Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 226/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: § 10 ust. 2, § 11
journal: Dz.U. 2005 nr 17 poz 142
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Beata Cisek-Chojnacka po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 763/11 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 27 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 763/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. P. (dalej: skarżący) uchylił decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ I instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE oraz zasądził od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na rzecz adw. M. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł plus tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] lutego 2005 r. J. P. złożył wniosek o przyznanie o pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskich (UE), a następnie w dniu [...] maja 2006 r. złożył korektę do powyższego wniosku.

W dniu [...] czerwca 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. (dalej: organ I instancji) decyzją nr [...] przyznał J. P. płatność z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, przyznając pomoc w łącznej wysokości 29 883,80 zł. Pierwsza rata płatności w wysokości 14 941,90 zł została przekazana na rachunek bankowy Producenta.

W dniu 28 grudnia 2007 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Ł. oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia i osiągnięciu przez gospodarstwo żywotności ekonomicznej na poziomie co najmniej 4 EJW. Jednocześnie producent poinformował, że z powodu trudności finansowych nie dokonał zakupu zbiornika-schładzalnika na mleko. Ponadto dołączył umowę kupna – sprzedaży z dnia [...] czerwca 2007 r., w której została zamieszczona informacja, że realizacja umowy nastąpi z chwilą przyznania drugiej raty pomocy w ramach dostosowania gospodarstw do standardów UE.

W dniu [...] stycznia 2008 r. skierowano do skarżącego zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

W dniu 17 stycznia 2008 r. J. P. złożył oświadczenie o niezrealizowaniu przedsięwzięcia z powodu złego stanu zdrowia. Następnie dnia [...] lutego 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji [...] o przyznaniu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej i odmowie przyznania płatności.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2008 r. o odmowie przyznania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej.

Następnie po zakończeniu wszczętego postępowania w sprawie nienależnie pobranych płatności w dniu [...] listopada 2009 r. Prezes ARiMR decyzją nr [...] ustalił J. P. kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 14 941,90 zł.

Od powyższej decyzji J. P. wniósł w dniu [...] grudnia 2010 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa rozpoznał decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymując zaskarżony akt administracyjny.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 17, poz. 142 z późn. zm., dalej: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r.) płatność jest udzielana producentowi rolnemu który zobowiąże się do realizacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej.

Organ wskazał, iż pierwsza rata płatności podlega zwrotowi, jeżeli producent rolny nie zrealizował w terminie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania lub nie złożył w terminie oświadczenia. Skarżący nie zrealizował przedsięwzięcia opisanego w planie dostosowania gospodarstwa do standardów Unii Europejskiej, a zatem był zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa do standardów Unii Europejskiej w wysokości 14 941,90 zł, co zostało ustalone decyzją Prezesa ARiMR wraz z odsetkami naliczonymi od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Odnosząc się do złożonej przez stronę prośby o ponowne rozpatrzenie sprawy - kwestii ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt - stwierdzono, iż nie zawierała ona argumentów nie znanych organowi odwoławczemu, a mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Rolnik w szczególności wskazał, iż nie zrealizował przedsięwzięcia inwentarskiego z powodu choroby psychicznej zaników pamięci oraz bólu głowy. Skarżący podniósł również swoją złą sytuację finansową.

Organ odwoławczy wskazał, iż przepisy § 10 ust 2 rozporządzenia przewidują katalog okoliczności w których pierwsza rata płatności nie podlega zwrotowi. W tym zakresie organ stwierdził, iż aby skarżący mógł skorzystać z § 10 ust 2 pkt 1 lit a rozporządzenia przywołującego długotrwałą niezdolność do pracy producenta rolnego należy przedłożyć organowi odpowiednie dokumenty. Dokumentami potwierdzającymi długotrwałą niezdolność do pracy jest orzeczenie lekarza orzecznika KRUS lub ZUS. Z akt sprawy wynikało, że skarżący nie przedłożył przedmiotowego orzeczenia. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, które pozwoliłyby Prezesowi ARiMR na odstąpienie od dochodzenia kwoty nienależnych płatności.

W związku z powyższym Prezes ARiMR zobowiązany jest ustalić nienależnie pobrane środki finansowe w wysokości 14 941,90 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę skarżącego wskazał, iż stosownie do treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca, bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy – w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm – rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczono, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. Wskazano, iż wbrew konstatacji poczynionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – trudno zgodzić się z poglądem, że "aby móc skorzystać z § 10 ust 2 pkt 1a rozporządzenia przywołującego długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego należy przedłożyć organowi odpowiednie dokumenty. Dokumentami potwierdzającymi długotrwałą niezdolność do pracy jest orzeczenie lekarza orzecznika KRUS lub ZUS. Z akt sprawy wynika, że strona nie przedłożyła przedmiotowego orzeczenia".

Wbrew tym sugestiom Sąd dostrzegł, że Prezes ARiMR nie wskazuje by taki wymóg wynikał z jakiegokolwiek przepisu prawa mającego charakter powszechnie obowiązujący. Stwierdzono, że organ – w oparciu o zasadę przewidzianą w art. 6 k.p.a. – powinien działać na podstawie i w granicach prawa. Przywołany przez Organ § 10 ust 2 pkt 1a cyt. rozporządzenia nie wskazuje aby jedynym niedokumentem jaki może zostać uwzględniony dla oceny "długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego" było orzeczenie lekarza ZUS lub KRUS. Gdyby tak istotnie było to ustawodawca – z racji specyfiki tego rodzaju ustaleń – opowiedziały się za opinią orzecznika KRUS. Tak więc żądanie od skarżącego przez organ dokumentu, o którym była wyżej mowa nie znajduje podstaw prawnych.

Dokonując analizy zawartości akt administracyjnych WSA uznał, że w toczącym się postępowaniu administracyjnym brak było udokumentowania długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Stosowną dokumentację dołączono do akt sądowych i z niej wynika, że skarżący pozostaje pod opieką Poradni Zdrowia Psychicznego w Ł. z powodu ograniczonych zaburzeń zachowania i nastroju i wymaga leczenia specjalistycznego. Do akt dołączono historię choroby pacjenta związaną z procesem leczenia. W sytuacji błędnego wyrażenia przez Prezesa ARiMR poglądu, iż w sprawie konieczne jest złożenie orzeczenia lekarza orzecznika, dokumentacje lekarską załączona do akt sprawy należy traktować jako podstawę wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej: k.p.a.) stanowiącą asumpt do zastosowania przez Sąd treść art. 145 § 1 pkt 1 b) p.p.s.a.

W ocenie Sądu Analiza załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej winna zostać dokonana przez organ w ramach powołanego § 10 ust 2 pkt 1a samodzielnie. Na marginesie zauważono, że trudno od skarżącego wymagać aby spełnił specyficzne wymogi Prezesa ARiMR w zakresie złożenia dokumentacji skoro cierpi on na schorzenia wymagające specjalistycznego leczenia psychiatrycznego. Schorzenia te zdają się potwierdzać w sposobie formułowania żądań skargi, którą wniósł skarżący do Sądu (w tym grożeniem popełnienia samobójstwa).

W ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego zachodzić będzie potrzeba – z ewentualnym uwzględnieniem opinii biegłego lub biegłych – ustalenia, czy stan zdrowia skarżącego obiektywnie uniemożliwił realizację przedsięwzięcia określonego w planie i było to efektem długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma istotne znaczenie dla oceny, czy żądanie skarżącego jest zasadne.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. złożył Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając:

naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. poprzez:

a) uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie wystąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;

b) przyjęcie, iż dokumentację załączoną do akt sprawy na etapie składania skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy traktować jako podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

naruszenie prawa materialnego, tj.:

- § 10 ust. 2 pkt 1 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż analiza dokumentacji medycznej dołączonej do akt sprawy winna zostać dokonana przez organ administracji samodzielnie, a wymaganie przez organ administracji złożenia orzeczenia lekarza orzecznika o długotrwałej niezdolności beneficjenta do pracy jest nieuzasadnione.

- § 10 ust. 2 pkt 2 lit. a ww. rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego niezastosowaniu, w sytuacji, gdy w stanie faktycznym sprawy istniały podstawy do uznania, że złożenie oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia wyklucza powoływanie się na wskazaną w tym przepisie okoliczność długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym kasator podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kasator powinien wskazać konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego powinien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oparta na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jest uzasadniona.

Za podstawę wyroku z 27 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 763/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z których wynika, że [...] lutego 2005 r. J. P. złożył wniosek o przyznanie o pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskich (UE). Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. przyznał płatność z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w łącznej wysokości 29.883,80 zł. Pierwsza rata płatności w wysokości 14.941,90 zł została przekazana na rachunek bankowy producenta. W dniu 28 grudnia 2007 r. J. P. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Ł. oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia i osiągnięciu przez gospodarstwo wielkości ekonomicznej na poziomie co najmniej 4 EJW. Jednocześnie producent poinformował, że z powodu trudności finansowych nie dokonał zakupu zbiornika-schładzalnika na mleko. Następnie w dniu 17 stycznia 2008 r. J. P. złożył oświadczenie o niezrealizowaniu przedsięwzięcia z powodu złego stanu zdrowia. Rozstrzygnięciem z [...] lutego 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. uchylił decyzję o przyznaniu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej i odmówił przyznania płatności. Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor [...] ARiMR w Ł. i decyzją z [...] czerwca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., który ją oddalił wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 642/08. Następnie NSA wyrokiem z 24 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 418/09 oddalił skargę kasacyjną J. P. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po wszczęciu [...] października 2010 r. z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności decyzją z [...] listopada 2009 r. ustalił J. P. kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 14.941,90 zł. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z [...] stycznia 2011 r. utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie. J. P. wniósł skargę na tę decyzję argumentując, że jest bardzo ciężko chory psychicznie i musi się nadal leczyć lub odebrać sobie życie. Podniósł, że choroba sprawiła, że korzystając z pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw do standardów Unii Europejskiej popełnił szereg błędów, nie przedłożył organom orzekającym w sprawie orzeczenia KRUS tylko dlatego, że starał się o rentę strukturalną z ARiMR. Skarżący dołączył do skargi dokumentację z Poradni Zdrowia Psychicznego w Ł.

Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 145 § pkt 1 lit. b p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Warunkiem wznowienia postępowania jest pojawienie się tylko takich dowodów, które są dla sprawy istotne, że są one nowe, że istniały one w dniu wydania decyzji oraz że nie były one znane organowi administracyjnemu (M. Jaśkowska (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks..., s. 811). Zwrócił także na to uwagę WSA w W. wskazując, że "Uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić tylko wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej. Pojęcie nowej okoliczności faktycznej nie jest tożsame z pojęciem nowego dowodu. Dowód musi istnieć w dacie wydania decyzji, aby mógł stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Okolicznością faktyczną istotną dla sprawy jest taka okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie mogłaby zapaść decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego" (wyr. z dnia 9 marca 2006 r., V SA/Wa 2510/05, LEX nr 202375).

Należy ponadto przypomnieć, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

"Ratio legis art. 170 polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy" (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, LEX nr 48643). Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie - także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie wziął pod uwagę prawomocnego wyroku NSA z 24 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 418/09 oddalającego skargę kasacyjną J. P. na decyzję ostateczną uchylającą decyzję o przyznaniu pomocy. Z mocy tego wyroku wynika, że kwota 14.941,90 zł wypłacona J. P. będąca pierwszą ratą płatności podlega zwrotowi, ponieważ producent rolny nie zrealizował w terminie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania, pomimo że złożył w terminie oświadczenie o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia. Ponadto wyrok ten przesądził o tym, że nie zaistniała przesłanka, kiedy to pierwsza rata nie podlega zwrotowi z powodu niemożliwości realizacji przedsięwzięcia ze względu na długotrwałą niezdolność do pracy producenta rolnego, który złożył oświadczenie o zaistnieniu tej okoliczności zamiast oświadczenia o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia. Wyrok NSA spowodował ten skutek, że zwrot pierwszej raty płatności następuje na zasadach i w trybie określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei, według ust. 2 – 5 tego artykułu, do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Uprawnienia organu podatkowego określone w ustawie, o której mowa w ust. 2, przysługują Prezesowi Agencji jako organowi pierwszej instancji. Prezes Agencji może upoważnić pracowników Agencji do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach, o których mowa w ust. 1. Od decyzji, o której mowa w ust. 1, wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Agencji nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji administracyjnych, z tym że załatwienie sprawy powinno nastąpić w terminie 2 miesięcy. Do egzekucji należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dział III Zobowiązania podatkowe ustawy Ordynacja podatkowa obejmuje artykuły od 21 do 119. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 i 2, zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania; doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Z kolei według art. 68 § 1 tej ustawy, zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W rozpoznawanej sprawie nie mają zastosowania art. 21 § 1 pkt 1 i art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, ponieważ decyzja z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest decyzją ustalającą, a nie decyzją określającą.

Zgodnie z art. 2 § 2 i 3 ustawy Ordynacja podatkowa, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne niż wymienione w § 1 pkt 1 organy. Organom, o których mowa w § 2, przysługują uprawnienia organów podatkowych.

Z tych regulacji prawnych oraz z art. 29 ust. 3 ustawy o Agencji wynika wprost, że Prezes Agencji posiada uprawnienia organu podatkowego w zakresie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, które według ustawy Ordynacja podatkowa są niepodatkowymi należnościami budżetu państwa zdefiniowanymi w art. 3 pkt 8 jako niepodatkowe należności budżetowe przez które rozumie się niebędące podatkami i opłatami należności stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych.

Ustalone decyzją ostateczną kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o jakich mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji stają się niepodatkową należnością budżetową wynikającą ze stosunków publicznoprawnych, podlegającą egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Należy podkreślić, że w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji chodzi o dwa rodzaje należności: kwota nienależnie pobranych środków publicznych; kwota nadmiernie pobranych środków publicznych.

Kwotą nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwota nadwyżki dokonanej przez organ wypłaty nad wynikającą z ustawy (decyzji). Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna.

Z kolei, kwota nienależnie pobranych środków publicznych to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł.

Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia ponad obowiązkowe jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi. Adresatem decyzji wydanej w omawianym trybie może być każdy kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej wynikające ze stosunków publicznoprawnych. Ustalenie osoby zobowiązanej następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie.

Należy podkreślić, że postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte z urzędu, kiedy to doręczono J. P. postanowienie z [...] października 2010 r. Przedmiotem tak wszczętej sprawy administracyjnej było ustalenie kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Podstawą prawną decyzji z [...] listopada 2009 r. był art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji, wskazane tam przepisy k.p.a. oraz § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 17, poz. 142 ze zm.). Ten przepis stanowi: "Zwrot pierwszej raty płatności, o którym mowa w § 10 ust. 1, następuje na zasadach i w trybie określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa." Wynika z tych faktów, że w sprawie nie miał i nie mógł już mieć zastosowania § 10 wskazanego rozporządzenia. Tymczasem wojewódzki sąd administracyjny pomijając zakres przedmiotowy sprawy administracyjnej w trybie art. 153 p.p.s.a. wyraził ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania dotyczące § 10 rozporządzenia. Należy jeszcze raz podkreślić, że dokumentacja lekarska na którą powołuje się skarżący była już przedmiotem oceny, której dokonał NSA we wskazanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stosując art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. naruszył przepisy postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna ma również usprawiedliwioną podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. bezzasadnie zarzucając organowi administracji publicznej nie zastosowanie § 10 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia z 18 stycznia 2005 r. dopuścił się błędu podwójnego niezależnego polegającego na tym, że dokonując wykładni nie tylko wadliwie przyjął, że ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej, lecz ponadto stosując tę normę błędnie odczytał jej dyspozycję pomijając przy tym warunek wynikający z § 10 ust. 2 pkt 2 lit. b, a to w sytuacji kiedy ustalił, że J. P. złożył w terminie oświadczenie o zakończeniu realizacji przedsięwzięcia zamiast oświadczenia o niemożliwości realizacji przedsięwzięcia ze względu na długotrwałą niezdolność do pracy producenta rolnego.

Wobec tego, że skarga kasacyjna miała usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjnych na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.