Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 12/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 § 1, 2 i 3, art. 7, art. 77, art. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 78d ust. 1, art. 78 ust. 2, art. 78e ust. 2 i 4, art. 36(5) ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi B. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2017 r. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2017 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...] -[...] marca 2017 r. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2017r., z siedzibą w . stwierdzającą, że B. P. (dalej: "zdająca" lub "skarżąca") uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Z uzasadnienia uchwały organu I instancji wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z udania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2016 r. poz. 1999 ze zm., dalej także "p.o.a."), który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, Komisja stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Odwołanie od powyższej uchwały wniosła B.M.P., w którym wniosła o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w W. i ustalenie pozytywnego wyniku jej egzaminu.

W uzasadnieniu odwołania, w części dotyczącej oceny za pracę z zakresu prawa karnego, zdająca stwierdziła, że opis istotnych zagadnień egzaminu wskazuje na prawidłowość jednoczesnego podniesienia w zakresie przestępstwa z art. 209 § 1 k.k. zarzutu obrazy prawa materialnego i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych w wyroku sądu karnego. W ocenie skarżącej, w pewnym sensie zarzuty obrazy prawa materialnego i błędu w ustaleniach faktycznych wzajemnie się wykluczają, gdyż już w samym zadaniu egzaminacyjnym występuje sprzeczność, w związku z czym Komisja egzaminacyjna powinna ustalić, jaki zarzut należało podnieść w odniesieniu do pierwszego punktu ww. wyroku. Zdająca zasugerowała także, że w zakresie pierwszego przestępstwa należało ponadto podnieść zarzut obrazy art. 391 k.p.k., co wynika z opisu istotnych zagadnień, a czego nie zauważył jeden z egzaminatorów. W zakresie drugiego przestępstwa skarżąca stwierdziła, że jakkolwiek egzaminatorzy podkreślali konieczność podniesienia zarzutu obrazy prawa materialnego, to z opisu istotnych zagadnień wynika, że kwestia wyłączenia odpowiedzialności karnej za przestępstwo znęcania się, ze względu na wzajemne krzywdzenie się małżonków, jest dyskusyjna, a tym samym "wersja mniej korzystna dla oskarżonego także powinna być w pracy egzaminacyjnej uwzględniona". Zdająca stwierdziła, że jeden z egzaminatorów nie wypowiedział się na temat prawidłowego zredagowania zarzutu rażącej niewspółmierności kary, a także jeden z egzaminatorów nie uwzględnił faktu prawidłowego podniesienia w jej pracy egzaminacyjnej zarzutu dotyczącego przestępstwa z art. 190 § 1 k.k.

W uzasadnieniu odwołania w zakresie oceny wystawionej za pracę z prawa gospodarczego skarżąca zarzuciła:

l. w odniesieniu do oceny cząstkowej pierwszego egzaminatora - SSA J. P.: - brak uzasadnienia oceny niedostatecznej, szczególnie, że w świetle tej oceny sporządzona przez zdającą umowa zawiera niezbędne essentialia negotii, podczas gdy ogólnie sformułowano, iż w umowie w niewielkiej części prawidłowo zastosowano i zinterpretowano przepisy, nie wskazując uchybień w tym zakresie,

- nietrafność zarzutu dotyczącego zapisu o możliwości obniżenia czynszu przez dzierżawcę w przypadku zmniejszenia dochodów z dzierżawy - z uwagi na treść art. 700 k.c. oraz normę kodeksową mówiącą o tym, że nawet gdyby zapis ten nie został ujęty w umowie, to w sprawach nieuregulowanych w umowie, zastosowanie znajdą odpowiednie przepisy k.c., niezależnie od tego czy są one korzystne dla strony, czy też nie.

II. w odniesieniu do oceny cząstkowej drugiego egzaminatora adwokata A. G.:

- w zakresie punktu 1 oceny (zachowanie wymogów formalnych) stwierdzenie naruszenia przez tego egzaminatora art. 231 § 1 k.k. w zw. z § 8 Kodeksu Etyki Adwokackiej poprzez niedopełnienie obowiązków dokładnego sprawdzenia pracy egzaminacyjnej przed wystawieniem oceny, a tym samym brak wykonania czynności zawodowych według najlepszej woli i wiedzy, z należytą uczciwością, sumiennością i gorliwością;

- nietrafność zarzutu stwierdzającego, że "Umowa jest dotknięta nieważnością z powodu braku należytej reprezentacji wydzierżawiającego. Zastosowanie art. 230 k.s.h. w miejsce art. 210 k.s.h. samo w sobie dyskwalifikuje tę pracę...", z uwagi na to, że zdająca w punkcie 4 "Załączników" wymieniła pełnomocnictwo udzielone adwokatowi F.S. wyrażone w uchwale (art. 210 k.s.h.), jak również "zapowiedziała" w samej komparycji, że ww. pełnomocnictwo zostaje załączone do niniejszej umowy - co łącznie powoduje, że niezasadnie stwierdzono nieważność umowy, zaś sam art. 230 k.s.h. również powinien mieć w przedmiotowej umowie zastosowanie;

- brak uzasadnienia oceny niedostatecznej poprzez niewskazanie, jakie dalsze nieprawidłowości w pracy występują oraz w jakim zakresie zdająca nie zabezpieczyła interesów wydzierżawiającego,

- nietrafność zarzutu dotyczącego braku waloryzacji czynszu, bowiem zdająca jedynie nieprecyzyjnie określiła sposób waloryzacji czynszu (na co wskazał pierwszy egzaminator) oraz zarzutu dotyczącego "zastosowania mechanizmu udzielenia 3-miesięcznego "okresu naprawczego" w przypadku 2-miesięcznej zaległości czynszowej" z uwagi na to, że stanowi on odzwierciedlenie art. 703 k.c. i nawet gdyby zapis ten nie został ujęty w umowie, to w sprawach nieuregulowanych w umowie zastosowanie znajdą odpowiednie przepisy k.c., niezależnie od tego czy są one korzystne dla strony, czy też nie.

W uzasadnieniu odwołania w zakresie oceny za pracę z prawa administracyjnego zdająca stwierdziła, że pozytywne elementy jej pracy, takie jak: zachowanie wymogów formalnych sporządzonej skargi, poprawne podniesienie zarzutów obrazy art. 105 § 1 k.p.a., w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z § 2.1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi zasady ruchu drogowego oraz art. 82 ust. 1 pkt 4b w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 3b ustawy o kierujących pojazdami, jak również złożenie prawidłowego wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I stopnia oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej.

W uzasadnieniu odwalania w zakresie oceny za pracę z zasad wykonania zawodu lub zasad etyki, zdająca stwierdziła, że uzasadnienie oceny cząstkowej wystawionej przez egzaminatora SNSA W. M. nie uzasadnia w wystarczającym stopniu oceny niedostatecznej. Podkreśliła, iż drugi egzaminator wystawił za jej pracę ocenę dostateczną.

W tych okolicznościach sprawy została wydana wymieniona na wstępie uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego. Komisja II stopnia utrzymała w mocy rozstrzygnięcie w przedmiocie oceny niedostatecznej z zadania z zakresu prawa karnego oraz prawa gospodarczego egzaminu adwokackiego zdającej. W pozostałym zakresie Komisja uznała, iż praca skarżącej z zakresu prawa administracyjnego oraz zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki zasługuje na ocenę pozytywną.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Komisja II stopnia wyjaśniła, że postępowanie odwoławcze w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, a zatem nie jest to drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a. Obowiązkiem Komisji jest zatem ponowne rozpatrzenie i ocena propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego w zakwestionowanej części egzaminu. Ponadto gdy Komisja dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niepodnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę, co nie narusza zasady zakazu reformationis in peius. Organ odwoławczy wyjaśnił także kryteria ocen zadań z poszczególnych części egzaminu adwokackiego, wskazując na ich niedookreślony charakter i indywidualizację tych kryteriów przez egzaminatorów i komisje podejmujące w tej sprawie uchwały.

Ustosunkowując się do odwołania zdającej w zakresie zadania z zakresu prawa karnego Komisja II stopnia wskazała, że egzaminatorzy ocenili opracowane przez nią rozwiązanie w kontekście przewidzianych przez art. 78c ust. 2 p.o.a. w sposób jednolity – wystawiając oceny niedostateczne. Odwołując się do problemów występujących w zadaniu Komisja wskazała w jakim zakresie osoby zdające winny postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy art. 186 § 1 k.p.k., mogącej mieć wpływ na treść zapadłego wyroku sądowego, skoro zeznania A. L. były głównym dowodem, na jakim sąd oparł ustalenia w zakresie uporczywości A. L. w uchylaniu się od obowiązku zapłaty alimentów na rzecz syna. Organ wskazał, iż w zakresie przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. sąd, mimo przyjęcia poprawnych ustaleń faktycznych wynikających z całokształtu ujawnionego materiału dowodowego, dokonał błędnej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego. W konsekwencji należało podnieść zarzut obrazy ww. przepisu.

Komisja II Stopnia, w odniesieniu do przestępstwa z art. 190 § 1 k.k., wskazała, iż jest to przestępstwo ścigane na wniosek pokrzywdzonego (art. 190 § 2 k.k.). Tymczasem w realiach zadania pokrzywdzona M.K. nie złożyła takiego wniosku. Zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i przed sądem nie wyrażała ona woli ścigania oskarżonego. Brak wniosku o ściganie stanowi ujemną przesłankę procesową, o której mowa w art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. Konsekwencją obrazy tego przepisu jest wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. i zgodnie z art. 414 § 1 k.p.k. zachodzi konieczność umorzenia postępowania. Ostatecznie zatem, jak stwierdziła Komisja II stopnia, należało w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego z prawa karnego zaskarżyć wyrok sądu I instancji w całości na korzyść oskarżonego i w zakresie dwóch pierwszych czynów postulować zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, a w zakresie trzeciego przestępstwa o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania.

Komisja nie zgodziła się ze stanowiskiem zdającej, że w opisie istotnych zagadnień egzaminacyjnych, w zakresie czynu z art. 209 § 1 k.k., uznano za prawidłowe jednoczesne postawienie zarzutu obrazy prawa materialnego i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych. Z zeznań pokrzywdzonego i N. L. przyjętych jako podstawa ustaleń faktycznych, lecz jednocześnie pominiętych w uzasadnieniu wyroku wynikało, że pokrzywdzonemu nie brakowało środków na zaspokojenie swoich potrzeb i to nie tylko tych podstawowych, ale absolutnie nie oznaczało to dopuszczenia możliwości jednoczesnego podniesienia zarzutu obrazy prawa materialnego i błędu w ustaleniach faktycznych. Komisja zwróciła uwagę, że jedynym dopuszczalnym zarzutem, jaki można było podnieść w realiach zadania był zarzut błędu w ustaleniach faktycznych. Zdająca taki zarzut podniosła i wskazała, że jest on następstwem obrazy art. 391 § 1 k.p.k. w zw. z art. 182 § 1 k.p.k., a mimo to dostrzegając fakt braku uporczywości w uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego i braku narażenia syna na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, absolutnie nie potrafiła w tym zakresie podnieść prawidłowego zarzutu. Nie rozróżniła bowiem, kiedy dochodzi do obrazy prawa materialnego, a kiedy do błędu w ustaleniach faktycznych, co świadczy to o nieprawidłowym rozwiązaniu rozważanej części zadania z prawa karnego. W ocenie Komisji, zasadnie zatem egzaminatorzy wskazali na wadliwe podniesienie zarzutu obrazy art. 209 § 1 k.k., jak również wadliwe jednoczesne podniesienie zarzutu obrazy tego przepisu.

Za zupełnie niezrozumiałe organ odwoławczy uznał stwierdzenie zdającej, że w zakresie pierwszego przestępstwa "należało jeszcze postawić zarzut obrazy art. 391 k.p.k.", jak również odwołanie się zdającej do opisu istotnych zagadnień, w zakresie w którym wskazywał on na występowanie w doktrynie stanowiska wykluczającego w przypadku wzajemnego krzywdzenia się małżonków, wyłączenie odpowiedzialności karnej za przestępstwo znęcania się.

Konkludując swoje rozważania w tym zakresie Komisja uznała, że zdająca podniosła wadliwe zarzuty w zadaniu egzaminacyjnym z zakresu prawa karnego, kwestię wzajemnego krzywdzenia się małżonków wiązała jedynie z kwestią kary, a nie kwestią błędnego zastosowania art. 207 § 1 k.k., w związku z czym zdająca nie dostrzegła istoty problemu występującego w tym zadaniu i działała na niekorzyść oskarżonego. Wskazała, iż w istocie zdająca na cztery prawidłowe zarzuty podniosła z nich tylko jeden. Ponadto Komisja nie uznała jako zasadnego stanowiska zdającej wskazującego na brak uwzględnienia przez jednego z egzaminatorów prawidłowego zredagowania zarzutu dotyczącego rażącej niewspółmierności kary, jak również kwestii prawidłowego podniesienia zarzutu wskazującego na wystąpienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej, zaś okoliczność, iż jeden z egzaminatorów nie wypowiedział się w ww. zakresie, nie miało znaczenia dla wyniku sprawy. Obydwaj bowiem egzaminatorzy wskazali na popełnione w pracy egzaminacyjnej zdającej błędy, które zaważyły o wystawieniu oceny negatywnej.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania w zakresie zadania z zakresu prawa gospodarczego Komisja wskazała, że egzaminatorzy ocenili opracowane przez zdająca rozwiązanie w kontekście przewidzianych przez art. 78c ust. 2 p.o.a., w sposób jednolity – wystawiając oceny niedostateczne.

Komisja zauważyła, iż zadanie egzaminacyjne z prawa gospodarczego polegało na opracowaniu projektu umowy dzierżawy. Osoba przystępująca do egzaminu adwokackiego, w świetle opisu istotnych zagadnień, miała w zakresie zadania z prawa gospodarczego w szczególności:

1. Sporządzić umowę dzierżawy (art. 693 i następne k.c.) określającą nie tylko zasady korzystania z nieruchomości, ale również pobierania z niej pożytków.

2. Z uwagi na fakt, że prezes zarządu [...] spółki z o.o. jest jednocześnie wspólnikiem spółki cywilnej [...], wykazać się znajomością treści art. 210 § 1 k.s.h. oraz z uwagi na brak rady nadzorczej w strukturze organów spółki z o.o., przy zawarciu umowy określić prawidłowo reprezentację tej spółki przez pełnomocnika ustanowionego uchwalą zgromadzenia wspólników.

3. Określić reprezentację dzierżawcy w sposób świadczący o wiedzy na temat tego, że w tym przypadku spółkę cywilną może reprezentować dowolny z jej wspólników albo pełnomocnik.

4. Określić, że czynsz jest ustalony jako przyjęta przez strony stała kwota miesięczna, ze wskazaniem, że wynosi on netto [...] zł miesięcznie, a w związku z tym, że strony umowy dzierżawy są podatnikami podatku od towarów i usług, kwota czynszu powinna zostać powiększona o aktualnie obowiązującą stawkę tego podatku.

5. Ustalenie wysokości czynszu powinno przewidywać jego waloryzację (np. w oparciu o art. 3581 § 2 k.c.), bez konieczności wypowiadania wysokości czynszu, w przypadku wzrostu wskaźników przyjętych jako podstawa waloryzacji (np. poprzez odniesienie do ceny waluty obcej, średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych).

6. Zgodnie z oczekiwaniami wydzierżawiającego umowa powinna zawierać postanowienia nakładające na dzierżawcę obowiązek zawarcia stosownych umów z dostawcami mediów i usług komunalnych.

7. Umowa powinna zawierać zgodę wydzierżawiającego na wynajem powierzchni handlowej. Zgodnie bowiem z poglądami doktryny, ratio legis przepisu art. 698 § 1 k.c. przemawia za jednakowym traktowaniem ogółu czynności prawnych, z którymi łączy się przejście używania i pobierania pożytków albo tylko używania. Chodzi o umowy poddzierżawy, najmu lub użyczenia (Zbigniew Radwański: System Prawa Cywilnego, Tom III, cz. II, str. 364, Warszawa 1976 r., System Prawa Prywatnego, Tom 8, Prawo zobowiązań - część szczególna pod redakcją Janiny Panowicz-Lipskiej, Warszawa 2011, Kodeks Cywilny Maciej Gutowski - Redaktor, Tom II, str. 811, Warszawa 2016).

8. Umowa powinna zawierać postanowienie umożliwiające jej wcześniejsze wypowiedzenie przez wydzierżawiającego z powodów w niej wskazanych (art. 673 § 3 k.c. w zw. z art. 694 k.c., vide uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów SN z dnia 21 grudnia 2007 r., III CZP 74/07, OSNC 2008/9/95).

9. Dodatkowo umowa powinna przewidywać korzystne dla wydzierżawiającego rozstrzygnięcia w zakresie ulepszeń dokonanych przez dzierżawcę na przedmiot dzierżawy oraz zabezpieczenie zwrotu nieruchomości po zakończeniu umowy dzierżawy poprzez zastrzeżenie kar umownych (art. 483 i art. 484 k.c.).

W ocenie organu II instancji praca zdającej z zakresu prawa gospodarczego posiadała błędy mające charakter dyskwalifikujący, w związku z czym wszystkie zarzuty egzaminatorów okazały się zasadne, a ponadto jej praca ma jeszcze inne mankamenty, które nie zostały przez nich wskazane wprost. W wyniku ponownej analizy pracy zdającej Komisja wskazała, iż ww. umowa powinna zawierać co najmniej: miejsce i datę sporządzenia, tytuł ze wskazanym rodzajem umowy, prawidłowe oznaczenie stron umowy, wskazanie osób reprezentujących strony z powołaniem dokumentów pozwalających na ich identyfikację i wykazanie należytego umocowania ich reprezentantów, postanowienia regulujące prawa oraz obowiązki stron umowy, w tym w szczególności essentialia negotti umowy oraz tzw. postanowienia końcowe, podanie czyje podpisy winny zostać złożone pod umową, spis załączników wymienionych w treści umowy. Umowa powinna mieć ponadto profesjonalną, czytelną konstrukcję - podział na paragrafy kolejno ponumerowane i ewentualnie inne jednostki redakcyjne, gdy tekst umowy jest rozbudowany (ustępy, punkty, litery czy tirety). Każdy z paragrafów powinien ponadto czytelnie i przejrzyście regulować konkretne zagadnienie. Tymczasem umowa sporządzona przez zdającą nie spełnia wszystkich ww. wymagań.

Ponadto w ocenie Komisji poważne zastrzeżenia budzi systematyka pracy (np. oświadczenia stron umowy zawarte w punktach od 10 - do 18 to postanowienia, które zwykle umieszcza się na początku umowy), zaś niektóre regulacje umowne są zbędnie powtarzane (np. pkt 7 i 9 oraz pkt 8 i 12). Zabrakło także wyczerpującego uregulowania wielu zagadnień, w tym dotyczących essentialia negotti umowy, niektóre postanowienia są zbyt lakoniczne i nieprecyzyjne lub po prostu błędne. Brak jest typowych końcowych postanowień umownych. Zdająca nie wykazała się również znajomością przepisów prawa oraz umiejętnością ich interpretacji na poziomie dostatecznym, choćby znajomością art. 210 k.s.h., będącego jednym z przepisów dotyczących zasad reprezentacji spółek handlowych, tj. zasad zaliczanych do sfery stosunków zewnętrznych spółek, co świadczy o braku w tym zakresie elementarnej wiedzy kandydata na adwokata.

Wbrew argumentacji odwołania, także powołanie w pracy zdającej uchwały Zgromadzenia wspólników, opartej na treści art. 230 k.s.h., było zdaniem organu zbędne przy wartości miesięcznego czynszu [...] zł, co dowodzi braku znajomości lub umiejętności interpretacji także tej normy prawnej oraz braku znajomości orzecznictwa w tym zakresie. Organ podkreślił również, iż z pracy zdającej nie wynika umiejętność profesjonalnego wykorzystania w praktyce art. 693 k.c., którego funkcją jest uregulowanie korzystania z cudzej rzeczy przynoszącej pożytki. Ponadto, w ocenie Komisji, zdająca nie wykazała się znajomością art. 484 § 1 zd. 2 k.c., gdyż zastrzegając karę umowną w oparciu o treść art. 483 § 1 k.c. z tytułu zwrotu przedmiotu umowy po upływie terminu obowiązywania umowy, nie przewidziała możliwości dochodzenia przez wydzierżawiającego odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę umowną, co stanowi kolejny istotny błąd jej pracy. Organ stwierdził, że zdająca nie zna przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, a także przepisów postępowania cywilnego w zakresie właściwości sądu.

Z uwagi na podnoszone na wstępie kwestie związane z brakiem wykazania się przez zdającą znajomości art. 210 § 1 k.s.h. i powołaniem się na bliżej nieokreślone pełnomocnictwa, Komisja stwierdziła, iż nie można w sposób nie budzący wątpliwości uznać w tym przypadku, że umowa została ważnie zawarta. W umowie ponadto nie uregulowano w profesjonalny, jednoznaczny i zgodny z interesem wydzierżawiającego sposób kwestii związanych z czynszem. Również niekorzystny dla wydzierżawiającego, w szczególności, iż planuje on rozbiórkę dotychczasowego budynku usługowego i budowę w jego miejscu apartamentowca, jest zapis punktu 22 umowy, stanowiący, że "W przypadku ulepszeń dokonanych przez Dzierżawcę na przedmiocie dzierżawy Wydzierżawiający zobowiązuje się zwrócić mu poniesione koszty.", gdyż jest to postanowienie mniej korzystne od kodeksowego uregulowania powyższej kwestii zawartej w art. 676 k.c., mającej zastosowanie w zw. z art. 694 k.c., która daje wydzierżawiającemu prawo wyboru, tj. zdecydowania czy chce ulepszenia zatrzymać za opłatą, czy chce żądać przywrócenia stanu poprzedniego. Komisja podniosła również zarzuty poczynienia przez zdającą szeregu zapisów co prawda wypełniających założenia egzaminacyjne, ale zredagowanych w sposób nieprofesjonalny, a także wyraziła ogólne uwagi dotyczące stylu i języka jej pracy. Wskazano też na brak innego niż kara umowna zabezpieczenia roszczeń wydzierżawiającego, a także opisania sposobu przekazania nieruchomości w momencie jej wydania dzierżawcy.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z zakresu prawa administracyjnego oraz zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub etyki, Komisja wskazała, że w obu przypadkach, prace egzaminacyjne zostały ocenione niejednolicie. Wskazała też, że pozytywne elementy skargi do sądu administracyjnego, przeważają nad jej uchybieniami, dlatego też pracę z zakresu prawa administracyjnego finalnie Komisja II stopnia oceniła na ocenę dostateczną. Organ podzielił także pogląd zdającej, że sporządzona przez nią opinia prawna z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki pozwala na pozytywną ocenę jej pracy z tej części egzaminu. Doszło bowiem do naruszenia przepisów ustawy - Prawa o Adwokaturze. Egzaminatorzy nie zastosowali bowiem przewidzianej w art. 78d ust. 10 pkt 1 stopniowalnej skali ocen, a charakter uchybień, jakich dopuściła się zdająca nie przekreślił możliwości oceny jej pracy na ocenę pozytywną.

W konkluzji, z uwagi na otrzymanie przez zdającą oceny niedostatecznej z zadania z zakresu prawa karnego, a także z zakresu prawa gospodarczego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2017 r. w W. w przedmiocie negatywnej oceny egzaminu.

Powyższa uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze B.P. wniosła o uchylenie ww. uchwały oraz uchwały ją poprzedzającej, a także zasądzenie kosztów postepowania. Skarżąca zarzuciła wydanie uchwały w oparciu o błędnie ustaloną ocenę z części pierwszej dotyczącej zadania z zakresu prawa karnego oraz z części trzeciej dotyczącej zadania z zakresu prawa gospodarczego egzaminu adwokackiego, które to oceny jako niedostateczne ostatecznie wpłynęły na negatywny wynik egzaminu adwokackiego. Skarżąca wskazała na następujące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 10 § 1. 2 i 3 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a.; poprzez odstąpienie od zasady zapewnienia stronie (stronom) czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym, niepoinformowanie strony (stron) o terminie posiedzenia odwoławczego, które odbyło się w dniu [...] października 2017 r., a tym samym poprzez uniemożliwienie stronie (stronom) wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przedstawionych w "referatach" sporządzonych przez poszczególnych Członków Komisji Odwoławczej, zadania konkretnych pytań w nawiązaniu do przedstawionego "referatu" oraz brak utrwalenia w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od ww. zasady, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy chociażby ze względu na fakt, iż referaty sporządzane są jednoosobowo: pozostała część Komisji nie ma pojęcia o czym jest mowa, głosowanie odbywa się bez uprzedniego zapoznania się Członków Komisji z pracami egzaminacyjnymi, z czym wiąże się to, że zawsze jest jednomyślność; a zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienie zadania konkretnych pytań, pozwoliłoby rozwiać wiele wątpliwości oraz zapoznać z tematyką prac egzaminacyjnych pozostałych Członków Komisji, zanim przystąpią do głosowania w ciemno.

Ponadto w odniesieniu do oceny zadania z zakresu prawa gospodarczego zarzuciła:

1. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy uchwały nr [...]

z dnia [...] kwietnia 2017 r., podczas gdy ilość i waga występujących w uzasadnieniach ocen cząstkowych naruszeń (wskazanych poniżej), powinny doprowadzić organ odwoławczy do przekonania o uchyleniu zaskarżonej uchwały.

2. Naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i stwierdzenie przez organ (a dokładnie przez Sędzię Sądu Apelacyjnego (dalej SSA) E. Z.), że "wszystkie zarzuty obu egzaminatorów były zasadne", w sytuacji gdy uzasadnienie oceny cząstkowej adw. A. G. bezspornie dowodzi braku z jego strony znajomości przepisów prawa niezbędnych do dokonywania oceny tego typu pracy, tj. przepisów k.c., jak również nie sposób znaleźć w sporządzonym przez niego uzasadnieniu elementu odpowiadającego prawdzie.

3. Naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 78 pkt 1 i 2 w zw. z art. 78 d pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez przeprowadzenie egzaminu adwokackiego przez komisje egzaminacyjne, a dokładniej przez poszczególnych jej członków, których wiedza, ze względu na brak znajomości przepisów kodeksu cywilnego oraz brak umiejętności czytania ze zrozumieniem, jest niewystarczająca do sprawdzenia przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego oraz do sprawdzenia przygotowania tej osoby do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, jak również niespełnienie kryteriów niezbędnych do powołania ich na specjalistów z przedmiotowej dziedziny prawa objętej egzaminem.

W odniesieniu do oceny z zadania z zakresu prawa karnego:

1. Naruszenie art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 78 e pkt 2 i art. 78 d pkt 10 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez dokonanie oceny pracy skarżącej w sposób dowolny i wybiórczy, bez wszechstronnej analizy jej treści, i w konsekwencji zarzucenie skarżącej nieprawidłowego rozstrzygnięcia zagadnień merytorycznych będących przedmiotem zadania, mimo że w pracy egzaminacyjnej podniesione zostały wszystkie wymagane kwestie, jak również podniesione zostały prawidłowo wszystkie zarzuty apelacyjne łącznie z wnioskami, a tym samym wypełniono przez skarżącą wszystkie polecenia przewidziane w zadaniu, prowadzące w konsekwencji do tego, że sporządzona apelacja jest skuteczna , co powinno skutkować wystawieniem oceny pozytywnej.

2. Naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego i nie wzięcie pod uwagę przy dokonywaniu oceny prawidłowości postawienia zarzutu odnośnie czynu w wyroku, sprzeczności zawartej w samym zadaniu egzaminacyjnym, uzasadniającej postawienie zarzutu obrazy prawa materialnego, z art. 209 k.k. (str. 35 zadania egzaminacyjnego), przy jednoczesnym wymogu postawienia zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych (dalsza część zadania egzaminacyjnego), w sytuacji, gdy sprzeczność tą potwierdza również opis istotnych zagadnień zadania egzaminacyjnego ułożony przez ten sam zespół, zaś ponoszenie przez zdających ujemnych konsekwencji z związku z powołaniem nieprofesjonalnego zespołu do układania zadań egzaminacyjnych, rażąco narusza prawo oraz powinno spotkać się z reakcją odpowiednich organów.

3. Naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 231 § 1 k.k. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a przez to niedopełnienie obowiązku służbowego uwzględnienia zarzutu z art. 391 § 1 k.p.k. w zw. z art. 182 k.p.k. i dokonanie oceny zupełnie dowolnie, bez uwzględnienia zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, w sytuacji gdy zarzut naruszenia art. 391 § 1 k.p.k. w zw. z art. 182 k.p.k. jest tożsamy z zarzutem z art. 186 k.p.k., zaś organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona; co w konsekwencji powyższego powinno doprowadzić organ do przekonania o uwzględnieniu ww. zarzutu.

4. Naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 8 k.p.k. poprzez błędne ukształtowanie swego przekonania oraz dokonanie błędnej oceny dotyczącej trafności postawienia wyłącznie zarzutu obrazy prawa materialnego z art. 207 k.k. odnośnie czynu z pkt II wyroku, w sytuacji, gdy poglądy doktryny nie wyrażają jednolitego stanowiska w tym zakresie, o czym nawet świadczy sam opis istotnych zagadnień, a powoływanie się na fakt, że zdający powinien wybrać ten pogląd, który jest dominujący w orzecznictwie jest nieuprawniony, tym bardziej, że sąd rozstrzygając zagadnienia faktyczne i prawne nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu, zaś zdający, mając do wyboru różne rozwiązania alternatywne wybiera te, które jego zdaniem są poprawne oraz mają szanse zostać uwzględnione przez sąd, co w konsekwencji skutkowało nieuwzględnieniem postawionego przez skarżącą zarzutu rażącej niewspółmierności kary odnośnie tego czynu, podczas gdy zarzut był poprawny i zasługiwał na uwzględnienie.

Skarżąca wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dołączonych do Skargi dokumentów, tj:

1. Opinii adwokata R.A. dotyczącej pracy z zakresu prawa karnego.

2. Wniosku o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego z [...] listopada 2017 r.

3. Wniosku o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego z [...] listopada 2017 r.

4. Pisma Ministerstwa Sprawiedliwości z [...] listopada 2017 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Skarżąca odniosła się do stanowiska organu w piśmie procesowym z dnia [...] marca oraz z [...] marca 2018 r. Zwróciła się o zobowiązanie organu do udzielenia odpowiedzi na pytania skarżącej dotyczących zadania egzaminacyjnego z prawa karnego i z prawa gospodarczego oraz o dopuszczenie dowodu z uzasadnień ocen cząstkowych tych zadań oraz z prawa administracyjnego i etyki.

Na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe skarżącej zawarte w skardze oraz w późniejszych pismach procesowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego w tego typu sprawach, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Zauważyć trzeba, iż zgodnie z przepisem art. 78d ust. 1 p.o.a. - egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W myśl art. 78e ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 78 ust. 2 p.o.a., jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj. 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak. I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze).

Określone w przytoczonym przepisie art. 78e ust. 2 p.o.a. kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nic może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy egzaminacyjnej.

Ponadto, za trafne należy uznać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie – Prawo o adwokaturze.

Kwestię sporną w niniejszej sprawie pozostaje ocena uzyskana przez skarżącą z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego oraz prawa gospodarczego.

Odnosząc się do oceny zadania z zakresu prawa karnego, zdaiem Sądu, Komisja II stopnia prawidłowo wywiodła, że sporządzona przez skarżącą praca egzaminacyjna zawiera mankamenty, których waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu adwokata. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżąca wywiodła apelację od wyroku sądu, ale kierunek tej apelacji nie był właściwy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, sposób zaskarżenia czynów z pkt I, II i III, wymienionych w zadaniu egzaminacyjnym, nie mógł wpłynąć na postulowaną w odwołaniu zmianę oceny zadania z pierwszej części egzaminu adwokackiego na pozytywną. Komisja II Stopnia uznała poczynione przez egzaminatorów uwagi krytyczne za zasadne i zgodziła się z ich konstatacją, że w swym całościowym wymiarze sporządzona apelacja nie pozwala na wnioskowanie o należytym przygotowaniu skarżącej do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata.

Komisja II Stopnia stanęła na stanowisku, zgodnie z którym podniesione przez skarżącą w apelacji zarzuty wobec wyroku sądu świadczyły o tym, że zdająca nie dostrzegając istoty problemów prawnych dotyczących dwóch pierwszych przypisanych oskarżonemu przestępstw, podniosła niewłaściwe zarzuty, wskazujące przede wszystkim na nieumiejętność interpretacji przepisu art. 391 § 1 i art. 182 § 1 k.p.k. Podkreślić należy, iż rolą adwokata jest świadczenie faktycznej pomocy prawnej, a nie podnoszenie zarzutów, które nawet jeżeli formalnie są poprawne, to w realiach zadania jawią się jako zbędne i prowadzące w konsekwencji do pogorszenia sytuacji prawnej reprezentowanej przez zdającą strony postępowania karnego.

Nie sposób bowiem uznać, wbrew twierdzeniom zdającej, aby jej praca w należyty sposób uwzględniała interesy osoby reprezentowanej. Poza bowiem leżącym w interesie oskarżonego zarzutem wskazującym na zaistnienie w odniesieniu do przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. bezwzględnej przesłanki odwoławczej oraz poza wskazaniem na wadliwe odczytanie zeznań świadka, zdająca nie dostrzegła pozostałych problemów, których podniesienie w ramach prawidłowych zarzutów, skutkowałoby wydaniem przez sąd odwoławczy wyroku reformatoryjnego co do dwóch przestępstw i uniewinnieniem oskarżonego od ich popełnienia. Wprawdzie zdająca podniosła co do wszystkich trzech przestępstw zarzut dotyczący wadliwego odczytania zeznań świadka, ale faktycznie zarzut ten należało odnieść jedynie do przestępstwa z art. 209 § 1 k.k., gdyż to dla ustaleń w zakresie tego przestępstwa odczytane zeznania miały istotne znaczenie. Ponadto podniesienie tego zarzutu mogło jedynie skutkować uchyleniem wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie pierwszego przestępstwa, co ewidentnie nie leżało w interesie oskarżonego. Dostrzeżenie bowiem kwestii braku występowania przesłanek przestępstwa z art. 209 § 1 k.k. i podniesienie w tym zakresie właściwego zarzutu, skutkowałoby wydaniem wyroku reformatoryjnego i uniewinnieniem oskarżonego od pierwszego przestępstwa już na etapie postępowania odwoławczego. Ponadto podniesienie zupełnie zbędnego zarzutu obrazy przepisu art. 391 § 1 i art. 182 § 1 k.p.k. w zw. z art. 207 § 1 k.k. w odniesieniu do drugiego przestępstwa skutkowało dużym prawdopodobieństwem utrzymania w mocy wyroku skazującego w tym zakresie.

Faktycznie zatem interesy oskarżonego w pracy skarżącej zabezpieczał jedynie zarzut wskazujący na wystąpienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej. Ten zaś fakt wykluczał możliwość uznania, że sporządzona praca zabezpieczała w należytym stopniu interesy osoby reprezentowanej. Przyznać należy zatem rację orzekającym w sprawie organowi, że sam fakt zabezpieczenia interesów osoby reprezentowanej w niewielkim stopniu (faktycznie jedynie w zakresie najmniej istotnego trzeciego przestępstwa) był wystarczającą przesłanką do wystawienia za pracę zdającej oceny niedostatecznej. Brak dostrzeżenia przez zdającą dwóch najistotniejszych problemów zadania egzaminacyjnego, tj. art. 209 § 1 k.k. i art. 207 § 1 k.k., jak również zbędność podniesienia zarzutów obrazy art. 115 § 2 k.k., jednoznacznie wskazuje także na nieznajomość bądź nieumiejętność interpretacji tych przepisów.

W tym miejscu przypomnieć należy, że praca egzaminacyjna powinna być oceniana pod kątem, czy egzaminowana posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywanego zawodu. Odnotować bowiem należy, że przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdająca prawidłowo oceniła problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruowała pismo procesowe, uzasadniła je i sformułowała odpowiednie wnioski. W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a., a wadliwość sporządzonej przez skarżącą pracy egzaminacyjnej uzasadniała otrzymanie przez nią oceny negatywnej.

Podkreślenia wymaga, że w ww. przepisie zostały wyszczególnione jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z egzaminu: zachowanie wymogów formalnych, prawidłowe zastosowanie przepisów prawa i ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje. W orzecznictwie podkreśla się, że kryteria zawarte w powołanym przepisie muszą być spełnione łącznie – tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do zawodu adwokata. Taka surowa regulacja ma na celu ochronę interesu społecznego i ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu adwokata osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt II GSK 921/11, z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1854/11).

Celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Przepis art. 78d ust. 1 p.o.a., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym wymagania stawiane zdającym nie przewidują odmiennego ich traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego skarżąca wykazując się wiedzą prawniczą, powinna także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego zdający powinien w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na egzaminie adwokackim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.

Powyższe należy odnieść w szczególności do oceny pracy skarżącej z zakresu prawa gospodarczego, w przypadku której Komisja wskazała także na uchybienia niezauważone na wcześniejszym etapie postępowania.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż w umowie sporządzonej przez zdającą nie uwzględniono wymaganych regulacji prawnych k.c. i k.s.h., a w szczególności znajdującego zastosowanie w sprawie art. 210 § 1 k.s.h.

Podkreślić trzeba, iż Opis Istotnych Zagadnień Egzaminacyjnych dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego (mający znaczenie dla oceny kandydatów, lecz nie wiążące Komisji) zawiera wskazanie, iż wobec faktu, że prezes zarządu spółki z o.o. był równocześnie wspólnikiem spółki cywilnej, to w braku rady nadzorczej w strukturze spółki z o.o. spółka ta winna być reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego uchwałą rady wspólników (art. 210 § 1 k.s.h.), pod rygorem skutku nieważności dokonanej czynności (art. 58 k.c.).

Tymczasem w pracy skarżącej prawidłowość reprezentacji spółki z o.o. w ww. umowie jest co najmniej niejednoznaczna, gdyż zdająca nie powała się przy konstrukcji reprezentacji stron umowy na ww. przepis, stanowiący w realiach zadania egzaminacyjnego potwierdzenie prawidłowości ustanowienia pełnomocnika do zawarcia umowy w imieniu spółki z o.o. Należy zgodzić się z oceną Komisji, iż podważa to możliwość zawarcia ważnej umowy dzierżawy. Skarżąca nie powołując tej regulacji, jako podstawy prawnej udzielonego pełnomocnictwa, w konsekwencji nie wykazała, aby posiadała odpowiedni poziom wiedzy co do zasad reprezentacji spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w obrocie prawnym. Tym samym, wobec zaistnienia uzasadnionych wątpliwości, czy opracowana przez zdającą umowa będzie ważna ze względu na niedookreślony sposób reprezentacji jednej ze stron umowy, nie mają istotnego znaczenia dla negatywnej oceny zadania z zakresu prawa gospodarczego inne wykazane przez Komisję istotne merytoryczne błędy pracy skarżącej.

Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 695/11 "określone w przytoczonym przepisie (tj. w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, któremu odpowiada art. 78e ust 2 ustawy - Prawo o adwokaturze) kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, że egzamin radcowski służy sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz, których jest wykonywana. Nie wymaga zatem głębszego wywodu teza, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym. które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej. Wprowadzając omówione kryteria oceny prac pisemnych z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego ustawodawca nakazał stosować skalę ocen określoną w art. 36(4) ust. 10 ustawy o radcach prawnych. W świetle dotychczasowych rozważań nie powinno budzić wątpliwości, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. (...) Tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych ". Z uwagi na identyczność zapisów w ustawie - Prawo o adwokaturze, wywód ten pozostaje aktualny w świetle kolejnych wyroków NSA w sprawach dotyczących wyników egzaminu zawodowego adwokackiego.

Z tych względów dokonując oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się kryteriami zawartymi w art. 78e ust. 2 p.o.a., odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, co zostało zastosowane w niniejszej sprawie.

Reasumując, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a., ocenę rozwiązania każdego z zadań dokonało bowiem dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie. Odnotować przy tym należy, że wśród kryteriów ocen prac z poszczególnych zadań nie znalazło się kryterium wyniku uzyskanego z rozwiązań pozostałych części egzaminu. Zdaniem Sądu oznacza to, że ustawowe kryterium braku przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata może być odnoszone do określonej części egzaminu adwokackiego sprawdzającej przygotowanie w ramach jednej z dziedzin prawa i uzyskanie negatywnej oceny z tej części egzaminu, zgodnie z art. 78e ust. 4 p.o.a. skutkuje uznaniem nieprzygotowania do wykonywania zawodu adwokata.

W ocenie Sądu, w szczególności nie można podzielić poglądu odnośnie możliwości uwzględnienia otrzymanej ostatecznie pozytywnej oceny z innej części egzaminu skarżącej, dotyczącej prawa administracyjnego czy zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, w odniesieniu do egzaminu z prawa gospodarczego i prawa karnego, gdyż nie znajduje on oparcia w aktualnie obowiązujących przepisach, nakazujących traktować egzamin z każdej ww. dziedziny prawa jako odrębny przedmiot egzaminu adwokackiego, którego zaliczenie warunkuje uzyskanie pozytywnych ocen z wszystkich jego części. Dlatego też Sąd odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej dokonania uzyskanych przez nią ocen z egzaminu adwokackiego w aspekcie porównawczym.

Należało także zakwalifikować, jako pozostającą bez wpływu na rozstrzygnięcie Sądu, treść pisma Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2017 r. w sprawie skarżącej. Dotyczy to także prywatnych opinii przedstawionych przez skarżącą na potwierdzenie prawidłowości jej pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego.

Zdaniem Sadu, nie mogą być uznane za zasadne zarzuty dotyczące uchybień proceduralnych Komisji II stopnia przy rozpatrywaniu odwołania skarżącej od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Wskazać należy, iż Komisja II stopnia w sposób należyty zgromadziła istotne w sprawie materiał dowodowy, a uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa elementy pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Komisja II stopnia w sposób wszechstronny i dokładny zbadała sprawę, w tym również zarzuty zawarte w odwołaniu skarżącej, czemu w sposób jasny, precyzyjny i wyczerpujący dała wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu uchwały Komisja II stopnia podała przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Komisja II stopnia zastosowała się w pełni przy rozpoznawaniu przedmiotowego odwołania do reguł wynikających zarówno z art. 7, art. 77 k.p.a, z których wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego jak również jego wszechstronnego ocenienia. Organ odwoławczy oparł się zatem na materiale dowodowym, jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną. Został on poddany wszechstronnej analizie i ocenie, czego dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, sporządzonym z zastosowaniem się do wymogów zawartych w art. 107 § 3 k.p.a.

Ustosunkowując się w szczególności do wskazanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów procesowych, Sąd nie stwierdza, aby doszło do naruszenia art. 10 § 1, 2 i 3 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a.; poprzez odstąpienie od zasady zapewnienia stronie (stronom) czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym, gdyż postępowanie to było zgodne z przepisami dotyczącymi działania komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego.

Odnosząc się ponadto do kwestii odpowiedzi organu na skargę, wskazać należy, iż nie jest ona przedmiotem oceny Sądu lecz jedynie zgodność z prawem decyzji (w tym przypadku uchwał) podejmowanych w postępowaniu administracyjnym.

Konkludując, Sąd, po zbadaniu, czy organ w niniejszej sprawie dopuścił się uchybień w procesie oceny pracy skarżącej, nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, w sposób wyczerpujący rozpatrzony został materiał dowodowy, a w jego ocenie organ nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny dowodów, ani też nie naruszył granic uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.