Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 365/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 22 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi D. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia [...] listopada 2017r. nr [...], II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na rzecz strony skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., po rozpatrzeniu wniosku D. N., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od września 2009 r. do października 2010 r., od grudnia 2010 r. do maja 2011 r., w łącznej wysokości 26 380,99 zł, w tym z tytułu:

- składek w wysokości 15 347,79 zł,

- odsetek za zwłokę w wysokości 10 998 zł,

- kosztów upomnień w wysokości 35,20 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od września 2009 r. do października 2010 r., od grudnia 2010 r. do maja 2011 r., w łącznej wysokości 11 679,93 zł, w tym z tytułu:

- składek w wysokości 6 740,93 zł,

- odsetek za zwłokę w wysokości 4 895 zł,

- kosztów upomnień w wysokości 44 zł;

c) Fundusz Pracy - za okres od sierpnia 2009 r. do października 2010 r., od grudnia 2010 r. do maja 2011 r., w łącznej wysokości 3 025,99 zł, w tym z tytułu:

- składek w wysokości 1 721,99 zł,

- odsetek za zwłokę w wysokości 1 260 zł,

- kosztów upomnień w wysokości 44 zł.

Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że jest bezrobotna i po chorobie nowotworowej, stąd nie jest w stanie spłacić zadłużenia.

Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2017 r. W uzasadnieniu decyzji z [...] kwietnia 2018 r. wskazano, co następuje.

W dniu 19 lipca 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. wpłynął wyrok Sądu Okręgowego w P. z [...] lutego 2017 r., w którym przekazano do rozpoznania wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową, na podstawie przepisów u.s.u.s.

Zgodnie z art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "K.p.a.", okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonych w sprawie materiałów i dowodów.

Pismem z 15 stycznia 2018 r. poinformowano stronę o podstawach prawnych umorzenia należności, pouczono o treści art. 10 § 1 K.p.a. i wezwano do przedłożenia nowych dowodów mających wpływ na rozpatrzenie sprawy. W dniu 12 lutego 2018 r. do organu wpłynęło pismo, w którym strona wskazała, że jej stan zdrowia pogorszył się, wyniki badań są złe i obecnie oczekuje na diagnozę lekarską.

Pismem z 13 lutego 2018 r. powiadomiono stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz o przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strona nie skorzystała z tego prawa.

Organ odwoławczy wziął pod uwagę:

- oświadczenie z 27 sierpnia 2017 r. o stanie rodzinnym i majątkowym,

- oświadczenie przedsiębiorcy z 27 sierpnia 2017 r. o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis,

- karty informacyjne leczenia szpitalnego z 28 kwietnia 2010 r., 6 czerwca 2010 r., 23 lipca 2010 r., 7 września 2010 r., 13 października 2010 r., 24 listopada 2010 r., 10 stycznia 2011 r., 21 lutego 2011 r. i 6 kwietnia 2011 r.,

- zaświadczenie o stanie zdrowia z 23 listopada 2010 r.,

- orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 30 maja 2011 r., historię zdrowia i choroby z 9 października 2014 r. i wyniki badań krwi z 15 stycznia 2018 r.

Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a.

Przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, której udowodnienie jest dla organu podstawą do umorzenia należności, wyczerpująco sformułowano w przepisach u.s.u.s.

Jest oczywiste, że nie są spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dłużnik zmarł), pkt 2 (nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne), pkt 4a (wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym) ani pkt 4b (nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym).

Nie zaszła również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż co prawda zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale jest na utrzymaniu męża uzyskującego dochody z tytułu własnej działalności gospodarczej.

Nie ziściły się też przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., jako że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednak do dnia wydania decyzji organ egzekucyjny nie orzekł o jego bezskuteczności z uwagi na brak składników majątkowych należących do zobowiązanego.

Brak którejkolwiek przesłanki całkowitej nieściągalności skutkuje odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wobec tego rozpatrzono wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dający możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia własne płatnika.

Zgodnie z powołanym wyżej przepisem należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ze sformułowania jeżeli zobowiązany wykaże zawartego w rozporządzeniu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia ziszczenia się przesłanek z § 3 rozporządzenia.

Strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest jego dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W oświadczeniu z 27 sierpnia 2017 r. o stanie rodzinnym i majątkowym strona wskazała, że dochód ten wynosi 1 398,74 zł miesięcznie netto. Mąż opłaca stałe wydatki związane z utrzymaniem strony.

Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej zobowiązanego jest kwota określająca minimum socjalne, rozumiane jako wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych na podstawie koszyka dóbr służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na relatywnie niskim poziomie. Składniki koszyka dóbr wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia, lecz także dla posiadania i wychowania dzieci oraz utrzymania minimum więzi społecznych. Do pierwszej grupy składników zaliczają się wydatki na mieszkanie, żywność, odzież, obuwie, ochronę zdrowia i higienę; do drugiej - koszty komunikacji i łączności (np. dojazdy do pracy), wydatki na kształcenie, wychowanie dzieci, kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Jest to więc model zaspokajania potrzeb na poziomie minimalnego dobrobytu. Według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartych na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS, zawartymi w informacji "Poziom i struktura minimum socjalnego we wrześniu 2017 r." z 28 listopada 2017 r. minimum socjalne dla gospodarstwa pracowniczego dwuosobowego zostanie zachowane, jeżeli miesięczny dochód wynosi 1 876,64 zł, tj. 938,32 zł na osobę.

Dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym strony są poniżej minimum socjalnego, co formalnie potwierdza jej trudną sytuację materialną. Nie udokumentowała ona jednak problemów z regulowaniem bieżących opłat czy zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) ani nie przedłożyła decyzji o zasiłkach z pomocy społecznej czy o dodatkach mieszkaniowych, co dodatkowo mogłoby potwierdzić jej trudną sytuacją materialną.

Odnośnie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego stwierdzono, że w marcu 2010 r. zdiagnozowano u strony ostrą białaczkę szpikową, a od kwietnia 2010 r. poddawana była chemioterapii. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 30 maja 2011 r. uznano ją za całkowicie niedolną do pracy do 31 maja 2012 r. Nie przedłożono jednak aktualnego orzeczenia o dalszej niezdolności do pracy. Strona wskazała zaś, że aktualne wyniki badań krwi pogorszyły się i prawdopodobnie konieczna będzie hospitalizacja.

Obecna sytuacja materialna i zdrowotna strony nie pozwala co prawda na jednorazową spłatę zadłużenia, ale nie może to przesądzać o jego umorzeniu. Jedynie bowiem trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jest taką przesłanką. Trudności finansowe i konieczność ponoszenia stałych wydatków związanych z utrzymaniem nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności w każdym przypadku. Strona prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, uzyskującym dochody z działalności gospodarczej. Realna jest więc spłata zadłużenia w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych strony i jej męża.

W skardze na decyzję z [...] kwietnia 2018 r. strona zarzuciła naruszenie:

1. art. 79a K.p.a. przez jego niezastosowanie i niewykonanie obowiązku wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony; organ w informacji z 13 lutego 2018 r. nie wskazał powyższych przesłanek, stąd skarżąca pozostawała w przekonaniu, że przedłożone przez nią dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają brak możliwości uregulowania zadłużenia;

2. art. 77 i 80 K.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i dowolną ocenę dowodów bez wskazania przyczyn uznania, że istnieją realne możliwości uregulowania zadłużenia przez skarżącą; w zaskarżonej decyzji nie podano:

a) łącznej wysokości zadłużenia, która na 21 czerwca 2013 r. wynosiła 98 985,12 zł; wobec skarżącej wydano bowiem warunkową decyzję z [...] lipca 2013 r. o umorzeniu należności z tytułu składek za lata 1999-2009, jednak warunek spłaty w ciągu 12 miesięcy ok. 45 000 zł przekraczał możliwości skarżącej, stąd zaktualizował się obowiązek spłaty pełnego zadłużenia;

b) sytuacji męża skarżącej, który - podobnie jak skarżąca - jest zadłużony z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na kwotę ok. 100 000 zł, a decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] odmówiono mu umorzenia zaległości za lata 2009-2011;

c) faktycznej skuteczności dokonanych w ostatnich latach zajęć egzekucyjnych; skarżąca nie ma wpływu na to, kiedy organ egzekucyjny dojdzie do wniosku, że egzekucja jest bezskuteczna; jako że skarżąca nie ma żadnego majątku, faktycznie żadne czynności egzekucyjne nie są prowadzone;

3. art. 6 K.p.a. obligującego organy administracyjne do działania na podstawie przepisów prawa, a obowiązek przestrzegania prawa doznaje naruszenia także w razie braku działania (bezczynności organu);

4. art. 7 K.p.a. nakładającego obowiązek podejmowania przez organy administracji z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

5. art. 8 K.p.a. ustanawiającego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a jednocześnie zakaz przerzucania na obywatela skutków błędnych działań administracji;

6. art. 28 ust. 2 pkt 3 u.s.u.s. przez jego niezastosowanie, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że zachodzi całkowita nieściągalność składek; mąż skarżącej jest bowiem również zadłużony względem ZUS, a należności te egzekwuje się z osiąganego przez niego dochodu przed zobowiązaniami skarżącej; samo zatem osiąganie dochodu przez męża skarżącej nie oznacza, że istnieje szansa spłaty jej zobowiązań, skoro jej mąż nie jest w stanie regulować własnych zobowiązań;

7. § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia przez jego niezastosowanie, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że sytuacja skarżącej spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek wymienione w tych przepisach; w tym kontekście:

a) niekorzystanie przez skarżącą z pomocy społecznej niezasadnie uznano za podstawę do odmowy umorzenia zaległości (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia);

b) przewlekła choroba skarżącej skutkowała zakończeniem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w czerwcu 2011 r., co pozbawiło ją możliwości uzyskiwania dochodu (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2017 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r., poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ ma w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności, umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Organ stwierdził, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, co skutkowało odmową umorzenia należności.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko organu, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., natomiast stwierdzenie niewystępowania przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia jest co najmniej przedwczesne.

Jeżeli chodzi o brak przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. to, w szczególności należy podnieść, że odnośnie przesłanki:

- z pkt 3 - nastąpiło co prawda zaprzestanie prowadzenia przez stronę działalności, niemniej jednak strona ma małżonka, co sprawia, że przesłanka z pkt 3 nie jest spełniona; dla wystąpienia tej przesłanki nie ma znaczenia, czy małżonek posiada majątek, z którego można by egzekwować należności; kwestia ta (majątku małżonka) powinna być wzięta pod uwagę przy badaniu istnienia przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia;

- pkt 5 - naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; nie jest zasadny w tym kontekście w niniejszym postępowaniu zarzut naruszenia art. 6 K.p.a. polegający na braku działania organów egzekucyjnych; ich bezczynność może być kwestionowana w innych trybach, a w niniejszej sprawie istotne jest to, że organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; nie jest więc również zasadny zarzut niepodania w zaskarżonej decyzji faktycznej skuteczności dokonanych w ostatnich latach zajęć egzekucyjnych.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest jednak w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie w uzasadnionych przypadkach jest niedookreślone, tak więc na podstawie art. 28 ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał wspomniane wyżej rozporządzenie.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ był zatem zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, a więc ustalić, czy zachodzi któraś z wymienionych w § 3 rozporządzenia przesłanek, a jeśli tak - rozważyć zasadność umorzenia należności, kierując się nie tylko stanem swoich finansów, ale także słusznym interesem strony. Organ poczynił te ustalenia, ale w ocenie Sądu - w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca - nie wykazał, że nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy wskazać, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżącej uzyskuje jedynie jej mąż i wynosi on 1 398,74 zł miesięcznie, podczas gdy minimum socjalne ustalone przez Instytut Pracy i Polityki Socjalnej dla tego rodzaju gospodarstwa wynosi 1 876,64 zł. Zauważając tę sytuację organ nie uzasadnił jednak przekonująco, dlaczego odmówił umorzenia należności. Za wystarczające uzasadnienie nie można bowiem uznać stwierdzenia, że nie udokumentowano problemów z regulowaniem bieżących opłat czy zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych oraz nie przedłożono decyzji o zasiłkach z pomocy społecznej czy decyzji o dodatkach mieszkaniowych. Jeżeli bowiem organ nie wykazał, że dochód jest wyższy, przyjąć należy, że z niego dokonywane są wszelkie opłaty, zaś pozostała część przeznaczana jest na zaspokajanie potrzeb życiowych. Strona nie ma też obowiązku korzystania z zasiłków i okoliczność niekorzystania z nich nie jest dowodem na uzyskiwanie dochodów wyższych niż ustalone w postępowaniu.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy podnieść, że organ w niewystarczający i nieprawidłowy sposób odniósł się do dokumentacji medycznej przedstawionej przez skarżącą. Organ zdaje się sugerować, że jej stan zdrowia pozwala na podjęcia zatrudnienia, podczas gdy nie przeprowadził na tą okoliczność żadnego dowodu, nie mając wiadomości specjalnych w tej dziedzinie. Sam brak orzeczenia o niezdolności do pracy nie oznacza, że strona jest do niej zdolna.

Organy nie wykazały, że w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, twierdzenie o możliwościach spłacenia zadłużenia jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Rozstrzygnięcia organów są w tym zakresie dowolne i naruszają art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 K.p.a. Skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organy odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązane były należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada bowiem na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W realiach rozpoznawanej sprawy nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając w sposób niedopuszczalny prymat interesowi publicznemu.

Zasadny jest zarzut naruszenia art. 79a K.p.a., ponieważ organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie wskazał stronie zależnych od niej przesłanek, które nie zostały spełnione na dzień wysłania informacji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Jeżeli chodzi o zarzut niepodania w zaskarżonej decyzji łącznej wysokości zadłużenia z tytułu składek, która według skarżącej na 21 czerwca 2013 r. wynosiła 98 985,12 zł, należy podnieść, że w aktach administracyjnych brak dokumentów potwierdzających taką kwotę.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni całkowite zadłużenie skarżącej z tytułu składek, przeprowadzi analizę dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym skarżącej i uwzględni jej aktualny stan zdrowia w kontekście realnej możliwości spłaty zadłużenia. Sytuację majątkową męża skarżącej organ zbada nie tylko przez pryzmat wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów, ale również jego ewentualnego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i oceni tą okoliczność w kontekście możliwości umorzenia należności skarżącej. Uwzględni przy tym niedopuszczalność pozbawiania jednostek przez organy władzy publicznej możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych, gdyż narusza to konstytucyjną zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.; Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Następnie, w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ rozpatrzy wniosek strony na podstawie powołanych norm prawa materialnego, a wnioski przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Wobec tego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) Sąd orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku.

W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Na koszty te składa się kwota 480 zł zasądzona tytułem wynagrodzenia radcowskiego.