mocy przepisy dotychczasowe w stosunku do spraw długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.

Wypada także zauważyć, że zasada stosowania przepisów dotychczasowych jest zgodna z regulacjami Traktatu Akcesyjnego (rozdział 5 pkt 13 Załącznika IV do aktu, Dz.U. UE.L Nr 236, 33 z 23 września 2003 r.), zgodnie z którym procedury dotyczące powstania długu celnego, księgowania oraz pokrycia należności wynikających z kontroli, o których mowa w art. 201 do 232 rozporządzenia (EWG) nr 2013/92 oraz art. 859 do 876a rozporządzenia (EWG) nr 2454/93 mają zastosowanie do nowych Państw Członkowskich z zastrzeżeniem sytuacji, gdy odzyskiwanie należności jest przeprowadzane na warunkach określonych w ustawodawstwie wspólnotowym. Jednakże w przypadku, gdy dług celny powstał przed dniem przystąpienia, odzyskanie należności zostanie przeprowadzone zgodnie z warunkami obowiązującymi w nowym Państwie Członkowskim, przez to Państwo oraz na jego rzecz.

Również w rozdziale IX dokumentu informacyjnego nr TA VUD/763/2004 opracowanym przez Komisję Europejską wskazano, że w sprawach dotyczących długu celnego powstałego przed przystąpieniem, zastosowanie mają przepisy, które obowiązywały w nowym Państwie Członkowskim przed przystąpieniem (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I GSK 1005/07, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 262 kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych zastosowanie mają odpowiednie przepisy IV działu Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego.

Z uregulowań zawartych w kodeksie celnym dotyczących postępowania w sprawach celnych (art. 262-2742) wynika, że przepis art. 2652 jest przepisem szczególnym, wyłączającym w zakresie w nim uregulowanym stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej. Przepis art. 2652 kodeksu celnego jako przepis szczególny, odnosi się do wszelkich decyzji wydanych przez organy celne bez względu na przedmiot rozstrzygnięcia decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Zgodnie z art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Cytowany przepis art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego określa negatywną przesłankę ograniczającą termin do stwierdzenia nieważności decyzji. Termin ten jest wyznaczony precyzyjnie przez początek biegu terminu od dnia powstania długu celnego.

Jak już wyżej wskazano, dzień powstania długu celnego dokładnie określa art. 209 § 2 kodeksu celnego, wskazując, że dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego. Z uwagi na treść art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. przepis art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego ma zastosowanie do spraw dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r. Treść powołanego wyżej przepisu wskazuje, że odnosi się on do dnia powstania długu celnego, a nie np. do daty wydania (rozumianej jako skuteczne doręczenie) decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Innymi słowy, w świetle jasno zredagowanej treści przytoczonego powyżej przepisu istotna jest data powstania długu celnego, od której to zaczyna biec trzyletni termin określony w komentowanej normie prawnej (por. wyroki NSA z dnia: 27 września 2007 r., sygn. akt I GSK 2244/06 i I GSK 2096/06; z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt I GSK 809/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Zatem inne zdarzenia, takie jak np. doręczenie decyzji czy wydanie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego w przedmiocie takiej decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, to okoliczności indyferentne (obojętne, prawnie bezskuteczne) z punktu widzenia sposobu wyznaczenia początku biegu terminu określonego w art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego.

Uwzględniwszy powyższe za trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji, że organ celny, wobec upływu trzyletniego okresu od dnia powstania długu celnego, liczonego od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego, w oparciu o art. 2652 pkt 1 w zw. z art. 209 § 2 i art. 262 kodeksu celnego oraz art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r., mógł wydać wyłącznie decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Tym samym nie są zasadne zarzuty Skarżącej kwestionujące powyżej przedstawione stanowisko Sądu I instancji, gdyż nie znajdują one żadnego oparcia w powołanych wyżej przepisach kodeksu celnego. Oznacza to, że nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty sformułowane w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej.

W konsekwencji powyższej oceny za niezasadny należało uznać zarzut sformułowany w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. Istota tego zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 249 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 73 ustawy z 19 marca 2004 r.

Wadliwość powyższego poglądu Skarżącej jest wynikiem błędnej wykładni art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. oraz art. 209 § 2 i art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego. Jak zaś wynika z powyższych wywodów Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego w zw. z art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. stanowi samodzielną podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej kwotę długu celnego, który powstał przed dniem 1 maja 2004 r. Termin wskazany w art. 2652 kodeksu celnego przez art. 262 tej ustawy wyłącza odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej, gdyż zawiera samodzielne uregulowanie w zakresie w nim unormowanym (por. wyroki NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt I GSK 1461/04; z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 683/09; z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt I GSK 7/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Jak już wyżej wskazano, skoro w rozpoznawanej sprawie dług celny powstał przed dniem 1 maja 2004 r., to trafnie Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu celnego, że podstawą prawną wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na upływ 3-letniego terminu od dnia powstania długu celnego był art. 2652 pkt 1 w zw. z art. 262 kodeksu celnego i nie zachodziła konieczność zastosowania wskazanego przez Skarżącą art. 249 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 73 ustawy z 19 marca 2004 r.. W tej sytuacji zbędnym jest dokonywanie wykładni art. 249 § 1 pkt 1 O.p. Wobec argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczącym zarzutu sformułowanego w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej należy jedynie zauważyć, że w skardze kasacyjnej nie sformułowano wprost zarzutu dotyczącego naruszenia art. 249 § 1 pkt 2 O.p. Wręcz przeciwnie, wyraźnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że uwagi w tym zakresie dokonano: "na marginesie". Zważywszy powyższe oraz okoliczność, że Sąd I instancji tą kwestią się nie zajmował, a organ w zaskarżonej do WSA decyzji także jedynie: "na marginesie" odniósł się do tej kwestii, pozostawała ona poza zakresem kontroli kasacyjnej.

Brak też podstaw do uznania za zasadne zarzutów zawartych w pkt 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej. Istota tych zarzutów sprowadza się do twierdzenia, że przyjęta przez organ celny i zaakceptowana przez Sąd I instancji wykładnia art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego narusza wskazane przez Skarżącą przepisy Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji. Skarżąca zarzuciła, że przez przyjętą interpretację powołanych przepisów, a w szczególności art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. oraz art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego odebrano jej skutecznie prawo do sądu, gdyż 3-letni termin przedawnienia dla stwierdzenia nieważności decyzji upłynął nie tylko zanim zakończył się spór co do wadliwości tej decyzji, ale zanim jeszcze została wydana decyzja ostateczna w tej sprawie.

Stanowisko powyższe nie zasługuje na aprobatę.

Oczywiście interpretując normy prawne należy mieć na względzie przede wszystkim zasady konstytucyjne. W sytuacji niejednoznacznego brzmienia przepisu, kiedy wykładnia językowa może prowadzić do rozbieżnych wniosków, konieczne jest poszukiwanie interpretacji, która pozwoli na uzgodnienie treści przepisu z Konstytucją. Jednakże treść przepisu art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego jest jasna, nie budziła nigdy wątpliwości interpretacyjnych. Zawarte w tej normie prawnej pojęcia: "długu celnego" oraz jego "powstanie" zostały jednoznacznie zdefiniowane i określone w odpowiednich przepisach kodeksu celnego. W tej sytuacji nie można mówić o naruszeniu art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, w myśl którego przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Sens art. 8 ust. 2 Konstytucji wyraża się bowiem przede wszystkim w stosowaniu jej przepisów w braku regulacji ustawowej. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji występuje też w przypadku, gdy wykładnia przepisu ustawy może iść w rozbieżnych kierunkach (por. P. Granecki "Glosa do wyroku TK z dnia 4 grudnia 2001 r., sygn. SK 18/00, opubl. Palestra 2002/11-12/215).

Żadna z tych sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęta w rozpoznawanej sprawie wykładnia art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego, zgodna z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem sądowym, nie narusza zawartej w art. 2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawnego, ani też zawartych w art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej zasad prawa do procesu i prawa do sądu, czyli też wynikającej z art. 32 Konstytucji równości obywateli wobec prawa.

Trybunał Konstytucyjny w dotychczasowym orzecznictwie przyjmował, że nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych nie jest zasadą konstytucyjną, a ograniczenie terminów zaskarżenia prawomocnych decyzji administracyjnych jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego (por. wyrok TK z 22 lutego 2000 r., sygn. SK 13/98, OTK ZU nr 1/2000, poz. 5). Trybunał wskazał też, że ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego. W wyroku z 15 maja 2000 r., sygn. SK 29/99 (opobl. OTK ZU nr 4/2000, poz. 110) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że art. 77 ust. 2 Konstytucji nie można interpretować w sposób wyłączający możliwość ograniczeń czasowych, jeśli chodzi o skierowanie na drogę sądową sprawy naruszenia praw lub wolności jednostki oraz domagania się odszkodowania od państwa za niezgodne z prawem działania jego organów. Ograniczenia te są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych (...). Nie jest zasadą konstytucyjną nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji zwłaszcza w sytuacji, gdy obowiązujące prawo wyznaczało odpowiednio długi termin dla dochodzenia naruszonych praw. Z kolei w wyroku z dnia 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13 (opubl. OTK-A 2015/5/62) Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że zasada pewności prawa (bezpieczeństwa prawnego) jest zasadą pochodną wynikającą z art. 2 Konstytucji. Ta zasada uzasadnia regułę trwałości decyzji, która z kolei wynika z domniemania jej zgodności z prawem, a więc – z przewidzianej w art. 7 Konstytucji – zasady praworządności. Potrzeba ustanowienia przedawnienia została wywiedziona z zasady bezpieczeństwa prawnego (por. też wyrok TK z 19 czerwca 2012 r., sygn. P 41/10, OTK ZU nr 6/A/2012, poz. 65). Trybunał stwierdził również, że prawomocność jest sama w sobie wartością konstytucyjną, a ochrona prawomocności ma zakotwiczenie w art. 7 Konstytucji, tj. w zasadzie praworządności (wyrok TK z 24 października 2007 r. sygn. SK 7/06).

Także art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie gwarantuje prawa do ponownego rozpatrzenia sprawy prawomocnie zakończonej (por. M.A. Nowicki "Komentarz do art. 6 Konwencji", lex/el 2015).

Przenosząc powyższe poglądy na grunt rozpoznawanej sprawy nie można uznać, że wykładnia art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego naruszała wskazane przez Skarżącą przepisy Konstytucji i pozbawiła ją prawa do sądu i do obrony jej praw.

Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny decyzja organu celnego pierwszej instancji, korygująca zgłoszenie celne w trybie art. 65 § 4 kodeksu celnego, mogła być wydana, jeżeli nie upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Natomiast decyzja wydana przez Dyrektora Izby Celnej (czyli wydana wskutek wniesionego przez stronę odwołania) uznająca zgłoszenie celne za nieprawidłowe, mogła być wydana po upływie okresu dłuższego niż 3 lata od daty zgłoszenia celnego (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2005 r., sygn. akt GSK 1295/04, lex nr 139619). Nie jest przy tym tak jak podnosi Skarżąca, że zarzuty w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji może strona podnosić wyłącznie wobec decyzji ostatecznej. W orzecznictwie i doktrynie nie jest kwestionowany pogląd, że nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności decyzji nieostatecznej na wniosek strony złożony przed upływem terminu do wniesienia odwołania, byleby był to wniosek wyraźnie wskazujący na dokonanie przez stronę wyboru trybu nadzwyczajnego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1992 r., sygn. III SA 946/91, PS 1993, Nr 7-8, str. 98). Gdy strona z tego trybu nie korzysta lecz wnosi odwołanie od decyzji, to wydana w ten sposób decyzja ostateczna, bez względu na upływ 3-letniego terminu od dnia powstania długu celnego, może być weryfikowana co do zgodności z prawem przez sąd administracyjny na skutek złożonej przez stronę skargi. Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi, co oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swych rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, bez względu na treść zaskarżonej decyzji. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tej kontroli są także kwestie dotyczące tego, czy zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Potwierdzeniem tego jest uprawnienie sądu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji może wnieść skargę kasacyjną od takiego wyroku, w której może zarzucić m.in. naruszenie przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., czy też niezastosowanie przez ten sąd rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skorzystanie przez zainteresowaną stronę z powyższych środków prawnych powoduje, że decyzja uznająca zgłoszenie celne za nieprawidłowe, jeżeli jest niezgodna z prawem, może być wyeliminowana z obrotu prawnego mimo upływu trzyletniego terminu od dnia powstania długu celnego.

Jak wynika z okoliczności sprawy, Skarżąca nie tylko skorzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia odwołania od decyzji nieostatecznej, ale także z prawa złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję ostateczną. Oznacza to, że Skarżąca miała możliwość czynnego uczestniczenia w sporze dotyczącym długu celnego i to pomimo upływu 3 lat od dnia jego powstania. Mogła także korzystać z przysługujących jej środków odwoławczych, w tym z prawa wniesienia skargi kasacyjnej (z czego nie skorzystała), podnosząc wszelkiego rodzaju zarzuty w stosunku do wydanej wobec niej decyzji.

Z tych przyczyn nie ma podstaw do uznania za zasadne zarzutów sformułowanych w pkt 4 i 5 prtitum skargi kasacyjnej.

Brak jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania za zasadny zarzut sformułowany w pkt 6 petitum skargi kasacyjnej.

Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji ostatecznej, tj. aktu administracyjnego przewidzianego w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. według kryterium legalności, a więc wypełnił nałożony przez art. 184 Konstytucji RP obowiązek. W ramach przeprowadzonej kontroli nie dopatrzył się też uzasadnionych wątpliwości co do zgodności art. 2652 pkt 1 kodeksu celnego z Konstytucją RP, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Ocena Sądu I instancji w tym zakresie nie została skutecznie podważona sformułowanymi zarzutami wniesionej skargi kasacyjnej.

W orzecznictwie Sądu, jak i w doktrynie ugruntowany jest pogląd, że przepis art. 135 p.p.s.a. ma zastosowanie w razie uwzględnienia skargi, tj. w przypadku stwierdzenia przez sąd niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Przepis art. 135 p.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, jeżeli Sąd I instancji oddala skargę (por. R. Hauser, M. Wierzbowski "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. C.H. Beck 3, W-wa 2015, str. 574; wyroki NSA z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2784/13; z dnia 4 października 2016 r., sygn. akt II OSK 3240/14; z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 1424/07, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Skoro w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił skargę, to zarzut naruszenia przepisu art. 135 p.p.s.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Reasumując, zarzuty skargi kasacyjnej jako niezasadne skutkowały jej oddaleniem.

Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.