Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 970/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 132 poz 889
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w  których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub  huragan w 2010 r.
article: art. 6, art. 7 ust. 1 i 2, art. 16, art. 18
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska /spr./ Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2011r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w związku z powodzią uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej Dyrektor), działając na mocy udzielonego upoważnienia, odmówił J. P. przyznania jednorazowej pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego w związku z powodzią w 2010 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] Dyrektor ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania jednorazowej pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego w związku z powodzią w 2010 r.

Decyzją z dnia [...]kwietnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...]maja 2011 r., nr [...] Dyrektor po raz kolejny odmówił przyznania J. P. wnioskowanej pomocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z § 2 Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 889) pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętych ubezpieczeniem społecznym rolników;

2) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych, zwierzętach gospodarskich, budynkach inwentarskich, magazynowo -składowych, szklarniach, innych budynkach i budowlach służących do produkcji rolniczej, ciągnikach, maszynach i urządzeniach rolniczych zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez Wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód;

3) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych lub zwierzętach gospodarskich wynoszą średnio powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Organ wyjaśnił, iż na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie ustalono, że wnioskodawca spełnia tylko dwie z wymienionych wyżej przesłanek, tj. posiadanie gospodarstwa rolnego, w którym szkody spowodowane przez powódź zostały oszacowane przez komisję w protokole oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej oraz oszacowane straty w uprawach rolnych w gospodarstwie wyniosły zgodnie z protokołem 47,6% średniej rocznej produkcji.

W ocenie organu wnioskodawca nie spełnia warunku bycia objętym ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie, co należy stwierdzić na podstawie decyzji KRUS z dnia [...]marca 2010 r. o przyznaniu wnioskodawcy renty rolniczej oraz na podstawie zaświadczenia z KRUS.

Dalej organ wskazał, iż stosownie do art. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Natomiast domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Ponadto organ wskazał, iż M. i M. P. prowadzą osobne gospodarstwo domowe, nie zamieszkują z wnioskodawcą, a w związku z tym posiadane przez nich ubezpieczenie społeczne rolników nie ma znaczenia dla sprawy.

Organ podniósł, iż po kolejnym wnikliwym przeanalizowaniu sprawy oraz wpłynięciu zaświadczenia z KRUS nie znaleziono podstaw do przyznania wnioskodawcy jednorazowej pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego w związku z powodzią w 2010 r., ponieważ nie spełnia przesłanek ustawowych.

Jeżeli chodzi o rozpoznanie wniosku poza jego ramami przedmiotowymi, tj. także co do innych świadczeń z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej, które ewentualnie mogłyby wnioskodawcy przysługiwać - w tym również na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, Dyrektor podniósł, iż nie ma podstaw do działania wskazanego przez Organ II instancji w decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. (wpływ do tutejszego Ośrodka [...] kwiecień 2011r). Organ wskazał, że podstawą działania organów pomocy społecznej jako organów administracji publicznej są przepisy Kpa, w tym art. 61 § 1 tej ustawy. Określa ona wyraźnie, że postępowanie toczy się na wniosek strony lub z urzędu. W przypadku świadczeń o jakie ubiegał się wnioskodawca wymagany jest wniosek strony. On też określa ramy przedmiotowe postępowania i inicjuje samo postępowanie. Innymi słowy postępowanie toczy się w przedmiocie świadczenia, o które wystąpił wnioskodawca. Stwierdzenie braku przesłanek ustawowych do jego otrzymania kończy etap merytorycznego rozpoznania wniosku i stanowi podstawę do wydania decyzji odmownej.

Organ podniósł, iż decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. wnioskodawca otrzymał specjalny zasiłek celowy na podstawie art. 3 ust. 4, art. 4, art. 7, art. 8, art.17 ust. 1 pkt 5, ust. 2 pkt 1, art. 98, art.106, art.109 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zmianami).

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. P. podnosząc, iż po raz trzeci składa odwołanie i ponownie przesyła dokumenty wskazujące, iż podlega pod KRUS. Odwołujący wskazał także, iż w 2010 r. była klęska żywiołowa, a następnie w maju 2011 r. przyszły morzy i znowu zniszczyły uprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 24 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. ) Rada Ministrów może przyjąć rządowy program pomocy społecznej mający na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia. Szczegółowe warunki realizacji programu Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, uwzględniając potrzebę zapewnienia efektywności rządowego programu pomocy społecznej. Działając w oparciu o wymienione ustawowe upoważnienie Rada Ministrów 13 lipca 2010 r. wydała rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcia się ziemi lub huragan w 2010 r. ( Dz. U. Nr 132, poz. 889 ). Zgodnie z § 2 powołanego rozporządzenia pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki:

1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników;

2) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych, zwierzętach gospodarskich, budynkach inwentarskich, magazynowo-składowych, szklarniach, innych budynkach i budowlach służących do produkcji rolniczej, ciągnikach, maszynach i urządzeniach rolniczych zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód;

3) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych lub zwierzętach gospodarskich wynoszą średnio powyżej 30 % średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Organ podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie bez wątpienia skarżący spełnia warunek posiadania gospodarstwa rolnego w którym doszło w dniu [...] lipca 2010 r. do oszacowania szkód wywołanych powodzią, które wynoszą 47,6 % średniej rocznej produkcji. Jednakże koniecznym warunkiem, który musi być spełniony dla otrzymania zasiłku jest również i to, by co najmniej jedna osoba w rodzinie wnioskodawcy była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest objęty tym ubezpieczeniem w pełnym zakresie. Dalej organ wskazał, iż rolnicze ubezpieczenie społeczne w pełnym zakresie może mieć charakter ubezpieczenia z mocy ustawy lub na wniosek. Upraszczając zasady ubezpieczenia rolniczego można stwierdzić, iż z mocy ustawy rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu podlegają osoby dla których prowadzenie gospodarstwa rolnego jest jedynym źródłem utrzymania, a na wniosek osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, ale praca ta nie stanowi ich jedynego źródła utrzymania.

Organ podniósł, iż mając na uwadze dokumentacje zgromadzoną w sprawie przede wszystkim decyzję KRUS z dnia [...] marca 2010 r. należy podnieść, iż wnioskujący jako, że jest uprawniony do renty rolniczej nie podlega ubezpieczeniu w pełnym zakresie. Wnioskodawca nie wskazał również innych osób, które w tej rodzinie byłyby rolnikiem i w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników

Ponadto organ wyjaśnił, iż wadliwość dwóch poprzednich decyzji wydanych w tej samej sprawie organ II instancji upatrywał w niewłaściwej interpretacji przepisów prawa materialnego, a konkretnie, w niezastosowaniu - wobec stwierdzenia, że strona nie spełnia przesłanek wymienionych w powoływanym wyżej rozporządzeniu. - artykułu 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Pominięcie rozpatrzenia wniosku w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej wiąże się bowiem z uchybieniem nakazom wynikającym z zasad ogólnych postępowania administracyjnego, zwłaszcza unormowanych w art. 7 i art. 8 Kpa, a także z naruszeniem norm zawartych w art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 Kpa. SKO wskazało, iż organ I instancji podawał, jako materialnoprawną podstawę podjętych decyzji, zarówno art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jak i przepisy rozporządzenia Rady Ministrów, jednak rozważał możliwość zastosowania wyłącznie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów, nie próbując ocenić sytuacji strony pod kątem możliwości zastosowania przepisów ustawy. Po części takie podejście organu uzasadniał wniosek strony, w którym wnioskujący domaga się przyznania konkretnych kwot, wynikających z rozwiązań przyjętych w ww. rozporządzeniu. Jednakże ugruntowanym, na tle przepisów o pomocy społecznej, jest stanowisko przyjmowane przez sądy administracyjne, według którego, brak przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia nie zwalnia organu od rozważenia, czy na innej podstawie prawnej przysługuje stronie prawo do świadczenia z pomocy społecznej, (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 października 2007 r., IV SA/Po 392/07, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 lutego 2008 r., IV SA/Po 130/07, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 09 lipca 2008 r., IV SA/Po 553/07,). Zdaniem Kolegium, rozpoznając wniosek o udzielenie zasiłku celowego w związku z powodzią w 2010 r., organ obowiązany był uwzględnić nie tylko regulację szczególną w postaci rozporządzenia Rady Ministrów, ale i regulację ogólną (zasady ogólne przyznawania pomocy i art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Na gruncie obecnie rozpatrywanego odwołania należy stwierdzić, iż organ I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. [...] przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J. P. podnosząc, iż został pokrzywdzony gdyż komisja powołana przez Wojewodę oszacowała straty na 47,6 %. Skarżący wskazał także, iż po przedstawieniu wszystkich dokumentów odmawia mu się przyznania pomocy z uwagi na fakt, że on ani żaden członek rodziny nie jest ubezpieczony w KRUS. Skarżący podniósł, iż składki do KRUS ma wszystkie spłacone i do lutego 2012 r. jest na rencie chorobowej od której potrącane jest składka na ubezpieczenie w KRUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. skarżący wskazał, iż poniósł wysokie straty. Skarżący wskazał także, iż nie ma już pieniędzy na chleb i lekarstwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. (Dz. U. nr 132, poz. 889).

Zgodnie z § 2 powołanego rozporządzenia pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki:

1 - co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników;

2 - szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych, zwierzętach gospodarskich, budynkach inwentarskich, magazynowo-składowych, szklarniach, innych budynkach i budowlach służących do produkcji rolniczej, ciągnikach, maszynach i urządzeniach rolniczych zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód;

3 - szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych lub zwierzętach gospodarskich wynoszą średnio powyżej 30 % średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten odwołuje się do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) zgodnie z którym przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

W niniejszej sprawie jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżący spełnił przesłanki wskazane w pkt 2 i 3 tj. szkody powstałe w gospodarstwie rolnym zostały oszacowane przez komisję powołaną przez wojewodę oraz szkody te wyniosły ponad 47,6 % średniej produkcji rolnej. W ocenie organu skarżący nie spełnia natomiast przesłanki aby co najmniej jedna osoba w rodzinie wnioskodawcy była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest objęty tym ubezpieczeniem w pełnym zakresie.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, iż rolnicze ubezpieczenie społeczne w pełnym zakresie może mieć charakter ubezpieczenia z mocy ustawy lub na wniosek. Upraszczając zasady ubezpieczenia rolniczego można stwierdzić, iż z mocy ustawy rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu podlegają osoby dla których prowadzenie gospodarstwa rolnego jest jedynym źródłem utrzymania, a na wniosek osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, ale praca ta nie stanowi ich jedynego źródła utrzymania. Organ podkreślił, iż mając na uwadze dokumentacje zgromadzoną w sprawie przede wszystkim decyzję KRUS z dnia [...] marca 2010 r. należy podnieść, iż wnioskujący jako, że jest uprawniony do renty rolniczej nie podlega ubezpieczeniu w pełnym zakresie. Organ podniósł, iż wnioskodawca nie wskazał również innych osób, które w tej rodzinie byłyby rolnikiem i w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników.

Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, iż rozporządzenie w § 2 ust. 1 odwołuje się wprost do regulacji zawartej w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wskazać należy, iż przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników określają zakres podmiotowy ale i przedmiotowy ubezpieczenia rolników.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczenie społeczne rolników, zwane dalej "ubezpieczeniem", obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników, którzy:

1) posiadają obywatelstwo polskie lub

2) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, lub

3) są obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1

- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Natomiast ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim na wniosek obejmuje się innego rolnika lub domownika, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, a także osobę, która będąc rolnikiem przeznaczyła grunty prowadzonego gospodarstwa rolnego do zalesienia na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1;

3) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;

4) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka.

Natomiast ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się:

1) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym;

2) (19) osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 12 lat i 6 miesięcy;

3) osobę pobierającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową.

Przy czym wskazać należy, iż przepisów ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z kolei z art. 18 ustawy: świadczeniami z ubezpieczenia emerytalno-rentowego są: 1) emerytura rolnicza lub renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy; 2) renta rolnicza szkoleniowa; 3) renta rodzinna; 4) emerytura i renta z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin; 5) dodatki do emerytur i rent, o których mowa w pkt 1-4; 6) zasiłek pogrzebowy.

Natomiast w myśl art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki:

1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2;

2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym;

3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Powyższa regulacja, w ocenie Sądu, wskazuje, że ustawa zakresem podmiotowym obejmuje nie tylko osoby, które podlegają ubezpieczeniu określonym w art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 i ust. 3 ustawy ale również osoby – świadczeniobiorców- wobec których ubezpieczenie realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W konsekwencji osoba wobec której Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego realizuje którekolwiek ze świadczeń przewidzianych przez art. 18 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest objęta ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, do którego to pojęcia odwołuje się § 2 ust. 1 rozporządzenia jako przesłanki uprawniającej do uzyskania pomocy społecznej rodzinom rolniczym.

Ponadto wskazać należy, iż celem i istotą wszelkiego rodzaju ubezpieczeń społecznych jest zagwarantowanie utrzymania w razie starości czy utraty zdolności do zapewnienia sobie warunków egzystencji w związku ze stanem zdrowia, zatem nie ma potrzeby obejmować dodatkowym ubezpieczeniem tych okresów, w których cel zabezpieczenia jest osiągnięty (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 24 czerwca 1998 r., II AUa 497/98, OSA 1999/1/3). Celem objęcia ubezpieczeniem społecznym z mocy ustawy jest powszechność ochrony ubezpieczeniowej od oznaczonych ryzyk (w tym utraty zdolności do pracy z uwagi na wiek bądź niepełnosprawność; odpowiednio- na tle innej ustawy- K. Antonów, M. Bartnicki "Ustawa o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych. Komentarz" Zakamycze 2004 r., s. 88 t. 1, s. 212 t. 1) i obniżenie składek - w ramach solidarności społecznej.

Tym samym okoliczność, że skarżący pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy nie oznacza, iż nie jest rolnikiem w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, lecz tylko że nie podlega on temu ubezpieczeniu z mocy ustawy, bowiem cel ubezpieczenia społecznego, jaki wynika z tych przepisów, został już osiągnięty. Skarżący pobiera rentę, co oznacza, że zabezpieczenie to ma zapewnione. Zaszło bowiem zdarzenie ubezpieczeniowe, z którym ustawa wiąże prawo do świadczenia przewidzianego ustawą. Skoro zbędnym jest podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy, na skutek ustalenia prawa do renty, to skarżący nie może ponosić negatywnych skutków braku podlegania takiemu obowiązkowi i korzystania z systemu ubezpieczenia społecznego, na rzecz którego opłacał składki w pełnym zakresie przez prawie 20 lat (zaświadczenia KRUS).

Na marginesie należy zauważyć, iż Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, że rozpoznając wniosek o udzielenie zasiłku celowego w związku z powodzią w 2010 r., organ obowiązany był uwzględnić nie tylko regulację szczególną w postaci rozporządzenia Rady Ministrów, ale i regulację ogólną (zasady ogólne przyznawania pomocy i art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ winien mieć na względzie zaprezentowaną powyżej wykładnię § 2 pkt 1 rozporządzenia, nie ograniczając jej tylko do konieczności opłacania składek do KRUS, lecz mając na uwadze, że systemem ubezpieczenia społecznego rolników objęte są również osoby otrzymujące rentę.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa orzekł jak w sentencji. Przepisu art. 152 Ppsa nie zastosowano wobec negatywnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia.