Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 87/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2012r., nr [...], którą:

I.Na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej u.s.u.s. ), odmówiono A.P. (dalej: skarżąca) umorzenia:

1) składek i odsetek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca 2006r. do kwietnia 2008r.

w łącznej kwocie 17 692,32 zł, w tym z tytułu: składek 10 813, 32 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. 14 sierpnia 2012r. w kwocie: 6 879,00 zł.

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od stycznia 2008r. do kwietnia 2008r.

w łącznej kwocie 1 247,89 zł w tym z tytułu: składek - 808,89 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. 14 sierpnia 2012r. w kwocie: 439,00zł.

- Fundusz Pracy za lipiec 2006r. oraz za okres od grudnia 2006r. do kwietnia 2008r. w łącznej kwocie 55,40zł, w tym z tytułu: składek - 55,40zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. 14 sierpnia 2012r. w kwocie: 0,00 zł.

- kosztów upomnień w łącznej kwocie 17,60 zł,

2) składek i odsetek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca 2006r. do października 2006r.

w łącznej kwocie 3 499,94 zł, w tym z tytułu: składek - 2 034,94 zł.

- odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. 14.08.2012r. w kwocie: 1 465,00 zł,

3) odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na:

ubezpieczenia społeczne w kwocie 1.525,00 zł, naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 14 sierpnia 2012r. przypadających od należności z tytułu składek za okres od lipca 2006r. do października 2006r. w kwocie: 2 117,33 zł.

oraz

II.Na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b w związku z art. 32 u.s.u.s. odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca 2006r. do kwietnia 2008r.

w łącznej kwocie 17 692,32 zł, w tym z tytułu: składek -10 813,32 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. 14 sierpnia 2012r. w kwocie: 6 879,00 zł.

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od stycznia 2008r. do kwietnia 2008r.

w łącznej kwocie 1 247,89 zł, w tym z tytułu: składek- 808,89 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. 14 sierpnia 2012r. w kwocie: 439,00 zł.

- Fundusz Pracy za lipiec 2006r., a także za okres od grudnia 2006r. do kwietnia 2008r. w łącznej kwocie 55,40 zł, w tym z tytułu: składek- 55,40 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. 14 sierpnia 2012r. w kwocie: 0,00 zł.

- kosztów upomnień w łącznej kwocie 17,60 zł.

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że A.P. w dniu 14 sierpnia 2012r. (data wpływu wniosku do organu) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z prośbą o umorzenie zaległych składek za okres od lipca 2006r. do kwietnia 2008r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "A" A.P. Wniosek swój umotywowała trudną sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną. Jak wskazała, w trakcie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wygrała "duży" przetarg. Niewywiązanie się przez nią z warunków wówczas zawartej umowy pociągnęło olbrzymie straty związane z karami umownymi, które stały się podstawą zaciągniętych kredytów, wypowiedzeniem umów przez pracowników, a w konsekwencji zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej w dniu [...] kwietnia 2008r. Dodatkowo jej trudną sytuację pogorszyła śmierć męża w dniu [...] lutego 2007r. Stała się na odtąd jedynym żywicielem rodziny, a na jej utrzymaniu pozostali dwaj studiujący wówczas synowie. Podjęła wówczas zatrudnienie u P.S., świadczącego również usługi geodezyjne. Pomimo tego, że otrzymywane z tego tytułu wynagrodzenie nie przekraczało minimalnego wynagrodzenia za pracę, według aneksu do umowy o pracę od stycznia 2012r. wynosiło 1500 zł, A.P. wyraziła zgodę na potrącanie połowy zarobków na poczet zaległości z tytułu należnych składek. Jak się później okazało jej pracodawca nie tylko nie wypłacał jej wynagrodzenia, ale również nie wywiązał się z obowiązku przekazywania pieniędzy komornikowi. W stosunku do niej zalega ze spłatą 9.807,94 zł, wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 16.045,47 zł.

W dniu [...] listopada 2012r. skarżąca złożyła oświadczenie o rozwiązaniu umowy

o pracę bez wypowiedzenia z powodu dopuszczenia się przez pracodawcę ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika tj. zaleganie z wypłatą ponad trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę.

Pomimo tego, że posiada w stosunku do P.S. wierzytelność, to są to jedynie "pieniądze na papierze", ponieważ nie posiada on żadnego majątku, w związku z czym postępowanie egzekucyjne wobec niego zostanie umorzone, a ona nadal pozostanie z rosnącymi wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należnościami.

Trudna sytuacja finansowa, na którą się powołuje wpłynęła na znaczne pogorszenie stanu zdrowia. Popadła w depresję, leczy się z powodu cukrzycy, wysokiego cholesterolu, arytmii serca i żylaków. Obecnie ma 51 lat, co przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia czyni mało prawdopodobnym znalezienie pracy. Po mężu otrzymuje rentę w wysokości około 970 zł. Nie korzystała i nadal nie korzysta z opieki społecznej.

Z ustaleń organu wynikało również, że A.P. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła w:

2007 roku przychód 121 790,3 8 zł, dochód 34 522,68 zł.

2008 roku przychód 1 803,28zł, strata 5 266,72 zł.

2009 roku przychód 41 473,25 zł, dochód 20 612,60zł.

2010 roku nie wykazywano przychodu

2011 roku nie wykazywano przychodu

Dochody z innych źródeł:

rok 2008 dochód 8 005,40 z - wynagrodzenie ze stosunku pracy

rok 2009 dochód 13 977,00 zł - wynagrodzenie ze stosunku pracy

rok 2010 dochód 14 135,28 zł - wynagrodzenie ze stosunku pracy

rok 2011 dochód 14 963,28zł - wynagrodzenie ze stosunku pracy

rok 2011 dochód 4 972,20zł - emerytura/renta.

Według złożonego przez A.P. oświadczenia, jej miesięczne wydatki na utrzymanie kształtują się w granicach 640 zł i są to wydatki na energię elektryczną 170,00 zł, telefon stacjonarny 90 zł, zakup butli z gazem 140,00 zł, dojazdy do pracy 250 zł.

Po przeprowadzeniu postępowania ZUS odmówił umorzenia należności opisanych na wstępie, a ponadto odrębnymi decyzjami umorzył jako bezprzedmiotowe postępowania w sprawie:

- umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2006r. do października 2006r., na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art.123 i art. 30 u.s.u.s., - umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2006r. do października 2006r. (plus odsetki za zwłokę) oraz odsetek od składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek na ubezpieczenie społeczne, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (decyzje z dnia [...] października 2012r. o numerach odpowiednio: [...] i [...]). Z akt sprawy nie wynika, aby co do tych decyzji zostało wniesione odwołanie.

Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ I instancji stwierdził, w stosunku do skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przeciwko niej prowadzona była egzekucja własna, która okazała się nieskuteczna, ale obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. W ocenie ZUS nie została spełniona także żadna ze szczególnych przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. – dalej: rozporządzenie wykonawcze z 2003r. Żaden z członków jej rodziny nie cierpi na przewlekłą chorobę, która wymagałaby sprawowania stałej opieki, natomiast stan zdrowia samej skarżącej nie stanowił przyczyny zaprzestania przez nią prowadzenia działalności gospodarczej.

Z dokumentów wynika, że wykreślenia działalności gospodarczej z ewidencji skarżąca dokonała dopiero w dniu [...] lipca 2012r., a zły stan zdrowia miał powstać dużo wcześniej.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu A.P. zwróciła się

o ponowne rozpatrzenie wniosku. W pierwszej kolejności zarzuciła nieprawidłowe przyjęcie przez organ, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Wskazała, że nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Nie zgodziła się z przyjęciem przez organ, że zaprzestała prowadzić działalność dopiero w dniu [...] lipca 2012r., gdyż działalność tę już wcześniej zawiesiła, a do urzędu skarbowego składała informację zerową VAT-7.

Odnosząc się do wskazanej przez organ wysokości dochodu między innymi za 2007r. wskazała, że kwota ta dotyczyła wygranego przez nią przetargu, była wypłacona jednorazowo i nie pokryła kosztów związanych z jego wykonaniem, jak też zaciągniętych kredytów na spłatę kar umownych związanych z niewywiązaniem się z terminów.

Rozpoznając wniosek ponownie organ nie znalazł podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska i utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Na wstępie wskazał, że powstałe zaległości nie wynikają z przyczyn niezależnych od podatnika, a także, że nie można z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą jest odpowiedzialny za prawidłowość składanych dokumentów rozliczeniowych, zapłatę należnych i w pełnej wysokości składek. Tymczasem A.P. z takich obowiązków się nie wywiązała.

Obecnie skarżąca pobiera rentę po mężu w wysokości 972,21 zł netto miesięcznie, zatem nie zachodzi w stosunku do niej całkowita nieściągalność. Zwrócił przy tym uwagę na to, że rodzina skarżącej nie korzystała i nadal nie korzysta ze świadczeń

z opieki społecznej, ani z innych instytucji wsparcia.

Po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji A.P. wniosła do tutejszego Sądu skargę. Poza dotychczas podnoszonymi argumentami wyjaśniła, że nie korzystała z opieki społecznej z uwagi na to, że nie spełniała ustawowych przesłanek. Podpisała bowiem umowę o pracę, na podstawie której otrzymywała wynagrodzenie w kwocie przekraczającej ustawowe minimum, przy czym, jak pouczono ją w urzędzie, bez znaczenia pozostawał fakt, że były to "pieniądze na papierze". Nadmieniła także, że mieszka u synów, w zamian za dach nad głową dokłada się jedynie do energii elektrycznej oraz opału.

Zwróciła również uwagę, że zaskarżona przez nią decyzja została wydana w dniu

8 grudnia 2012r., który przypadał na sobotę, a więc dzień wolny od pracy. Skarżąca wysunęła na tle tego podejrzenia, że decyzja została wydana z datą wsteczną,

o czym świadczy odległy termin jej doręczenia tj. 19 grudnia 2012r. Dodała też, że

w dniu 6 grudnia 2012r. otrzymała telefon z urzędu sugerujący wycofanie wniosku

z uwagi na obejmującą ją "ustawę o abolicji".

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując reprezentowane dotychczas stanowisko. Odnosząc się do zawartych w skardze uwag dotyczących "abolicji" organ wskazał, że kwestia ta została uregulowana

w ustawie z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. 2012r., poz. 1551), które mają szczególny charakter w stosunku do przepisów

o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie składek w oparciu o przepisy tej ustawy dokonywane jest na podstawie wniosku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Dodał też, że wbrew sugestii skarżącej dzień 8 grudnia 2012r. nie był dniem wolnym od pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dniu ich wydania. Zakres tej kontroli wyznaczają przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), której art. 134 § 1 wskazuje, iż Sąd orzekając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami podnoszonymi w skardze, ani też powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

(§ 1 pkt 1 lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c)

Na zakres sądowej kontroli wpływa również fakt, że poddane kontroli decyzje mają charakter uznaniowy. Przejawia się on w użyciu przez ustawodawcę zwrotu "może". W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia, będący wynikiem dokonania wyboru. Kontroli podlega zarówno wykładnia prawa materialnego, jak i właściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, uwzględniające wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art.6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu wyboru.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, nie odpowiadają powyższym wymogom. Stwierdzone nieprawidłowości dotyczą tak wymogów formalnych decyzji jako aktu prawnego, jak też poprzedzającego wydanie decyzji postępowania, których nie usprawiedliwiał uznaniowy charakter decyzji.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do redakcji decyzji. Zarówno

w rozstrzygnięciu decyzji wydanej w pierwszej, jak i w drugiej instancji, organ odmawiając umorzenia należności z tytułu składek i odsetek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek, dokonał tego dwukrotnie - w punkcie pierwszym,

a także po słowie "oraz". Stwierdzonej nieprawidłowości nie zmienia fakt wskazania różnych podstaw prawnych, w pierwszym przypadku art.83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 2

i 3 w zw. z art. 32 u.s.u.s., w drugim zaś art. 28 ust. 3a i 3b w zw. z art. 32 u.s.u.s. Tak sformułowane orzeczenie powoduje, że w istocie organ rozstrzyga dwukrotnie

o tym samym. Tymczasem prawidłowo zredagowana decyzja powinna zawierać jedno rozstrzygnięcie, z podaniem wszystkich przepisów stanowiących jego podstawę, tak by było wiadomo, że rozstrzygnięcie jest wynikiem analizy wszystkich wskazanych w przepisach przesłanek. Złożony wniosek determinuje bowiem jedno postępowanie organu, zakończone wydaniem jednego rozstrzygnięcia, w którym organ, na podstawie analizy wszystkich przesłanek, umorzy bądź odmówi umorzenia powstałych zaległości. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ rozpoznając poszczególne przesłanki wyda odrębne rozstrzygnięcia. W przeciwnym bowiem razie dojść mogłoby do sytuacji, w której organ w jednym rozstrzygnięciu umorzy i odmówi umorzenia powstałych zaległości, która to sytuacja z oczywistych względów jest niedopuszczalna. Natomiast w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powinien dokonać analizy zarówno pod kątem istnienia przesłanek z art.28 ust.3, jak i przesłanek określonych w 28 ust.3a i rozporządzeniu wykonawczym z 2003r.

Dodatkowe wątpliwości w zakresie przedmiotu rozstrzygnięcia budzi zalegająca w aktach decyzja ZUS z dnia [...] października 2012r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania z wniosku A.P. o umorzenie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne za okres 07/2006 – 10/2006 w kwocie 2 034,94zł plus odsetki za zwłokę w kwocie 1 465,00zł oraz odsetek od składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek w kwocie 1 525,00zł. W ocenie Sądu przedmiot powyższej sprawy jest tożsamy z określonym w punktach II i III decyzji odmawiającej umorzenia należności (tj. decyzji nr [...]), a rozstrzygnięcie jest odmienne. Organ powinien zatem rozważyć, czy przy ponownym orzekaniu w niniejszej sprawie objąć rozstrzygnięciem tę część należności, a jeśli tak, to w pierwszym rzędzie należałoby usunąć z obrotu prawnego decyzję, w której orzeczono o umorzeniu postępowania w tym przedmiocie.

Oceniając w dalszym ciągu decyzję pod względem formalnym, zauważyć należy, że decyzja z dnia [...] października 2012r. została wydana przez Zastępcę Dyrektora N.P., ze wskazaniem, że działa z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a decyzja wydana w II instancji przez Dyrektora S.W., również działającego z upoważnienia Prezesa ZUS, podczas gdy w aktach sprawy brak było takiego upoważnienia. Wprawdzie do akt sądowych organ złożył pełnomocnictwo nr [...] z dnia [...] stycznia 2011r. udzielone przez Prezesa ZUS, ale wyłącznie dla S.W. i wyłącznie do reprezentowania ZUS i Prezesa ZUS przed sądami w zakresie spraw enumeratywnie wymienionych. Brak natomiast w aktach pełnomocnictwa do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu ZUS.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje natomiast podnoszony przez skarżącą fakt opatrzenia decyzji datą 8 grudnia 2012r., która przypadała na sobotę. Choć rację ma skarżąca, że w dzisiejszych warunkach gospodarczych, w sektorze państwowym sobota jest najczęściej dniem wolnym od pracy, to jednak zdarzają się przypadki wykonywania pracy w sobotę na podstawie zarządzenia pracodawcy, najczęściej w celu "odpracowania" innego dnia wolnego od pracy.

Poza tym fakt wydania decyzji w określonym dniu nie narusza praw i obowiązków strony, bo te powstają z chwilą doręczenia decyzji.

Przechodząc natomiast do oceny rozstrzygnięcia pod względem merytorycznym, konieczne będzie w pierwszej kolejności przytoczenie regulujących je przepisów.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, przy czym wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis zostały określone w § 3 rozporządzenia. Zgodnie z nim:

Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odmawiając umorzenia zaległości organ wskazał, że w stosunku do skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność. Tymczasem analiza akt sprawy jak też lektura uzasadnienia nie pozwala na tak jednoznaczne wnioski.

Brak w aktach sprawy rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na nieściągalność, nie zwalnia organu od dokonania ustaleń w tym zakresie na podstawie innych dowodów, zwłaszcza gdy istnieją wątpliwości co do wypłacalności skarżącej. Organ ograniczył się do stwierdzenia, że w stosunku do skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, podczas gdy z akt sprawy wynikało, że dotychczasowa egzekucja, prowadzona była tylko na jej wniosek, gdyż wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia podlegała ustawowemu zwolnieniu od egzekucji, a nie stwierdzono u niej żadnego innego majątku. Egzekucja ta okazała się bezskuteczna wobec niewywiązywania się przez pracodawcę z obowiązku przekazywania wynagrodzenia komornikowi.

W świetle takich okoliczności i w zasadzie bezspornego faktu braku po stronie skarżącej majątku, ZUS powinien wystąpić do organu egzekucyjnego o informację na temat stanu postępowania egzekucyjnego i skuteczności tej egzekucji.

Ponadto wskazać należy, że podnoszony przez skarżącą fakt zaprzestania prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, stanowi przesłankę

z art.28 ust.1 pkt 3 u.s.u.s., do której organ się nie odniósł.

Nie zasługuje również na usprawiedliwienie twierdzenie organu, że zaległości dotyczą okresu 2006 – 2008r. kiedy dochody skarżącej były wysokie. Jak wskazuje skarżąca, ostatnimi wysokimi dochodami, było otrzymane w 2007r. jednorazowe wynagrodzenie, które nie wystarczyło nawet na pokrycie wydatków związanych

z jego uzyskaniem oraz spłatę pożyczek zaciągniętych z powodu niedotrzymania terminów wykonania zlecenia, co stanowiło bezpośrednią przyczynę późniejszej rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej. Ustalona wysokość dochodów za kolejne lata pozwala na uznanie twierdzeń skarżącej za prawdziwe. Ponadto wskazać również należy, że brak jest przepisów, które nakazywałyby badać sytuację wnioskodawcy z chwili powstania zaległości, decydująca bowiem jest chwila składania wniosku, choć niewątpliwie ustalenie okoliczności, które wskazywałyby na złą wolę wnioskodawcy w chwili ich powstania może mieć wpływ na końcowe rozstrzygnięcie organu, pozostawione jego swobodnemu uznaniu. Jednak w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do tego, by przyjąć, że wnioskodawczyni świadomie unikała regulowania ciążących na niej obowiązków.

Odnosząc się natomiast do szczególnych przesłanek przyznania wnioskowanej ulgi określonych w § 3 wcześniej powołanego rozporządzenia wykonawczego z 2003r. stwierdzić należy, że i w tym zakresie przeprowadzone przez organ postępowanie obarczone było wadami.

Treść wniosku wskazuje na to, że analiza przesłanek z tego rozporządzenia powinna skoncentrować się na ustaleniu, czy opłacenie składek pozbawi skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 pkt 1), bądź też czy wskazane przez nią schorzenia wyczerpują przesłanki przewlekłej choroby, która pozbawiła ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Natomiast organ ograniczył się do analizy drugiej z wymienionych przesłanek wskazując, że żaden z członków rodziny nie jest przewlekle chory i nie wymaga stałej opieki, a dolegliwości zdrowotne skarżącej nie stanowiły podstawy do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, którą wykreśliła dopiero w 2012r. Wprawdzie organ objął przedmiotem swoich ustaleń wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków, które na podstawie złożonego przez nią oświadczenia ustalił na kwotę około 700 zł, wydatków na zakup lekarstw w kwocie około 300 zł, a także uzyskiwanych dochodów, to jednak okoliczności te nie były przedmiotem analizy z punktu widzenia tej przesłanki. Organ nie wyjaśnił czy skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z synami, w jakich warunkach mieszka i z kim prowadzi gospodarstwo domowe. Ustalenia te są niezbędne dla pełnej oceny sytuacji materialnej i bytowej. Braki w tym zakresie dodatkowo uwypukliło uzasadnienie skargi, w którym skarżąca wskazała, że mieszka wraz z synami, w zamian za dach nad głową partycypuje jedynie w kosztach związanych z zakupem energii elektrycznej oraz opału, które to twierdzenia nie pokrywają się ze złożonym w toku postępowania oświadczeniem, że ponosi wszystkie koszty utrzymania. Mając jednak na względzie wysokość otrzymywanego świadczenia w postaci renty po mężu w kwocie 972 zł i zadeklarowane wydatki, można powziąć wątpliwości, na które kilkakrotnie zwracała uwagę skarżąca, czy dodatkowo opłacane należności z tytułu składek nie pozbawią jej, a także jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Tak zebrany materiał dowodowy, w konfrontacji z zarzutami skarżącej, jawi się jako niezupełny i niewyczerpujący, a dokonane na jego podstawie ustalenia i wnioski muszą zostać uznane za dowolne.

Wobec powyższego, z uwagi na naruszenia art.7, 77 § 1 i 107 § 3 Kpa, należało, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a., orzec jak sentencji. Działając na podstawie art.135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję z dnia 15 października 2012r., gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. W przedmiocie wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.