Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 71/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Wymierzenie grzywny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 54 § 2, art. 55 § 1, art. 184, art. 197
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I SO/Wa 1092/16 oddalającego wniosek P. S. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie za nieprzekazanie skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

P. S. pismem z dnia 5 maja 2016 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie grzywny, na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.– dalej "p.p.s.a."), za nieprzekazanie do Sądu jego skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w rozpatrzeniu wniosku o udostępnienie kopii akt postępowania zakończonego postanowieniem SKO nr [...] wraz z odpowiedzią i aktami sprawy.

W odpowiedzi na wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że skarżący nadsyła do organu liczną korespondencję, w której występuje z wnioskami o sprostowanie oczywistych omyłek, uzupełnienie pouczenia, stwierdzenie nieważności decyzji, wygaśnięcie decyzji, wznowienie postępowań, wyłączenie członków Kolegium. Organ podkreślił, że żądania skarżącego tylko pozornie odnosiły się do merytorycznych orzeczeń Kolegium. W istocie każde orzeczenie generowało kolejne wnioski i żądania. Podkreślono, że takie działanie miało na celu dezorganizację pracy organu, tym bardziej, że wnioskodawca przesyła do kilkunastu żądań dziennie. Wskazano, że od grudnia 2013 r. do 2 lutego 2016 r. do Kolegium wpłynęły 763 wnioski skarżącego, a ich liczba stale rośnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I SO/Wa 1092/16, oddalił w/w wniosek.

Sąd wskazał, że przedmiotowa skarga na bezczynność złożona do WSA za pośrednictwem organu w dniu 25 kwietnia 2015 r., została przez ten organ przekazana do sądu z opóźnieniem, bo w dniu 13 lipca 2016 r. W ocenie Sądu, choć wskazane opóźnienie w realizacji obowiązku z art. 55 § 2 p.p.s.a. nie zasługuje na aprobatę, to jednak oprócz samego faktu naruszenia terminu przekazania skarg sądowi, przy rozstrzyganiu o nałożeniu grzywny należy wziąć pod uwagę przede wszystkim przyczyny niewypełnienia przez organ tego obowiązku. Sąd podkreślił, że przepisy dopuszczające wymierzenie organowi grzywny mają wprawdzie na celu dyscyplinowanie organów, jak również stosowanie wobec nich finansowych środków represyjnych, to jednak Sąd, orzekając o zasadności wymierzenia grzywny na podstawie art. 55 p.p.s.a. powinien rozważyć całokształt okoliczności sprawy, związanych z nieterminowym przekazaniem skargi, a tym samym wziąć pod stopień winy organu. Istotny będzie zatem czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wypełnił swój obowiązek i skargę przekazał, wyjaśnił powody niedotrzymania terminu, czy może nieprzekazanie skargi było działaniem celowym, podjętym w zamiarze niedopuszczenia do szybkiego rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej. Zdaniem Sądu należy przyjąć, że od zasady, iż wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny (art. 55 § 1 p.p.s.a.) jest niewypełnienie przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a w terminie przewidzianym w tym przepisie, dopuszczalne są wyjątki.

W o cenie Sądu I instancji, taki właśnie wyjątek ma miejsce w niniejszej sprawie.

Sąd wskazał, że przekroczenie terminu do przekazania skargi zostało przez organ w odpowiedzi na skargę w przekonujący sposób wyjaśnione i usprawiedliwione. Zdaniem Sądu skarżący wnosząc szereg wniosków do organu administracji publicznej, a w konsekwencji i skarg do sądu administracyjnego (od 22 września 2014 r. do 11 października 2016 r. w sądzie zarejestrowano ponad 2760 spraw zainicjowanych przez skarżącego), powinien się liczyć z tym, że pisma te nie zawsze będą rozpoznawane, czy też przekazywane do sądu w terminach wynikających z przepisów prawa.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie podnosząc, że nieprawidłowości w pracy urzędu i obsługi prawnej nie tłumaczą opóźnienia w wywiązywaniu się organu z obowiązku nałożonego ustawą. Równie duża ilość skarg, wniosków, czy zawiły charakter prowadzonych postępowań, należą do kategorii wewnętrznych problemów organu, które nie powinny w żaden sposób wpłynąć na terminową realizację obowiązku określonego w art. 54 § 2 p.p.s.a.

Podniesiono ponadto, że wiele uzasadnień postanowień o oddaleniu wniosku o wymierzenie grzywny się powtarza i są niemal identyczne, mimo, iż dotyczą różnych spraw. W ocenie skarżącego sędziowie WSA w Warszawie z góry zakładają, że każdy wniosek skarżącego o wymierzenie grzywny podlegać będzie oddaleniu. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Wydziału I WSA w Warszawie od udziału we wszystkich jego sprawach z wniosku o wymierzenie grzywny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów obowiązującego prawa, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaznaczyć należy, że w doktrynie przyjmuje się, iż nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (por. Piotr Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, (w:) H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003). Do nadużycia prawa dochodzi wtedy, gdy strona podejmuje działania dozwolone prawnie, jednak dla innych celów, niż przewidziane przez ustawodawcę.

Podkreślić w tym miejscu należy, że każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to powinno być jednak wykonywane zgodnie z celem, ze względu na który zostało przyznane. Zatem zachowanie, które formalnie jest zgodne z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, nr 11/2007). Tak samo należy oceniać działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w innym celu, niż ochrona swoich praw. Zaznaczyć należy, że takie stanowisko znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale jest również akceptowane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Należy przy tym podkreślić, że ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod kątem nadużycia prawa wymaga każdorazowo wnikliwej analizy, tak by mieć pewność, że rzeczywiste prawo do sądu nie doznało uszczerbku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie ocenił żądanie wymierzenia grzywny organowi za nieprzekazanie skargi jako nadużycie tego uprawnienia. Zauważyć bowiem należy, że niniejsza sprawa nie jest pierwszą sprawą tego rodzaju. Pomimo ocen prawnych wyrażanych we wcześniejszych postanowieniach Sądu Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący ponawia swoje niemal jednobrzmiące wnioski i zarzuty zażaleniowe nie przyjmując do wiadomości wyrażanych przez sądy administracyjne ocen takiego działania i czyniąc inicjowane postępowania celem samym w sobie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego takie działanie – choć formalnie dopuszczalne przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – stanowi właśnie nadużycie prawa procesowego i nie powinno korzystać z ochrony prawnej.

W odniesieniu do argumentu zażalenia, że praktycznie każde postanowienie o oddaleniu wniosku i wymierzeniu organowi grzywny wydane w jego sprawie przez różnych sędziów zawiera niemal identyczne uzasadnienie, wskazać należy, że okoliczność ta nie dyskwalifikuje rozstrzygnięć, jest jedynie wyrazem takiej samej oceny analogicznych stanów faktycznych. Także wnioski i pisma skarżącego co do zasady są jednobrzmiące i oparte na takiej samej argumentacji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.