Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt II SO/Kr 31/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-06-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [....] sp. z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 19 września 2013 r. nr [....] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

W dniu 30 stycznia 2014 r. [....] Spółka z o.o. z siedzibą w K. , złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie zamiaru zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 19 września 2013 r. wydanej w przedmiocie ustalenia dodatkowej opłaty rocznej za rok 2012.

Spółka [....] domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący wskazuje, że Spółka nie wypracowała własnych środków finansowych, albowiem do tego celu koniecznym jest poczynienie dalszych inwestycji. Wskazuje, że zakup prawa użytkowania wieczystego działki będącej przedmiotem postępowania nastąpił z pożyczek, które to pożyczki stanowią obciążenie majątku spółki. Również z pożyczek Spółka pozyskuje środki pozwalające na podejmowanie prac na nieruchomości, jednakże dotychczasowi pożyczkodawcy nie posiadają aktualnie możliwości udzielenia Spółce dalszych pożyczek. Spółka podejmuje również działania zmierzające do pozyskania finansowania dla dalszego zagospodarowania nieruchomości. Wskazuje, iż w analogicznej sprawie toczącej się przed tutejszym Sądem, Spółka poniosła opłatę sądową, co mocno obciążyło finanse spółki. Skarżąca dodała, że przed uzyskaniem dostępu do drogi publicznej nie jest w stanie uzyskać kredytu, natomiast w przypadku uzyskania tego dostępu, uzyskanie kredytu będzie możliwe wyłącznie na cele związane z zagospodarowaniem przedmiotowej nieruchomości, nie zaś na poniesienie opłat sądowych.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie po stanowieniem z dnia 28 marca 2014 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 28 kwietnia 2014 r. [....] sp. z o.o. w K. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 marca 2014 r.

Na wezwanie Sądu o szczegółowe wykazanie rzeczywistej sytuacji finansowej spółki w piśmie z dnia 31 maja 2014 r. oświadczono, że:

a) wynagrodzenie pracownika spółki finansowane jest z pożyczek udzielanych przez wspólników, a całkowite koszty zatrudnienia pracownika wynoszą 1 014, 21 zł miesięcznie;

b) przedłożono rachunki telefoniczne, potwierdzenia zapłaty podatku od nieruchomości, opłaty za użytkowanie wieczyste oraz faktury obejmujące czynsz najmu oraz wskazuję, iż na koniec maja 2014 r. Spółka zalega z zapłatą należności z tytułu czynszu najmu w łącznej kwocie 1 600 zł + 23% podatku VAT. Zapłaty wszystkich należności dokonuje spółka, a wydatki te finansowane są z pożyczek udzielanych jej przez wspólników;

c) Spółka zapłaciła dotychczas opłatę sądową przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w kwocie 4134 zł (potwierdzenie w załączeniu) z pożyczek udzielonych Spółce przez wspólników, co do pozostałych kwot, postępowania o udzielenie spółce częściowej pomocy poprzez zwolnienie jej od poniesienia kosztów sądowych, są w toku;

d) skarżąca zleciła obsługę prawną spółce [....] Sp.P. i pokrywa koszty tej obsługi ze środków pochodzących z pożyczek wspólników. Kwota tych kosztów nie jest stała, gdyż zależna jest każdorazowo od zakresu zlecanych przez Spółkę problemów prawnych. Koszty te płacone są jednak ze znacznym opóźnieniem i w ratach na jakie pozwalają pożyczki udzielane Spółce przez wspólników. Aktualna zaległość w zapłacie wynagrodzenia za obsługę prawną skarżącej i zwrotu kosztów poniesionych przez ww. Spółkę świadczącą obsługę prawną w sprawach skarżącej w okresie ostatnich kilkunastu miesięcy wynosi 79 595 zł + 23% podatku VAT;

e) kwota pożyczek na zakup prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [....] została przekazana spółce w dniach od 21 do 27 grudnia 2011 r. i cała kwota została przeznaczona na koszty zakupu tego prawa;

f) w załączeniu przedłożono kopię zeznania podatkowego o wysokości poniesionej straty za rok 2013 oraz wyjaśniono, iż koszty uzyskania przychodu przekraczające przychody pokrywane są z pożyczek udzielanych spółce przez wspólników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżących w sprawie przyznania im prawa pomocy w zakresie żądanym przez wnioskodawcę.

W niniejszej sprawie sprzeciwem skarżącego objęte zostało całe postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Mając na uwadze oświadczenie skarżącego o wysokości jego dochodów należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest nieuzasadniony.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – "[....] " Spółka z o.o. w K. prowadzi działalność w zakresie realizacji projektów budowlanych i szeroko rozumianych pozostałych instalacji budowlanych.

Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi 5000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę: 3 360 000 zł. Wykazano również, iż w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości - 28 432,03 zł. Spółka posiada rachunki bankowe, na których wykazano środki w kwotach 15,64 Euro, 14,93 zł, 349,20 zł.

Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych przez wnioskodawcę wynika, iż w styczniu 2014 r. obroty spółki wyniosły 0,02 zł – są to naliczone odsetki bankowe. Spółka nie wykazuje żadnej sprzedaży. Strata za 2012 r. wyniosła 65 342,45 zł. Jako jedyny składnik majątku spółki wymienione jest prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [....] w K. Spółka zaciągnęła 9 pożyczek. Stan zobowiązań z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosi 3 633 419,76 zł. Spółka zatrudnia 1 osobę, a jej wynagrodzenie finansowane jest z pożyczek. Wynagrodzenie pracownika wynosi 1014,21 zł miesięcznie. Strata za rok 2013 r. wyniosła 28.672,57 zł. Rachunki za telefon ok 230 zł miesięcznie, czynsz najmu 123 zł miesięcznie.

Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 P.p.s.a.). Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Rozpatrując wniosek skarżącego o wolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, wskazać należy, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 P.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, opub. w LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa Spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja Spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności Spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, opub. w LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter, a sam fakt, że osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, opub. w LEX nr 1240538)

W ocenie Sądu, strona wnosząca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych.

W ocenie Sądu, skoro spółka zakupiła prawo użytkowania wieczystego działki o znacznej wartości, a nadto zmierza do jej zagospodarowania, w tym zapewnienia dostępu do drogi publicznej, to należy od takiego podmiotu bezwzględnie wymagać co najmniej podstawowej zapobiegliwości w zakresie zabezpieczania środków na ponoszenie kosztów sądowych w celu ochrony prawnej jej interesów finansowych, a do takich należy zapewnienie środków na toczone lub możliwe spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 70/09, opubl. LEX nr 564 254). W tym kontekście w celu ochrony prawnej dla znacznego majątku strona może i winna w przypadku braku środków w postaci gotówkowej, zaciągać pożyczki i inne zobowiązania. Nie można zatem okoliczności tej traktować jako nadzwyczajnej w niniejszej sprawie, ponieważ jak wynika z przedstawionego przez wnioskodawcę stanu faktycznego – nie zabezpieczył się on wcześniej w postaci środków na prowadzenie spraw sądowych. Nadto skoro wnioskodawca uzyskuje w formie pożyczek środki od podmiotów prywatnych na zwiększenie lub co najmniej utrzymanie wartości posiadanej nieruchomości, to niezrozumiałym jest dlaczego nie może uzyskać pożyczki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, w której skarży decyzję o ustalenie dodatkowej opłaty rocznej.

Wpis sądowy od takiej sprawy jest również warunkowy i po jej pozytywnym dla spółki zakończeniu możliwy jest jego zwrot od skarżonego organu. W celu zakupu prawa użytkowania wieczystego działki, a także jej zagospodarowania Spółka zgromadziła środki czy też zaciąga pożyczki, natomiast na koszty sądowe w niniejszej sprawie jej działanie ogranicza się do żądania sfinansowania z budżetu Państwa. Wobec tego niezasadne jest twierdzenie wnioskodawcy, że nie mógł w żaden sposób przygotować się do poniesienia kosztów sądowych czy opłat za użytkowanie wieczyste i w związku z tym winien uzyskać stosowne zwolnienie.

Nadto Spółka z o.o. [....] w K. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność, funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Skoro skarżąca Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Sam fakt wykazania przez stronę strat z lat ubiegłych nie oznacza jednoznacznie, iż nie posiada ona środków do pokrycia sądowych należności. Wykazana przez wnioskodawcę za lata ubiegłe strata – jak wskazano powyżej - nie oznacza bowiem, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych.

Ponadto wnioskodawczyni posiada znacznej wartości środki trwałe o wartości – jak podano – 3360000 zł. Strona wykazuje także kapitał zakładowy (5000 zł). Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (między innymi postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Pogląd ten pozostaje aktualny również w niniejszej sprawie. Natomiast nawet ewentualne zajęcia komornicze dokonane na majątku skarżącego nie pozbawiają go prawa własności, a jedynie czasowo ograniczają możliwość rozporządzenia majątkiem. Skarżąca Spółka dysponuje również licznymi pożyczkami na łączną kwotę 3 633 419,76.

Podsumowując, dokonana analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala, w ocenie Sądu, na stwierdzenie, że środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych .

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 P.p.s.a.