Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1410/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 89 § 1 i 3, art. 54 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Honorata Łopianowska, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2019 r. sprawy ze skargi E. s.c. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz E. s.c. z siedzibą w S. kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., po rozpatrzeniu zażalenia E. s.c. ("Skarżąca", "Spółka" lub "Strona") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lutego 2019 r., oddalające skargę na czynność zabezpieczającą, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadził wobec Skarżącej postępowanie zabezpieczające na podstawie własnych zarządzeń zabezpieczenia z 11 września 2018 r., nr [...], oraz z dnia 18 września 2018 r., nr [...], obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. oraz odsetek wypłaconych podatnikowi w kwocie należności głównej 42 968 zł wraz z przybliżoną kwotą odsetek za zwłokę. Przedmiotowe zarządzenia zabezpieczenia doręczono Spółce w trybie zastępczym - odpowiednio - 10 października 2018 r. oraz 16 października 2018 r.

Wnioskami z 12 września 2018 r. oraz z 20 września 2018 r. Skarżąca wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. o umorzenie postępowań zabezpieczających prowadzonych na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z 11 września 2018 r., oraz z 18 września 2018 r. Postanowieniem z [...]stycznia 2019 r. Naczelnik odmówił umorzenia.

Zawiadomieniem z 20 grudnia 2018 r., wystawionym na podstawie przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia, Naczelnik dokonał zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej przysługującej Spółce w Izbie Administracji Skarbowej w W.. Zawiadomienie doręczono zobowiązanej Spółce w dniu 17 stycznia 2019r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności - w dniu 21 grudnia 2018r.

Pismem z 31 stycznia 2019 r. Spółka wniosła skargę na zajęcie wierzytelności z 20 grudnia 2018 r., wskazując na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz żądając uchylenia przedmiotowego zajęcia jako bezprawnego. Uzasadniając skargę Spółka wskazała, iż tytuł wykonawczy, w oparciu o który dokonano zajęcia, jest wadliwy, gdyż decyzja, na podstawie której został wystawiony, nigdy nie weszła do obrotu prawnego, ponieważ nie została doręczona zobowiązanemu.

Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. oddalił skargę na czynność zabezpieczającą. Uzasadniając wydane postanowienie wskazał, że zaskarżona czynność zabezpieczająca została dokonana zgodnie z przepisami regulującymi tryb postępowania przy stosowaniu powyższego środka zabezpieczającego. Natomiast okoliczności podnoszone przez Stronę, dotyczące wadliwości prowadzonego postępowania zabezpieczającego, nie podlegają badaniu w trybie wszczętym poprzez wniesienie skargi na czynność zabezpieczającą. Ponadto ww. kwestie były już rozpatrywane w postanowieniu z [...] stycznia 2019 r.

W zażaleniu Spółka zarzuciła naruszenie art. 54 § 5a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej "ustawa" lub "upea") w zw. z art. 18 ustawy w zw. z art. 11 i art. 39¹ § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej też "Kpa") i wniosła o uchylenie postanowienia oraz właściwe rozpoznanie skargi. W uzasadnieniu Strona wskazała, że korespondencja była wysyłana nieprawidłowo, w związku z tym nie może być mowy o zastosowaniu instytucji doręczenia zastępczego. Organ egzekucyjny w żaden sposób nie odniósł się do tego faktu w uzasadnieniu postanowienia, wobec czego nie sposób uznać, że prawidłowo rozpoznał sprawę.

W uzasadnieniu wymienionego na wstępie, zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. powołał się na art. 166b, art. 54 § 1 i § 4, art. 33, art. 164 § 1 pkt 1, art. 89 § 1 ustawy oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 631/08. Dyrektor stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny (Naczelnik) dokonał czynności zabezpieczającej w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Zaskarżoną czynność zabezpieczającą przeprowadzono zgodnie z art. 89 § 1 ustawy, mającym, na mocy art. 164 § 4 upea, odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym, poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 21 grudnia 2018 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu kosztów postępowania sądowego oraz innych należności przypadających na rzecz Spółki wraz z wezwaniem, aby należnej kwoty bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał Spółce, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu w celu zabezpieczenia. Zawiadomienie o zajęciu doręczono Spółce w dniu 17 stycznia 2019 r., natomiast zarządzenia zabezpieczenia - w trybie zastępczym - w dniach 10 października 2018 r. oraz 16 października 2018 r. Wobec powyższego czynność zabezpieczająca polegająca na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, w ocenie Dyrektora, została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zatem wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę zarzutu nieprawidłowego doręczania pism za pośrednictwem operatora pocztowego, zamiast na wskazany przez Stronę adres e-PUAP, i w związku z tym bezpodstawne stosowanie instytucji doręczenia zastępczego, Dyrektor wyjaśnił, powołując się na art. 39¹ § 1 Kpa, że skoro wierzyciel wystawił zarządzenie zabezpieczenia w formie dokumentu papierowego, to również organ egzekucyjny musiał w tej formie doręczyć zarządzenie zabezpieczenia Spółce. W treści zawiadomienia z 10 grudnia 2018 r. uznającego za częściowo zasadną skargę zobowiązanej Spółki z 18 października 2018 r. na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. jako organu egzekucyjnego, organ nadzoru potwierdził poprawność doręczenia zastępczego m.in. zarządzeń zabezpieczenia z dnia 11 września 2018 r. oraz z 18 września 2018r., na adres korespondencyjny wskazany przez Stronę. Odnośnie natomiast kwestii nieprawidłowego doręczenia decyzji stanowiących podstawy wystawienia przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia Dyrektor wyjaśnił, iż okoliczność ta nie może być badana w ramach skargi na czynność dokonaną w postępowaniu zabezpieczającym, gdyż nie dotyczy kwestii poprawności dokonania zakwestionowanej czynności, a więc wykracza poza zakres postępowania wszczętego poprzez wniesienie przedmiotowej skargi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła postanowieniu Dyrektora naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 § 1 Kpa, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika w sytuacji, gdy postanowienie to powinno zostać uchylone. W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu. Według Spółki nie ulega wątpliwości, że wskazała organowi egzekucyjnemu, że doręczenie do niej pism powinno następować za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jeśli w tym konkretnym przypadku doręczenie wymagało użycia innej niż elektroniczna formy doręczenia, to Strona winna zostać o tym fakcie poinformowana za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W innym przypadku zostaje naruszona zasada zaufania, wyrażona w art. 8 § 1 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej - "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga (do Sądu) zasługiwała na uwzględnienie, choć tylko z jednego powodu, i to niewskazanego wprost w samej skardze.

W piśmie z 31 stycznia 2019 r. Spółka wskazała na art. 54 § 1 ustawy jako na podstawę swojego żądania. Ponadto wprost nazwała swoje żądanie "skargą". Nie może więc być wątpliwości, że Skarżącej chodziło o zainicjowania postępowania uregulowanego art. 54 § § 1 ustawy egzekucyjnej, czyli o skargę na czynność egzekucyjną, a w istocie – czynność zabezpieczającą. Na podstawie art. 166b ustawy, w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się bowiem odpowiednio jej dział I, a zatem także art. 54.

W tej sytuacji Sąd w pełni podziela ocenę Organu, że w postępowaniu ze skargi na czynność zabezpieczającą ocenie podlegają wyłącznie formalne i techniczne aspekty dokonanej czynności, i to tylko wtedy, gdy nie mogą być one przedmiotem postępowania w ramach innego środka prawnego. Badając więc dokonaną czynność (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) uznać należy, że została ona przeprowadzona zgodnie z art. 89 § 1 ustawy. Dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono mianowicie zawiadomienie o zajęciu, wezwano, aby zabezpieczonej kwoty nie uiszczał Spółce, lecz aby przekazał ją organowi egzekucyjnemu. Dopełniono też wymogów wynikających z art. 89 § 3 upea, w tym doręczono dłużnikowi zabezpieczanej wierzytelności odpis zarządzenia zabezpieczenia.

Sąd wskazuje, że kwestia ewentualnie wadliwego doręczenia Spółce zarządzenia zabezpieczenia nie może być przedmiotem skutecznej skargi na czynność zabezpieczającą. Niezależnie więc od oceny stanowiska Dyrektora, że skoro wierzyciel wystawił zarządzenie zabezpieczenia w formie tradycyjnej (dokument papierowy), to w takiej też formie powinien być on doręczony Spółce, to jednak kwestia ta wykracza poza ramy skargi z art. 54 § 1 upea. Co więcej – z pisma Spółki z 31 stycznia 2019 r. wynika, że zarzuca ona "niedopuszczalność" egzekucji. Ta "niedopuszczalność" miała być konsekwencją "wadliwego" tytułu wykonawczego (pewnie chodziło tu Spółce o zarządzenie zabezpieczenia), a ta z kolei wadliwość stanowiła rezultat rzekomo wadliwie doręczonej (nigdy niedoręczonej) decyzji o zabezpieczeniu. Wobec tego ponowić należy uwagę, że przedmiotem skargi z art. 54 § 1 upea także (a nawet – tym bardziej) nie mogła być kwestia prawidłowości doręczenia decyzji o zabezpieczeniu. Nie przesądzając zatem skuteczności doręczenia decyzji oraz wynikającej stąd zarzucanej niedopuszczalności egzekucji (postępowania zabezpieczającego), Sąd zauważa, że Spółce przysługiwały (przysługują) inne środki ochrony prawnej (zarzuty, wniosek o umorzenie), w ramach których podnoszone przez Skarżącą kwestie mogły być przedmiotem analizy Organów. Z akt wynika zresztą, że Spółka z takiej możliwości skorzystała.

W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor odnotował, że metodą tradycyjną (przez pocztę, dodatkowo - w trybie zastępczym) doręczono Spółce zarządzenia zabezpieczenia z 11 września 2018 r. oraz z 18 września 2018 r. Jest to jednak tylko częściowa prawda. Z akt wynika bowiem, że taką metodą tradycyjną doręczono też zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym (k. 68, 70 akt egzekucyjnych). Zawiadomienie (skuteczne!) jest nieodłączną częścią czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności (art. 89 § 3 pkt 2 upea). Tymczasem, choć w aktach sprawy nie udokumentowano spełnienia jakiejkolwiek przesłanki doręczania pism drogą elektroniczną, wskazanej w art. 39¹ § 1 Kpa, Organ nie zakwestionował, że w sprawie spełniona została taka przesłanka, i że doręczenia powinny być dokonywane za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Spółka trafnie odnotowała, że w tym zakresie (zarzuconego, wadliwego doręczenia zawiadomienia) Naczelnik w ogóle się nie wypowiedział. Sąd stwierdza, że – istotnie - Naczelnik skwitował tę kwestię tylko jednym (dosłownie) zdaniem (str. 3 postanowienia Naczelnika), które sprowadzić można do uwagi, że kwestie poruszone w skardze Spółki były już wcześniej rozpatrywane w postanowieniu z [...] stycznia 2019 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowań zabezpieczających. Takim samym milczeniem kwestię tę skwitował Dyrektor w swoim postanowieniu. Organ odwoławczy wyjaśnił co prawda, że zarządzenie zabezpieczenia nie jest pismem, o którym mowa w art. 39¹ § 1 Kpa, lecz jest "...sformalizowanym dokumentem wystawionym przez wierzyciela...", i że skoro wierzyciel wystawił zarządzenie zabezpieczenia w formie dokumentu papierowego, to również organ egzekucyjny musiał go doręczyć tradycyjnie, ale przecież, abstrahując w tym miejscu od oceny tego stwierdzenia, dotyczy ono właśnie zarządzenia zabezpieczenia, a nie zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym. Spółka kwestionowała tymczasem skuteczność doręczeń wszelkich pism. O ile, powtórzmy, w ramach skargi z art. 54 upea nie podlega badaniu doręczenie decyzji oraz zarządzenia zabezpieczenia, to podlega już doręczenie zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym. Gdyby natomiast wskazane wyżej stwierdzenie Dyrektora odnieść do zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, to Dyrektor nie zauważył, że w niniejszej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot (Naczelnik Urzędu Skarbowego W.). Jeśli więc wobec Skarżącej przesłanki do doręczania pism elektronicznie wystąpiły zanim sporządzono i doręczono zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym, to takie zajęcie powinno być sporządzone i doręczone właśnie elektronicznie.

Z tego względu za trafny uznać należy zarzut naruszenia art. 8 § 1 Kpa. Dodatkowo przemilczenie kwestii skuteczności/wadliwości tradycyjnego doręczenia zawiadomienia narusza art. 107 § 3 Kpa, a przez to uniemożliwia Sądowi ocenę przyczyn i skutków odstąpienia od doręczenia elektronicznego, w tym ocenę, czy zaszły przesłanki do takiego odstąpienia (art. 39 § 1d Kpa).

W dalszym więc postępowaniu konieczne będzie udokumentowanie w aktach spełnienia choćby jednej przesłanki pozwalającej na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a w razie wykazania takiej przesłanki - odniesienie się do zarzutu doręczenia Spółce zawiadomienia (nie zarządzenia zabezpieczenia!) metodą tradycyjną, zamiast elektroniczną. Wskazać przy tym należy, że oświadczenie strony (żądanie lub zgoda z art. 39¹ Kpa) musi dotyczyć konkretnego postępowania administracyjnego - w niniejszej sprawie chodzi o konkretne postępowanie zabezpieczające. Nie jest takie oświadczenie skuteczne, jeśli było udzielone do innego postępowania, np. w przedmiocie decyzji o zabezpieczeniu. Następnie, po wykazaniu spełnienia takiej przesłanki, konieczne będzie dokonanie przez Organ oceny znaczenia tego ewentualnie wadliwego doręczenia dla prawidłowości dokonania zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, a w efekcie – legalności dokonanej czynności zabezpieczającej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.

W kwestii kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie 200, art. 205 § 2 i 4 Ppsa w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1687). Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - doradcy podatkowego (480 zł) oraz uiszczona opłata od pełnomocnictwa (17 zł).

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.