Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 199/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 21, 48  ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 7, 77  par. 1 i  art. 80 oraz  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i e, 152 i 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Gabriela Nowak Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącego Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1961r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania za nieruchomość.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1960 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. - Urząd Spraw Wewnętrznych orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - [...] Dyrekcji Budowy Osiedli w G. części nieruchomości o pow. [...] m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. KW nr [...] część parceli nr [...].

Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 1961 r., nr [...].

Następnie orzeczeniem z dnia [...] października 1961 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. - Urząd Spraw Wewnętrznych przyznało na rzecz spadkobierców J. T. odszkodowanie w kwocie [...] zł za uprzednio wskazaną, wywłaszczoną nieruchomość.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 1962 r., nr [...] Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych stwierdziła niedopuszczalność odwołania A. C. od powyższego orzeczenia odszkodowawczego z dnia [...] października 1961 r.

Pismem z dnia 26 lutego 2009 r. (data prezentaty) G. N., E. W.-, J. S., A. Z., A. Z. T. S., R. S., J. T., J. T., Z. T., G. T., A. K., M. S., M. N. oraz E. T. wnieśli o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia o odszkodowaniu z dnia [...] października 1961 r. oraz postanowienia Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 1962 r.

Podnieśli, iż wydanie orzeczenia z dnia [...] października 1961 r. o odszkodowaniu nastąpiło bez rozprawy odszkodowawczej wymaganej przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - co skutkuje rażącym naruszeniem art. 21 ust. 1 powołanej ustawy oraz art. 8 § 1 kpa, bowiem strony zostały pozbawione możliwości wypowiedzenia się co zebranych w sprawie dowodów i materiałów przed wydaniem rozstrzygnięcia. Powyższe stanowi naruszenie w stopniu rażącym art. 4, 5 i 6 kpa.

Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w pkt 1 stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1961 r., nr [...] o odszkodowaniu, zaś w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 1962 r., nr [...].

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie podniósł, że kontrolowane w trybie nadzorczym orzeczenia wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960 r., Nr 30, poz. 168), a ich ocena nastąpiła w aspekcie zgodności z przepisami tych ustaw. Natomiast postępowanie wywłaszczeniowe zakończone ostatecznie decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 1961 r. zostało wszczęte w dniu 20 września 1956 r. i prowadzone było na podstawie przepisów dekretu z dnia 29 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31). W dacie orzekania o odszkodowaniu obowiązywały już przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, które wskazywały, iż odszkodowanie ustala się według zasad przewidzianych w tej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych (art. 48 ust 1). Zatem, do orzeczenia o odszkodowaniu w niniejszym przypadku słusznie zastosowano przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Wskazał również, że zgodnie zaś z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie.

Tymczasem w niniejszej sprawie nie dopełniono powyższego obowiązku - bowiem w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, który mógłby świadczyć o przeprowadzeniu rozprawy. Odbyły się jedynie oględziny nieruchomości zakończone spisaniem protokołu z dnia 19 września 1956 r. Na gruncie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nie zwalniały one jednak organu prowadzącego postępowanie z obowiązku formalnego przeprowadzenia odrębnej rozprawy odszkodowawczej. Powyższe wynika z faktu, iż ustawa z dnia 12 marca 1958 r. wprowadziła ściśle sformalizowany tryb postępowania wywłaszczeniowego oraz postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Natomiast oględziny były wyłącznie częścią postępowania wywłaszczeniowego i przeprowadzone zostały na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a nie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zatem brak formalnego przeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej w postępowaniu - zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 r. - stanowi rażące naruszenie art. 21 powołanej ustawy, co poparte jest ugruntowanym orzecznictwem sądowym, m.in.; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1144/2008.

Oceniając natomiast postanowienie Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 1962 r. - o pozostawieniu odwołania A. C. od orzeczenia z dnia [...] października 1961 r. bez rozpoznania ze względu na brak pełnomocnictwa do występowania w imieniu spadkobierców J. T. - Minister wskazał, iż zostało ono wydane prawidłowo. W archiwalnych aktach wywłaszczeniowych i odszkodowawczych brak jest pełnomocnictwa udzielonego A. C. przez któregokolwiek ze spadkobierców J. T. Ponadto w dacie wydania przedmiotowego postanowienia nie zostało jeszcze przeprowadzone postępowanie spadkowe po ww. osobie, które zostało zakończone postanowieniem Sądu Powiatowego w G. z dnia [...] listopada 1964 r., sygn. akt [...]. W związku z tym nie było możliwe udzielenie pełnomocnictwa przez spadkobierców, ale przede wszystkim ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości kręgu spadkobierców J. T.

Prezydent Miasta G. - wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej oraz jako organ Gminy Miasta G. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1961 r. nr [...] uzasadniając, że organ naczelny nie ustalił daty podjęcia przez organ wywłaszczeniowy pierwszej czynności z udziałem strony wywłaszczonej lub kiedy strona dowiedziała się o inicjatywie wywłaszczeniowej organu, co mogłoby zostać potraktowane jako wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Ponadto nie wskazał dlaczego uznał, iż ustawodawca postawił większe wymagania rozprawie odszkodowawczej na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. niż w przypadku przepisów dekretu wywłaszczeniowego z dnia 26 kwietnia 1949 r., zaś brak akt archiwalnych w przedmiocie dotyczącym rozprawy nie może być traktowany jako rażące naruszenie prawa, bowiem nie stanowi dowodu nie przeprowadzenia powyższej czynności.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzje z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...].

W uzasadnieniu ostatniego orzeczenia organ stwierdził, że w postępowaniu, które prowadzone jest w trybie art. 156 § 1 kpa i nast., niezbędnym jest ustalenie czy decyzja, która podlega ww. analizie, dotknięta jest jedną z wad wymienionych we wskazanym powyżej art.

Z zawiadomienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1956 r. wynika, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte po dniu 1 lipca 1956 r. i zgodnie z treścią art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w przedmiocie ustalenia odszkodowania miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jednocześnie czynności podejmowane przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego z dnia 8 września 1956 r. i wydaniem ww. zawiadomienia nie mogą być traktowane jako czynności wszczynające postępowanie. Wykonawca narodowych planów gospodarczych posiadał możliwość nabycia nieruchomości w dwóch trybach, tj. w trybie cywilno - prawnym oraz w trybie administracyjno - prawnym. Prawodawca na gruncie przepisów ww. dekretu wywłaszczeniowego, preferował przede wszystkim dobrowolne odstąpienie nieruchomości, a dopiero w razie nie wyrażenia woli na zbycie przewidywał dalsze czynności zmierzające do jej nabycia w trybie wywłaszczeniowym. Badanie czynności sprzed daty złożenia wniosku wywłaszczeniowego, pod kątem zainicjowania postępowania, organ uznał za bezprzedmiotowe.

Wskazując na zarzut dotyczący różnych sygnatur w zawiadomieniu z dnia [...] września 1956 r., sygn. nr [...], orzeczeniu wywłaszczeniowym z dnia [...] grudnia 1960 r., nr [...] oraz w orzeczeniu o przyznaniu odszkodowania z dnia [...] października 1961 r., nr [...] organ stwierdził, iż dotyczą one tego samego przedmiotu - nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej katastralnie jako część parceli nr [...] i dalsze rozważania w tym przedmiocie uznał za bezprzedmiotowe.

Podkreślił, iż treść przepisów w przedmiocie dotyczącym rozprawy odszkodowawczej nie była tożsama na gruncie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (art. 33 ust. 2 dekretu wywłaszczeniowego) wymagały jedynie obligatoryjnego przeprowadzenia rozprawy w przedmiocie dotyczącym ustalenia odszkodowania, nie stawiając jednak dodatkowych wymagań samej rozprawie. Natomiast przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. stawiały rozprawie dodatkowe, obligatoryjne warunki, które należało spełnić prowadząc rozprawę – tj. zobowiązano do wysłuchania opinii biegłych, która zawierać winna uzasadnienie.

Przy czym z akt archiwalnych sprawy - pisma G. Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych z dnia [...]grudnia 1961 r. - wynika, iż w sprawie był sporządzony jedynie opis nieruchomości, z którego sporządzono protokół. Nie była przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza w rozumieniu art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W związku z powyższym nie przeprowadzenie jej w trybie przepisów art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. stanowi rażące naruszenie tego przepisu.

Organ podniósł, że z treści opinii szacunkowej rzeczoznawcy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1961 r. wynika, iż prawidłowo subsumował on przepisy prawa w przedmiocie dotyczącym wyliczenia odszkodowania, zatem w zakresie kwoty odszkodowania nie naruszył ówcześnie obowiązującego prawa.

Powyższą decyzję w całości zaskarżył Prezydent Miasta G. zarzucając jej naruszenie:

art. 28 w zw. z art. 107 § 1 kpa, poprzez wskazanie jako strony postępowania Skarbu Państwa - Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, który to podmiot nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość,

art. 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa, poprzez oparcie twierdzenia o nieprzeprowadzeniu rozprawy administracyjnej jedynie na braku dokumentów świadczących o przeprowadzeniu rozprawy w archiwalnych aktach wywłaszczeniowych i niewykorzystanie innych środków dowodowych w celu wyjaśnienia tej okoliczności,

art. 107 § 3 kpa, poprzez nieuzasadnione uznanie przez organ, że przeprowadzone oględziny nieruchomości spełniałyby wymogi rozprawy administracyjnej na gruncie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a nie spełniały ich na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, mimo że były połączone z dokonaniem ustaleń niezbędnych do określenia wysokości odszkodowania,

art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędne przyjęcie, że nieprzeprowadzenie czynności pod nazwą rozprawy administracyjnej, w sytuacji przeprowadzenia oględzin nieruchomości wraz z ustaleniami niezbędnymi do ustalenia odszkodowania oraz prawidłowego ustalenia wysokości odszkodowania w decyzji kończącej postępowanie, stanowi kwalifikowane naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji o odszkodowaniu,

art. 80 kpa, poprzez stwierdzenie kwalifikowanego naruszenia prawa bez uwzględnienia okoliczności, że wysokość odszkodowania została ustalona w sposób prawidłowy i zgodny z przepisami prawa,

co doprowadziło do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1961 r., nr [...] o przyznaniu spadkobiercom J. T. odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

W przypadku uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 28 w zw. z art. 107 § 1 kpa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 kpa. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2012 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r.

Zaś w przypadku nieuwzględnienia zarzutu wymienionego w pkt 1, wniósł o uchylenie w całości decyzji Ministra z dnia [...] listopada 2012 r. z uwagi na pozostałe przedstawione poniżej okoliczności.

W uzasadnieniu skargi Prezydent Miasta G. stwierdził, że zapadłe w sprawie decyzje Ministra zostały skierowane m.in. do Skarbu Państwa – [...] - właściciela lub współwłaściciela niektórych działek powstałych w wyniku przekształceń geodezyjnych wywłaszczonej parceli nr [...]. Rozstrzygnięcie organu nadzoru w przedmiocie decyzji odszkodowawczej w żaden sposób nie dotyczy bowiem interesu prawnego lub obowiązków tego podmiotu. Przy czym skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 kpa - wyrok z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. II OSK 674/07.

Ponadto wskazał, że w toku postępowania nadzorczego Minister uznał, iż w kontrolowanej sprawie odszkodowawczej nie przeprowadzono rozprawy administracyjnej, a twierdzenie to oparł jedynie na braku dokumentów świadczących o jej przeprowadzeniu w archiwalnych aktach wywłaszczeniowych, nie weryfikując tego twierdzenia za pomocą innych środków dowodowych, przez co naruszył art. 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Jednocześnie powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2003 r., sygn. I SA 3087/01 wskazujący, że jeżeli postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzi się po upływie ponad 50 lat od jej wydania, to nie można przyjąć założenia, iż dokument, którego nie udało się odnaleźć, nie istniał. Przy czym Minister nie wskazał dlaczego przeprowadzenie oględzin spełniałoby wymogi rozprawy administracyjnej na gruncie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a nie spełniało ich na gruncie przepisów ww. ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Nie wskazał również, które konkretnie wymogi nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Ocena czynności organu wywłaszczeniowego dokonana została wyłącznie przez pryzmat jej nazwy (rozprawa/oględziny).

Dodał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2002 r., sygn. I SA 1834/00 słusznie wskazał, że: "aby ocenić, czy decyzję odszkodowawczą wydano z rażącym naruszeniem prawa - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa - nie można pominąć zagadnienia, czy orzeczona wysokość odszkodowania odpowiada prawu". Organ nie wykazał jednak w jaki sposób ewentualne nieprawidłowości zaistniałe w postępowaniu administracyjnym wpłynęły na wysokość przyznanego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa I Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi stwierdzając, że do zarzutów podniesionych w skardze odniósł się wyczerpująco w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 powyższej ustawy Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją orzeczenie naruszają prawo.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymująca w mocy orzeczenie tego organu z dnia [...] kwietnia 2012 r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1961 r., przyznającego na rzecz spadkobierców J. T. odszkodowanie w kwocie [...]zł za wywłaszczoną nieruchomość.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Jest ono prowadzone na podstawie art. 156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś przedmiotem postępowania nadzorczego jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy zawiera ona wady, o których stanowi art. 156 § 1 kpa.

Wśród przyczyn skutkujących stwierdzeniem nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej ustawodawca wymienił "rażące naruszenie prawa"- art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony został pogląd, iż rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, iż decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.

Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę jego wydania. Wymaga to często zabiegów procesowych (tj. sprawdzenia prawidłowości zgromadzenia materiału dowodowego) prowadzących do ustalenia, czy przy wydawaniu decyzji podlegającej weryfikacji spełnione zostały ustawowe wymagania, warunkujące wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem.

Również istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, aby przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Inaczej mówiąc, orzeczenie, którego nieważność stwierdzono, wydane zostało niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jego wydania, przy czym niezgodność ta spełnia, co najmniej jedną z przesłanek, ustawowo określonych, jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji.

W przedmiotowej sprawie materialnoprawną podstawę orzeczenia odszkodowawczego stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) – co organ wykazał w sposób nie budzący wątpliwości. Postępowanie zostało bowiem wszczęte po dniu 1 lipca 1956 r. i zgodnie z treścią art. 48 ust. 1 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w przedmiocie ustalenia odszkodowania miały zastosowanie przepisy tej ustawy.

Rację ma Minister, że zgodnie z treścią art. 21 ww. ustawy, odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Przy czym opinia ta powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie.

Wskazać jednak należy, iż w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sam brak obecności biegłych na rozprawie, stanowi co prawda naruszenie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ale nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej z powodu rażącego naruszenia prawa – tylko i wyłącznie z tego powodu. Dla oceny tej kwestii istotne są bowiem inne okoliczności sprawy, m.in. stanowisko wywłaszczanego, co do wysokości kwoty odszkodowania (np. wyroki NSA z dnia 6 listopada 2008 r., I OSK 1459/07; z dnia 20 listopada 2009 r., I OSK 195/09; z dnia 19 października 2011 r., I OSK 219/11, z dnia 27 czerwca 2012 r., I OSK 985/11).

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził, iż z akt archiwalnych nie wynika, aby w przedmiotowej sprawie była przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza, na podstawie ww. art. 21. Przy czym w jego opinii dokonane oględziny nieruchomości połączone z dokonaniem ustaleń niezbędnych do ustalenia odszkodowania nie spełniły warunków stawianych rozprawie w przedmiocie ustalenia odszkodowania, bowiem były one tylko częścią postępowania wywłaszczeniowego. Przez to w postępowaniu odszkodowawczym nastąpiło rażące naruszenie ww. art. 21 ustawy.

Sąd uznał jednak, że organ w swoich twierdzeniach nie odniósł się do całości materiału dowodowego i nie dokonały oceny naruszeń postępowania odszkodowawczego w ich całokształcie - przedwcześnie przesadzając o fakcie nieprzeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej.

W szczególności pominął, że w uzasadnieniu orzeczenia o odszkodowaniu z dnia [...] października 1961 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. stwierdziło, iż odszkodowanie ustalono po wysłuchaniu opinii biegłego. Minister nie wyjaśnił jednak, na czym wskazane wysłuchanie polegało i w jakich okolicznościach się ono odbyło, zwłaszcza, że stwierdzenie to może stać w sprzeczności z uprzednio wskazaną jego tezą.

Ponadto Minister nie wziął pod uwagę treści odpowiedzi organu I instancji (pismo z dnia 5 lutego 1962 r. skierowane do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia Przy Ministrze Spraw Wewnętrznych k. 442 akt administracyjnych) na wniesione od decyzji odszkodowawczej odwołania, w którym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. stwierdziło, że rozprawa odszkodowawcza odbyła się w dniu [...] września 1956 r., na której J. T. - mimo stosownego zawiadomienia - nie była obecna.

Brak dokonanej oceny w tym przedmiocie i jednoczesne uznanie rażącego naruszenia prawa przez kontrolowaną decyzje odszkodowawczą niejako w sposób automatyczny - tylko z uwagi na nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej, bez odniesienia się do wpływu tych naruszeń na wynik postępowania, uznać należy za naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa - poprzez brak całościowego rozpoznania materiału dowodowego oraz naruszenie art. 107 § 3 kpa. Powyższe twierdzenie uzasadnione jest tym bardziej, iż Minister uznał prawidłowość sporządzenia operatu szacunkowego, stanowiącego podstawę ustalenia odszkodowania. Organ powinien zatem także rozważyć w jaki sposób ewentualny brak rozprawy miał wpływ na ustalenie wysokości odszkodowania i dopiero wówczas podjąć się oceny, czy w sprawie w sposób oczywisty i rażący naruszono art. 21 powołanej ustawy z 1958 r.

Sąd uznał także za zasadny zarzut skargi, iż [...] - jako podmiot wykonujący uprawnienia właścicielskie za Skarb Państwa w stosunku do niektórych nieruchomości powstałych po podziale objętej postępowaniem odszkodowawczym nieruchomości - nie powinna być stroną niniejszego postępowania. Niniejsze postępowanie, w którym dokonano oceny wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa w decyzji odszkodowawczej nie ma bowiem żadnego wpływu na prawa i obowiązki obecnego właściciela nieruchomości. Fakt stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej nie wpływa na jej prawa właścicielskie - skoro w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja wywłaszczeniowa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 152 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

10