Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1188/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67a par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 czerwca 2014r. sprawy ze skargi HT na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości i podatku rolnym za 2012r. oraz odmowy odroczenia ww. zaległości podatkowej I. oddala skargę II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu [...] kwotę [...] zł ([...]) uwzględniając podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł ([...]) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] H. T. wystąpił do Wójta Gminy P. z prośbą o umorzenie lub zawieszenie podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za 2012 r. W argumentacji wniosku podatnik wskazał, że aktualnie przebywa w areszcie śledczym i w związku z tym nie jest w stanie uiszczać jakichkolwiek opłat. Oświadczył również, że zamierza spłacić podatki gdy podejmie płatną pracę.

Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] odmówił podatnikowi umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości i podatku rolnym z tytułu I i II raty 2012 r. oraz odmówił odroczenia terminu płatności raty III i IV 2012 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podatnik w 2011 r. dysponował kwotą [...] zł, którą uzyskał ze sprzedaży gruntu o pow. [...] ha. Stwierdzono zatem, że podatnik miał możliwość uiszczenia podatku. Ponadto organ podniósł, że podatnik jest właścicielem budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych, które nadają się do użytkowania i mogą być wynajmowane lub w inny sposób wykorzystywane w celu uzyskania dochodu.

W wyniku wniesionego przez podatnika odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...], nr [...], uchyliło decyzję Wójta Gminy P. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Na decyzję organu odwoławczego podatnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Po 925/12, skargę oddalił.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił podatnikowi umorzenia zaległości podatkowej z tytułu I, II, III, IV raty 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł obejmującej łączne zobowiązanie pieniężne oraz odmówił odroczenia zaległości podatkowej z tytułu I, II, III, IV raty 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł obejmującej łączne zobowiązanie pieniężne.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji dokonując analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazał, że podatnik jest właścicielem gruntów o pow. [...] ha w miejscowości A. - trzech działek o nr [...], [...] i [...]. Na tej nieruchomości znajduje się budynek o pow. [...] m2 w stanie dobrym oraz budynki gospodarcze o pow. [...] m2 w stanie średnim, ale nadającym się do użytkowania. Podatnik nie posiada żadnych oszczędności. Jest samotnym kawalerem, nie posiada dzieci. Choruje na nadciśnienie tętnicze i leczy się psychiatrycznie. W okresie od października 2011 r. do 5 marca 2012 r. dom w A. wynajmował J. i R. S. Najemcy nie płacili podatnikowi czynszu. Nakazem sądowym z dnia [...] najemcy zostali zobowiązani do zapłacenia wnioskodawcy zaległego czynszu w kwocie [...] zł. Aktualnie komornik prowadzi czynności w celu wyegzekwowania w/w kwoty. Ponadto wskazano, że w toku przeprowadzonych w dniu [...] oględzin nieruchomości stwierdzono na działce nr [...] zasiew zboża, co oznacza, że grunt ten jest uprawiany.

Rozpoznając wniosek podatnika pod kątem zaistnienia w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."), tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, organ I instancji stwierdził, że podatnik jest w trudnej sytuacji finansowej związanej z pobytem w Areszcie Śledczym w [...], jednakże okoliczności te nie przesądzają o udzieleniu umorzenia zaległości podatkowej oraz nie są wystarczającą przesłanką do odroczenia zapłaty zaległości podatkowej. Wskazano bowiem, że podatnik jest właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym (stan techniczny dobry) i budynkami gospodarczymi (stan techniczny średni). Ponadto w trakcie przeprowadzonych oględzin nieruchomości podatnika stwierdzono, na działce nr [...], zasiew zboża, co oznacza, że grunt ten jest uprawiany. Podkreślono, że budynki będące własnością podatnika nie są aktualnie wynajmowane, ani w żaden inny sposób wykorzystywane. Stwierdzono także, że podatnik nie podjął żadnych działań zmierzających do odpłatnego oddania nieruchomości lub jej części osobom trzecim od marca 2012 r. Organ zauważył, że nieruchomość nie jest użytkowana choć mogłaby przynosić dochód, z którego podatnik mógłby opłacić podatek. Zwrócono także uwagę, analizując przesłankę interesu publicznego, że dochody gminy są nie wystarczają na realizację wszystkich zadań ustawowych. W takiej sytuacji organ przyjął, że uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, byłoby sprzeczne z ważnym interesem publicznym, gdyż uszczupliłoby i tak niewystarczające na realizację zadań ustawowych dochody podatkowe gminy. W konsekwencji poczynionych rozważań organ stwierdził, że interes publiczny, z uwagi na brak nadzwyczajnych okoliczności w sprawie, jest nadrzędny nad indywidualnym interesem podatnika. Ponadto podkreślono, że decyzja organu ma charakter uznaniowy i organ ma prawo, także po ustaleniu ważnego interesu podatnika, odmówić umorzenia podatku i odroczenia zaległości podatkowej. Organ zaznaczył, że rozstrzygając sprawę kierował się interesem publicznym. Uznał, że cele i zadania, które są finansowane środkami pieniężnymi z podatków są podstawą odmówienia udzielenia ulgi.

W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik ponownie powołał się na swoją trudną sytuację finansową wynikającą z faktu przebywania w areszcie oraz twierdził, że praktycznie nie widzi możliwości wynajmu posiadanych budynków z uwagi na brak zaufania do ewentualnych najemców.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaakcentował, że art. 67a § 1 pkt 2 i 3 O.p., stanowiący materialno-prawną podstawę umorzenia zaległości podatkowych i odroczenia zaległości podatkowej, upoważnia organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że o ile zaistnieją przesłanki uzasadniające umorzenie lub odroczenie (w tym ważny interes podatnika lub interes publiczny), wówczas organ podatkowy może, ale nie musi dokonać umorzenia, czy odroczenia zaległości. Ocena, czy w określonej sytuacji zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym należy do organu podatkowego. Zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie podatkowe w sprawie. Podkreślono, że Wójt Gminy P. wnikliwie rozeznał sytuację podatnika, a w ramach uznania administracyjnego odmówił przyznania ulgi w postaci umorzenia i odroczenia zaległości podatkowej. Zaakcentowano, że na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że podatnik wprawdzie w chwili obecnej nie osiąga dochodów z tytułu pracy, jednakże organ dostrzega możliwości uzyskania dochodu z wynajmu budynków mieszkalnego i gospodarczych, czy też oddania w użytkowanie gruntów rolnych. Odmawiając podatnikowi przyznania wnioskowanej ulgi, SKO podniosło, że podatnik jest właścicielem nieruchomości położonej w A. o pow. [...] ha użytków rolnych zabudowanych budynkami mieszkalnym oraz [...] budynkami gospodarczymi w stanie zdatnym do użytkowania. Zaznaczono, że w sytuacji podatnika nie miały miejsca żadne zdarzenia losowe, ani klęski żywiołowe, a pobyt w areszcie nie stanowi przesłanki ważnego interesu podatnika w rozumieniu przepisów art. 67a O.p. W konkluzji SKO stwierdziło, że organ I instancji dostatecznie wnikliwie rozeznał sytuację życiową podatnika, a wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. T. wniósł o umorzenie zaległości podatkowej za 2012 r. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że nie uchyla się od płacenia podatków. Autor skargi zarzucił, ze wbrew twierdzeniom organów, stan techniczny jego domu oraz budynków gospodarczych uniemożliwia ich wynajem.

W odpowiedzi na skargę SKO w L., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o odrzucenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia [...], skarżący, reprezentowany przez ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego, oświadczając, że nie zostały one opłacone nawet w części. Zaskarżonej decyzji SKO w L. zarzucono naruszenie:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 67a § 1 pkt 2 i 3 O.p., skutkujące błędnym ustaleniem przez organ wydający decyzję, że w sprawie nie ma podstaw do zastosowania w/w przepisu, a tym samym poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego,

- przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, wyrażające się w niezastosowaniu art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego, w szczególności dotyczącego stanu nieruchomości skarżącego i możliwych do uzyskania dochodów z tytułu jej najmu lub dzierżawy.

W uzasadnieniu pisma podniesiono, że skarżący znajduje się obiektywnie w bardzo złym położeniu, zarówno materialnym, jak i osobistym - od [...] przebywa w areszcie śledczym, a obecnie w zakładzie karnym, gdzie nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, ponadto choruje na nadciśnienie tętnicze oraz leczy się psychiatrycznie. Zaznaczono, że skarżący popadł w ubóstwo, nie posiada żadnych oszczędności, pozwalających mu uregulować zaległości podatkowych, nie ma też rodziny i krewnych. Dodatkowo nie bez znaczenia dla analizy sytuacji, w której znalazł się skarżący, są wspominane przez niego wielokrotnie zdarzenia dotyczące najemców jego domu w A. Według twierdzeń skarżącego do dnia dzisiejszego byli najemcy jego domu nie zapłacili mu zaległego czynszu - w wysokości, która pozwoliłaby skarżącemu pokryć zaległości podatkowe względem gminy. Ponadto skarżący stwierdził, że byli najemcy jego domu spowodowali znaczne szkody, które naraziły skarżącego na dodatkowe koszty, co z pewnością stanowi nieprzewidziane zdarzenie losowe, które winno zostać uwzględnione przez organ podatkowy w toku postępowania.

Argumentując natomiast zarzut naruszenia prawa procesowego skarżący podniósł, że organ nie dokonał kompleksowej analizy stanu faktycznego, nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w szczególności twierdzeń skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że Sąd nie znalazł podstaw, aby uwzględnić zawarty w odpowiedzi na skargę wniosek organu o odrzucenie skargi. Sąd, analizując akta sprawy, uznał bowiem, że skarga H. T. na decyzję SKO w L. z dnia [...], nr [...], spełnia wszelkie wymogi formalne, tj. została wniesiona w ustawowym terminie przez uprawniony podmiot, po wcześniejszym wyczerpaniu toku instancji w postępowaniu administracyjnym. Tym samym skargę należało rozpatrzeć merytorycznie.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy podatkowe dokonały prawidłowej oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego w kontekście wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 2 i 3 O.p., warunkujących zastosowanie ulgi w postaci odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę oraz ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej.

Przedstawienie wyniku sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, wymaga uprzedniego wyjaśnienia roli sądu administracyjnego w przypadku kontroli decyzji organu opartej na tzw. uznaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie jest to szczególnie istotne, ponieważ zastosowany przez organy przepis z art. z art. 67a § 1 pkt 3 O.p., poza uznaniem administracyjnym, zawiera także pojęcia niedookreślone o charakterze klauzul generalnych ("ważny interes podatnika", "interes publiczny"). Pojęcia te ograniczają zakres stosowania uznania, wskazują bowiem sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia zaległości podatkowej.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II FSK 1652/10, LEX nr 1121075), sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych organów podatkowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego, który nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ podatkowy wybór jest trafny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. sprawia, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji (wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 stycznia 2013 r., I SA/Lu 944/12, LEX nr 1298349).

Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy zaległość podatkowa, odsetki za zwłokę winny zostać umorzone. Takie rozstrzygniecie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast zaskarżona decyzja "uznaniowa" podlega w pełnym zakresie badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi, a więc do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustalonych graniach zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Jak stwierdził NSA w powołanym wyżej wyroku, pojęcia "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" stanowią warunki skorzystania przez organ podatkowy z uznania. Odwołując się do innych orzeczeń (m.in. wyrok NSA z 26 sierpnia 2010 r., II FSK 689/09) NSA podkreślił, że organ podatkowy dysponuje pewnym marginesem swobody zarówno w odniesieniu do wykładni tych pojęć, jak i oceny sytuacji faktycznej sprawy. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciami niedookreślonymi wymaga od organu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy dana sytuacja faktyczna mieści się w zakresie przesłanki ważnego interesu podatnika tudzież interesu publicznego, czy też nie. Problem uznania pojawi się wówczas, gdy organ podatkowy stwierdzi istnienie jednej z tych przesłanek lub obu łącznie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika tudzież interesu publicznego, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany.

Analizując z kolei konstrukcję uznania administracyjnego, także przy uwzględnieniu poglądów piśmiennictwa prawniczego, NSA w cytowanym wyroku z dnia z dnia 21 lutego 2012 r. (II FSK 1652/10), zwrócił uwagę, że w świetle przyjętej w przepisach Ordynacji podatkowej koncepcji uznania administracyjnego, organ jest skrępowany w zakresie oceny przesłanek zastosowania ulgi, ale pozostaje nieskrępowany w zakresie tego, jak postąpić w przypadku ich stwierdzenia. Uznanie nie wyraża się zatem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu. A zatem nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek wskazanych w analizowanym tu przepisie, nie zobowiązuje to organu podatkowego do udzielenia ulgi. Przepis ten nie wyznacza bowiem decyzji organu podatkowego, lecz pozostawia mu wybór co do jej podjęcia (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2011 r., II FSK 425/10, LEX nr 895907). W tym ostatnim z cytowanych orzeczeń NSA stwierdził, że przy stosowaniu uznania nie dochodzi do naruszenia art. 7 Konstytucji RP, nakazującego organom władzy publicznej działać na podstawie i w granicach prawa. W niniejszej sprawie normą prawną upoważniającą do stosowania uznania jest bowiem art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Upoważnienie to zostało sformułowane w sposób wyraźny, niebudzący wątpliwości.

Z uwagi na nieostrość pojęć "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", a przez to ich szeroki zakres, zasadniczy wpływ na sprecyzowanie tych pojęć ma orzecznictwo sądowe. Sądy administracyjne rozpatrując konkretne sprawy wskazują na przesłanki, których wystąpienie świadczyło o istnieniu "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Przeglądu i analizy części poglądów judykatury w tej kwestii dokonał WSA w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 marca 2013 r., (I SA/Lu 612/12, LEX nr 1302814), a jej wynikiem jest możliwość wskazania na kilka głównych tez precyzujących te niedookreślone pojęcia. A zatem w świetle orzecznictwa "ważny interes podatnika" to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Interes publiczny to z kolei sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowych spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych. Ponadto przesłanki umorzenia (a więc ważny interes podatnika i interes publiczny) należy oceniać nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatnika, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej, a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty. Sądy administracyjne wskazują także, że przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Jednak organ podatkowy musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany. Istotne też jest, że "ważnego interesu podatnika" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeciwnie, przez "ważny interes podatnika" należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika i że umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Pojęcia "ważnego interesu podatnika" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia).

W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony na analizę sytuacji rodzinnej podatnika. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, iż to po stronie podatnika, który ubiega się o przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości, jako tego, kto występuje o określone uprawnienie, leży obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 O.p.

W kontekście formy pomocy jakiej domagał się skarżący istotne jest też stanowisko, zgodnie z którym umorzenie zaległości, a więc w istocie całkowita rezygnacja z podatku, jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności i równości opodatkowania. Skoro bowiem zasadą jest, aby zobowiązanie podatkowe zostało zrealizowane, to podatnik nie powinien być z niego pochopnie zwalniany. Ważnego interesu podatnika jako przesłanki umorzenia zaległości podatkowej, nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Pojęcie ważnego interesu podatnika należy rozumieć możliwie szeroko, lecz jego wystąpienia nie można upatrywać wyłącznie w dolegliwości finansowej, jakiej doświadcza strona w związku z koniecznością wywiązania się z ciążących na niej zobowiązaniach podatkowych (wyrok NSA z dnia 6 marca 2012 r., sygn. II FSK 1489/10, LEX nr 1145406).

Analiza dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, iż orzecznictwo sądowe podejmując próbę zdefiniowania spornych pojęć skupia się głównie na aspektach ekonomicznych, sytuacji materialnej i zdrowotnej podatnika oraz eksponuje wyjątkowość instytucji umorzenia zaległości podatkowej, a ogólną dyrektywą interpretacyjną przy wykładni pojęcia "ważnego interesu podatnika" powinno być uznanie wyjątkowości instytucji przyznawania wszelkich ulg w spłacie zobowiązań.

Odnośnie pojęcia "interesu publicznego" analiza orzecznictwa pozwala na sformułowanie jednolitego poglądu, według którego pojęcie to należy rozumieć jako dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, równość traktowania osób w podobnej sytuacji, czy realizację zobowiązań podatkowych (na takie rozumienie tego pojęcia wskazywały także organy podatkowe I i II instancji orzekające w sprawie wywołanej wnioskiem skarżącego).

Co do kwestii proceduralnych podkreślić ponadto należy, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Wobec powyższego ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z treści art. 191, art. 187 § 1 i art. 122 O.p. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych organ winien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 marca 2013 r., I SA/Kr 1663/12, LEX nr 1305394).

W kontekście poczynionych wyżej uwag Sąd stwierdza, że organy podatkowe wywiązały się z ciążących na nich obowiązków i w sposób uprawniony uznały, że brak jest wystarczających przesłanek do udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej oraz odroczenia zaległości podatkowej.

Zdaniem Sądu w toku postępowania organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów dokonały jego analizy. Ponadto wyczerpująco uzasadniły swoje rozstrzygnięcia. Organy podatkowe prowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z obowiązującymi zasadami, zbadały sytuację materialną skarżącego, wzięły pod uwagę jego sytuację zdrowotną oraz poddały ocenie wszelkie argumenty i dowody na które powoływał się skarżący. Ocenie tej, zdaniem Sądu, nie można zarzucić dowolności, gdyż opiera się ona na przyjętej w orzecznictwie i doktrynie wykładni przepisów O.p. i mieści się w ramach przyznawanego organom uznania administracyjnego.

Przede wszystkim podnieść należy, że organy podatkowe - analizując sytuację majątkową podatnika - słusznie wskazały, że podatnik w maju 2011 r. sprzedał, za [...] zł, grunt rolny o pow. [...] ha, a zatem dysponował gotówką, którą mógł przeznaczyć m. in. na uiszczenie podatku. Podkreślenia także wymaga, że w wyniku w/w sprzedaży, nieruchomość, której podatnik jest właścicielem, straciła status gospodarstwa rolnego, albowiem powierzchnia gruntów nie przekracza obecnie 1 ha. Sprzedając część gospodarstwa podatnik powinien zatem się liczyć z obowiązkiem podatkowym wynikającym z ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity z 2010 r. Dz. U. Nr 95, poz. 613 ze zm.), tj. zapłatą podatku od nieruchomości. Organy podatkowe trafnie zaznaczyły, że podatnik sprzedając przedmiotowy grunt, jak i ustanawiając służebność na rzecz Gminy P., otrzymał środki pieniężne w łącznej kwocie [...] zł, a z tych środków miał możliwość zapłaty podatku.

Ponadto, w ocenie Sądu, organy podatkowe prawidłowo zwróciły uwagę, że podatnik jest właścicielem nieruchomości położonej w A. o pow. [...] ha użytków rolnych zabudowanych budynkami mieszkalnym oraz [...] budynkami gospodarczymi w stanie zdatnym do użytkowania, i że mogą one być wynajmowane lub też w inny sposób wykorzystywane w celu uzyskania dochodu. W tym kontekście zaakcentować należy, że skarżący udzielił R. M., zam. w A., pisemne pełnomocnictwo do zarządzania swoim domem od momentu zamieszkania w nim przez J. i R. S., tj. od października 2011 r. Ponadto skarżący stwierdził, że R. M. jest opiekunem jego domu i działki oraz, że posiada do tego domu klucze. Zdaniem Sądu, fakt posiadania przez skarżącego w/w majątku, a także umocowanego do zarządzania tym majątkiem pełnomocnika, stwarza realną możliwość jego wynajęcia lub wydzierżawienia i uzyskania z tego tytułu dochodu w postaci np. czynszu najmu lub czynszu z dzierżawy. O trafności twierdzeń organów, że skarżący może wydzierżawić swoje nieruchomości, najlepiej świadczy fakt, że podczas przeprowadzonych w dniu [...] oględzin nieruchomości stwierdzono, że na działce nr [...] w A., nieustalona osoba dokonała zasiewu zboża, a zatem grunt należący do skarżącego jest w rzeczywistości wykorzystywany w celach rolniczych. Jest to więc kolejny argument przemawiający za tym, że strona ma realną możliwość uzyskania dochodu, który mógłby zostać przeznaczony na opłacenie zaległych podatków. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący - za pośrednictwem swojego pełnomocnika R. M. - od marca 2012 r., czyli od momentu opuszczenia jego domu przez niepłacących czynszu najemców, tj. J. i R. S., nie podjął żadnych działań, które zmierzałyby do odpłatnego oddania należącej do niego nieruchomości lub jej części osobom trzecim.

Ponadto należy zauważyć, że skarżący upatrywał uzasadnienia dla udzielenia jemu ulgi w postaci umorzenia zaległości lub rozłożenia na raty tej zaległości, wskutek ziszczenia się w sprawie przesłanki ważnego interesu podatnika. W tym kontekście skarżący wskazywał na swoją aktualną trudną sytuacją finansową (brak oszczędności, brak źródła dochodu, przebywanie w areszcie śledczym) i zdrowotną (choruje na nadciśnienie tętnicze i leczy się psychiatrycznie). Okoliczności te jednak, jak słusznie stwierdziły organy obu instancji w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, jakkolwiek świadczą o trudnej sytuacji finansowej podatnika, a tym samym o jego ważnym interesie, to jednak nie przesądzają o udzieleniu umorzenia zaległości podatkowej oraz nie są wystarczającą przesłanką do odroczenia zapłaty zaległości podatkowej. Prawidłowo także organy wskazały, że umorzenie zaległości, a więc w istocie całkowita rezygnacja z podatku, w przypadku gdy podatnik nie osiąga dochodów z tytułu pracy, z uwagi na fakt przebywania w areszcie śledczym, jednakże dysponuje majątkiem, z którego może osiągnąć dochód poprzez najem budynku mieszkalnego i gospodarczych, czy też oddania w użytkowanie użytków rolnych, byłoby sprzeczne z interesem publicznym, gdyż uszczupliłoby i tak niewystarczające na realizację zadań ustawowych dochody podatkowe gminy. Takiej argumentacji, zdaniem Sądu, nie można odmówić słuszności. Uznaniowość decyzji winna każdorazowo mieścić się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organy podatkowe obu instancji naruszone. Zaakcentować należy, że prawidłowe wyważenie interesu publicznego z indywidualnym interesem skarżącego doprowadziło organy do słusznego przekonania, że wniosek skarżącego w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej lub odroczenia terminu jej płatności, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo zastosowały w sprawie przepisy art. 67a § 1 pkt 2 i 3 O.p. Tym samym podniesiony w piśmie procesowym z dnia [...] zarzut naruszenia tych regulacji prawnych należy uznać za pozbawiony podstaw.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego podnieść należy, że organy działały w sprawie na podstawie przepisów O.p. a nie K.p.a.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszeń prawa materialnego, ani procesowego, które dyskwalifikowałyby zaskarżone decyzje. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarga jako bezzasadna, podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.").

O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 3, §18 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 19 pkt 1 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst. jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).