Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 715/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 169 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia podania bez rozpatrzenia uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO"), po rozpatrzeniu zażalenia J. A. na własne postanowienie z [...] r. w przedmiocie pozostawienia pisma z dnia [...] r. bez rozpoznania, utrzymało postanowienie w mocy.

Z uzasadnienia wynika, że skarżący, na wezwanie organu z dnia [...]r., sprecyzował żądanie w sprawie poprzez wskazanie, że domaga się wznowienia postępowania na podstawie wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2017 r. sygn. SK 13/15 i z 13 grudnia 2017 r. sygn. SK 48/15, a w konsekwencji, żądał uchylenia w całości decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] za [...] r. Skarżący wskazał, że decyzja ta podlegała kontroli Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało ją w mocy, jednak nie posiada wskazanych dokumentów w związku z ich zniszczeniem decyzją sądu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej wyjaśniło, że skarżący pismem z dnia [...] r. został wezwany do sprecyzowania, czy wnioskuje o wszczęcie dwóch postępowań: wznowienia postępowania w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego oraz postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, czy też wszczęcia jednego postępowania wznowieniowego i po jego przeprowadzeniu uchylenia w całości lub w części decyzji. W przypadku wnioskowania o przeprowadzenie dwóch postępowań nadzwyczajnych - wznowieniowego i nieważnościowego – zobowiązano skarżącego do wskazania, z jakiego względu decyzja winna zostać unieważniona. Jednocześnie wezwano do przedłożenia decyzji Prezydenta Miasta L. oraz złożenia oświadczenia, w jakiej dacie decyzja ta została doręczona stronie.

W odpowiedzi, skarżący pismem z dnia [...] r. sprecyzował, iż żąda wznowienia postępowania podatkowego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i po jego przeprowadzeniu - uchylenia decyzji podatkowej w całości. Wskazał, że uprzednio zwracał się już do Prezydenta Miasta L. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wydanej przez niego decyzji. Odnośnie wezwania do przedłożenia dokumentów i wskazania daty doręczenia decyzji skarżący podał, że nie jest w ich posiadaniu w związku z postanowieniem sądu o ich zniszczeniu.

Organ przyznał, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji podatkowej został skierowany przez podatnika do Prezydenta Miasta L., a następnie przekazany według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podlegał on rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu.

W piśmie z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie zwróciło się do J. A. , wzywając do usunięcia braku formalnego wniosku o wznowienie postępowania poprzez wskazanie decyzji ostatecznej kończącej postępowanie podatkowe i oznaczenie daty jej wydania oraz numeru, jakim została opatrzona.

Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, że zwracał się o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta L..

Wobec faktu, iż z treści złożonego pisma nie wynikało, jakiej decyzji ostatecznej dotyczy wniosek o wznowienie postępowania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych wniosku, do jakich został wezwany. Z tych względów postanowiło, na podstawie art. 169 § 4 O.p. o pozostawieniu wniosku z dnia [...] r. bez rozpoznania, a następnie – kontrolowanym rozstrzygnięciem – utrzymało w mocy postanowienie własne.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się "uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, uchylenia i stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. oraz zasądzenia na rzecz wnioskującego kosztów postępowania według norm przepisanych". Zarzucił naruszenie przepisów: art.70 § 8, 247, 249 § 1 i 2 oraz art. 233 Ordynacji podatkowej.

W jego przekonaniu, organ podatkowy powinien przytoczyć w uzasadnieniu decyzji wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a także dokonać - na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie postępowania - oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Argumentował nadto, że wierzytelność została zabezpieczona hipotekami na nieruchomościach objętych opodatkowaniem, a zatem zgodnie z art.70 § 8 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe nie podlega 5 – letniemu okresowi przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn wskazanych w skardze.

Kontrola sądu administracyjnego, w świetle ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: "p.p.s.a."), obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie sporna pozostaje prawidłowość pozostawienia bez rozpatrzenia na podstawie art. 169 § 4 O.p. pisma skarżącego z dnia [...]r., stanowiącego wniosek o wznowienie postępowania podatkowego. W ocenie organu, strona nie uzupełniła braków formalnych tego pisma, które determinowały nadanie sprawie dalszego biegu, tj. nie wskazał danych decyzji ostatecznej zapadłej w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za [...] r.

Instytucja "podania", którym niewątpliwie jest również wniosek o wznowienie postępowania, uregulowana została w art. 168 Ordynacji podatkowej. Na podstawie § 1 i § 2 tego artykułu podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone pisemnie lub ustnie do protokołu, a także za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego, utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (art. 168 § 1); podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych (art. 168 § 2).

W zakresie wymagań formalnych co do treści podania ustawodawca przyjął zasadę ograniczonego formalizmu. Wyznacza ona minimum, od spełnienia którego uzależnione jest uznanie skuteczności prawnej czynności procesowej, bez którego nie można ustalić zasadniczych elementów dla prowadzenia postępowania w danej sprawie. W doktrynie wskazuje się, że wymagania co do wskazania żądania wyznacza przedmiot postępowania albo innej czynności w toku postępowania. Brak ten, gdy nie zostanie usunięty, powoduje bezskuteczność wniesionego podania. W takim zakresie, w jakim przepisy prawa materialnego lub przepisy prawa procesowego opierają postępowanie podatkowe na zasadzie skargowości, uzależniając je od złożenia przez stronę żądania, treść tego żądania wyznacza przedmiot postępowania (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa - komentarz, Wyd. Unimex" Wrocław 2008, s. 699). Wznowienie postępowania następuje natomiast z urzędu lub na żądanie strony (art. 241 § 1 O.p.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy przyznać należy rację organowi, że pismo z dnia [...] r. nie czyniło zadość wymogom podania w zakresie, w jakiem odnosiło się do treści żądania. Wprawdzie skarżący wskazał w sposób umożliwiający identyfikację decyzję Prezydenta Miasta L. w sprawie zobowiązania w podatku od nieruchomości, ale równocześnie wniósł o wznowienie postępowania oraz o stwierdzenie nieważności tej decyzji i podał, że podlegała ona kontroli instancyjnej, w wyniku której Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r. Nr [...]

Według art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.

W rozpatrywanej sprawie organ wezwał zatem skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku. Pismem z dnia [...] r. zobowiązano skarżącego m.in. do sprecyzowania, czy jego intencją jest wszczęcie dwóch postępowań nadzwyczajnych: wznowienia postępowania (w związku z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego) oraz postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, czy też wszczęcie postępowania wznowieniowego. Jednocześnie wezwano do przedłożenia decyzji Prezydenta Miasta L. (przywołanej w piśmie z dnia [...] r.), o ile znajduje się ona w posiadaniu podatnika, oraz do złożenia oświadczenia, w jakiej dacie decyzja ta została doręczona. W wezwaniu zamieszczono nadto pouczenie w zakresie podstaw wznowienia postępowania podatkowego, jak też stwierdzenia nieważności decyzji oraz sposobów rozstrzygnięcia takiego wniosku przez organ, jak też relacji obu postępowań względem siebie. Równolegle organ wystąpił do Prezydenta Miasta L. z wnioskiem o nadesłanie całości akt postępowania w sprawie wskazanej przez podatnika. W odpowiedzi Prezydent przy piśmie z dnia [...] r. nadesłał żądane akta administracyjne. Były one zatem w dyspozycji organu w dacie wydania zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na wezwanie, skarżący pismem z [...] r. wskazał, iż żąda wznowienia postępowania podatkowego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w związku z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego w sprawach SK 13/15 i SK 48/15 (które przywołał w piśmie z [...].) i uchylenia decyzji w całości. Odnośnie wezwania do przedłożenia decyzji oraz wskazania daty jej doręczenia skarżący podał, że nie jest w jej posiadaniu w związku z postanowieniem sądu o zniszczeniu dokumentów. Takie samo stanowisko skarżący zaprezentował w piśmie z [...] r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z [...] r. W wezwaniu tym organ z jednej strony pouczył stronę, iż postępowanie może zostać wznowione tylko w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, a organem właściwym w sprawie wznowienia jest ten organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Z drugiej – wezwał on skarżącego do wskazania danych decyzji ostatecznej zapadłej w sprawie podatku od nieruchomości za [...] r., pod rygorem pozostawienia jego wniosku bez rozpatrzenia.

W ocenie Sądu, treść wniosku z [...] r. wraz z uzupełniającym go pismem z [...] r. nie uprawniała organu do zastosowania instytucji z art. 169 § 4 O.p. Taki sposób rozstrzygnięcia w okolicznościach badanej sprawy uznać należy za zbyt formalistyczny i nieuwzględniający zasady działania organu w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Podatnik, należycie pouczony o treści obowiązujących w omawianym zakresie przepisów prawa, wyraźnie wskazał bowiem, że domaga się wznowienia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w związku ze wskazanymi orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego (a więc na podstawie art. 240 § 1 pkt 8 O.p.), które utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. w przedmiocie zobowiązania w podatku od nieruchomości za [...] r. Dodatkowo organ przed wydaniem zaskarżonego postanowienia uzyskał informację od Prezydenta Miasta L., że wskazana przez J. A. decyzja dotyczyła nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] oraz otrzymał akta podatkowe. Organ miał również wiedzę o obiektywnej przeszkodzie w wykonaniu nałożonego na podatnika obowiązku, bowiem wskazał on, że nie jest w stanie ani określić dokładnych danych decyzji ostatecznej, ani też przedłożyć decyzji wydanych w sprawie z uwagi na ich utylizację.

Zawarte w motywach orzeczenia stanowisko organu odwoławczego o brakach formalnych wniosku o wznowienie postępowania, skutkujących pozostawieniem go bez rozpatrzenia, jest zatem błędne.

Przypomnieć należy, że braki podania, uzupełniane na podstawie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, dotyczą wyłącznie formalnych braków pisma, których nieusunięcie nie pozwala na nadanie mu biegu. Nie dotyczą natomiast wszystkich okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przepis ten nie może być wykładany szeroko i zamykać stronie możliwości rozpatrzenia jej sprawy w sposób merytoryczny z uwagi na stawiane jej wymagania w zakresie wykazania (udowodnienia) okoliczności przytoczonych w podaniu, kwalifikowanych wadliwie jako warunki formalne. Drogi tej nie może zamykać zatem okoliczność niezłożenia odpisu, bądź niepodania numeru ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. Zdaniem Sądu, jeżeli podatnik nie jest w stanie wykonać nałożonego obowiązku i informuje o obiektywnej w tym względzie przeszkodzie organ, a jednocześnie nie budzi wątpliwości, że żądanie dotyczy postępowania podatkowego w przedmiocie podatku od nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...] za [...] r., to rzeczą organu było ustalenie w ramach własnej księgowości i po analizie akt podatkowych nadesłanych przez organ pierwszej instancji (a przynajmniej poczynienie w tym względzie starań, które winny znaleźć wyraz w treści akt administracyjnych) danych identyfikujących decyzję ostateczną, której był autorem. Nie jest bowiem prawdziwe twierdzenie organu, że intencją podatnika wyrażaną w pismach, było wznowienie postępowania zakończonego decyzją nieostateczną. Podatnik wskazał jedynie posiadane dane decyzji organu I instancji, ale jednocześnie poinformował o prowadzonym postępowaniu odwoławczym i o wydanej w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Pouczony o treści art. 244 § 1 O.p. (regulującego właściwość organu do wznowienia postępowania) podatnik wskazał, że wnosi o wznowienie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Już te okoliczności wskazują zatem na fakt, że rzeczywistą intencją podatnika było wznowienie postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego za [...] r., zakończonego ostateczną decyzją organu odwoławczego.

Należy też zwrócić uwagę na cel, jakiemu służy wprowadzenie przez ustawodawcę pozytywnej przesłanki wznowieniowej w postaci ostateczności decyzji zapadłej w sprawie. Oparcie dopuszczalności wznowienia postępowania na przesłance ostateczności decyzji jest uzasadnione niekonkurencyjnością środków zaskarżenia i dróg weryfikacji decyzji podatkowej, co byłoby sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności. Zakres kompetencji organów odwoławczych jest szerszy, aniżeli organów prowadzących weryfikację decyzji w nadzwyczajnych trybach postępowania, bowiem odwołanie przenosi na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy podatkowej. W postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania organ rozstrzyga istotę sprawy podatkowej, ale tylko w przypadku, gdy postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad wyliczonych w art. 240 § 1 O.p.

Powyższe oznacza, że istotną dla wszczęcia i prowadzenia postępowania o wznowienie jest deklarowana przez podatnika – wnioskodawcę okoliczność, że konkretna sprawa podatkowa zakończona została w sposób ostateczny, tj. że od wydanej decyzji nie służy już odwołanie. A zatem, żądanie wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie wznowieniowym, określającej wysokość podatku od ściśle określonej nieruchomości za konkretny rok podatkowy bez podania daty, czy też numeru decyzji, nie powinno stanowić przeszkody do uznania podania za odpowiadającego wymogom z art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej. Istotne dla skutecznego zakreślenia żądania wniosku jest bowiem wskazanie przedmiotu sprawy, tj. przedmiotu postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną i podstawy wznowienia postępowania w tej sprawie. Inne kwestie, jakkolwiek nie pozostające poza istotą sprawy, winny być ustalone w toku postępowania wznowieniowego, chyba że uzyskane przez organ na etapie wstępnym dane stanowią o niedopuszczalności wznowienia z powodów podmiotowych lub przedmiotowych lub z uchybieniem terminu. Wówczas to jednak organ wydaje decyzję w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 243 § 3 O.p.

W ocenie Sądu zatem, mając na uwadze treść art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, organ winien podjąć próbę dokonania ustaleń co do tego, czy decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r., Nr [...] dotycząca podatku od nieruchomości, położonej w L. przy ul. [...] jest ostateczna, czy też taki przymiot posiada decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zapadła w rozpoznaniu odwołania od wskazanej decyzji Prezydenta. Dopiero w wyniku takich ustaleń organ będzie mógł podjąć w sprawie dalsze działania w kierunku oceny dopuszczalności wznowienia.

Podkreślić należy, że przedmiotem niniejszej sprawy było wyłącznie postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, dlatego też pozostała argumentacja skargi nie ma znaczenia dla dokonanej oceny tego postanowienia.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił obydwa postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zapadłe w przedmiocie pozostawienia wniosku strony z dnia [...] r. bez rozpatrzenia. Z uwagi na fakt, iż skarżący został zwolniony w ramach prawa pomocy od kosztów sądowych w całości, a w związku z tym nie wykazał poniesienia w sprawie jakichkolwiek kosztów, Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia jego wniosku zawartego w skardze o zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz od organu.